İsrâ Suresi 22. Ayette “Allah ile Birlikte Başka Bir İlah Edinme; Sonra Kınanmış ve Yardımdan Mahrum Bırakılmış Olarak Oturup Kalırsın” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
İsrâ Suresi 22. Ayetin Anlamı Nedir
İsrâ Suresi'nin 22. ayeti, insanın Allah'tan başka hiçbir varlığı ilah edinmemesi gerektiğini bildiren temel tevhid ilkelerinden biridir.Ayetin anlamı şöyledir:
Bu ayetle birlikte İsrâ Suresi'nde çok önemli bir ahlak ve kulluk bölümü başlamaktadır.
Önce dünya ve ahiret tercihleri anlatılmıştı.
Şimdi ise bütün ahlakın temeline yerleştirilen en büyük ilke gelir:
Tevhid.
Yani kulluğu yalnız Allah'a yöneltmek.
Çünkü Kur’an'a göre insanın hayatındaki en temel düzen, Allah'ın kim olduğunu ve insanın O'nun karşısındaki yerini doğru bilmekle başlar.
“Allah ile Birlikte Başka Bir İlah Edinme” Ne Demektir
Bu ifade Allah'ın yanında başka bir varlığı:İlah kabul etmeyi.
Ona kulluk etmeyi.
Allah'a ait mutlak özellikleri ona vermeyi.
Allah'a gösterilmesi gereken ibadeti ona yöneltmeyi.
yasaklamaktadır.
İslam'ın temel inancı şudur:
İlah yalnız Allah'tır.
Yaratan O'dur.
Mutlak hükümranlık O'nundur.
İbadetin nihai yönelişi O'na aittir.
Bu nedenle tevhid yalnız teorik bir inanç değildir.
İnsanın duasını, ibadetini, korkusunu, umudunu ve hayat anlayışını şekillendiren temel hakikattir.
Tevhid Ne Demektir
Tevhid en temel anlamıyla Allah'ın bir ve eşsiz olduğuna inanmak, kulluğu yalnız O'na yöneltmek ve O'na ortak koşmamaktır.Bu yalnız:
“Allah birdir.”
cümlesini söylemekten daha geniş bir anlam taşır.
İnsan Allah'ın:
Yaratan.
Rızık veren.
Mutlak hüküm sahibi.
İbadete layık tek ilah.
olduğunu kabul eder.
Tevhid bu nedenle insanın bütün hayatına yön verir.
Kalbin merkezinde Allah varsa diğer bütün şeyler gerçek yerini bulur.
Para araç olur.
Makam emanet olur.
İnsan sevgisi nimet olur.
Dünya ise geçici bir hayat alanı olur.
Hiçbiri Allah'ın yerine geçirilmez.
Şirk Ne Demektir
Şirk, en temel anlamıyla Allah'a ortak koşmak, Allah'a ait ilahlık veya kulluk hakkını başka bir varlığa da vermektir.Kur’an'ın en ciddi biçimde uyardığı günahlardan biridir.
Ancak burada çok önemli bir dikkat gerekir.
Her yanlış davranışa kolayca:
“Şirktir.”
demek doğru değildir.
Her günah şirk değildir.
Her hata insanı müşrik yapmaz.
Bir Müslümanın belirli bir davranışının hükmü konusunda çok ağır ifadeler kullanmadan önce bilgi, niyet, bağlam ve İslam hukukundaki ölçüler dikkate alınmalıdır.
İnsanları kolayca tekfir etmek veya şirkle suçlamak doğru bir din anlayışı değildir.
Ayet öncelikle insanı kendi imanını korumaya çağırmaktadır.
Allah’a Ortak Koşmak Sadece Putlara Tapmak mıdır
Hayır.Kur’an tarihinde putlara tapmak şirkin açık biçimlerinden biridir.
Fakat şirk kavramı yalnız taş veya heykel önünde ibadet etmekle sınırlı değildir.
Bir varlığa Allah'a ait mutlak ilahlık özelliklerini vermek veya ona ibadet yöneltmek de bu kapsamda değerlendirilir.
