İsrâ Suresi 69. Ayette “Yoksa Sizi Bir Kez Daha Denize Döndürüp Üzerinize Şiddetli Bir Fırtına Göndermesinden ve Nankörlüğünüz Sebebiyle Sizi Boğmasından Emin mi Oldunuz?” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
İsrâ Suresi 69. Ayetin Anlamı Nedir
İsrâ Suresi'nin 69. ayeti, önceki iki ayette anlatılan deniz tehlikesi ve kurtuluş temasını devam ettirmektedir. İnsan denizde sıkıntıya düştüğünde Allah'a yönelmiş, karaya çıkarılınca yüz çevirmiş ve ardından karada da mutlak güvenlik içinde olmadığı hatırlatılmıştı. Şimdi ise ayet, insanın yeniden denize dönmesi hâlinde aynı veya daha ağır bir tehlikeyle karşılaşabileceğini bildirerek nankörlüğün ve sahte güven duygusunun ne kadar tehlikeli olduğunu gösterir.Ayetin anlamı şöyledir:
Ayetin temel mesajı insanı deniz yolculuğundan korkutmak değildir. Asıl uyarı şudur: Bir defa kurtulmuş olman, bundan sonra hayatın üzerinde mutlak kontrol sahibi olduğun anlamına gelmez. Kurtuluşun sana şükür ve sorumluluk kazandırması gerekir.
“Sizi Bir Kez Daha Denize Döndürmek” Ne Anlama Gelir
İnsan tehlikeli bir deniz yolculuğundan kurtulduğunda bir daha denize çıkmayacağını düşünebilir. Fakat hayat şartları onu yeniden aynı yere götürebilir. Ticaret, yolculuk, geçim veya başka ihtiyaçlar sebebiyle insan tekrar denize açılabilir.Ayet burada yalnız fiziksel olarak ikinci kez denize çıkmayı değil, daha geniş anlamda insanın yeniden imtihanla karşılaşabileceğini düşündürmektedir.
Bir insan büyük bir kriz yaşar ve kurtulur. Bir süre sonra hayat yeniden normalleşir. Sonra başka bir kriz gelir. İlk tecrübenin bize ne öğrettiği işte o zaman ortaya çıkar.
Eğer insan hiçbir şey öğrenmemişse aynı kibir ve gaflet yeniden başlayabilir. Hayat bazen aynı dersi farklı biçimlerde tekrar önümüze getirebilir.
Ayet İnsanların Denize Çıkmasını Tehlikeli veya Yanlış mı Görüyor
Hayır.Bir önceki 66. ayette deniz yolculuğu, ticaret ve Allah'ın lütfundan rızık arama imkânı olumlu biçimde anlatılmıştı. Dolayısıyla Kur’an denize açılmayı veya deniz ticaretini kötülememektedir.
Aynı deniz:
Rızık alanı olabilir.
Ulaşım yolu olabilir.
İmtihan alanı da olabilir.
Bu hayatın genel yapısına benzer. Bir nimet, insan için hem fırsat hem sorumluluk taşıyabilir.
Araba ulaşım nimetidir ama kaza riski vardır. Para hayatı kolaylaştırabilir ama insanı kibre de sürükleyebilir. Teknoloji büyük fayda sağlar ama yanlış kullanılabilir.
Bir şeyin risk taşıması onun kötü olduğu anlamına gelmez; risk karşısında tedbir ve sorumluluk gerekir.
Bu nedenle ayetin mesajı:
“Denize çıkmayın.”
değil,
“Denizde de karada da Rabbinizi unutmayın.”
şeklindedir.
“Üzerinize Şiddetli Bir Fırtına Göndermesi” Ne Demektir
Ayette güçlü ve yıkıcı bir rüzgârı ifade eden bir anlatım bulunmaktadır. İnsan denizdeyken hava şartlarının değişmesi, özellikle eski dönemlerde çok kısa sürede ölümcül bir tehlikeye dönüşebilirdi. Günümüzde teknoloji gelişmiş olsa da şiddetli deniz fırtınaları hâlâ ciddi risk oluşturabilir.Burada önemli olan meteorolojik olayın bütün teknik özelliklerini ayetten çıkarmaya çalışmak değildir.
