İsrâ Suresi 39. Ayette “Bunlar Rabbinin Sana Vahyettiği Hikmetlerdendir; Allah ile Birlikte Başka Bir İlah Edinme, Yoksa Kınanmış ve Kovulmuş Olarak Cehenneme Atılırsın” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
İsrâ Suresi 39. Ayetin Anlamı Nedir
İsrâ Suresi'nin 39. ayeti, önceki ayetlerde peş peşe verilen ahlaki emir ve yasakları “hikmet” olarak nitelendirmekte ve bütün bu ahlak sistemini yeniden tevhid inancına bağlamaktadır.Ayetin anlamı şöyledir:
Ayetin başlangıcındaki:
“Bunlar Rabbinin sana vahyettiği hikmetlerdendir.”
ifadesi, önceki ayetlerde anlatılan öğütlerin sıradan toplumsal tavsiyeler olmadığını gösterir.
Anne babaya iyilikten ticari dürüstlüğe, yaşam hakkından tevazuya kadar anlatılan ilkeler vahyin şekillendirdiği bir ahlak düzeninin parçalarıdır.
Ayetin sonunda ise tekrar tevhid vurgulanır.
Böylece bölümün başı ve sonu aynı temel üzerinde birleşir:
Allah'a kulluk.
Ayetteki “Bunlar” İfadesi Neleri Kapsamaktadır
Buradaki “bunlar” ifadesi özellikle İsrâ Suresi'nin önceki ayetlerinde verilen kapsamlı öğütlere işaret eder.Allah'a ortak koşmamak.
Anne babaya iyilik etmek.
Akrabanın hakkını vermek.
Yoksulu ve yolda kalmışı gözetmek.
Savurganlıktan kaçınmak.
Cimrilik ile ölçüsüz harcama arasında denge kurmak.
Yoksulluk korkusuyla çocuk öldürmemek.
Zinaya yaklaşmamak.
Haksız yere cana kıymamak.
Yetimin malını korumak.
Verilen sözü yerine getirmek.
Ölçüyü ve tartıyı doğru yapmak.
Bilgisizce hüküm vermemek.
Kibirlenmemek.
Bunların her biri insan hayatının farklı alanlarına dokunur.
Fakat Kur’an bunları tek bir ahlaki bütünlük içerisinde sunmaktadır.
İman, aile, ekonomi, cinsellik, hukuk, bilgi ve karakter birbirinden kopuk alanlar değildir.
“Hikmet” Ne Demektir
Hikmet yalnız çok bilgi sahibi olmak değildir.İnsan binlerce kitap okuyabilir ama doğru yerde doğru karar veremeyebilir.
Hikmet daha geniş bir anlam taşır:
Doğruyu bilmek, doğruyu yerinde kullanmak ve davranışta ölçüyü korumak.
Örneğin:
Paranın değerini bilmek bilgidir.
Ne zaman harcanacağını, ne zaman biriktirileceğini ve ne zaman paylaşılacağını bilmek hikmettir.
Bir insanın hata yaptığını görmek bilgidir.
Onu düzeltirken nasıl konuşacağını bilmek hikmettir.
Bir konuda güçlü olmak bir imkândır.
Gücünü haksızlık yapmadan kullanmak hikmettir.
Hikmet, bilginin ahlakla birleşmesidir.
Neden Önceki Emirler “Hikmet” Olarak Tanımlanmıştır
Çünkü bu emirlerin her birinde insanı ve toplumu koruyan derin bir ölçü bulunmaktadır.Anne babaya iyilik:
Aile bağlarını korur.
Savurganlık yasağı:
Kaynakların bilinçli kullanılmasını sağlar.
Çocuk öldürme yasağı:
Yaşam hakkını korur.
Zina yasağı:
Sadakat ve aile düzenini korur.
Cinayet yasağı:
İnsan hayatını korur.
Yetim malının korunması:
Savunmasız kişinin mülkiyet hakkını korur.
Doğru tartı:
Ekonomik güveni korur.
