İsrâ Suresi 29. Ayette “Elini Boynuna Bağlanmış Gibi Cimri Tutma, Büsbütün de Açıp Saçma; Sonra Kınanmış ve Eli Boş Kalırsın” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
İsrâ Suresi 29. Ayetin Anlamı Nedir
İsrâ Suresi'nin 29. ayeti, insanın mali hayatında cimrilik ile savurganlık arasında dengeli bir yol izlemesini öğütlemektedir.Ayetin anlamı şöyledir:
Bir önceki ayetlerde akrabaya, yoksula ve yolda kalmışa yardım edilmesi; yardım edilemiyorsa bile güzel söz söylenmesi öğretilmişti.
Şimdi ise çok önemli bir denge kurulmaktadır:
Ne tamamen kapalı bir el.
Ne de kontrolsüzce açık bir el.
Kur’an'ın istediği şey ölçüdür.
“Elini Boynuna Bağlanmış Gibi Tutma” Ne Anlama Gelir
Bu ifade cimriliği anlatan güçlü bir benzetmedir.Eli boynuna bağlanmış insan veremez.
Elini uzatamaz.
Paylaşamaz.
Ayet burada gerçekten insanın elini fiziksel olarak bağlamasından söz etmemektedir.
Anlatılmak istenen:
Mal konusunda tamamen kapanma.
İmkânın olduğu hâlde hiçbir sorumluluğu yerine getirmemek.
Yakınındaki ihtiyacı sürekli görmezden gelmek.
Paylaşmaktan aşırı korkmak.
Bunlar cimrilik davranışının örnekleri olabilir.
Malı korumak başka, malın esiri olmak başkadır.
Cimrilik Nedir
Cimrilik, insanın gerçekten vermesi gereken yerde ve verebilecek durumda olduğu hâlde aşırı biçimde malını tutması olarak düşünülebilir.Her para biriktiren cimri değildir.
Her harcama yapmayan da cimri değildir.
İnsan geleceği için tasarruf edebilir.
Ailesini güvence altına alabilir.
Borçlarını düşünür.
Acil durum birikimi yapabilir.
Bunlar sorumluluk olabilir.
Cimrilik ise çoğu zaman insanın:
“Bende kalsın.”
düşüncesini bütün değerlerin önüne geçirmesidir.
Tasarruf planlı korumadır; cimrilik ise gerektiği yerde bile paylaşmaktan kaçınabilir.
Para Biriktirmek Bu Ayete Göre Yanlış mıdır
Hayır.Para biriktirmek tek başına yanlış değildir.
İnsan:
Ev almak.
Çocuğunun eğitimi.
Sağlık giderleri.
Emeklilik.
Beklenmedik durumlar.
için birikim yapabilir.
Bu, mali sorumluluğun parçası olabilir.
Sorun, birikimin insanda:
“Kimseye hiçbir şey vermem.”
anlayışına dönüşmesidir.
Ya da insan büyük serveti olduğu hâlde bakmakla yükümlü olduğu kişilerin temel ihtiyaçlarını bile ihmal ediyorsa problem vardır.
Kur’an birikimi değil, malın kalbi kilitlemesini eleştirir.
“Elini Büsbütün Açıp Saçma” Ne Anlama Gelir
Bu ifade ise diğer uçtaki davranışı anlatır:Ölçüsüz harcama.
İnsan her istediğini anında satın alabilir.
Elindeki bütün parayı plansız biçimde dağıtabilir.
Gelirinden fazla harcayabilir.
Başkalarına göstermek için büyük masraflara girebilir.
Bunun sonunda kendisi ve ailesi zor durumda kalabilir.
Ayet:
“Cömert olma.”
demiyor.
Tam tersine önceki ayetlerde paylaşmayı emrediyordu.
Burada söylenen:
Cömertliği kontrolsüzlüğe dönüştürme.
Gerçek cömertlik hikmetle birlikte yürür.
Cömertlik ile Ölçüsüz Para Dağıtmak Arasında Ne Fark Vardır
Cömert insan hem kalbini hem aklını kullanır.Kime yardım ettiğini düşünür.
Ne kadar verebileceğini hesaplar.
Ailesinin zorunlu haklarını ihmal etmez.