Ayet:
Denizde insanın mutlak hâkimiyet sahibi olmadığını gösterir.
İnsan hava tahmini yapabilir, gelişmiş gemiler üretebilir ve riskleri ciddi biçimde azaltabilir. Bunların hepsi değerlidir. Ancak hiçbir teknoloji:
“Artık hiçbir fırtına bize zarar veremez.”
garantisi vermez.
İnsan sebepleri yönetebilir; bütün varlığı kontrol edemez.
Bu, bilimi küçümsemek değil insanın gerçek sınırını bilmektir.
Bu Ayet Belirli Deniz Kazalarının Allah’ın Cezası Olduğunu mu Söylüyor
Hayır.Ayetin kendi bağlamında nankörlük ve ilahî azap ihtimali arasında açık bir uyarı vardır. Fakat bundan hareketle günümüzde meydana gelen her gemi kazası veya deniz felaketi hakkında:
“Bunlar nankör oldukları için Allah tarafından cezalandırıldı.”
diyemeyiz.
Belirli bir modern olayın gizli ilahî sebebini bilmiyoruz.
Bir gemi:
Teknik arıza nedeniyle batabilir.
Hava şartları nedeniyle zarar görebilir.
İnsan ihmali bulunabilir.
Navigasyon hatası yaşanabilir.
Bunların bilimsel ve teknik sebepleri araştırılabilir.
Vahiy olmadan belirli mağdurlar hakkında ilahî ceza hükmü vermek doğru değildir.
Kur’an'ın uyarısını kendimize ahlaki ders yapmak başka, her felaketi başkaları üzerinde dinî mahkeme kurmak için kullanmak başkadır.
“Nankörlüğünüz Sebebiyle” İfadesi Ne Anlama Gelir
Bu ifade ayetin merkezindeki ahlaki problemi açıkça ortaya koymaktadır.Önceki ayette insan denizde sıkıntıya düştüğünde yalnız Allah'a yönelmişti. Kurtulduktan sonra ise yüz çevirmişti.
Yani problem yalnız bir hata değildir.
Kurtuluş nimetini unutmak ve yeniden Allah'tan yüz çevirmek söz konusudur.
Nankörlük burada yalnız:
“Teşekkür etmemek.”
anlamına gelmez.
Allah'ın nimetini tanıyıp sonra o nimetin sahibini unutmak, insanın Rabbine karşı sorumluluğunu yok saymak ve kurtuluşu yalnız kendi gücüne bağlamak gibi daha geniş bir tavrı ifade eder.
İnsan:
“Ben zaten kendim kurtuldum.”
diyebilir.
Oysa gerçek tablo çok daha karmaşıktır.
Kendi çabası vardır.
Kurtarma ekiplerinin emeği olabilir.
Teknoloji vardır.
Ve bütün bunları mümkün kılan yaratılış düzeni vardır.
Şükür, bütün bu sebepleri görürken nihai nimetin sahibini unutmamaktır.
Nankörlük Neden Bu Kadar Ağır Bir Manevi Sorun Olarak Görülüyor
Çünkü nankörlük yalnız sözle ilgili değildir. İnsan nimeti unutunca davranışı da değişebilir.Sağlığına kavuşan kişi yeniden kendisini yok eden alışkanlıklara dönebilir.
Maddi sıkıntıdan kurtulan kişi tekrar haksız kazanca yönelebilir.
Bir aile krizinden kurtulan kişi aynı kırıcı davranışları sürdürebilir.
Ölüm tehlikesi yaşayan kişi birkaç ay sonra hayatını yine anlamsız kavgalarla tüketebilir.
İşte nankörlüğün tehlikesi burada ortaya çıkar.
İnsan kendisine verilen ikinci fırsatı eski hatasını tekrar etmek için kullanabilir.
Şükür ise nimeti hatırlayıp davranışını buna göre değiştirmektir.
Bu yüzden gerçek şükür yalnız dilde değil, hayatın yönünde görülür.