Bilgisizce hüküm vermeme:
Hakikati ve insanların itibarını korur.
Kibir yasağı:
İnsan ilişkilerindeki saygıyı korur.
Yani bu emirlerin arkasında yalnız:
“Yasak olduğu için yapma.”
mantığı yoktur.
Aynı zamanda insan hayatını düzenleyen güçlü bir hikmet bulunmaktadır.
Hikmet ile Bilgi Arasında Nasıl Bir Fark Vardır
Bilgi bize:“Nedir?”
sorusunun cevabını verebilir.
Hikmet ise çoğu zaman:
“Bu bilgiyi ne zaman, nasıl ve hangi ölçüde kullanmalıyım?”
sorusuna yön verir.
Bir doktor çok bilgili olabilir.
Ama hastasıyla nasıl konuşacağını bilmiyorsa bilgisi merhametle birleşmemiş olabilir.
Bir yönetici kanunları çok iyi bilebilir.
Ama yetkisini adaletsiz kullanıyorsa hikmet eksik kalır.
Bir insan dini hükümleri ezbere biliyor olabilir.
Ama bu bilgiyi insanları küçümsemek için kullanıyorsa bilgi, ahlak üretmemiştir.
Bilgi insana güç verir; hikmet o gücü doğru kullanmayı öğretir.
Bu nedenle Kur’an'ın öğretileri yalnız zihin doldurmayı değil, karakter inşa etmeyi hedefler.
“Rabbinin Sana Vahyettiği” İfadesi Neden Önemlidir
Bu ifade, söz konusu hikmetlerin yalnız insan tecrübesinin sonucu olmadığını, vahiy ile bildirildiğini vurgular.İnsan aklı birçok ahlaki gerçeği fark edebilir.
Cinayetin kötü olduğunu anlayabilir.
Hilenin topluma zarar verdiğini görebilir.
Anne babaya merhametin değerini kavrayabilir.
Fakat vahiy insan aklına rehberlik ederek bu değerleri Allah'a karşı sorumluluk bilinciyle bütünleştirir.
Böylece ahlak yalnız:
“Toplum böyle istiyor.”
seviyesinde kalmaz.
Mümin için:
“Rabbim bunu emrediyor.”
bilinci de oluşur.
Bu, insanın kimse görmediğinde bile doğru davranması için güçlü bir manevi temel oluşturur.
Neden Ayetin Sonunda Yeniden Tevhid Konusuna Dönülmektedir
Bu son derece dikkat çekicidir.İsrâ Suresi 22. ayette:
“Allah ile birlikte başka bir ilah edinme.”
uyarısı yapılmıştı.
Sonra uzun bir ahlak öğretisi geldi.
39. ayette yeniden aynı temel hatırlatılıyor:
Allah ile birlikte başka bir ilah edinme.
Bu yapı bize şunu düşündürmektedir:
Ahlakın başlangıcı da sonu da Allah ile kurulan ilişkiye bağlanmaktadır.
Yani tevhid yalnız:
“Allah birdir.”
şeklinde zihinsel bir inanç değildir.
Tevhidin davranışlara yansıması gerekir.
Allah'a kulluk eden insan:
Kul hakkını ciddiye alır.
Adaleti önemser.
Kibre karşı dikkat eder.
Nimete şükreder.
Tevhid kalpteki inançtan hayatın bütününe yayılan bir yöneliştir.
“Allah ile Birlikte Başka Bir İlah Edinme” Ne Anlama Gelir
Bu ifade tevhidin özünü anlatır.İbadet edilmeye mutlak anlamda layık olan yalnız Allah'tır.
Yaratıcı.
Rab.
Nihai hüküm ve kulluğun sahibi.
Allah'tır.
Dolayısıyla başka bir varlığı Allah'a ortak ilah konumuna çıkarmak şirk olarak değerlendirilir.
Burada önemli bir ayrım yapmak gerekir.
Bir insanı sevmek.
Bir doktordan yardım istemek.
Bir öğretmenden bilgi almak.