Kendisini yarın başkasına muhtaç hâle getirmez.
Ölçüsüzlük ise:
“Şimdi veriyorum, sonrası önemli değil.”
anlayışına dönüşebilir.
Bir insan bütün maaşını dağıtıp birkaç gün sonra borç arıyorsa bu davranışı yeniden değerlendirmesi gerekir.
Cömertlik sürdürülebilir iyiliktir; ölçüsüzlük ise iyiliğin devamını bile engelleyebilir.
Aileyi Zor Durumda Bırakacak Kadar Yardım Yapmak Doğru mudur
Genel olarak insanın bakımından sorumlu olduğu kişilerin temel haklarını ihmal etmemesi gerekir.Bir insan dışarıda çok cömert görünebilir.
Ama evinde:
Çocuğunun temel ihtiyacı karşılanmıyor.
Borçlar ödenmiyor.
Eşi zor durumda bırakılıyor.
ise burada denge sorunu vardır.
İyilik yapmak güzeldir.
Ama bir insanın hakkını vererek başka bir insanın hakkını çiğnemek doğru değildir.
Bu nedenle yardımda da planlama gerekir.
Öncelikleri bilmek, cömertliğin düşmanı değil olgunluğudur.
Cimrilik İnsanın Karakterini Nasıl Etkileyebilir
Cimrilik zamanla yalnız para konusunda değil, insan ilişkilerinde de sertlik oluşturabilir.İnsan sürekli kaybetmekten korkabilir.
Paylaşmayı tehdit gibi görebilir.
Sahip olduklarını kimseyle paylaşmak istemeyebilir.
Bu durum kalpte aşırı bağlılık oluşturabilir.
Para artık bir araç olmaktan çıkar.
Güvenliğin tek kaynağı gibi görülmeye başlanır.
Malı korumak normaldir; malın kaybını hayatın sonu gibi görmek insanı içten esir edebilir.
Cömertlik ise insanın dünyaya aşırı bağlanmasını azaltan bir ahlak olabilir.
Savurganlık İnsanın Hayatını Nasıl Etkileyebilir
Savurganlık kısa vadede haz verebilir.Yeni şey alınır.
İnsan kendini iyi hisseder.
Fakat harcamalar sürekli gelirden fazla olursa:
Borç artar.
Stres yükselir.
Aile tartışmaları başlayabilir.
Gelecekteki fırsatlar kaybolabilir.
İnsan elde ettiği geliri sürekli geçmiş harcamaların borcuna vermeye başlayabilir.
Bu yüzden ayet yalnız ahiret açısından değil, dünya hayatı açısından da çok gerçekçi bir uyarı taşır.
Kontrolsüz harcama bugünün keyfini yarının yüküne dönüştürebilir.
“Sonra Kınanmış Olarak Kalırsın” Ne Anlama Gelir
Cimrilik insanın çevresinde haklı eleştirilere neden olabilir.İmkânı olduğu hâlde ailesini ve ihtiyaç sahibini sürekli ihmal eden kişi insanlar tarafından kınanabilir.
Aynı şekilde ölçüsüz harcama yapan kişi de sonunda:
“Neden böyle yaptım?”
diye kendi kendisini kınayabilir.
Bu ifade davranışların sosyal ve kişisel sonuçlarını da düşündürmektedir.
Aşırılıklar yalnız parayı değil, insanın itibarı ve huzurunu da etkileyebilir.
Ayet iki uç davranışın sonunda pişmanlık oluşabileceğini hatırlatır.
“Eli Boş Kalmak” Ne Anlama Gelir
İnsan elindeki bütün malı düşünmeden harcadığında gerçekten maddi imkânsızlık yaşayabilir.Ayetin:
“Eli boş kalırsın.”
uyarısı son derece anlaşılırdır.
Gelirin sınırlı.
Ama harcaman sınırsızsa sonuç bir noktada açıktır.
Bütçe tükenir.
Borç başlar.
Tasarruf biter.
Bu nedenle Kur’an'ın mali ahlakı yalnız:
“Paylaş.”
dememektedir.
Aynı zamanda:
“Geleceğini de düşün.”
demektedir.
Maddi planlama, manevi sorumluluğun karşıtı değildir.