Aynı Hataya Tekrar Düşmek Allah’ın Affetmeyeceği Anlamına mı Gelir
Hayır.İnsan aynı hatayı birden fazla kez yapabilir. Tövbe eder, sonra yeniden düşebilir. Bu durum kişinin mücadele etmemesi gerektiği anlamına gelmez.
Allah'ın rahmetinden ümit kesilmemelidir.
Fakat tekrarlayan hata karşısında insan kendisine dürüstçe bakmalıdır:
Neden tekrar ediyorum?
Sadece tövbe edip hayat düzenimi hiç değiştirmiyor muyum?
Aynı ortamda mı kalıyorum?
Aynı tetikleyicileri mi besliyorum?
Yanlış davranışı kolaylaştıran şartları değiştirmiyor muyum?
Tövbe yalnız pişmanlık değil, mümkün olduğu ölçüde yön değiştirme çabasıdır.
Aynı günaha düşmek dönüş kapısını kapatmaz; fakat insanın mücadele yöntemini gözden geçirmesini gerektirebilir.
Bir Tehlikeden Kurtulmak İnsana “İkinci Bir Fırsat” Olarak Görülebilir mi
Evet, manevi açıdan böyle düşünülebilir.Bir insan ağır bir kazadan, hastalıktan veya büyük bir tehlikeden kurtulduğunda hayatının devam ediyor olması başlı başına büyük bir nimettir.
Bu insan:
“Niçin hâlâ buradayım?”
diye düşünebilir.
Bunun özel ilahî sebebini kesin olarak bildiğimizi iddia edemeyiz. Fakat verilen zamanın emanet olduğu bilinci çok anlamlıdır.
İkinci fırsat:
Daha çok para kazanmak için değil yalnız.
Daha çok iyilik yapmak.
Kırdığı insanlardan özür dilemek.
Kul haklarını düzeltmek.
Ailesine değer vermek.
Allah'la ilişkisini güçlendirmek.
için kullanılabilir.
Kurtulmak yalnız hayatta kalmak değil, kalan hayatın ne işe yarayacağını yeniden düşünme fırsatıdır.
Kurtulduktan Sonra Aynı Tehlikeye Dönmek Yanlış mıdır
Her zaman değil.Bir denizci geçimini denizden sağlayabilir. Bir pilot tekrar uçağa binebilir. Bir doktor salgın döneminde yeniden hastanede görev yapabilir. Tehlike yaşamış olmak, o alanı sonsuza kadar terk etmeyi gerektirmez.
Önemli olan tedbir ve bilinçtir.
Bir kişi önceki olaydan sonra:
Güvenlik eksiklerini giderir.
Daha iyi hazırlık yapar.
Riskleri doğru değerlendirir.
Ve görevine devam eder.
Bu, nankörlük değildir.
Asıl problem aynı ihmali hiçbir şey öğrenmeden tekrarlamaktır.
Cesaret, tehlikeyi yok saymak değildir; riski bilerek sorumlu davranmaktır.
Kur’an'ın uyarısı da insanı hayattan kaçırmak değil, daha bilinçli yaşatmaktır.
“Sonra Bize Karşı Sizi Savunacak Birini Bulamazsınız” Ne Anlama Gelir
Ayetin sonunda insanın Allah'ın hükmüne karşı kendisini savunacak bağımsız bir güç bulamayacağı bildirilir.Buradaki ifade:
Avukat tutmanın.
Kurtarma ekibinden yardım istemenin.
başka insanlardan destek almanın.
yanlış olduğu anlamına gelmez.
Ayetin konusu Allah'a karşı bağımsız mutlak savunucu düşüncesidir.
İnsan dünyada pek çok kişiden yardım alabilir.
Ama hiçbir yaratılmış:
Allah'ın hükmünü iptal edemez.
Allah'a rağmen insanı kurtaramaz.
O'nu zorlayamaz.
Tevhid, bütün yaratılmış güçlerin sınırını bilmek demektir.
Bu gerçek insanı insanlardan yardım almaktan değil, onları ilahlaştırmaktan korur.