Bir yöneticinin meşru otoritesini kabul etmek.
bunların kendisi şirk değildir.
Çünkü insanlar dünyadaki sebeplerden yararlanabilir.
Sorun, yaratılmış bir varlığa Allah'a ait ilahlık ve kulluk özelliklerini vermektir.
Sebepleri kullanmak başka, sebepleri ilahlaştırmak başkadır.
Para, Makam veya İnsanlar “İlah” Hâline Gelebilir Mi
Bu konuda dikkatli konuşmak gerekir.Kur’an'daki gerçek anlamıyla ilah edinmek ağır bir inanç meselesidir.
Bu nedenle bir insan parayı çok seviyor diye hemen:
“Parayı ilah edindi.”
deyip dini hüküm vermek doğru değildir.
Fakat mecazi ve ahlaki anlamda insanın hayatında bazı şeyler aşırı merkezi hâle gelebilir.
Para için her şeyi feda edebilir.
Makam uğruna bütün değerlerini bırakabilir.
Bir insanın onayını Allah'ın sınırlarından daha önemli görebilir.
Bu durumlar kalbin bağımlılıklarını sorgulamayı gerektirir.
Müminin nihai ölçüsü para, insanlar veya makam değil Allah'ın rızası olmalıdır.
Fakat bu tür ifadeler kullanılurken insanları kolayca şirk veya küfürle suçlamamak gerekir.
Tevhid Sadece Dil ile “Allah Birdir” Demek midir
Hayır.Tevhid öncelikle inançtır ama insanın hayatına da yansıması beklenir.
Bir kişi Allah'ın bir olduğuna inanır.
Sonra şu sorular başlar:
Rızkı nasıl kazanıyor?
İnsanlara nasıl davranıyor?
Gücünü nasıl kullanıyor?
Kimsenin görmediği yerde ne yapıyor?
Bir haksızlık karşısında hangi ölçüye başvuruyor?
İşte önceki ayetlerin ahlak öğretileri bu noktada anlam kazanır.
Tevhid yalnız dilin söylediği bir cümle değil, insanın hayatındaki merkezdir.
Allah'a kulluk iddiası, insan ilişkilerinde de ahlak üretmelidir.
Bir İnsan İbadet Edip Aynı Zamanda İnsanların Hakkını Yiyorsa Ne Olur
İbadet son derece önemlidir.Fakat ibadet, başkasının hakkını çiğnemenin ruhsatı değildir.
Bir insan namaz kılabilir.
Oruç tutabilir.
Dini görünüşe sahip olabilir.
Ama aynı zamanda:
Yetim hakkı yiyorsa.
Ticarette insanları kandırıyorsa.
Ailesine zulmediyorsa.
İnsanlar hakkında delilsiz konuşuyorsa.
bu davranışlarını ayrıca düzeltmek zorundadır.
İbadet ile ahlak birbirinin alternatifi değildir.
“Ben ibadet ediyorum.”
diyerek kul hakkı önemsizleştirilemez.
Aynı şekilde:
“Ben iyi insanım.”
deyip Allah'a kulluk tamamen gereksiz de sayılamaz.
Kur’an ikisini bir bütün hâlinde ele alır:
Allah'a karşı kulluk ve insanlara karşı adalet.
Ayetteki Cehennem Uyarısı Neden Bu Kadar Serttir
Çünkü şirk Kur’an'ın inanç sisteminde çok ağır bir sapma olarak değerlendirilir.İnsan bütün varlığını Allah'a borçlu olduğu hâlde başka varlıkları ilahlık düzeyine yükselttiğinde tevhid temelini bozmuş olur.
Bu nedenle ayette ciddi bir ahiret uyarısı bulunmaktadır.
Ancak burada önemli bir denge vardır.
Ayetin güçlü uyarısını ciddiye almak gerekir.
Fakat bundan hareketle belirli insanlar hakkında:
“Bu kişi kesin cehennemdedir.”
diye nihai hüküm vermek bize düşmez.
İnsanların:
Bilgisi.
Niyeti.
