İsrâ Suresi 38. Ayette “Bütün Bunların Kötü Olanları Rabbinin Katında Hoş Karşılanmayan Şeylerdir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
İsrâ Suresi 38. Ayetin Anlamı Nedir
İsrâ Suresi'nin 38. ayeti, önceki ayetlerde sıralanan birçok ahlaki yasağın ardından genel bir değerlendirme ve sonuç cümlesi niteliğindedir.Ayetin anlamı şöyledir:
Buradaki “bütün bunlar” ifadesi özellikle önceki ayetlerde yasaklanan davranışları düşündürmektedir.
Allah'a ortak koşmak.
Anne babaya kötü davranmak.
Savurganlık.
Cimrilik.
Yoksulluk korkusuyla çocuk öldürmek.
Zinaya yaklaşmak.
Haksız yere cana kıymak.
Yetim malına haksız biçimde yaklaşmak.
Verilen sözü bozmak.
Ölçü ve tartıda hile yapmak.
Bilgisizce hüküm vermek.
Kibirlenmek.
Bütün bunlar farklı alanlarda görünse de ortak bir noktada birleşmektedir:
İnsan hayatındaki ahlaki düzeni bozarlar.
“Bütün Bunların Kötü Olanları” İfadesi Neden Kullanılmıştır
Önceki ayetlerde yalnız yasaklar değil, olumlu emirler de bulunmaktadır.Örneğin:
Anne babaya iyilik yapmak.
Akrabaya hakkını vermek.
Yoksulu gözetmek.
Verilen sözü yerine getirmek.
Ölçüyü tam yapmak.
gibi olumlu davranışlar emredilmiştir.
Bu nedenle 38. ayetteki ifade, önceki ayetlerde anlatılan kötü ve yasak davranışların Allah katında hoş karşılanmadığını vurgulamaktadır.
Yani:
Anne babaya iyilik etmek kötü değildir.
Yetimi korumak kötü değildir.
Doğru tartmak kötü değildir.
Tam tersine bunların zıtları kötüdür.
Ayet önceki öğretilerin kötü taraflarını topluca mahkûm etmektedir.
Bu ayrım, ayetin bağlamını doğru anlamak açısından önemlidir.
“Rabbinin Katında” İfadesi Ne Anlama Gelir
Bu ifade ahlakın yalnız insanların beğenisine göre belirlenmediğini gösterir.Bir toplum bazı davranışları zamanla normalleştirebilir.
İnsanlar:
“Herkes yapıyor.”
“Artık dünya böyle.”
“Bunda ne var?”
diyebilir.
Fakat bir davranışın yaygınlaşması onun Allah katında doğru olduğu anlamına gelmez.
Toplumsal kabul ile ilahi ölçü aynı şey değildir.
İnsanların alkışladığı bir şey yanlış olabilir.
İnsanların küçümsediği bir iyilik Allah katında değerli olabilir.
Mümin bu nedenle yalnız:
“İnsanlar ne der?”
sorusuyla yaşamaz.
“Rabbimin ölçüsünde bu davranış nedir?”
sorusunu da sorar.
“Hoş Karşılanmayan” İfadesi Burada Ne Kadar Güçlüdür
Ayette geçen ifade, Allah katında çirkin, istenmeyen ve hoş görülmeyen davranışları anlatan güçlü bir anlam taşır.Burada önemli bir noktaya dikkat etmek gerekir.
Türkçede veya fıkıh dilinde kullanılan:
“Mekruh.”
kelimesi bazen teknik olarak haramdan daha aşağı bir hüküm kategorisini ifade edebilir.
Fakat ayetteki anlamı doğrudan:
“Bunların hepsi sadece teknik anlamda mekruhtur, haram değildir.”
şeklinde okumak doğru değildir.
Çünkü önceki ayetlerde açıkça çok ağır yasaklar bulunmaktadır.
Zina.