Bununla birlikte günümüzde:
“Paraya çok önem veriyorsan para senin ilahındır.”
gibi ifadeler mecazi bir ahlak uyarısı olarak kullanılabilir; fakat bunları her durumda doğrudan fıkhî anlamda şirk hükmüne çevirmek doğru değildir.
Para tutkusu büyük bir manevi problem olabilir.
Ama her para düşkünlüğü otomatik olarak insanı İslam dışına çıkarmaz.
Teolojik hüküm ile ahlaki benzetmeyi birbirinden ayırmak gerekir.
Bir İnsandan Yardım İstemek Allah’a Ortak Koşmak mıdır
Hayır.İnsanlardan yapabilecekleri işler konusunda yardım istemek normaldir.
Doktora gidersin.
Bir ustadan yardım istersin.
Arkadaşından destek istersin.
Bir avukata danışabilirsin.
Bunlar Allah'a ortak koşmak değildir.
Çünkü bu insanları ilah kabul etmiyorsun.
Onların sınırlı sebepler olduğunu biliyorsun.
Müminin anlayışı şudur:
Sebebi kullanırım, fakat sebebi Allah'tan bağımsız mutlak güç sahibi görmem.
Doktor tedavi eder.
Ama şifanın nihai sahibi Allah'tır.
İnsan yardımcı olur.
Ama insanın imkânını da yaratan Allah'tır.
Tevhid sebepleri reddetmek değil, sebepleri ilahlaştırmamaktır.
Bir Doktora veya İlaca Güvenmek Tevhide Aykırı mıdır
Hayır.Hastalandığında doktora gitmek ve ilaç kullanmak tevekküle veya tevhide aykırı değildir.
Tam tersine insan Allah'ın yarattığı sebeplerden yararlanır.
Yanlış olan:
“Bu ilaç Allah'tan bağımsız biçimde mutlak olarak şifa verir.”
gibi bir inanç olurdu.
Mümin:
“Tedavimi olurum, sebepleri kullanırım; şifayı Allah'tan bilirim.”
der.
Bu yaklaşım hem aklı hem imanı birlikte korur.
Tevhid insanı sebepsiz bırakmaz.
Sebebin arkasındaki asıl kudreti unutmamasını sağlar.
Para, Makam veya Şöhret İnsanın Manevi Hayatında “İlah” Gibi Bir Yer Tutabilir Mi
Mecazi anlamda insan bazen bir şeyi hayatının merkezine öyle güçlü biçimde yerleştirebilir ki bütün kararlarını ona göre vermeye başlar.Para için yalan söyler.
Makam için adaletten vazgeçer.
Şöhret için karakterini değiştirir.
İnsanların alkışı için Allah'ın rızasını geri plana iter.
Bu durumda o şey insanın hayatında tehlikeli derecede büyümüş demektir.
Ancak bunu doğrudan:
“Bu kişi artık müşriktir.”
diye yorumlamak doğru değildir.
Daha doğru ifade şudur:
Kalpte Allah'tan başka şeylerin mutlaklaştırılması tevhid bilincini zayıflatabilecek ciddi bir manevi tehlikedir.
İnsan mal sahibi olabilir.
Ama mal onun sahibi olmamalıdır.
Ayette Neden “Başka Bir İlah Edinme” Deniliyor
Çünkü insanın kulluk yönelişinin merkezinde yalnız Allah bulunmalıdır.İnsan yaratılmıştır.
Diğer bütün varlıklar da yaratılmıştır.
Bir yaratılmışın başka bir yaratılmışı mutlak ilah seviyesine çıkarması, varlığın gerçek düzenini tersine çevirmektir.
Kur’an insanı:
Güneşten.
Aydan.
Putlardan.
İnsanlardan.
Makamdan.
Güçten.
daha yüce bir hakikate yöneltir.
Yaratılana değil, Yaratan'a kulluk et.
Bu, insanı aynı zamanda diğer insanların köleliğinden de kurtaran çok güçlü bir ilkedir.
