İsrâ Suresi 54. Ayette “Rabbiniz Sizi En İyi Bilendir; Dilerse Size Merhamet Eder, Dilerse Azap Eder; Seni de Onların Üzerine Vekil Göndermedik” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
İsrâ Suresi 54. Ayetin Anlamı Nedir
İsrâ Suresi'nin 54. ayeti, Allah'ın kullarını herkesten daha iyi bildiğini, rahmet ve azabın nihai hükmünün O'na ait olduğunu ve Hz. Peygamber'in insanları zorla iman ettirmekle görevlendirilmediğini bildirmektedir.Ayetin anlamı şöyledir:
Bu kısa ayet üç büyük hakikati bir araya getirir:
Allah insanı tam olarak bilir.
Nihai hüküm Allah'a aittir.
Peygamber'in görevi insanları zorla kontrol etmek değil, vahyi tebliğ etmektir.
Bu nedenle ayet hem insanın Allah karşısındaki sorumluluğunu hem de insanların birbirleri hakkında hüküm verirken taşıması gereken tevazuyu öğretmektedir.
“Rabbiniz Sizi En İyi Bilendir” Ne Anlama Gelir
İnsan bir başkasını ancak gördüğü kadarıyla tanır.Davranışını görür.
Sözünü duyar.
Geçmişinden bazı şeyler bilir.
Ama onun:
Kalbinin bütününü.
Gerçek niyetini.
Ne kadar bilgiye sahip olduğunu.
Hangi şartlarda yetiştiğini.
İçindeki pişmanlığı.
Allah'a yönelişini.
tam olarak bilemez.
Allah ise insanı kendisinden bile daha iyi bilir.
İnsanın dışını da içini de bilen Allah'tır.
Bu yüzden bir başkasının Allah katındaki nihai değerini kesin biçimde belirlemek insanın yetkisinde değildir.
Allah’ın İnsanı En İyi Bilmesi Sorumluluğu Ortadan Kaldırır mı
Hayır.Allah'ın insanın şartlarını, niyetini ve iç dünyasını bilmesi, insanın yaptığı her şeyin otomatik olarak mazur görüleceği anlamına gelmez.
Tam tersine bu bilgi, ilahi hesabın ne kadar kapsamlı olduğunu gösterir.
Allah yalnız davranışı değil:
Neden yaptığını.
Ne bildiğini.
Ne kadar imkânı olduğunu.
İçinde hangi niyeti taşıdığını.
da bilir.
Bu nedenle ilahi adalet insan mahkemesinden çok daha kapsamlıdır.
Allah'ın bilgisi sorumluluğu yok etmez; hükmün eksiksiz bilgi üzerine kurulacağını gösterir.
İnsanlar görünene göre değerlendirebilir.
Allah ise bütünü bilir.
“Dilerse Size Merhamet Eder” İfadesi Ne Anlama Gelir
Allah'ın rahmeti Kur’an'ın temel mesajlarından biridir.İnsan hata yapabilir.
Günah işleyebilir.
Yıllarca yanlış yaşayabilir.
Sonra samimi biçimde dönebilir.
Ayet Allah'ın rahmet kapısının O'nun iradesine ait olduğunu hatırlatmaktadır.
Bu, insanın:
“Benim için artık hiçbir umut yok.”
demesine engel olmalıdır.
Allah'ın merhametini insanın kendi günahından daha küçük düşünmemek gerekir.
Fakat rahmet ümidi:
“Nasıl olsa affedilirim, istediğimi yaparım.”
anlayışına da dönüşmemelidir.
Rahmet ümidi günaha cesaret değil, tövbeye cesaret vermelidir.
Bu denge iman hayatında son derece önemlidir.
“Dilerse Size Azap Eder” İfadesi Ne Anlama Gelir
Bu ifade insanın yaptıklarının sonuçsuz olmadığını hatırlatır.Allah rahmet sahibidir.
Ama aynı zamanda adalet sahibidir.
İnsan:
Zulüm.
Haksızlık.
İnkâr.
ısrarlı günah.
kul hakkı.
konularında sorumsuzca yaşayarak:
“Hiçbir şey olmaz.”
diyemez.
Ayet insana hesap bilinci verir.
Fakat burada da dikkatli olmak gerekir.
Belirli bir insan hakkında “Allah kesin ona azap edecek.” diye hüküm vermek bize düşmez.
Çünkü kişinin son hâlini.