Şefaat İnancıyla Bu Ayet Arasında Bir Çelişki Var mıdır
Hayır, şefaat Allah'tan bağımsız bir güç olarak anlaşılmadığı sürece çelişki yoktur.Kur’an'ın genel öğretisinde şefaat, Allah'ın iznine bağlıdır.
Yani hiçbir peygamber, melek veya salih kişi:
“Allah istemese de ben bu kişiyi mutlaka kurtarırım.”
diye bağımsız bir kudrete sahip değildir.
Ayetin reddettiği şey tam olarak bu tür mutlak bağımsızlıktır.
İslam'ın tevhid anlayışında:
Son hüküm Allah'a aittir.
Şefaat varsa Allah'ın izniyle vardır.
Rahmet varsa Allah'tandır.
Bağışlama O'nun hükmündedir.
Bu nedenle insanın umudu yaratılmış bir varlığı Allah'ın yerine koymak değil, Allah'ın rahmetine yönelmektir.
Allah’ın Azabından Korkmak Sağlıklı Bir Din Anlayışında Nasıl Yer Almalıdır
Kur’an'da Allah'ın rahmeti kadar azap uyarıları da vardır.Fakat korku, insanı sürekli dehşet içinde yaşatacak şekilde anlaşılmamalıdır.
Sağlıklı korku:
İnsanı zulümden uzaklaştırır.
Kul hakkını önemsetir.
Günahı küçümsememesini sağlar.
Tövbeyi hatırlatır.
Ancak korku:
“Allah her an beni yok etmek istiyor.”
gibi umutsuz ve karanlık bir Allah tasavvuruna dönüşürse Kur’an'ın rahmet mesajıyla denge bozulur.
Korkunun görevi insanı Allah'tan kaçırmak değil, Allah'a döndürmektir.
Mümin hem Allah'ın adaletini ciddiye alır hem de rahmetinden ümit kesmez.
Bu iki duygu birlikte daha dengeli bir kulluk oluşturur.
Bu Ayet Tekrarlayan Musibetleri Nasıl Düşünmemizi Sağlar
Bir insan hayatında birden fazla ağır imtihan yaşayabilir.Bir kez hastalanır, iyileşir ve yıllar sonra başka bir hastalıkla karşılaşır. Bir ekonomik kriz atlatır ve daha sonra başka bir sıkıntı yaşayabilir.
Bundan:
“Allah beni kesin cezalandırıyor.”
sonucunu çıkarmak zorunda değildir.
Dünya hayatı zaten değişkenlik içerir.
Kur’an'ın bu ayetindeki bağlam, özel olarak nankörlüğe karşı uyarıdır. Ancak kişisel hayatımızda her tekrarlayan sıkıntıyı belirli bir günahın ilahî cezasına çeviremeyiz.
Daha yararlı soru şudur:
“Bu yaşadığım şey bana ne öğretebilir ve benim sorumluluk alanımda neyi düzeltebilirim?”
Böylece insan bilinmeyen ilahî sebepler hakkında hüküm vermek yerine kendi ahlakına odaklanır.
İnsanın Aynı Tehlikeyi Unutması Neden Bu Kadar Kolaydır
Çünkü insan zihni normal hayata dönmeye yatkındır. Bu aslında hayatın devamı için faydalı bir özelliktir. Eğer yaşadığımız her korkuyu ilk günkü şiddetiyle sonsuza kadar taşısaydık normal yaşamı sürdürmek çok zor olurdu.Fakat unutmanın bir başka yüzü vardır:
Dersi de unutabiliriz.
Korkunun azalması sağlıklıdır.
Ama şükrün, tedbirin ve öğrenilen dersin de kaybolması gerekmez.
Bir deniz kazasından kurtulan kişi sürekli korkuyla yaşamamalıdır; fakat güvenlik kurallarını ciddiye almayı sürdürebilir.
Bir hastalıktan iyileşen kişi sürekli ölüm korkusuyla yaşamamalıdır; fakat sağlığın değerini daha iyi bilebilir.