Tevhid İnsana Nasıl Bir Özgürlük Kazandırır
Tevhid insanın herkesi memnun etme zorunluluğunu kırabilir.İnsanların görüşleri önemlidir.
Ama nihai ölçü değildir.
Bir insan:
“İnsanlar beni alkışlamazsa hiçbir değerim yok.”
diye düşünüyorsa başkalarının onayına aşırı bağımlı hâle gelebilir.
Tevhid ise insana şunu öğretir:
Asıl hedef Allah'ın rızasıdır.
Bu, insanı toplumdan koparmaz.
Ama toplumun baskısı karşısında daha sağlam yapabilir.
Herkes yanlış yapıyorsa o da yapmak zorunda değildir.
Herkes haksızlığı destekliyorsa o da desteklemek zorunda değildir.
Allah'a kulluk, insanı insanların mutlak hükmünden özgürleştirebilir.
“Sonra Kınanmış Olarak Oturup Kalırsın” Ne Anlama Gelir
Ayet şirkin sonucunun ağır bir manevi kayıp olduğunu bildirmektedir.İnsan Allah yerine başka ilahlar edinirse gerçek dayanağını yanlış yere bağlamış olur.
Dünyada güvendiği varlıklar bir gün onu terk edebilir.
Mal biter.
Makam sona erer.
İnsanlar uzaklaşabilir.
Güç kaybolur.
Ahirette ise insan hangi hakikati reddettiğiyle yüzleşir.
Bu nedenle:
“Kınanmış...”
ifadesi, insanın tercih ettiği yanlış yönelişin sonunda karşılaşacağı ağır durumun bir tasviridir.
Kur’an bunu insanı henüz fırsat varken uyarmak için bildirir.
“Yardımsız Bırakılmış Olarak” Ne Anlama Gelir
İnsan Allah'tan başka şeyleri mutlak dayanak kabul ettiğinde aslında son derece kırılgan temellere güvenmiş olur.Para insanı her şeyden koruyamaz.
Doktor ölümü tamamen ortadan kaldıramaz.
Makam sonsuza kadar devam etmez.
Dostlar her zaman yanında kalamayabilir.
Bu nedenle mutlak dayanma yeri yalnız Allah'tır.
Bu, insanların yardımını reddetmek anlamına gelmez.
Fakat insan bilir ki bütün dünyevi desteklerin bir sınırı vardır.
Sınırsız kudret yalnız Allah'a aittir.
Ayet insanın en sonunda gerçek yardım kaynağını yanlış yerde aramamasını öğretmektedir.
Tevekkül ile Tevhid Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır
Tevekkül, tevhidin hayata yansıyan en güçlü sonuçlarından biridir.İnsan Allah'ın tek ilah olduğuna inanıyorsa nihai güvenini de O'na yöneltir.
Ama tevekkül:
Hiç çalışmamak.
Tedavi olmamak.
Plan yapmamak.
anlamına gelmez.
İnsan çalışır.
Plan yapar.
Tedavi olur.
Önlem alır.
Sonra sonucu Allah'a bırakır.
Tevekkül, sebepleri terk etmek değil; sebeplerin arkasında Allah'ın hükümranlığını unutmamaktır.
Bu yaklaşım insana hem hareket hem huzur kazandırabilir.
Tevhid Sadece İnanç Konusu mudur, Ahlakı da Etkiler mi
Tevhid güçlü biçimde ahlakı da etkilemelidir.Allah'ın bir olduğuna gerçekten inanan insan:
Allah'ın her şeyi bildiğini düşünür.
Kul hakkından sakınır.
Yalnızken de dürüst olmaya çalışır.
Makamını mutlaklaştırmaz.
Servetiyle kibirlenmez.
İnsanları ilahlaştırmaz.
Kendisini de ilahlaştırmaz.
Dolayısıyla tevhid yalnız:
“Allah birdir.”
cümlesi değildir.
“Ben kulum.”
bilincidir.