Tövbesini.
Kalbini.
bilgisini.
Allah bilir.
Genel hükmü anlatabiliriz.
Nihai kişisel hükmü Allah'a bırakırız.
Allah’ın “Dilemesi” Keyfîlik Anlamına mı Gelir
Hayır.Allah'ın dilemesini insanın rastgele ve sebepsiz tercihlerine benzetmek doğru değildir.
Kur’an'ın genel mesajında Allah:
Adildir.
Hakîmdir.
Rahmet sahibidir.
Hiç kimseye zulmetmez.
Bu nedenle:
“Allah dilerse merhamet eder, dilerse azap eder.”
ifadesi:
“Sebepsiz yere istediğini cezalandırır.”
şeklinde anlaşılmamalıdır.
İlahi irade, ilim, hikmet ve adaletle birlikte düşünülmelidir.
Biz bütün hikmeti göremeyebiliriz.
Ama Allah'ın hükmünü insanın keyfî öfkesine benzetemeyiz.
Allah'ın iradesi insanın keyfîliği değildir.
Bu ayrım sağlıklı bir Allah tasavvuru için çok önemlidir.
İnsan Allah’ın Rahmetini Garanti Edebilir mi
Hayır.İnsan:
“Ben kesin kurtuldum.”
diye kendisini güvence altında görmemelidir.
İman eden kişi Allah'ın rahmetini umar.
Ama aynı zamanda kendi eksiklerini görür.
Bu denge insanı iki tehlikeden korur:
Kibir.
Ve:
Ümitsizlik.
Kibir şöyle der:
“Ben zaten iyiyim, benim hesabım kolay.”
Ümitsizlik ise:
“Benim hiçbir şansım yok.”
der.
Kur’an'ın dengesi farklıdır:
Allah'ın rahmetini um, fakat hesabı küçümseme.
Bu anlayış insanı hem umutlu hem sorumlu tutar.
Başkalarının Affedilip Affedilmeyeceğine Biz Karar Verebilir miyiz
Hayır.Bir insanın günahını görebiliriz.
Davranışının yanlış olduğunu söyleyebiliriz.
Ama onun Allah katındaki nihai sonucunu bilemeyiz.
Bir kişi bugün kötü bir hayat yaşıyor olabilir.
Yarın samimi bir tövbe yaşayabilir.
Başka biri bugün çok dindar görünüyor olabilir.
Ama kalbindeki durumu ve hayatının sonunu biz bilemeyiz.
Bu yüzden:
“Bu kesin cehennemlik.”
veya
“Bu kesin kurtuldu.”
gibi hükümler konusunda son derece dikkatli olmak gerekir.
Cennet ve cehennemin anahtarları insanların elinde değildir.
Ayet bize bu manevi sınırı hatırlatmaktadır.
Bir İnsanın Günahını Eleştirmek ile Onun Sonunu Belirlemek Arasında Ne Fark Vardır
Bu ayrım çok önemlidir.Bir davranış açıkça yanlışsa:
“Bu davranış yanlıştır.”
denilebilir.
Örneğin:
Hırsızlık yanlıştır.
İftira yanlıştır.
Zulüm yanlıştır.
Ama buradan hemen:
“Bu insan kesinlikle Allah'ın rahmetinden mahrumdur.”
sonucu çıkmaz.
Çünkü insan değişebilir.
Tövbe edebilir.
Hakkı iade edebilir.
Hayatını düzeltebilir.
Günahı yanlış görmek ile günahkârın geleceğini kapatmak aynı şey değildir.
İslam ahlakında günahın ciddiyeti korunurken tövbe kapısı da korunmalıdır.
Bu denge hem adalet hem merhamet açısından gereklidir.
“Seni Onların Üzerine Vekil Göndermedik” Ne Anlama Gelir
Buradaki “vekil” ifadesi, Hz. Peygamber'in insanların iman tercihlerini zorla yöneten, onların bütün sorumluluğunu üzerine alan bir kontrolör veya zorlayıcı otorite olarak gönderilmediğini anlatır.Peygamber'in görevi:
Vahyi iletmek.
Açıklamak.
Uyarmak.
Müjdelemek.
örnek olmak.
dır.
Ama insanların kalplerini zorla değiştirmek değildir.
İman baskıyla üretilmez.
İnsan mesajı duyar.
Düşünür.
Tercih eder.
Ve tercihinin sorumluluğunu taşır.