Haksız yere öldürme.
Şirk.
Yetim malını haksız biçimde kullanma.
gibi davranışlar sıradan biçimde “hoş olmayan” küçük işler olarak görülemez.
Ayetin ifadesi, bütün bu kötülüklerin Allah katında reddedildiğini anlatmaktadır.
Bir Davranışın Toplumda Normalleşmesi Onu Doğru Yapar mı
Hayır.Tarih boyunca toplumların normal kabul ettiği fakat sonradan büyük haksızlık olduğu anlaşılan birçok davranış olmuştur.
Kölelik biçimleri.
Irk ayrımcılığı.
Kadınlara yönelik çeşitli haksızlıklar.
Çocuk istismarı.
Ekonomik sömürü.
gibi örnekler farklı toplumlarda uzun süre normalleştirilebilmiştir.
Bu nedenle:
“Çoğunluk böyle yapıyor.”
ahlaki doğruluğun kesin delili değildir.
Ayet insanın vicdanını yalnız toplumun eğilimlerine teslim etmemesini öğretir.
Yanlışın yaygın olması, yanlışı doğruya dönüştürmez.
Aynı şekilde bir iyiliğin az kişi tarafından yapılması da onu değersizleştirmez.
“Herkes Yapıyor” Demek Günaha Mazeret Olabilir Mi
Hayır.İnsan kendi davranışından sorumludur.
Çevremizde herkes:
Savurgan olabilir.
Yalan söyleyebilir.
Ticarette hile yapabilir.
Dedikodu yapabilir.
Kibirli davranabilir.
Ama bu bizim sorumluluğumuzu kaldırmaz.
Çoğunluğun tercihi, kişisel hesabı ortadan kaldırmaz.
İnsan bazen vicdanını rahatlatmak için:
“Ben tek değilim.”
der.
Oysa ahlaki soru şudur:
“Bu davranış doğru mu?”
Kaç kişinin yaptığı ikincil meseledir.
İnsan Allah karşısında kendi iradesinden sorumludur.
İnsan Bir Yanlışı Sürekli Yaptığında Vicdanı Alışabilir Mi
Evet.İnsan davranışlara zamanla alışabilir.
İlk yaptığında rahatsız olduğu bir şey, tekrarlandıkça sıradanlaşabilir.
İlk yalan zor gelir.
Sonra kolaylaşabilir.
İlk haksız kazanç vicdanı rahatsız eder.
Sonra:
“İş dünyası böyle.”
denmeye başlanabilir.
İlk dedikodu yapılırken huzursuz olunur.
Sonra günlük konuşmanın parçası hâline gelebilir.
Bu nedenle vicdan çok değerlidir fakat vicdanın doğru bilgi ve ahlaki ölçülerle beslenmesi gerekir.
Bir şeye alışmak, onun doğru olduğunun kanıtı değildir.
Ayet bu noktada insanın ölçüsünü yeniden Allah'ın hükmüne bağlamaktadır.
İsrâ Suresi'nin Önceki Ayetlerinde Neden Bu Kadar Farklı Konu Bir Arada Anlatılmıştır
Çünkü İslam ahlakı hayatı parçalamaz.İbadet ayrı.
Aile ayrı.
Ticaret ayrı.
Cinsellik ayrı.
Bilgi ayrı.
gibi birbirinden kopuk ahlak alanları oluşturmaz.
Aynı insan:
Anne babasına karşı ahlaklı.
Ticarette dürüst.
Cinsel hayatında sorumlu.
Bilgi konusunda dikkatli.
Maddi hayatında ölçülü.
toplum içinde tevazulu.
olmaya çağrılır.
Ahlak yalnız camide değil, hayatın tamamında sınanır.
İsrâ Suresi'nin bu bölümü tam anlamıyla kapsamlı bir karakter ve toplum ahlakı ortaya koymaktadır.