İnsan haddini bildikçe daha adaletli, daha mütevazı ve daha sorumlu olabilir.
İnsan Kendisini Bile Merkeze Koyarak Tevhid Bilincini Zayıflatabilir Mi
Evet.İnsanın en büyük manevi tehlikelerinden biri sürekli:
“Ben.”
demesidir.
Ben bilirim.
Ben yaptım.
Benim istediğim olur.
Kimse bana hesap soramaz.
Bu düşünce insanın kendisini olduğundan büyük görmesine yol açabilir.
Elbette özgüven kötü değildir.
Başarıyla gurur duymak da her durumda yanlış değildir.
Fakat insan kendisini mutlak otorite gibi görmeye başladığında kibir ortaya çıkar.
Tevhid Allah'ı büyütürken insanın haddini bilmesini sağlar.
İnsan güçlü olabilir.
Ama kuldur.
Zengin olabilir.
Ama fanidir.
Bilgili olabilir.
Ama bilgisi sınırlıdır.
Tevhid Bilinci Günlük Hayatta Nasıl Korunabilir
Tevhid yalnız teorik bilgiyle değil, günlük hatırlamalarla korunabilir.İbadet.
Dua.
Şükür.
Tövbe.
Helal-haram bilinci.
Bunların tamamı kalbin yönünü yeniden Allah'a çevirir.
İnsan başarı kazandığında:
“Allah'ın lütfuyla.”
demeyi hatırlar.
Zorluk yaşadığında:
“Allah'a güveniyorum.”
der.
Ama aynı zamanda çalışmaya devam eder.
Tevhid bilincinin önemli göstergelerinden biri, nimette kibirlenmemek ve sıkıntıda Allah'tan ümit kesmemektir.
Kalp Allah'a bağlı, el ise görev başında olmalıdır.
İsrâ Suresi 18–22. Ayetler Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
Bu ayetlerde çok güçlü bir düşünce zinciri vardır.18. ayette:
Yalnız dünyayı isteyen insan anlatılır.
19. ayette:
Ahireti isteyen ve bunun için imanla gayret gösteren kişi anlatılır.
20. ayette:
Allah'ın dünya lütfundan her iki gruba da verebildiği açıklanır.
21. ayette:
Ahiret derecelerinin dünyadaki farklılıklardan çok daha büyük olduğu bildirilir.
22. ayette ise bütün bunların temelindeki inanç ilkesi gelir:
Allah'a ortak koşmamak.
Yani dünya ve ahiret dengesinin temeli tevhidden başlar.
Kalbin merkezi doğru değilse hayatın diğer ölçülerini korumak da zorlaşabilir.
İsrâ Suresi 22. Ayetin En Büyük Manevi Mesajı Nedir
Bu ayetin en büyük manevi mesajlarından biri şudur:Mutlak dayanağını Allah'tan başka bir yere bağlama.
İnsanları sev.
Ama onları ilahlaştırma.
Paranı kullan.
Ama ona kulluk etme.
Makamını değerlendir.
Ama kendini dokunulmaz sanma.
Doktora git.
Ama şifanın nihai sahibini unutma.
Çalış.
Ama sonucu tamamen kendi kudretine bağlama.
Bu denge tevhidin hayata yansımasıdır.
Çünkü insanın sahip olduğu her şey değişebilir.
Allah ise kulun nihai dayanağıdır.
İsrâ Suresi 22. Ayetin Sonuç Olarak Bize Anlattığı Nedir
İsrâ Suresi'nin 22. ayeti, Allah'tan başka hiçbir varlığın ilah edinilmemesi gerektiğini ve insanın kulluğunu, nihai güvenini ve ibadetini yalnız Allah'a yöneltmesi gerektiğini bildirmektedir.Bu ayetin ilk büyük mesajı tevhiddir.
İslam'ın bütün yapısı buradan başlar.
Namaz.
Oruç.
Zekât.
Ahlak.
Kul hakkı.
Bunların tamamının arkasında:
“Allah benim Rabbimdir.”
bilinci vardır.