Bu yüzden Hz. Peygamber'in görevinin büyüklüğü, insanların iradesini ortadan kaldırması anlamına gelmez.
Hz. Peygamber İnsanları İman Etmeye Zorlayabilir miydi
Kur’an'ın genel mesajında iman bilinçli bir yöneliştir.Bir insanın ağzına zorla:
“İnanıyorum.”
dedirtebilirsiniz.
Ama kalbine zorla iman yerleştiremezsiniz.
İman:
Kalbin kabulü.
Aklın yönelişi.
iradenin tercihi.
ile ilgilidir.
Bu nedenle Peygamber insanlara mesajı ulaştırır ama onların yerine iman etmez.
Aynı şekilde onların reddinin bütün sorumluluğunu da üzerine almaz.
Tebliğ Peygamber'in görevidir; hidayetin nihai sonucu Allah'ın takdirindedir.
Bu, dini anlatan herkes için de önemli bir sınırdır.
Dini Anlatan Kişi Herkesi İkna Etmek Zorunda mıdır
Hayır.İnsan elinden geleni yapar.
Doğru bilgiyi verir.
Güzel üslup kullanır.
Sorulara cevap verir.
Ama herkesin mutlaka ikna olması onun kontrolünde değildir.
Bu gerçeği unutan kişi iki probleme düşebilir.
Birincisi:
Aşırı baskı.
“Ben seni mutlaka inandıracağım.”
İkincisi:
Aşırı hayal kırıklığı.
“Beni dinlemedi, demek başarısız oldum.”
Oysa insanın görevi doğruyu mümkün olduğunca güzel biçimde iletmektir.
Hidayet insanın elindeki bir düğme değildir.
Bu, tebliğ yapan kişiye hem sorumluluk hem huzur verir.
Anne Baba Çocuklarının İmanından Tamamen Sorumlu mudur
Anne baba çocuklarına dini ve ahlaki eğitim vermekle sorumludur.Güzel örnek olmak.
Bilgi vermek.
İbadeti öğretmek.
ahlak kazandırmaya çalışmak.
önemlidir.
Fakat çocuk büyüyüp irade sahibi olduğunda bütün tercihlerini anne baba kontrol edemez.
Bu nedenle anne baba:
“Çocuğumun her tercihi benim başarısızlığım.”
diye kendisini tamamen suçlamamalıdır.
Aynı şekilde:
“Ben anlattım, artık hiçbir sorumluluğum yok.”
demek de doğru değildir.
Denge şudur:
Elinden gelen eğitimi ve sevgiyi ver, dua et, güzel örnek ol; ama yetişkin insanın iradesini zorla yönetemeyeceğini kabul et.
Hidayet Allah'ın elindedir.
Dinde Baskı Neden Kalıcı Sonuç Vermeyebilir
Çünkü insanın dış davranışını zorlamak ile kalbini ikna etmek aynı şey değildir.Baskı altında insan:
Bir davranışı yapabilir.
Bir cümleyi söyleyebilir.
Bir ortamda farklı görünebilir.
Ama içinde kabul oluşmayabilir.
Hatta bazen ağır baskı, dine karşı tepki de oluşturabilir.
Bu yüzden dini eğitimde:
Korku.
Aşağılama.
sürekli tehdit.
yerine bilgi, örneklik ve hikmet önemlidir.
Elbette aile içinde disiplin olabilir.
Toplumda hukuk olabilir.
Ama imanın özü zorlamayla üretilemez.
İnsan Allah'a bilinçli yönelmelidir.
Bu Ayet Dini Konularda “Kimseye Karışmayın” mı Diyor
Hayır.Ayetin anlamı:
“Hiç kimseye doğruyu anlatmayın.”
değildir.
Peygamber zaten tebliğ etmekle görevlidir.
İyiliği tavsiye etmek.
Kötülükten sakındırmak.
Bilgi paylaşmak.
ahlaki sorumluluklar arasında olabilir.
Ancak burada sınır şudur:
Tebliğ ile tahakküm aynı şey değildir.
Bir insana:
“Bunun doğru olduğuna inanıyorum ve gerekçesi şu.”
demek başka.
Onu zorla kalben inandırmaya çalışmak başka.
Doğruyu anlatmak görev olabilir; insanların vicdanını ele geçirmek görev değildir.
Bu ayrım özellikle dini iletişimde son derece önemlidir.