İyi Bir İnsan Olmak Sadece Kimseyi Öldürmemek veya Büyük Günahlardan Kaçınmak mıdır
Hayır.Önceki ayetler ahlakın çok daha geniş olduğunu göstermektedir.
İnsan:
Kimseyi öldürmemiş olabilir.
Ama anne babasına kötü davranıyor olabilir.
Zina etmiyor olabilir.
Ama ticarette sürekli insanları kandırıyor olabilir.
Hırsızlık yapmıyor olabilir.
Ama bilgisizce insanların şerefine zarar verecek söylentiler yayıyor olabilir.
Bu nedenle insan:
“Ben büyük suç işlemiyorum, demek ki her şey tamam.”
diye düşünmemelidir.
Ahlak, hayatın birçok alanında ortaya çıkar.
Büyük günahlardan kaçınmak önemlidir; fakat güzel karakter bununla bitmez.
Allah’ın Bir Davranışı Hoş Görmemesi İnsanın Tövbe Kapısını Kapatır mı
Hayır.Bir davranışın Allah katında kötü olması, o davranışı yapan insanın dönüş imkânının sona erdiği anlamına gelmez.
İnsan hata yapabilir.
Günah işleyebilir.
Sonra farkına varabilir.
Pişman olabilir.
Yanlışını bırakabilir.
Hak yediyse mümkün olduğu ölçüde telafi edebilir.
Allah'a dönebilir.
Günahın kötü olması ile günahkârın sonsuza kadar mahkûm edilmesi aynı şey değildir.
Kur’an'ın ahlak anlayışı insanı hem uyarmakta hem dönüş kapısını açık tutmaktadır.
Bu denge çok önemlidir.
Günahı Kötü Görmek ile Günah İşleyen İnsanı Küçümsemek Aynı Şey midir
Hayır.Bir davranış açıkça yanlış olabilir.
Ama bu bize insanlara kibirle bakma hakkı vermez.
Bir kişi zina etmiş olabilir.
Bir başkası ticarette hile yapmış olabilir.
Bir diğeri kibirli davranmış olabilir.
Biz davranışın yanlış olduğunu söyleyebiliriz.
Fakat:
“Ben kesin ondan daha üstünüm.”
diyemeyiz.
Çünkü bizim de bilmediğimiz kusurlarımız olabilir.
Ayrıca o insan samimiyetle tövbe edip hayatını değiştirebilir.
Günaha karşı net olmak ile günahkâra karşı kibirli olmak birbirinden farklıdır.
Mümin yanlışı yanlış bilir fakat kendi nefsini de sorgulamayı bırakmaz.
Bir İnsan İyi Niyetle Yanlış Bir Şey Yaparsa Ne Olur
Niyet önemlidir.Fakat iyi niyet her davranışı otomatik olarak doğru hâle getirmez.
İnsan:
“İyilik için yaptım.”
diyebilir.
Ama kullandığı yöntem başkasının hakkını ihlal ediyorsa sorun devam edebilir.
Örneğin bir ebeveyn:
“Çocuğumun iyiliği için.”
diyerek aşırı baskı uygulayabilir.
Bir insan:
“Ailemi korumak için.”
diyerek başkasına haksızlık yapabilir.
Bir kişi:
“Toplum için.”
diyerek yalan yayabilir.
İyi amaç, kötü yöntemi her zaman meşru hâle getirmez.
İslam ahlakında hem niyet hem davranış önemlidir.
Kötülüğü Küçük ve Büyük Diye Ayırmak Gerekir Mi
Günahların ve yanlış davranışların ağırlıkları aynı değildir.Bir insanı haksız yere öldürmek ile küçük bir nezaketsizlik aynı ağırlıkta değerlendirilemez.
Fakat buradan:
“Küçük yanlışlar önemsizdir.”
sonucu da çıkarılmamalıdır.
Küçük görülen davranışlar sürekli tekrarlandığında karakteri şekillendirebilir.