Tövbesi.
Son hâli.
ve Allah ile arasındaki gerçek durumunu eksiksiz bilen Allah'tır.
Ayet genel hükmü bildirir; tek tek insanların nihai hesabını Allah verir.
“Kınanmış” Olmak Ne Anlama Gelir
Ayetin kullandığı ifade, insanın yanlış tercihi nedeniyle ayıplanmayı ve kınanmayı hak eden bir duruma düşmesini anlatır.İnsan dünyada kendisini çok güçlü görebilir.
İnsanların kendisini alkışlamasını önemseyebilir.
Fakat Allah'ın ölçüsünde yanlış yolda ise dünyevi alkış onu kurtarmaz.
Bu bize önemli bir soru sordurur:
“Ben insanların gözünde nasıl göründüğümü mü daha çok önemsiyorum, yoksa Allah katında nasıl olduğumu mu?”
İnsanların övgüsü geçicidir.
Bugün alkışlayan yarın unutabilir.
Fakat Allah katındaki sorumluluk insanın nihai hesabıyla ilgilidir.
Mümin için gerçek itibar yalnız insanların gözünde aranmaz.
“Kovulmuş” veya “Uzaklaştırılmış” Olmak Ne Anlama Gelir
Bu ifade, Allah'ın rahmetinden ve hoşnutluğundan uzak kalmanın ne kadar ağır bir sonuç olduğunu düşündürür.İnsan hayatı boyunca:
Para.
Şöhret.
Makam.
takip edebilir.
Ama sonunda Allah'ın rahmetinden mahrum kalmak en büyük kayıp olur.
Bu nedenle Kur’an insanın başarı tanımını değiştirir.
Gerçek başarı yalnız:
Daha fazla kazanmak.
Daha çok tanınmak.
Daha yüksek makama ulaşmak.
değildir.
Gerçek başarı, dünya hayatını Allah'ın rızasını kaybetmeden tamamlayabilmektir.
Ayet insanı nihai sonuç üzerinde düşünmeye çağırır.
Bu Ayet İnsanları Korkutmak İçin mi İndirilmiştir
Kur’an'da hem umut hem uyarı vardır.İnsan yalnız ödül anlatısıyla her zaman sorumluluk bilinci geliştirmeyebilir.
Bazı sonuçların ciddiyeti açık biçimde belirtilir.
Cehennem uyarısı da bunlardan biridir.
Fakat amaç insanı umutsuzluğa sürüklemek değildir.
Amaç:
“Seçimlerinin sonucu vardır.”
bilincini oluşturmaktır.
Bir uçta:
“Nasıl olsa Allah affeder, ne yaparsam yapayım.”
anlayışı yanlıştır.
Diğer uçta:
“Ben hata yaptım, artık Allah beni asla bağışlamaz.”
anlayışı da yanlıştır.
Sağlıklı iman, Allah'ın rahmeti ile sorumluluk bilincini birlikte taşır.
Hikmet Sahibi Bir İnsan Nasıl Davranır
Hikmet sahibi insanın hiç hata yapmadığını söylemek doğru olmaz.Ama hata karşısında farklı davranabilir.
Hatasını fark eder.
Gerekirse fikrini değiştirir.
Özür diler.
Bilmediği yerde susabilir.
Gücünü ölçülü kullanır.
Parayı amaç değil araç olarak görür.
Kendi hakkını isterken başkasının hakkını unutmaz.
Dini bilgiyi kibir aracı yapmaz.
Öfkeliyken bile sınırı düşünür.
Hikmetli insan yalnız “Ne yapabilirim?” diye değil, “Ne yapmam doğru olur?” diye sorar.
Bu soru insanın karar kalitesini değiştirebilir.
İsrâ Suresi 22–39. Ayetler Neden Tevhidle Başlayıp Tevhidle Bitmektedir
Bu bölümün yapısı son derece anlamlıdır.22. ayette:
Allah ile birlikte başka ilah edinmeme emri vardır.