Borçla Yaşamak Bu Ayet Açısından Nasıl Değerlendirilebilir
Borçlanmanın kendisi her durumda yanlış değildir.İnsan ev, eğitim, sağlık veya gerekli başka sebepler için borçlanabilir.
Fakat gelirinin çok üzerinde ve sürekli tüketim için borçlanıyorsa burada dikkat gerekir.
Özellikle:
Gösterişli düğün.
Sık sık değiştirilen lüks ürünler.
Sırf çevreye zengin görünme arzusu.
için ağır borç altına girmek mali dengeyi bozabilir.
Borç gelecekteki gelirimizin bir bölümünü bugünden harcamaktır.
Bu yüzden karar verirken yalnız:
“Şimdi alabilir miyim?”
değil,
“Bunu güvenli biçimde ödeyebilir miyim?”
sorusu da sorulmalıdır.
Kredi Kartıyla Harcama Yapmak Savurganlık mıdır
Kredi kartının kendisi savurganlık değildir.O bir ödeme aracıdır.
Sorun kullanım biçimidir.
Kişi ödeme gücü içerisindeki harcamaları yapıyor ve borcunu kontrol ediyorsa araç olarak kullanılabilir.
Fakat kartın limiti:
“Bu kadar param var.”
sanılırsa ciddi bir hata oluşabilir.
Limit, gelir değildir.
Borçlanma kapasitesidir.
Harcanabilecek para ile borç alınabilecek para aynı şey değildir.
Bu farkın bilinmesi modern mali hayatta ayetin ölçü mesajıyla çok uyumludur.
Sosyal Medya Savurganlığı Artırabilir Mi
Evet, artırabilir.İnsan sürekli başkalarının:
Tatilini.
Aracını.
Evini.
Kıyafetlerini.
Restoranlarını.
gördüğünde kendi hayatını eksik hissedebilir.
Sonra kendi bütçesine uygun olmayan bir yaşam tarzını taklit etmeye çalışabilir.
Burada unutulan şey şudur:
Sosyal medyada gördüğümüz hayatların bütün mali gerçekliğini bilmiyoruz.
Borçlarını bilmiyoruz.
Gelirini bilmiyoruz.
Ne kadarının gösteri olduğunu bilmiyoruz.
Başkasının vitrini, senin bütçenin planı olmamalıdır.
Ayetin denge çağrısı modern tüketim kültüründe daha da anlamlı hâle gelmektedir.
Cimrilik ile Tasarruf Arasındaki En Temel Fark Nedir
Tasarruf:Geleceği düşünür.
Plan yapar.
Gereksiz harcamayı azaltır.
Ama gerektiğinde harcar ve paylaşır.
Cimrilik ise bazen verilmesi gereken yerde bile eli kapatır.
Örneğin ailesinin gerekli sağlık harcamasını yapmamak tasarruf değildir.
İhtiyaç sahibi yakınına yardım edebilecek durumdayken sırf parası azalacak diye tamamen sırt dönmek de sağlıklı tasarruf anlayışı değildir.
Tasarruf parayı yönetmektir; cimrilik bazen paranın insanı yönetmesi hâline gelebilir.
Bu ayrım çok önemlidir.
Dengeli Bir Mali Hayat Nasıl Kurulabilir
İnsan gelirini bölümlere ayırabilir.Zorunlu giderler.
Borçlar.
Tasarruf.
Acil durum birikimi.
Yardım ve hayır.
Kişisel harcamalar.
Bu şekilde insan hem bugünü hem geleceği düşünür.
Her insanın miktarı farklıdır.
Kur’an burada sabit bir bütçe yüzdesi vermemektedir.
Temel ilke dengedir.
Bütçe yapmak cimrilik değil, mal üzerinde bilinç kazanmaktır.
Planı olan insan cömertliğini de daha sürdürülebilir hâle getirebilir.
İsrâ Suresi 26–29. Ayetler Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
Bu dört ayet birlikte çok kapsamlı bir mali ve sosyal ahlak oluşturur.26. ayette:
Akrabaya, yoksula ve yolda kalmışa hakkını ver; saçıp savurma.
buyuruldu.
27. ayette:
Savurganlığın nankörlükle ilişkisi güçlü biçimde anlatıldı.
28. ayette:
Yardım edecek imkân bulunmadığında bile:
Güzel söz söyle.
emri verildi.