İnsan önce küçük hileyi normalleştirir.
Sonra daha büyüğüne geçebilir.
Bu nedenle mümin hem büyük günahlardan hem de kalbini aşındıran küçük yanlışların sürekli hâle gelmesinden sakınmaya çalışır.
Her yanlış aynı büyüklükte değildir; fakat hiçbir yanlış sırf küçük diye bilinçli biçimde değersizleştirilmemelidir.
Allah’ın Hoş Görmediği Şeylerden Kaçınmak Özgürlüğümüzü Kısıtlar mı
Her sınır özgürlüğün düşmanı değildir.Trafik kuralları sürücüyü tamamen özgür bırakmaz.
Ama insanların güvenliğini korur.
Ticari kurallar satıcının istediği her şeyi yapmasını engeller.
Ama müşteriyi korur.
Ahlaki sınırlar da benzer biçimde insan ilişkilerini koruyabilir.
“Zina etme.”
aile ve sadakati korur.
“Öldürme.”
hayatı korur.
“Yetimin malını yeme.”
mülkiyeti korur.
“Eksik tartma.”
ekonomik güveni korur.
“Bilmediğinin peşine düşme.”
hakikati ve insan onurunu korur.
Sınırın neyi engellediğine değil, neyi koruduğuna da bakmak gerekir.
Günümüzde Ahlaki Ölçü Neden Kolayca Değişebiliyor
Çünkü insan sürekli yeni mesajlara maruz kalmaktadır.Reklamlar.
Sosyal medya.
Diziler.
Arkadaş çevresi.
Ekonomik düzen.
popüler kültür.
bir davranışı normal gösterebilir.
Bir şey çok sık görülünce insan:
“Demek ki bunda sorun yok.”
diye düşünebilir.
Fakat görünürlüğün artması, ahlaki doğruluğun kanıtı değildir.
Bu nedenle insan zaman zaman kendisine:
“Ben gerçekten bunun doğru olduğuna mı inanıyorum, yoksa sürekli gördüğüm için mi normal geliyor?”
diye sormalıdır.
Alışkanlık ile hakikat aynı şey değildir.
Bu soru modern insan için son derece önemlidir.
Bu Ayet Kişinin Kendi Hayatını Muhasebe Etmesini Nasıl Öğretir
İnsan genellikle başkalarının yanlışlarını kolay görür.Falanca kibirli.
Falanca cimri.
Falanca yalan söylüyor.
Falanca savurgan.
demek kolaydır.
Daha zor olan şu sorudur:
“Bunlardan hangisi bende var?”
Ayet önceki yasakları topluca hatırlatarak insanı kendi hayatını değerlendirmeye çağırır.
Anne babamla nasıl konuşuyorum?
Paramı nasıl kullanıyorum?
Başkalarının hakkını gözetiyor muyum?
Bilmediğim konularda konuşuyor muyum?
İnsanları küçümsüyor muyum?
Kur’an'ın ahlak ayetleri başkalarına tutulacak projektörden önce kendimize tutulacak aynadır.
Bu bakış insanı daha samimi bir muhasebeye götürür.
İsrâ Suresi 22–38. Ayetler Birlikte Nasıl Bir Ahlak Sistemi Kurmaktadır
Bu bölüm Kur’an'ın en dikkat çekici ahlaki bütünlüklerinden birini oluşturur.22. ayette tevhid ile başlayan öğütler, sonraki ayetlerde hayatın birçok alanına yayılır.
Allah'a ortak koşma.
Anne babaya iyilik et.
Akrabaya ve ihtiyaç sahibine hakkını ver.
Savurgan olma.
Cimri de olma.
Yoksulluk korkusuyla çocuk öldürme.
Zinaya yaklaşma.
Haksız yere cana kıyma.
Yetimin malına haksız yaklaşma.
Sözünü yerine getir.