Ardından aile, ekonomi, sosyal adalet, yaşam hakkı, cinsel ahlak, yetim hakkı, ticaret, bilgi ve tevazu konusunda uzun bir ahlak dizisi gelir.
39. ayette ise tekrar:
Allah ile birlikte başka ilah edinme.
uyarısı yapılır.
Böylece bütün bu ahlaki kurallar tevhid çerçevesi içine alınmış olur.
Sanki mesaj şöyledir:
Allah'a gerçekten kul olduğunuzu söylüyorsanız, bunun insanlarla ilişkilerinize de yansıması gerekir.
Tevhid yalnız metafizik bir fikir değildir.
Anne babaya davranışta.
Parayı kullanışta.
Ticarette.
Bilgide.
Öfkede.
Kibirde.
kendini gösterebilir.
İman merkezdir; ahlak onun hayattaki görünümüdür.
İsrâ Suresi 39. Ayetin En Büyük Manevi Mesajı Nedir
Bu ayetin en büyük manevi mesajlarından biri şudur:Allah'a kulluğu hayatın parçalarından biri değil, bütün hayatın merkezi hâline getir.
İnsan bazen dini yalnız belirli alanlara ayırabilir.
Namaz Allah için.
Ama ticarette:
“Piyasa böyle.”
Ailede:
“Benim karakterim böyle.”
Sosyal medyada:
“Herkes böyle yapıyor.”
Öfkede:
“Kendimi tutamadım.”
Bu parçalanmış anlayış Kur’an'ın kurduğu bütünlükle uyuşmaz.
Müminin amacı kusursuz olduğunu iddia etmek değildir.
Ama hayatının her alanını aynı ilahi ölçüye yaklaştırmaya çalışmaktır.
Allah yalnız ibadet saatlerinin Rabbi değildir; hayatın tamamının Rabbidir.
Bu bilinç tevhidin ahlaki derinliğidir.
İsrâ Suresi 39. Ayetin Sonuç Olarak Bize Anlattığı Nedir
İsrâ Suresi'nin 39. ayeti, önceki ayetlerde bildirilen kapsamlı ahlak ilkelerinin Allah tarafından vahyedilmiş hikmetler olduğunu ve bütün bu ahlaki sistemin temelinde tevhid, yani yalnız Allah'ı ilah kabul ederek O'na kulluk etme bilincinin bulunduğunu öğretmektedir.Bu ayetin ilk büyük mesajı, Kur’an ahlakının rastgele öğütlerden oluşmadığıdır.
Anne babaya iyilik etmek başka bir başlık.
Ticaret başka.
Cinsellik başka.
Cinayet başka.
Bilgi başka.
gibi görünse de hepsi aynı ahlak sisteminin parçalarıdır.
İnsan hayatının tamamı Allah'ın huzurunda anlam taşır.
Bu nedenle ibadet ile günlük hayat birbirinden koparılmamalıdır.
İkinci büyük mesaj, hikmetin yalnız bilgi olmadığıdır.
İnsan neyin doğru olduğunu bilip uygulamıyorsa bilgi hayatına tam olarak yön vermemiştir.
Hikmet:
Doğru bilgiyi.
Doğru zamanda.
Doğru yöntemle.
doğru amaç için kullanabilmektir.
Bilgi davranışa dönüşmediğinde eksik kalabilir.
Bu yüzden Kur’an yalnız öğretmek değil, insanın karakterini dönüştürmek ister.
Üçüncü büyük mesaj, tevhidin ahlak üretmesidir.
Allah'ın bir olduğuna inanmak insanın Allah ile ilişkisini belirler.
Ama bu inanç insanlarla ilişkisini de etkilemelidir.
Allah'ın kuluyum diyorsan:
Başkasının hakkını yeme.
Yetimin malına dokunma.
İnsanları kandırma.
Kibirlenme.
Masum cana kıyma.
Bilgisizce hüküm verme.
Tevhid yalnız Allah hakkında ne düşündüğümüz değil, Allah'ın huzurunda nasıl yaşadığımızla da ilgilidir.