Olgunluk, korkuyu bırakıp dersi koruyabilmektir.
Bir Felaketten Sonra Daha Fazla Tedbir Almak Tevekkülsüzlük müdür
Hayır.Tam tersine yaşanan tecrübeden öğrenmek sorumluluğun gereğidir.
Bir gemi kazasının nedeni teknik arıza ise bakım sistemi geliştirilir.
Bir selin zararı kötü altyapı nedeniyle büyümüşse altyapı düzeltilir.
Bir bina depremde ciddi hasar aldıysa mühendislik standartları gözden geçirilir.
Bunlar Allah'a güvenmemek değildir.
Tevekkül hatadan ders çıkarmayı engellemez.
İnsan:
“Allah korur.”
deyip aynı ihmali tekrar edemez.
Akıl, tecrübe ve bilim Allah'ın insana verdiği imkânlardır.
Bunları kullanmak kulluğa aykırı değil, kulluk sorumluluğunun bir parçasıdır.
İsrâ Suresi 67–69. Ayetler Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
Bu üç ayet birlikte okununca çok güçlü bir anlatı ortaya çıkar.67. ayette insan denizde tehlikeye düşüyor ve Allah'tan başka bütün sözde dayanaklarını unutup O'na yöneliyor. Kurtarılıp karaya çıkarılınca ise yüz çeviriyor.
68. ayette ona:
“Karaya çıktığın için kendini tamamen güvende mi sandın?”
diye soruluyor.
69. ayette ise uyarı bir adım daha ileri götürülüyor:
“Yeniden denize dönersen aynı güveni sana kim garanti ediyor?”
Böylece ayetler insanın üç hâlini gösterir: Tehlikede dua, kurtuluşta unutma ve güvene kavuşunca yeniden kibir.
Kur’an bu döngüyü kırmak ister.
İstenen şey, insanın ömrünü korkuyla geçirmesi değil; nimette ve sıkıntıda aynı Rabbini tanıyabilmesidir.
İsrâ Suresi 69. Ayetin En Büyük Manevi Mesajı Nedir
Bu ayetin en büyük manevi mesajlarından biri şudur:Bir tehlikeden kurtulduysan yalnız kurtulduğuna sevinme; o kurtuluşun seni nasıl değiştirdiğine de bak.
İnsan büyük bir olay yaşar ve:
“Bundan sonra hiçbir şey eskisi gibi olmayacak.”
der.
Fakat birkaç ay sonra her şey yeniden eskisi gibi olabilir.
Kur’an insanın bu unutkanlığına dikkat çeker.
Kurtuluşun meyvesi:
Daha fazla şükür.
Daha fazla sorumluluk.
Daha sağlam tedbir.
Daha az kibir.
Daha anlamlı bir hayat.
olmalıdır.
Eğer hiçbir şey değişmiyorsa olay geçmiş olabilir ama dersi henüz alınmamış olabilir.
Manevi olgunluk, kriz sırasında güçlü sözler söylemekten çok, kriz bittikten sonra verilen sözleri hayatın içine taşıyabilmektir.
İsrâ Suresi 69. Ayetin Sonuç Olarak Bize Anlattığı Nedir
İsrâ Suresi'nin 69. ayeti, insanın bir tehlikeden kurtulduktan sonra yeniden aynı veya başka bir tehlikeyle karşılaşabileceğini, kurtuluş nimetinin nankörlüğe dönüştürülmemesi gerektiğini ve Allah'ın hükmüne karşı hiçbir yaratılmışın bağımsız mutlak koruma sağlayamayacağını öğretmektedir.Bu ayetin ilk büyük mesajı, bir defa kurtulmanın gelecekteki bütün risklere karşı dokunulmazlık anlamına gelmediğidir. İnsan büyük bir kazadan kurtulabilir. Bir hastalığı atlatabilir. Ağır bir ekonomik krizden çıkabilir. Sonra kendisini yeniden mutlak güven içinde hissedebilir.
Fakat dünya hayatının yapısı değişmemiştir.
İnsan hâlâ fanidir.