29. ayette ise mali dengenin iki sınırı çizilmektedir:
Cimri olma.
Savurgan da olma.
Böylece Kur’an'ın istediği insan modeli ortaya çıkar:
Paylaşan ama planlayan, cömert ama ölçülü, tasarruflu ama cimri olmayan insan.
İsrâ Suresi 29. Ayetin En Büyük Manevi Mesajı Nedir
Bu ayetin en büyük manevi mesajlarından biri şudur:Paran seni iki uçtan da yönetmesin.
Parayı kaybetme korkusu seni cimri yapmasın.
Paraya sahip olmanın verdiği özgürlük hissi de seni savurganlaştırmasın.
Sen malı yönet.
Mal seni yönetmesin.
İnsan:
“Vermekten korkuyorum.”
diye tamamen kapanabilir.
Ya da:
“Bir kere yaşıyoruz.”
diyerek geleceğini tüketebilir.
Ayet ikisine de:
“Ölçü.”
demektedir.
Gerçek mali özgürlük, yalnız çok para kazanmak değil; parayı ne zaman tutacağını ve ne zaman bırakacağını bilmek olabilir.
İsrâ Suresi 29. Ayetin Sonuç Olarak Bize Anlattığı Nedir
İsrâ Suresi'nin 29. ayeti, insanın mal konusunda ne cimriliğe kapanmasını ne de kontrolsüz biçimde harcayıp kendisini muhtaç duruma düşürmesini; iki uç arasında ölçülü ve sorumlu bir yol izlemesini öğretmektedir.Bu ayetin ilk büyük mesajı, cimriliğin reddedilmesidir.
İnsan:
“Ben kazandım.”
diyebilir.
Fakat ailesi, akrabası ve gerçekten ihtiyaç sahibi insanlar karşısında hiçbir sorumluluk hissetmiyorsa malıyla ilişkisini yeniden düşünmelidir.
Mal insanı tamamen kapatmamalıdır.
Paylaşmayan el zamanla kalbi de kapatabilir.
İkinci büyük mesaj, savurganlığın da reddedilmesidir.
Cimrilikten kaçayım derken insan başka uca düşmemelidir.
Her talebe para vermek.
Her isteği satın almak.
Her fırsatta harcama yapmak.
mali denge değildir.
Ayet:
“Elini büsbütün açma.”
diyerek kontrolsüz cömertlik veya tüketim konusunda sınır koymaktadır.
Üçüncü büyük mesaj, İslam ahlakında dengenin değeridir.
Bu denge yalnız para konusunda değildir.
Hayatın birçok alanında vardır.
Ama burada çok somut biçimde mali hayata uygulanmaktadır.
Ne tamamen tut.
Ne tamamen tüket.
Sahip olduğunun hakkını ver ve geleceğini de koru.
Bu yaklaşım hem bireysel hem aile hayatını daha sağlıklı hâle getirebilir.
Dördüncü büyük mesaj, tasarrufun cimrilik olmadığını bilmektir.
İnsan geleceğini planlayabilir.
Çocuğunun eğitimi için biriktirebilir.
Emekliliğini düşünebilir.
Acil durum fonu oluşturabilir.
Bunlar akıllı davranışlardır.
Tasarruf insanın ileride başkasına muhtaç olmasını bile azaltabilir.
Planlı olmak paylaşmanın düşmanı değildir.
Hatta bazen daha fazla paylaşabilmenin temelidir.
Beşinci büyük mesaj, aile haklarını korumaktır.
Bir kişi toplumda çok cömert tanınabilir.
Ama ailesi temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanıyorsa burada problem vardır.
İnsan dışarıdaki itibarı için evindeki sorumluluğu feda etmemelidir.
Hayır, en yakın hakları ezerek yapılmamalıdır.
Bu ayetin denge anlayışı tam olarak bunu öğretmektedir.
Altıncı büyük mesaj, gösterişten uzak durmaktır.
İnsan bazen cömert görünmek için para dağıtabilir.
Büyük davetler verebilir.
Hediyeler alabilir.
Ama bunun arkasında:
“Beni konuşsunlar.”
niyeti olabilir.
Sonra kendisi ekonomik olarak zor durumda kalabilir.