Ölçüyü doğru tut.
Bilmediğinin peşinden gitme.
Kibirlenme.
38. ayet ise bütün bu sistemin kötü taraflarını tek bir hüküm altında toplar:
Bunların kötü olanları Rabbinin katında hoş karşılanmaz.
Bu son derece kapsamlı bir ahlak haritasıdır.
İsrâ Suresi 38. Ayetin En Büyük Manevi Mesajı Nedir
Bu ayetin en büyük manevi mesajlarından biri şudur:Ahlakı insanların alkışına göre değil, Allah'ın ölçüsüne göre kur.
İnsanlar seni görmeyebilir.
Yaptığın hileyi fark etmeyebilir.
Gizli günahını bilmeyebilir.
Kibrini başarı sanabilir.
Savurganlığını zenginlik göstergesi sayabilir.
Ama mümin için son ölçü yalnız toplum değildir.
Allah bilir.
Bu nedenle insanın karakteri:
“Yakalanır mıyım?”
sorusuyla değil,
“Rabbimin hoşnut olacağı şey nedir?”
sorusuyla şekillenmelidir.
İmanın ahlaka dönüşmesi tam da burada başlar.
İsrâ Suresi 38. Ayetin Sonuç Olarak Bize Anlattığı Nedir
İsrâ Suresi'nin 38. ayeti, önceki ayetlerde yasaklanan şirk, anne babaya kötü muamele, savurganlık, cimrilik, çocuk öldürme, zina, haksız yere cana kıyma, yetim hakkı ihlali, söz bozma, eksik ölçme, bilgisizce hüküm verme ve kibir gibi kötülüklerin Allah katında kabul edilmeyen davranışlar olduğunu topluca hatırlatmaktadır.Bu ayetin ilk büyük mesajı, ahlakın parçalanamayacağıdır.
İnsan:
“Ben ibadet ediyorum.”
diyerek ticarette hileyi önemsiz göremez.
“Ben kimseyi öldürmedim.”
diyerek anne babasına zulmü küçümseyemez.
“Ben yardım yapıyorum.”
diyerek kibri normalleştiremez.
Kur’an insanın hayatına bütün olarak bakmaktadır.
İman yalnız belirli saatlerde yapılan davranış değil, hayatın tamamına yön veren bir ölçü olmalıdır.
İkinci büyük mesaj, Allah'ın ölçüsünü toplumun modasına teslim etmemektir.
Bir davranış bugün yaygın olabilir.
Milyonlarca kişi yapabilir.
Sosyal medyada normal gösterilebilir.
Ama yaygınlık doğruluk değildir.
İnsan:
“Herkes yapıyor.”
yerine:
“Doğru olan nedir?”
diye sormalıdır.
Bu soru insanı kalabalığın baskısından kurtarır.
Vicdanın çoğunluk oylamasıyla yönetilmemesi gerekir.
Üçüncü büyük mesaj, yanlışın normalleşmesine karşı dikkatli olmaktır.
İnsan bir şeyi sürekli gördüğünde ona alışabilir.
İlk başta rahatsız olduğu şey bir süre sonra sıradan gelebilir.
Bu yüzden kalbin belli aralıklarla yeniden ölçüye dönmesi gerekir.
Kur’an okumak.
Kendini sorgulamak.
Tövbe etmek.
gibi davranışlar bu açıdan çok değerlidir.
Kalbin pusulası da zaman zaman yeniden ayar ister.
Dördüncü büyük mesaj, günahları küçümsememektir.
Her günah aynı ağırlıkta değildir.
Fakat:
“Bu küçük.”
diye sürekli yapılması tehlikeli olabilir.
Küçük tavizler zamanla büyük karakter değişiklikleri oluşturabilir.
Bir kez yalan.
Sonra alışkanlık.
Bir kez eksik hesap.
Sonra sistematik hile.
Bir kez kibirli davranış.