Hâlâ risklerle karşılaşabilir.
Hâlâ Allah'a muhtaçtır.
Kurtuluş, insanı fanilikten çıkarmaz; ona yeni bir fırsat verir.
Bu nedenle nimet kibir değil şükür doğurmalıdır.
İkinci büyük mesaj, geçmişteki tecrübenin gelecekteki davranışımıza yön vermesi gerektiğidir. İnsan bir hatayı yaşayıp hiçbir şey öğrenmiyorsa aynı sonuçla yeniden karşılaşabilir.
Bu yalnız dinî anlamda değil günlük hayatta da böyledir.
Bir işletme aynı yönetim hatasını tekrar ederse yeniden zarar görebilir.
Bir sürücü aynı tehlikeli alışkanlığı sürdürürse yeniden kaza riski yaratabilir.
Bir insan aynı kırıcı davranışı tekrar ederse ilişkisini yeniden zedeleyebilir.
Tecrübe yalnız yaşanan şey değildir; yaşanandan çıkarılan derstir.
Üçüncü büyük mesaj, Allah'ın uyarısını “tehdit dili” olarak okuyup orada bırakmamaktır. Ayet serttir. Boğulma ve savunmasız kalma ihtimalinden söz eder.
Fakat bu uyarının amacı insanı umutsuzlaştırmak değildir.
Tam tersine henüz fırsat varken:
“Uyan, şükret ve yönünü düzelt.”
demektedir.
Uyarı, sonuç gerçekleşmeden önce verilen bir rahmet çağrısıdır.
Doktor bir hastaya:
“Bu alışkanlığı sürdürürsen ciddi sorun yaşayabilirsin.”
dediğinde ona düşmanlık etmiyordur.
Onu uyarmaktadır.
Kur’an'ın sert uyarıları da insanı dönüş mümkünken uyandırma işlevi taşır.
Dördüncü büyük mesaj, doğal afetleri ve kazaları gelişigüzel ilahî cezaya dönüştürmemektir. Ayette nankörlük sebebiyle bir azap ihtimali ifade edilmektedir. Ancak biz günümüzdeki belirli bir gemi kazasını, fırtınayı veya seli:
“Şunların nankörlüğü yüzünden Allah cezalandırdı.”
diye açıklayamayız.
Bunun için vahye sahip değiliz.
Teknik sebep araştırılır.
İnsan ihmali varsa ortaya çıkarılır.
Mağdurlara yardım edilir.
Bilmediğimiz ilahî hükmü üretmek yerine bildiğimiz insani sorumluluğu yerine getirmek daha doğrudur.
Beşinci büyük mesaj, nankörlüğün nimeti unutmak kadar nimeti yanlış kullanmak olduğunu bilmektir. İnsan Allah'ın kendisine verdiği bir fırsatı yeniden aynı yanlış için kullanıyorsa şükür bilinci zayıflamış olabilir.
Sağlığına kavuşup yine sağlığını bilinçli biçimde tahrip etmek.
Maddi sıkıntıdan çıkıp yeniden haksızlığa dönmek.
Ailesini kaybetme noktasına gelip ilişki düzeldikten sonra yine aynı zulmü sürdürmek.
insanı bu ayetin ahlaki mesajı üzerinde düşündürür.
Kurtuluşun hakkı, kurtulduğun şeye yeniden bilinçsizce dönmemektir.
Altıncı büyük mesaj, aynı günaha yeniden düşen insanın Allah'ın rahmetinden ümit kesmemesidir. Kur’an'ın uyarıları insanı:
“Bir kere hata yaptın, bitti.”
noktasına götürmez.
İnsan yeniden düşebilir.
Önemli olan yeniden kalkmaya devam etmesidir.
Fakat her tekrarın ardından yalnız:
“Bir daha yapmayacağım.”
demek yerine neden tekrar ettiğini anlamaya çalışmalıdır.
Tövbe ile öz farkındalık birlikte olursa değişim daha güçlü olabilir.
Bazen günahın kendisinden çok, günaha götüren sistemi değiştirmek gerekir.