Başkalarının birkaç dakikalık takdiri için yıllarca ödeme yapmak akıllıca değildir.
Yedinci büyük mesaj, borca karşı bilinçli olmaktır.
Borç her zaman kötü değildir.
Ama borç ödeme gücünü aşmaya başladığında özgürlüğü azaltabilir.
İnsan gelecekte kazanacağı parayı bugünün tüketimine bağlar.
Bu yüzden mali karar verirken yalnız istek değil, ödeme kapasitesi de önemlidir.
Bugünkü arzu yarının mecburiyetine dönüşmemelidir.
Sekizinci büyük mesaj, alışverişte duyguların farkında olmaktır.
İnsan bazen üzgünken alışveriş yapar.
Sıkıldığı için bir şey satın alır.
Kendini başkalarıyla kıyasladığı için harcar.
Bu durumda ihtiyaç değil duygu yönetiyor olabilir.
İnsan kendisine:
“Buna gerçekten ihtiyacım mı var, yoksa şu anda kendimi daha iyi hissetmek için mi alıyorum?”
diye sorabilir.
Bu küçük soru birçok gereksiz harcamayı engelleyebilir.
Dokuzuncu büyük mesaj, insanın “yeter” kavramını öğrenmesidir.
Modern tüketim dünyası sürekli:
“Daha fazlası.”
der.
Daha büyük ev.
Daha yeni araba.
Daha pahalı ürün.
Ama insanın arzuları sürekli büyürse hiçbir gelir yetmeyebilir.
Bu nedenle bazen en önemli zenginlik:
“Bu bana yeter.”
diyebilmektir.
Kanaat, çalışmayı bırakmak değil; elindekini küçümsememektir.
Onuncu büyük mesaj, cimrilikle güvenlik duygusunu karıştırmamaktır.
Bazı insanlar ne kadar para biriktirirse biriktirsin kendisini güvende hissetmez.
Sürekli daha fazlasını ister.
Vermeye korkar.
Harcarken bile huzursuz olur.
Bu noktada problem yalnız mali değildir.
Kalpte güven sorunu olabilir.
Para güvenlik sağlar ama mutlak güvenlik sağlayamaz.
İnsan hem tedbir alır hem Allah'a tevekkül eder.
On birinci büyük mesaj, yardım bütçesi oluşturmanın değeridir.
İnsan imkânına göre düzenli bir miktarı yardım için ayırabilir.
Böylece her yardım talebinde:
“Bütçemi tamamen bozacak mıyım?”
kaygısı azalabilir.
Miktar küçük olabilir.
Önemli olan sürdürülebilirliktir.
Az ama düzenli iyilik, büyük fakat bir defalık ölçüsüz davranıştan daha sağlıklı olabilir.
Her insan kendi şartına göre bir denge kurabilir.
On ikinci büyük mesaj, çocuklara para yönetimini öğretmektir.
Çocuğa yalnız para vermek yeterli olmayabilir.
Bütçe yapmayı.
Beklemeyi.
Biriktirmeyi.
Paylaşmayı.
İhtiyaç ile arzuyu ayırmayı.
da öğretmek gerekir.
Her istediğini hemen alan çocuk paranın ve emeğin değerini anlamakta zorlanabilir.
Mali eğitim de ahlak eğitiminin bir parçasıdır.
On üçüncü büyük mesaj, varlıklı olmanın savurganlık izni vermemesidir.
Bir insan çok zengin olabilir.
Harcamaları bütçesini hiç zorlamayabilir.
Yine de kaynakları tamamen anlamsız biçimde tüketmenin ahlaki boyutu vardır.
İmkân büyüdükçe sorumluluk ortadan kalkmaz.
Tam tersine insanın yapabileceği iyilik de büyüyebilir.
“Param çok.” demek, “ölçüye ihtiyacım yok.” demek değildir.
On dördüncü büyük mesaj, az gelirli insanın da plansız harcamadan sakınmasıdır.
Mali denge yalnız zenginlerin konusu değildir.
Geliri sınırlı olan insan için planlama belki daha da önemlidir.
Küçük harcamalar bile bütçeyi etkileyebilir.
Bu nedenle ayetin ölçü ilkesi bütün gelir gruplarına hitap eder.