Dördüncü büyük mesaj, kulluğu hayatın yalnız bir bölümüne hapsetmemektir.
İnsan bazı saatlerde çok dindar, diğer alanlarda tamamen farklı kurallarla yaşayan biri olmamalıdır.
Namazda dürüstlük arayıp ticarette hile yapmak çelişkidir.
Dua ederken merhamet isteyip aile içinde merhametsiz olmak çelişkidir.
Allah'tan adalet bekleyip çalışanına adaletsiz davranmak çelişkidir.
İman hayatı bütünleştirmeye çağırır.
İnsan kusursuz olmayabilir ama çelişkilerini fark edip azaltmaya çalışmalıdır.
Beşinci büyük mesaj, Allah'ın vahyinin insanın aklına düşman olmadığıdır.
Önceki öğütlere bakıldığında pek çoğunun insan aklı ve tecrübesi açısından da ne kadar anlamlı olduğu görülebilir.
Ticarette dürüstlük güven üretir.
Cinayet yasağı toplumu korur.
Yetim hakkı savunmasızı korur.
Savurganlık yasağı kaynakları korur.
Bilgisizce hüküm vermeme hakikati korur.
Vahyin hikmeti insan hayatının gerçek ihtiyaçlarına dokunur.
Bu, Kur’an'ın ahlaki öğretilerinin derinliğini gösterir.
Altıncı büyük mesaj, şirkin ciddiyetidir.
Kur’an tevhidi dinin merkezine koyar.
Allah'a ait ilahlık başka bir varlığa verilmemelidir.
Fakat bu öğretinin insanları kolayca:
“Şirke düştü.”
“Kâfir oldu.”
diye damgalamak için kullanılmaması gerekir.
Bunlar ağır hükümlerdir.
Tevhidi korumak başka, insanları düşünmeden tekfir etmek başkadır.
Dinî kavramların ağırlığına uygun sorumlulukla konuşmak gerekir.
Yedinci büyük mesaj, sebepler ile Allah'ı birbirine karıştırmamaktır.
Doktora gideriz.
İlaç kullanırız.
Çalışırız.
Para kazanırız.
İnsanlardan yardım isteriz.
Bunlar dünya hayatındaki sebeplerdir.
Mümin bunları kullanabilir.
Fakat nihai yaratıcı kudreti Allah'a ait bilir.
Sebebe başvurmak şirk değildir; sebebi Allah'tan bağımsız mutlak güç sahibi görmek başka bir meseledir.
Bu denge hem aklı hem imanı korur.
Sekizinci büyük mesaj, para ve makamı kalbin merkezine yerleştirmemektir.
Para gereklidir.
Makam faydalı olabilir.
Başarı güzeldir.
Ama insan bunlar uğruna:
Vicdanını.
Ahlakını.
Ailesini.
İmanını.
feda etmeye başladığında kendi merkezini sorgulamalıdır.
Hayatımızdaki en büyük değeri ne belirliyor?
Bu soru tevhidin manevi boyutunu anlamada önemlidir.
Allah'ın rızası, mümin için diğer bütün menfaatlerin üzerinde olmalıdır.
Dokuzuncu büyük mesaj, Allah'ın hoşnutluğu ile insanların alkışını ayırmaktır.
Bazen doğru davranış popüler değildir.
Bir iş ortamında herkes hile yapıyor olabilir.
Sen yapmadığında:
“Safsın.”
diyebilirler.
Bir ortamda dedikodu yaygındır.
Katılmadığında dışlanabilirsin.
Ama müminin ahlakı yalnız çoğunluğun beğenisine göre şekillenmemelidir.
İnsanların alkışı ahlaki pusula değildir.
Asıl soru:
“Doğru olan ne?”
olmalıdır.
Onuncu büyük mesaj, cehennem uyarısını ciddiye almak fakat umutsuzluğa düşmemektir.
Ayet çok ağır bir sonuçtan söz etmektedir.
Bu, insanın seçimlerinin önemsiz olmadığını gösterir.