Sonra insanları sürekli küçümseme.
Karakter bir anda değil, tekrarlarla inşa edilir.
Bu nedenle küçük davranışlar da önemlidir.
Beşinci büyük mesaj, büyük günah işleyen insan için tövbe kapısının açık olmasıdır.
Ayet kötülüğü açıkça kötü olarak tanımlar.
Ama İslam'ın genel mesajında insanın dönüş kapısı vardır.
Yanlış yaptıysan:
Kabul et.
Bırak.
Pişman ol.
Telafi edebildiğini telafi et.
Allah'a yönel.
Günahı hafife alma ama Allah'ın rahmetini de küçümseme.
Bu denge insanı hem sorumluluğa hem umuda taşır.
Altıncı büyük mesaj, başkalarının günahı üzerinden kendimize üstünlük üretmemektir.
İnsan:
“Ben bunu yapmıyorum.”
diye sevinebilir.
Bu güzel olabilir.
Ama:
“Demek ki ben herkesten üstünüm.”
noktasına geldiğinde başka bir tehlike başlar:
Kibir.
Nitekim hemen önceki ayette kibir yasaklanmıştır.
Bu nedenle insan yanlışı reddederken kendi kalbini de kontrol eder.
Bir günahtan kaçarken başka bir günaha düşmemek gerekir.
Yedinci büyük mesaj, insan haklarının Kur’an ahlakının merkezinde önemli yer tutmasıdır.
Önceki ayetlere baktığımızda:
Anne babanın hakkı.
Akrabanın hakkı.
Yoksulun hakkı.
Çocuğun yaşam hakkı.
Ailenin korunması.
Masumun yaşam hakkı.
Yetimin malı.
Müşterinin hakkı.
İnsanların şerefi.
gibi birçok hakkın korunduğunu görürüz.
Bu nedenle ahlak yalnız bireysel maneviyat değildir.
Başkasının hakkına nasıl davrandığımız da Allah ile ilişkimizin bir parçasıdır.
Sekizinci büyük mesaj, iyiliğin yalnız zarar vermemek olmadığıdır.
Kur’an:
“Kimseyi öldürme.”
demekle yetinmez.
Anne babaya güzel konuşmayı da ister.
İhtiyaç sahibine yardım etmeyi de ister.
Ölçüyü tam vermeyi de ister.
Yani ahlak yalnız:
“Kötülük yapma.”
değildir.
Aynı zamanda:
“İyilik üret.”
çağrısıdır.
Bu, çok daha yüksek bir karakter seviyesidir.
İnsan yalnız zararsız değil, faydalı olmaya da çalışmalıdır.
Dokuzuncu büyük mesaj, kötü davranışların çoğunun başka insanların hayatına dokunmasıdır.
Savurganlık aileyi etkileyebilir.
Zina eş ve çocukları etkileyebilir.
Cinayet bütün aileyi etkiler.
Yetim malının yenmesi savunmasız bir çocuğun geleceğini etkiler.
Eksik tartı müşteriyi etkiler.
Bilgisizce yayılan söz bir insanın itibarını etkileyebilir.
Kibir insan ilişkilerini yaralayabilir.
Günah bazen yalnız fail ile Allah arasında kalmaz; başka insanların hayatında iz bırakır.
Bu yüzden kul hakkı konusunda özellikle dikkat gerekir.
Onuncu büyük mesaj, niyet ile yöntemi birlikte değerlendirmektir.
İyi niyet önemlidir.
Ama:
“Ben iyi niyetle yaptım.”
her şeyi çözmez.
İnsan sonuçlarını da düşünmelidir.
Birine yardım ederken aşağılıyorsa iyiliğin ruhu zarar görebilir.
Ailesini koruma bahanesiyle başka birine zulmediyorsa yöntem yanlıştır.
Doğru amaç kadar doğru yol da önemlidir.
İslam ahlakı ikisini birbirinden koparmaz.