İnsanlar Hakkında Fazla Hüküm Vermek Neden Tehlikelidir
Çünkü insan sınırlı bilgiyle hüküm verir.Birini birkaç kez görür.
Bir olayını duyar.
Sonra bütün hayatını tanıyormuş gibi konuşabilir.
Oysa Allah:
Geçmişini.
Niyetini.
Yaralarını.
Bilgisini.
Tövbelerini.
iç dünyasını.
bilir.
Bu nedenle ayetin ilk cümlesi son derece önemlidir:
“Rabbiniz sizi en iyi bilendir.”
Bu cümle insanın yargı dağıtma arzusunu sınırlar.
Elbette davranışları değerlendirmek gerekir.
Ama kişinin Allah katındaki nihai değerini belirlemek başka bir şeydir.
İnsan görünene göre tedbir alır; kalbin nihai hükmünü Allah'a bırakır.
İsrâ Suresi 53 ve 54. Ayetler Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
53. ayette:“Kullarıma söyle, sözün en güzelini söylesinler.”
buyurulmuştu.
54. ayette ise:
“Rabbiniz sizi en iyi bilendir.”
denilmekte ve Peygamber'in insanların üzerine zorlayıcı bir vekil olmadığı hatırlatılmaktadır.
Bu iki ayet birlikte son derece güçlü bir iletişim ahlakı kurar:
İnsanlarla güzel konuş.
Onları aşağılamadan doğruyu anlat.
Ama onların kalpleri hakkında nihai hüküm vermeye kalkma.
Zorla iman ettirmeye çalışma.
Çünkü:
Onları en iyi bilen sen değilsin; Allah'tır.
Bu bağlantı çok önemlidir.
Güzel sözün arkasındaki tevazu budur.
Sen anlatırsın; hükmün sahibi değilsin.
İsrâ Suresi 54. Ayetin En Büyük Manevi Mesajı Nedir
Bu ayetin en büyük manevi mesajlarından biri şudur:İnsanların hesabını Allah'a bırak ve önce kendi hesabına hazırlan.
İnsan başkalarının:
İmanını.
Günahını.
dindarlığını.
ahlakını.
konuşmayı çok sever.
Ama Allah bize sürekli kendi sorumluluğumuzu hatırlatır.
Başkasının hangi sonla öleceğini bilmiyoruz.
Kendi sonumuzu da bilmiyoruz.
Bu nedenle iman:
“Ben kurtuldum, sen bittin.”
kibri üretmemelidir.
Daha doğru tavır:
“Rabbim beni de rahmetinden ayırmasın, onu da doğruya ulaştırsın.”
olabilir.
Allah'ın rahmetini yalnız kendimize ayırmak doğru değildir.
Rahmeti uman insan, başkalarının rahmet ihtimalini de kolayca kapatmamalıdır.
İsrâ Suresi 54. Ayetin Sonuç Olarak Bize Anlattığı Nedir
İsrâ Suresi'nin 54. ayeti, Allah'ın her insanı iç dünyası, niyeti, bilgisi ve hayat şartlarıyla eksiksiz biçimde bildiğini; rahmet ve azabın nihai kararının yalnız O'na ait olduğunu ve Hz. Peygamber'in insanları zorla iman ettirmek veya onların bütün tercihlerini kontrol etmek üzere gönderilmediğini öğretmektedir.Bu ayetin ilk büyük mesajı, Allah'ın bilgisinin insan bilgisinden tamamen farklı oluşudur.
Biz bir insanın hayatından küçük bir bölüm görürüz.
Allah bütününü bilir.
Biz sözünü duyarız.
Allah niyetini bilir.
Biz bugünkü hâline bakarız.
Allah geçmişini ve gelecekteki yönelişini bilir.
Bu nedenle ilahi hüküm insan hükmünden çok daha kapsamlı bilgiye dayanır.
Allah kimse hakkında eksik dosyayla karar vermez.
Bu düşünce insana ilahi adalete güven kazandırmalıdır.
İkinci büyük mesaj, insanların birbirlerini kolayca mahkûm etmemesidir.
Bir insan hata yapabilir.
Günah işleyebilir.
Dinden uzaklaşabilir.
Ama hayat devam ettiği sürece değişim ihtimali vardır.
Bu nedenle:
“Bu adamdan artık hiçbir şey olmaz.”
demek doğru değildir.
İnsanların tövbe yollarını biz kapatamayız.