Ama Kur’an'ın genel mesajında tövbe ve dönüş kapısı da vardır.
Bu nedenle kişi:
“Nasıl olsa affedilirim.”
diyerek günahı küçümsememeli.
Ama:
“Ben bittim.”
diyerek Allah'ın rahmetinden de ümit kesmemelidir.
Korku insanı dönüşe, umut ise Allah'a yönelmeye taşımalıdır.
Sağlıklı iman bu dengeyi korur.
On birinci büyük mesaj, başkalarının ahiretteki sonu hakkında acele hüküm vermemektir.
Ayet genel bir uyarı bildirir.
Ama biz bir insanın:
Son nefesini.
Tövbesini.
Kalbini.
Bilgi seviyesini.
Allah ile arasındaki hesabını.
tam olarak bilemeyiz.
Bu nedenle belirli insanlar hakkında kesin cehennem hükmü vermek doğru değildir.
Nihai hüküm Allah'a aittir.
İnsan genel ilkeyi anlatır, kendi hesabına hazırlanır ve başkasının gizli hesabını Allah'a bırakır.
On ikinci büyük mesaj, hikmetin insanı ölçülü yapmasıdır.
Hikmetsiz insan bir doğruyu bile yanlış yöntemle savunabilir.
Doğruyu söyler ama hakaret eder.
Adalet ister ama intikama dönüşür.
Tasarruf ister ama cimrileşir.
Cömertlik ister ama savurganlaşır.
Dindarlık ister ama kibirlenir.
Hikmet, değerler arasında doğru dengeyi kurabilmektir.
Bu yüzden Kur’an'ın bu uzun ahlak dizisini “hikmet” olarak nitelemesi çok anlamlıdır.
On üçüncü büyük mesaj, anne babaya davranışın da tevhidle ilişkili olmasıdır.
İnsan:
“Allah'a inanıyorum.”
deyip anne babasına sürekli hakaret ediyorsa inancının ahlaki yansımasını sorgulamalıdır.
Elbette anne babaya itaat sınırsız değildir.
Haksızlık durumunda sınır konulabilir.
Ama mümkün olduğu ölçüde güzel söz ve merhamet korunur.
Allah'a kulluk, insanı en yakın ilişkilerinde de ahlaklı olmaya çağırır.
İmanın sınavı bazen en çok evin içinde yaşanır.
On dördüncü büyük mesaj, ekonomi ile maneviyatın ayrı dünyalar olmadığını bilmektir.
Ölçü ve tartı.
Yetim malı.
Savurganlık.
Cimrilik.
bunların hepsi ekonomik konulardır.
Fakat Kur’an bunları manevi sorumluluk olarak ele alır.
Yani para kazanmak:
Sadece ekonomi değildir.
Aynı zamanda ahlaktır.
Cüzdanın içindeki tercihler de iman hayatının bir parçası olabilir.
Müminin helal-haram ve hak-haksızlık bilinci kazanç alanında da devam eder.
On beşinci büyük mesaj, bilgi ahlakının da kulluk olmasıdır.
36. ayette:
“Bilmediğin şeyin peşinden gitme.”
buyurulmuştu.
Bu da hikmetlerin içerisindedir.
Demek ki doğru bilgi aramak, söylentiyi yaymamak ve bilmediğimiz yerde susmak da ahlaki sorumluluktur.
İnsan:
“Bu yalnız akademik bir mesele.”
diyemez.
Yanlış bilgi başkasına zarar verebilir.
Hakikate sadakat de kulluğun bir biçimi olabilir.
Bilgiyle oynayan insan insanların kararlarıyla da oynayabilir.
On altıncı büyük mesaj, kibir ile tevhidin ruhu arasındaki gerilimi fark etmektir.
Bir önceki ayette insanın kibirli yürümemesi emredilmişti.
Çünkü Allah'a gerçekten kul olduğunu bilen kişi kendisini mutlak büyüklük sahibi göremez.
Servetim var.
Bilgim var.
Gücüm var.
diyebilir.