On birinci büyük mesaj, özgürlüğün sorumluluktan ayrı düşünülememesidir.
İnsan:
“Benim hayatım.”
“Benim param.”
“Benim bedenim.”
“Benim kararım.”
diyebilir.
Bunların kişisel özgürlük boyutları vardır.
Ama insan toplum içinde yaşar.
Kararları başkalarını etkileyebilir.
Bu nedenle özgürlük:
“Ne istersem yaparım.”
demek değildir.
Özgürlüğün yanında sorumluluk bulunduğunda insanlık düzeni korunabilir.
Kur’an'ın sınırları bu sorumluluğu hatırlatır.
On ikinci büyük mesaj, ahlakın yalnız dış görünüş olmadığıdır.
İnsan dışarıdan son derece saygın görünebilir.
Ama:
Yetim hakkı yiyebilir.
Ticarette hile yapabilir.
Gizlice başkalarının şerefini zedeleyebilir.
Buna karşılık çok sade görünen biri son derece dürüst olabilir.
Bu nedenle ahlakın gerçek ölçüsü yalnız insanların gördüğü imaj değildir.
Karakter, kimsenin bakmadığı yerde yaptıklarımızda da ortaya çıkar.
Allah'ın bilgisi tam olduğu için gösterişin O'nun katında anlamı yoktur.
On üçüncü büyük mesaj, kalbin eğitilmesi gerektiğidir.
İnsan yalnız davranışını zorla durdurmaya çalışırsa bazen içindeki nedeni değiştiremez.
Savurganlığın altında gösteriş olabilir.
Kibrin altında güvensizlik olabilir.
Dedikodunun altında kıskançlık olabilir.
Haksız kazancın altında doyumsuzluk olabilir.
Bu nedenle insan davranışının kökünü de sorgulamalıdır.
“Ben bunu neden yapıyorum?”
sorusu çok değerlidir.
Gerçek ahlak eğitimi yalnız dalları değil, kökü de düzeltmeye çalışır.
On dördüncü büyük mesaj, dini hükümlerin insanı koruyan yönünü görmektir.
Bazen yasaklar yalnız:
“Yapma.”
kelimesi üzerinden okunur.
Oysa önceki ayetlerin çoğunda açıkça korunmak istenen değerler vardır.
Tevhid ile iman korunur.
Anne babaya iyilikle aile bağı korunur.
Çocuk öldürmenin yasaklanmasıyla hayat korunur.
Zina yasağıyla sadakat ve aile düzeni korunur.
Cinayet yasağıyla can korunur.
Yetim malıyla mülkiyet korunur.
Doğru tartıyla ekonomik adalet korunur.
Bilgi ilkesiyle hakikat korunur.
Yasağın arkasındaki hikmeti görmek, ahlakı daha derin anlamamızı sağlar.
On beşinci büyük mesaj, insanın kendi zaafını tanımasıdır.
İnsan:
“Ben bunu asla yapmam.”
diyebilir.
Fakat şartlar değiştiğinde zaafları ortaya çıkabilir.
Bu yüzden kibirli güven yerine bilinçli tedbir gerekir.
Haksız kazanca fırsat geldiğinde.
Büyük para önüne geldiğinde.
Öfke yükseldiğinde.
Gizli ilişki fırsatı oluştuğunda.
insanın gerçek sınavı başlayabilir.
Ahlak, doğru davranmanın kolay olduğu zamanlardan çok, yanlışın cazip hâle geldiği zamanda ortaya çıkar.
On altıncı büyük mesaj, hata yaptığımızda savunma mekanizması üretmemektir.
İnsan yanlışını kabul etmek yerine:
“Herkes yapıyor.”
“Mecburdum.”
“Ben kötü niyetli değildim.”
“O da yaptı.”
gibi gerekçeler üretebilir.
Bazı şartlar gerçekten sorumluluğu etkileyebilir.