Tevhid olmadan İslam'ın merkezindeki bağ kaybolur.
Kulluk yalnız Allah'adır.
İkinci büyük mesaj, Allah'ın eşsizliğidir.
İnsanlar güçlü olabilir.
Ama mutlak güçlü değildir.
Bilgili olabilir.
Ama her şeyi bilmez.
Zengin olabilir.
Ama bütün rızkın sahibi değildir.
İşte tevhid insanın bu sınırları doğru görmesini sağlar.
Yaratılmış hiçbir şey Yaratan'ın yerine geçirilemez.
Üçüncü büyük mesaj, insanlardan yardım istemenin şirk olmadığıdır.
İnsan toplumsal bir varlıktır.
Başkalarının yardımına ihtiyaç duyar.
Doktora gider.
Arkadaşından destek alır.
Bir uzmana danışır.
Bunların hiçbiri onları ilah kabul etmek değildir.
Tevhid:
“Hiç kimseden yardım alma.”
demez.
“Hiç kimseyi Allah'tan bağımsız mutlak güç sahibi görme.”
der.
Bu ayrım son derece önemlidir.
Dördüncü büyük mesaj, sebeplerle Allah arasındaki dengedir.
Mümin sebepleri kullanır.
Çünkü Allah dünyayı sebepler düzeni içerisinde yaratmıştır.
Ama sebebe tapmaz.
İlaç içer.
Ama şifayı Allah'tan bilir.
Çalışır.
Ama rızkı Allah'ın lütfu olarak görür.
Plan yapar.
Ama geleceğin mutlak sahibi olmadığını bilir.
Sebebi kullanmak akıl, sebebi ilahlaştırmamak imandır.
Beşinci büyük mesaj, insanları kolayca şirkle suçlamamaktır.
Şirk büyük bir konudur.
Bu nedenle:
“Şunu yaptı, kesin müşriktir.”
gibi gelişigüzel hükümler vermek doğru değildir.
İnsanın niyeti.
İnancı.
Bilgisi.
Sözü.
Bağlamı.
dikkate alınmalıdır.
Her günah şirk değildir.
Her yanlış inanç da aynı seviyede değildir.
İman meselelerinde ağır hükümler, ağır sorumluluk taşır.
Altıncı büyük mesaj, paranın kalpteki yeridir.
Para kötülük değildir.
İnsan kazanabilir.
Zenginleşebilir.
Yatırım yapabilir.
Ancak para uğruna Allah'ın sınırları çiğnenmeye başlanıyorsa ciddi bir problem vardır.
İnsan artık:
“Doğru nedir?”
yerine:
“Bana ne kazandırır?”
diye yaşamaya başlayabilir.
Para hizmetkâr olduğunda faydalı, efendi olduğunda tehlikeli olabilir.
Yedinci büyük mesaj, makamın geçiciliğidir.
Bir insan bugün çok güçlü olabilir.
Yarın makamı bitebilir.
Bu nedenle makamı mutlaklaştırmamak gerekir.
Bir yönetici:
“Ben ne istersem olur.”
dediği anda büyük bir kibir tehlikesine yaklaşır.
Tevhid ona:
“Sen de kulsun.”
der.
Bu cümle, güç sahibi herkesin hatırlaması gereken büyük bir ahlak ilkesidir.
Sekizinci büyük mesaj, insanların onayına kulluk etmemektir.
İnsan sevilmek ister.
Bu doğaldır.
Ama bütün hayatını başkalarının alkışına göre kurarsa kendi değerlerini kaybedebilir.
Tevhid:
“İnsanların görüşünü hiç önemseme.”
demez.
Ama:
“İnsanların görüşünü Allah'ın rızasının üzerine çıkarma.”
der.
Bu, insanın karakterini koruyabilir.
Dokuzuncu büyük mesaj, yalnızlık anlarında Allah'a dayanabilmektir.
Hayatta bazı dönemler gelir ki insanlar yanında olmayabilir.
Dostlar uzaklaşabilir.
Para çözüm üretmeyebilir.