Ama:
“Bunların nihai sahibi ben değilim.”
bilincini korur.
Tevhid insanın Allah'ı büyütmesi değil; zaten büyük olan Allah karşısında kendi yerini bilmesidir.
Bu bilinç tevazuyu güçlendirir.
On yedinci büyük mesaj, Kur’an'ın ahlak anlayışının insanın tamamını hedeflemesidir.
Kalbin inancı.
Dilin sözü.
Elin kazancı.
Gözün bakışı.
Kulağın duyduğu.
Aile ilişkileri.
Cinsel davranış.
Ekonomik kararlar.
Toplumsal ilişkiler.
hepsi aynı insanın hayatıdır.
Bu nedenle din:
“Şu alan Allah'a ait, diğer alanlar tamamen başka ölçülere ait.”
şeklinde bölünmez.
İnsan bir bütündür; ahlak da hayatın bütününe yayılır.
İsrâ 22–39 arasındaki büyük öğreti tam olarak bunu göstermektedir.
On sekizinci büyük mesaj, hikmetli hayatın temelinde Allah'ı merkeze koymaktır.
İnsan hayatta birçok merkez oluşturabilir.
Para.
Başarı.
Şöhret.
Aşk.
Makam.
Toplumsal onay.
Fakat bunların hiçbiri mutlak değildir.
Hepsi değişebilir.
Kaybolabilir.
Bitebilir.
Mümin için Allah'a kulluk bütün bu değişken değerlerin üzerinde kalır.
Merkez doğru olduğunda diğer değerlerin yeri de daha doğru belirlenebilir.
Para araç olur.
Makam sorumluluk olur.
Bilgi emanet olur.
İlişkiler hak ve merhamet üzerine kurulur.
İsrâ Suresi'nin 39. ayeti bugün insanın kendisine şu soruları sordurur:
Dinimi yalnız ibadetlere mi indiriyorum, yoksa ahlakıma da taşıyor muyum?
Bilgim gerçekten davranışımı değiştiriyor mu?
Para veya insanların onayı Allah'ın ölçüsünün önüne geçiyor mu?
Dini kavramlarla insanlara kolayca ağır hükümler veriyor muyum?
Hikmetli davranmak yerine yalnız haklı çıkmaya mı çalışıyorum?
Ticaretimde, ailemde ve sosyal hayatımda aynı ahlakı koruyabiliyor muyum?
Allah'ın rahmetini umarken sorumluluğunu da ciddiye alıyor muyum?
İnsanların alkışını kaybetmekten, Allah'ın rızasını kaybetmekten daha mı çok korkuyorum?
Tevhid benim için yalnız söylenen bir inanç cümlesi mi, yoksa hayatımın yönünü belirleyen merkez mi?
Bu sorular ayetin yalnız şirk yasağını tekrarlamadığını; önceki bütün ahlak öğretisini hikmet, vahiy ve tevhid çatısı altında yeniden birleştirdiğini göstermektedir.
Sonuç olarak bu ayet bize şunu öğretmektedir:
Bilgiyi hikmete dönüştür.
İmanı ahlaktan ayırma.
Allah'a kulluğunu yalnız sözde bırakma.
Anne babana, ailene ve insanlara davranışında da göster.
Para kazanırken de Allah'ın ölçüsünü unutma.
Bilmediğin yerde susmayı bil.
Güçlü olduğunda kibirlenme.
Sebepleri kullan ama sebepleri ilahlaştırma.
Allah'ın rahmetini um ama uyarılarını hafife alma.
Ve hayatının merkezine geçici şeyleri değil, Rabbini yerleştir.
Çünkü Kur’an'ın öğrettiği hikmet, yalnız neyin doğru olduğunu bilmek değildir.
Asıl hikmet, Allah'ı Rab olarak tanıdıktan sonra bu inancın ailemizden ticaretimize, dilimizden kalbimize, paramızdan karakterimize kadar bütün hayatımızı değiştirmesine izin verebilmektir.
⠀
Son Söz
⠀