Allah'ın açık tuttuğu rahmet kapısını insan kendi diliyle kapatmamalıdır.
Bu, özellikle dini konuşmalarda son derece önemlidir.
Üçüncü büyük mesaj, Allah'ın rahmetinden ümit kesmemektir.
İnsan geçmişinde çok hata yapmış olabilir.
İçinde:
“Allah beni nasıl affetsin?”
duygusu oluşabilir.
Fakat ayet:
“Dilerse size merhamet eder.”
buyurmaktadır.
Bu umut insanı tövbeye yöneltmelidir.
Allah'ın rahmetini kendi günah ölçümüzle sınırlamamalıyız.
Günah büyük olabilir; Allah'ın rahmeti bizim hesabımızdan daha büyüktür.
Fakat tövbenin samimiyet ve dönüş gerektirdiğini de unutmamak gerekir.
Dördüncü büyük mesaj, rahmete güvenerek günahı küçümsememektir.
Rahmet:
“Nasıl olsa affedilirim.”
mantığına dönüştüğünde insan kendisini kandırabilir.
Gerçek umut:
Günahı fark eder.
Pişmanlık duyar.
Düzeltmeye çalışır.
Allah'a yönelir.
Rahmet, sorumsuzluk için değil dönüş için kapıdır.
Bu yüzden korku ve umut birlikte korunmalıdır.
Beşinci büyük mesaj, ilahi azabı keyfî öfke olarak düşünmemektir.
Allah'ın azabı adalet çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Allah'ın:
Adaleti.
Bilgisi.
hikmeti.
birlikte düşünülür.
İnsan bazen kızdığında ölçüyü kaybeder.
Allah'ın hükmünü böyle insani öfkeye benzetmek doğru değildir.
İlahi hesap, eksiksiz bilgi ve adalet üzerinedir.
Bu, Allah hakkındaki yanlış korku tasavvurlarından insanı koruyabilir.
Altıncı büyük mesaj, tebliğ ile zorlamayı ayırmaktır.
Hz. Peygamber tebliğ eder.
İnsanları uyarır.
Kur’an'ı anlatır.
Ama onların kalplerini zorla değiştirmez.
Bu, dini iletişimde büyük bir ilkedir:
Hakikati anlatmak, insanın iradesini ortadan kaldırmak değildir.
İman, insanın bilinçli kabulünü gerektirir.
Zorla alınan söz, kalpteki imanla aynı değildir.
Yedinci büyük mesaj, dini anlatan kişinin kendisini hidayetin sahibi sanmamasıdır.
Bir insan çok güzel konuşabilir.
Çok bilgili olabilir.
Ama bir insanın kalbindeki dönüşü kendisi yaratamaz.
Bu nedenle dini anlatan kişi:
“Ben onu hidayete erdirdim.”
diye kibirlenmemelidir.
O yalnız vesile olabilir.
Hidayet Allah'ın lütfudur.
Bu bilinç tebliğ yapan insanı hem kibirden hem aşırı sorumluluk yükünden korur.
Sekizinci büyük mesaj, anne babaların çocukları üzerindeki kontrol sınırını bilmeleridir.
Anne baba çocuklarını çok sever.
Onların iyi insan olmasını ister.
Fakat büyüyen çocuk bağımsız irade sahibi olur.
Anne baba:
Öğretir.
Örnek olur.
Dua eder.
uyarır.
Ama yetişkin çocuğunun kalbini zorla yönetemez.
Bu gerçeği kabul etmek zor olabilir.
Sevgi kontrol etmek değildir.
Bazen doğruyu anlatıp sonucu Allah'a bırakmak gerekir.
Dokuzuncu büyük mesaj, dinî eğitimde korkunun tek yöntem olmamasıdır.
Bir çocuk sürekli:
“Allah seni yakar.”
“Allah seni cezalandırır.”
gibi ifadelerle büyütülürse Allah tasavvuru yalnız korkuya dönüşebilir.
Oysa Kur’an:
Rahmeti.
bağışlamayı.
adaleti.
sorumluluğu.
birlikte öğretir.
Çocuğa Allah'ı yalnız ceza veren bir güç gibi anlatmak eksik bir eğitimdir.
Allah sevgisi, sorumluluk ve saygıyla birlikte öğretilmelidir.
Onuncu büyük mesaj, insanların dış görünüşüne göre iman ölçmemektir.