İnsan kendi sınırlarıyla karşılaşabilir.
İşte tevhid böyle anlarda yalnız teorik bir inanç olmaktan çıkar.
İnsan:
“Rabbim beni biliyor.”
diyebilir.
Bu güven büyük manevi güç sağlayabilir.
Onuncu büyük mesaj, şirkin insanı yanlış dayanaklara bağlamasıdır.
İnsan Allah yerine fanilere mutlak anlam yüklediğinde hayal kırıklığı kaçınılmaz hâle gelebilir.
Çünkü yaratılmış olan her şey sınırlıdır.
Bir insan seni terk edebilir.
Servet bitebilir.
Sağlık bozulabilir.
Güç kaybolabilir.
Fani olanı mutlaklaştırmak, insanı sonunda kırılgan bırakır.
On birinci büyük mesaj, tevhidin özgürleştirici yönüdür.
İnsan yalnız Allah'ın kulu olduğunu bildiğinde başka insanların önünde mutlak köleliğe razı olmaması gerektiğini de anlar.
Bir patron güçlü olabilir.
Bir yönetici güçlü olabilir.
Bir toplum baskı yapabilir.
Ama hiçbiri ilah değildir.
Bu düşünce insana ahlaki bir omurga kazandırabilir.
Allah'a kulluk, insanın diğer kulların karşısında onurunu korumasına yardım eder.
On ikinci büyük mesaj, tevhidin yalnız dilde kalmamasıdır.
İnsan:
“Allah birdir.”
diyebilir.
Ama hayatının bütün kararlarını yalnız para, makam ve insanların onayı yönetiyorsa kendi kalbini sorgulamalıdır.
Tevhid bir cümleden hayat anlayışına dönüşmelidir.
Nimet geldiğinde şükür.
Sıkıntıda sabır.
Kararda helal-haram bilinci.
Başarıda tevazu.
bunların hepsi tevhidin izleridir.
Allah'ı birlemek, hayatın merkezini de O'na göre düzenlemektir.
İsrâ Suresi'nin 22. ayeti bugün insanın kendisine şu soruları sordurur:
Kalbimin gerçek merkezi nedir?
Para uğruna Allah'ın sınırlarından vazgeçebilir miyim?
İnsanların beni onaylamaması doğru bildiğim şeyi terk etmeme sebep oluyor mu?
Doktora, işe veya başka sebeplere güvenirken bunların sınırlı olduğunu hatırlıyor muyum?
Başarımı tamamen kendi gücüme mi bağlıyorum?
İnsanları kolayca şirk veya küfürle suçluyor muyum?
Makam ve güç beni başkalarından üstün görmeye mi başladı?
Allah'a güvenmekle sebeplere sarılmayı doğru biçimde birleştirebiliyor muyum?
Bu sorular ayetin yalnız putperestlikle ilgili tarihsel bir uyarı olmadığını göstermektedir.
İsrâ Suresi'nin 22. ayeti insanın kalbinin merkezini, güvenini, kulluğunu ve hayatındaki mutlak değerleri sorgulamaktadır.
Sonuç olarak bu ayet bize şunu öğretmektedir:
Allah'tan başka ilah edinme.
Kulluğunu yalnız O'na yönelt.
İnsanlardan yardım al ama onları mutlak güç sahibi görme.
Sebepleri kullan ama sebepleri ilahlaştırma.
Para kazan ama paranın kölesi olma.
Makam sahibi ol ama kendini dokunulmaz sanma.
İnsanları sev ama Allah'ın yerine koyma.
İnsanları kolayca şirkle suçlama.
Başarıda Allah'ın lütfunu unutma.
Sıkıntıda O'ndan ümidini kesme.
Ve kalbinin en derin yerinde şu hakikati koru:
Allah'tan başka ilah yoktur.
Çünkü insanın gerçek gücü, ne kadar çok şeye sahip olduğunda değil; sahip olduğu her şeyin üzerinde yalnız Allah'ı Rab olarak bildiğinde ortaya çıkar.
⠀
Son Söz