Gelir ne kadar olursa olsun, kaynak sınırlıysa plan değerlidir.
On beşinci büyük mesaj, başkasının bütçesini kolayca yargılamamaktır.
Bir insanın pahalı bir şey aldığını görebiliriz.
Ama onun gelirini ve sorumluluklarını bilmiyor olabiliriz.
Aynı şekilde dışarıdan sade yaşayan bir insanın cimri olduğunu da bilemeyiz.
Belki çok büyük hayırlar yapıyordur.
Bu nedenle ayetin önce kendi malımızla ilişkimizi düzeltmesi gerekir.
Başkalarının harcamalarını saymak, kendi hesabımızı düzeltmenin yerine geçmez.
On altıncı büyük mesaj, mali huzurun yalnız gelirle ilgili olmamasıdır.
Çok kazanan fakat kontrolsüz harcayan kişi sürekli borç içerisinde olabilir.
Daha az kazanan ama planlı yaşayan biri ise daha huzurlu olabilir.
Bu nedenle mali sağlık yalnız:
“Ne kadar kazanıyorsun?”
sorusuyla ölçülemez.
“Kazandığını nasıl yönetiyorsun?”
sorusu da önemlidir.
Bu ayet tam da bu yönetim ahlakını öğretir.
On yedinci büyük mesaj, malın araç olduğunu unutmamaktır.
Para:
Ev sağlar.
Yemek sağlar.
Eğitim sağlar.
Yardım sağlar.
Ama hayatın nihai anlamını sağlayamaz.
İnsan bütün kimliğini mal miktarına bağladığında ya cimriliğe ya savurganlığa sürüklenebilir.
Çünkü para artık araç olmaktan çıkıp insanın değer ölçüsü olur.
Malı yerine koymak, kalbi özgürleştirir.
On sekizinci büyük mesaj, paylaşmak ile kendini korumanın birlikte mümkün olmasıdır.
İnsan:
“Ya kendimi düşünürüm ya başkasını.”
diye iki seçenek arasında sıkışmak zorunda değildir.
Dengeli bütçe ikisini de mümkün kılabilir.
Ailesini korur.
Geleceğini planlar.
İhtiyaç sahibine yardım eder.
Kendisine de meşru harcama yapar.
Olgun mali hayat, hakları birbirine düşman etmeden dengede tutabilmektir.
İsrâ Suresi'nin 29. ayeti bugün insanın kendisine şu soruları sordurur:
Para kaybetme korkusu beni vermekten tamamen alıkoyuyor mu?
Cömertlik adına kendi ailemi veya geleceğimi zor durumda bırakıyor muyum?
Gelirimden fazla mı harcıyorum?
Kredi limitini kendi param gibi mi görüyorum?
Sosyal medyada gördüğüm hayatı taklit etmek için bütçemi zorluyor muyum?
İhtiyaç ile arzuyu gerçekten ayırt edebiliyor muyum?
Düzenli bir tasarruf ve yardım planım var mı?
Paramı ben mi yönetiyorum, yoksa para korkusu ve tüketim arzusu mu beni yönetiyor?
Bu sorular ayetin iki kısa benzetme içerisinde ne kadar kapsamlı bir mali ahlak taşıdığını göstermektedir.
İsrâ Suresi'nin 29. ayeti cimrilik, cömertlik, savurganlık, tasarruf, borç, aile sorumluluğu ve ekonomik denge arasında güçlü bir ölçü ortaya koymaktadır.
Sonuç olarak bu ayet bize şunu öğretmektedir:
Elini tamamen kapatma.
Elini kontrolsüz biçimde de açma.
Tasarrufu cimrilikle karıştırma.
Cömertliği savurganlık hâline getirme.
Ailenin hakkını koru.
İhtiyaç sahibini unutma.
Geleceğini planla.
Borçlanırken sonucu düşün.
Başkalarının yaşam standardını kendi ölçün yapma.
Ve malın seni yönetmesine izin verme.
Çünkü gerçek mali olgunluk, yalnız çok kazanmak değildir.
Gerçek mali olgunluk, kazandığını hem kendine hem ailene hem ihtiyaç sahibine hakkaniyetle ayırabilecek kadar dengeli olabilmektir.
⠀
Son Söz
⠀