Bir insan çok dindar görünebilir.
Başka biri daha az görünür ibadet taşıyabilir.
Biz dışarıdan bazı şeyleri görürüz.
Ama Allah kalbi bilir.
Bu:
“Ameller önemsizdir.”
anlamına gelmez.
Davranışlar önemlidir.
Fakat insanların Allah katındaki derecesini yalnız dış görüntüye bakarak kesinleştirmemek gerekir.
Dindarlık gösterisi ile Allah katındaki gerçek değer aynı şey olmak zorunda değildir.
Bu düşünce insanı riya ve kibirden koruyabilir.
On birinci büyük mesaj, bir insanın geçmişini onun sonsuz kimliği hâline getirmemektir.
Bir kişi yıllar önce büyük bir hata yapmış olabilir.
Sonra değişmiş olabilir.
Ama toplum sürekli:
“Sen zaten eskiden şöyleydin.”
diyebilir.
Bu insanın dönüşünü zorlaştırabilir.
İslam'ın tövbe anlayışı ise insanın değişebileceğini kabul eder.
İnsan geçmişinden ibaret değildir.
Yanlışını telafi etmeye çalışan kişiye hayat boyu aynı etiketi yapıştırmak merhamet ve adalet açısından sorgulanmalıdır.
Elbette mağdur hakları unutulmaz.
Ama gerçek değişim ihtimali de inkâr edilmemelidir.
On ikinci büyük mesaj, kendimizi başkalarıyla kıyaslayarak kurtuluş garantisi üretmemektir.
İnsan:
“Ben falancadan daha iyiyim.”
diyebilir.
Ama Allah katındaki hesap karşılaştırmalı bir popülerlik yarışması değildir.
Bir başkasının senden daha fazla günah işlediğini düşünmen seni otomatik olarak iyi yapmaz.
İmanın ölçüsü başkasının kötülüğü değildir.
İnsan kendi niyetine, davranışına ve sorumluluğuna bakmalıdır.
Başkalarının kusurları üzerinden kendimize dindarlık puanı üretmek tehlikeli bir kibirdir.
On üçüncü büyük mesaj, merhametli olmak ile yanlışı doğru saymamak arasındaki dengeyi korumaktır.
Bir insan hata yaptığında ona merhamet etmek:
“Yaptığın şey doğru.”
demek değildir.
Yanlış yine yanlış olabilir.
Ama kişiye dönüş yolu açık bırakılabilir.
Günaha karşı net, günahkâra karşı dönüş kapısını açık tutan bir dil daha dengelidir.
Bu hem ahlaki sınırı hem insan umudunu korur.
Kur’an'ın rahmet ve hesap dengesi tam da bunu öğretir.
On dördüncü büyük mesaj, dini farklı düşünen insanlarla konuşurken hüküm dilini azaltmaktır.
İnsan bir konuda:
“Ben bunu Kur’an ve sünnet ışığında yanlış görüyorum.”
diyebilir.
Bu başka.
Karşısındakine:
“Allah seni kesin mahvedecek.”
demek başkadır.
Birincisi dini görüş ifade eder.
İkincisi Allah'ın nihai hükmünü kendi adına dağıtma tehlikesi taşır.
Dini bilgi insana Allah'ın makamını vermez.
Bilgi arttıkça tevazunun da artması gerekir.
On beşinci büyük mesaj, hidayetin zorlamayla değil kalbin yönelişiyle ilgili olduğunu anlamaktır.
İnsan birini baskıyla:
İbadete.
dini görünüme.
belirli sözlere.
zorlayabilir.
Fakat iç dünyasını zorlayamaz.
Bu yüzden gerçek dini eğitim yalnız dış davranışa odaklanmamalıdır.
İnsan:
Neden inanıyor?
Allah'ı nasıl tanıyor?
İbadetin anlamını biliyor mu?
soruları da önemlidir.
İmanın kökü kalptedir; davranış onun meyvesidir.
Yalnız dış görüntüyü oluşturup iç anlamı ihmal etmek eksik kalabilir.
On altıncı büyük mesaj, insanların reddi karşısında dini anlatan kişinin umutsuzluğa düşmemesidir.
Bir kişiye yıllarca anlatırsınız.
Kabul etmeyebilir.
Bu sizi üzebilir.
Ama ayet Hz. Peygamber'e bile:
“Seni onların üzerine vekil göndermedik.”
diyor.