Ama bazen bunlar yalnız egoyu koruma aracıdır.
Yanlışı düzeltmenin ilk adımı, yanlış olduğunu kabul edebilmektir.
Sürekli bahane üreten insan değişmekte zorlanır.
On yedinci büyük mesaj, önceki bütün emirlerin aynı Rab tarafından verilmesidir.
İnsan bazen dinde hoşuna gelen öğretiyi alıp zor geleni bırakmak isteyebilir.
Merhameti sever.
Ama adalet sınırını istemez.
Yardımı sever.
Ama haram kazanç sınırını istemez.
Tevazudan söz eder.
Ama kendi kibrini sorgulamaz.
Oysa bu ayetler bir bütün hâlindedir.
Ahlak menü değildir; yalnız hoşumuza giden maddeleri seçmekle tamamlanmaz.
İnsan anlamaya, uygulamaya ve eksiklerini düzeltmeye çalışır.
On sekizinci büyük mesaj, Allah'ın hoşnutluğunu hayatın merkezine koymaktır.
İnsanların beğenisi değişkendir.
Bugün överler.
Yarın eleştirirler.
Toplumsal moda değişir.
Değerler değişebilir.
Ama müminin nihai hedeflerinden biri Allah'ın hoşnutluğudur.
Bu nedenle karar verirken:
“İnsanlar beni alkışlar mı?”
sorusundan önce:
“Bu doğru mu?”
sorusunu sorabilir.
İnsanların alkışı geçicidir; kişinin Allah karşısındaki sorumluluğu ise çok daha derindir.
İsrâ Suresi'nin 38. ayeti bugün insanın kendisine şu soruları sordurur:
Yanlış bir davranışı sadece yaygın olduğu için normal mi görüyorum?
“Herkes yapıyor.” diyerek kendi sorumluluğumu azaltmaya mı çalışıyorum?
Sürekli yaptığım bir yanlış artık vicdanımı rahatsız etmemeye başladı mı?
Dini yalnız başkalarının hatalarını görmek için mi kullanıyorum, yoksa kendime de uyguluyor muyum?
İyi niyet bahanesiyle yanlış yöntemleri meşrulaştırıyor muyum?
İnsanların beğenisini Allah'ın ölçüsünün önüne geçiriyor muyum?
Bir günahtan kaçınırken kibir gibi başka bir günaha düşüyor muyum?
Hata yaptığımda savunmaya geçmek yerine gerçekten tövbe edebiliyor muyum?
Kimsenin görmediği yerdeki davranışımla insanların önündeki görüntüm aynı mı?
Bu sorular ayetin çok kısa olmasına rağmen önceki uzun ahlak öğretisini son derece güçlü biçimde özetlediğini göstermektedir.
İsrâ Suresi'nin 38. ayeti Allah'a kulluk, insan hakları, aile, ekonomi, cinsellik, yaşam hakkı, bilgi, tevazu ve kişisel sorumluluk arasında bütünlüklü bir ahlak anlayışı kurmaktadır.
Sonuç olarak bu ayet bize şunu öğretmektedir:
Yanlışı yaygın olduğu için doğru sanma.
Vicdanının alışmasını hakikatin değişmesi sanma.
Günahı küçümseme.
Ama günah işleyen insan için Allah'ın rahmet kapısını da kapatma.
Başkalarının yanlışlarını sayarken kendi hayatını unutma.
İyi niyetini yanlış yöntemlerin bahanesi yapma.
İnsanların görmediği yerde de doğru olmaya çalış.
Ahlakı yalnız bir alanda değil hayatının bütününde koru.
Ve doğru ile yanlışı yalnız insanların alkışına göre belirleme.
Çünkü bir davranış milyonlarca insan tarafından normal kabul edilse bile, Allah katında kötü olan şey insanların alışmasıyla iyi hâle gelmez.
⠀
Son Söz
⠀