Bu büyük bir tesellidir.
İnsan bütün kalpleri değiştirmekle yükümlü değildir.
Görevi elinden geleni yapmaktır.
Sonuç üzerinde mutlak kontrolümüz olmadığı için sorumluluğumuz süreçteki doğruluğumuzdur.
Doğru anlat.
Güzel davran.
Dua et.
Sonucu Allah'a bırak.
On yedinci büyük mesaj, 53. ayetteki güzel söz emrinin 54. ayette neden bu kadar anlamlı olduğudur.
İnsanların kalplerini sen kontrol etmiyorsan onları bağırarak, aşağılayarak ve zorlayarak değiştirmeye çalışmanın anlamı yoktur.
Görevin:
En güzel sözü söylemek.
Sonra Allah'ın ilmine ve hidayetine güvenmektir.
Bu iki ayet birlikte muhteşem bir tebliğ ahlakı kurar:
Güzel konuş, doğruyu anlat, insanı ezme, kalbini Allah'a bırak.
Bu yaklaşım hem dini hem insan ilişkilerini daha sağlıklı hâle getirebilir.
On sekizinci büyük mesaj, Allah'ın insanı herkesten daha iyi bilmesinin büyük bir teselli oluşudur.
Bazen insan kendisini kimsenin anlamadığını hisseder.
Niyetini yanlış yorumlarlar.
Çabasını görmezler.
Geçmişindeki acıyı bilmezler.
Belki insanlar seni yanlış etiketler.
Ayet sana şunu hatırlatır:
Rabbin seni en iyi bilendir.
Bu büyük bir tesellidir.
Ama aynı zamanda uyarıdır.
İnsanları kandırabilirsin.
Kendini iyi gösterebilirsin.
Fakat Allah niyetini bilir.
Allah'ın seni bilmesi hem sığınak hem aynadır.
Samimi insan için huzur, ikiyüzlülük için uyarıdır.
İsrâ Suresi'nin 54. ayeti bugün insanın kendisine şu soruları sordurur:
İnsanların kalbi hakkında gereğinden fazla hüküm veriyor muyum?
Bir günahı gördüğümde kişinin bütün geleceğini kapatıyor muyum?
Allah'ın rahmetini yalnız kendime mi yakıştırıyorum?
Rahmete güvenip kendi günahımı küçümsüyor muyum?
Başkalarını “kesin cehennemlik” diye damgalıyor muyum?
Dini anlatırken ikna ile baskıyı birbirine karıştırıyor muyum?
Çocuklarımın veya yakınlarımın bütün iman tercihlerini kontrol etmeye çalışıyor muyum?
Bir insanın geçmişteki hatasını onun sonsuz kimliği hâline getiriyor muyum?
Dini bilgim arttıkça daha mütevazı mı, daha hüküm dağıtan biri mi oluyorum?
Allah'ın beni herkesten daha iyi bildiği gerçeği hayatımı nasıl değiştiriyor?
Bu sorular ayetin yalnız rahmet ve azaptan söz etmediğini; aynı zamanda Allah'ın ilmi, insanın özgür iradesi, hidayet, tebliğ, tövbe, dini eğitim, hüküm verme ve manevi tevazu konusunda son derece kapsamlı bir ahlak ortaya koyduğunu göstermektedir.
Sonuç olarak bu ayet bize şunu öğretmektedir:
Rabbin seni herkesten daha iyi bilir.
Allah'ın rahmetinden ümidini kesme.
Ama rahmeti günah için güvence sanma.
İlahi adaleti insanın keyfî öfkesiyle karıştırma.
Başkasının ahiret sonucunu kendi elinde sanma.
Günaha yanlış de ama günahkârın dönüş kapısını kapatma.
Dini anlat ama zorla kalp yönetmeye çalışma.
Çocuklarına ve yakınlarına örnek ol, fakat hidayetin sahibinin sen olmadığını unutma.
İmanını başkalarına üstünlük aracı yapma.
Ve insanların seni eksik tanıyabileceğini, fakat Rabbinin seni bütün hakikatinle bildiğini hatırla.
Çünkü insanın görevi herkesin kaderini belirlemek değildir.
Biz güzel söyler, doğruyu anlatır, iyiliğe çağırır ve kendi hesabımıza hazırlanırız; kalplerin bütününü bilen, rahmet eden ve nihai hükmü veren ise yalnız Allah'tır.
⠀
Son Söz