Yedinci büyük mesaj, kurtulduğumuz bir olaydan sonra kendimizi diğer insanlardan üstün görmemektir. Bir kazadan yüz kişi içinde yalnız biz kurtulmuş olabiliriz.
Bundan:
“Demek ki Allah beni diğerlerinden daha çok seviyor.”
sonucu çıkaramayız.
Hayatta kalan insanın doğru tavrı üstünlük değil sorumluluk olmalıdır.
“Bana verilen bu zamanı ne yapacağım?”
sorusu, “Neden ben daha değerliyim?” sorusundan daha sağlıklıdır.
Dünyadaki kurtuluş ile Allah katındaki nihai dereceyi birbirine eşitlemek doğru değildir.
Sekizinci büyük mesaj, felakette hayatını kaybedenleri ilahî öfkenin hedefi ilan etmemektir. Deniz kazasında hayatını kaybeden bir insanın Allah katındaki durumunu biz bilmiyoruz.
O kişi:
İyi bir insan olabilir.
Bir çocuk olabilir.
Bir anne veya baba olabilir.
Bunun hakkında Allah adına hüküm veremeyiz.
Ölüm şekli, kişinin Allah katındaki değerini tek başına göstermez.
Bu yüzden felaketler karşısında dinî dilin merhametli ve ölçülü olması gerekir.
Dokuzuncu büyük mesaj, Allah'a güvenmek ile güvenlik önlemlerini birbirine düşman etmemektir. Ayet insanı fırtınadan söz ederek uyarıyor diye:
“Nasıl olsa Allah isterse olur, güvenlik sistemlerinin anlamı yok.”
denilemez.
Tam tersine insan:
Meteorolojik tahmini kullanır.
Gemi bakımını yapar.
Güvenlik ekipmanlarını kontrol eder.
personeli eğitir.
Sonra Allah'a tevekkül eder.
Tedbir insanın işi, sonuç Allah'ın takdiridir.
Bu denge hem aklın hem imanın gereğidir.
Onuncu büyük mesaj, önceki hataları sistematik biçimde düzeltmektir. Bir olayda can yeleği eksikse ikinci yolculukta tamamlanmalıdır. Bir işletmede güvenlik prosedürü yetersizse değiştirilmelidir. Bir ailede iletişim krizi yaşandıysa aynı ilişki biçimi sorgulanmalıdır.
İnsan:
“Allah'a şükür kurtulduk.”
deyip hiçbir şeyi değiştirmiyorsa şükrün sorumluluk boyutunu eksik bırakabilir.
Gerçek şükür bazen daha iyi sistem kurmaktır.
Böylece dinî bilinç günlük hayatın somut tedbirlerine dönüşür.
On birinci büyük mesaj, korku anındaki sözlerle sakinlik anındaki davranış arasındaki farkı görmektir. İnsan fırtınada çok güçlü sözler verebilir.
“Bir daha bunu yapmayacağım.”
“Hayatımı değiştireceğim.”
“İbadetimi bırakmayacağım.”
Ama korku geçince bu sözlerin değeri test edilir.
Kriz sırasında söylenen sözün samimiyeti, çoğu zaman kriz sonrasındaki hayatta anlaşılır.
Bu nedenle manevi gelişim yalnız yoğun duygularla değil, istikrarla ölçülür.
Bir günlük büyük coşku yerine yıllarca süren küçük ama düzenli iyilik daha kalıcı olabilir.
On ikinci büyük mesaj, insanın kontrol ihtiyacını doğru yere koymaktır. İnsan güvenli olmak ister ve bunun için hayatını planlar.
Bu doğaldır.
Fakat hiçbir plan bütün geleceği kontrol edemez.
İnsan bunu kabul etmekte zorlanabilir.
İşte tevekkül burada büyük bir psikolojik ve manevi denge sağlar:
Kontrol edebildiğini yönet, kontrol edemediğini Rabbinin bilgisine bırak.
Bu düşünce sorumsuzluk değildir.
Tam tersine insanın enerjisini gerçekten etkileyebileceği alanlara yöneltmesini sağlar.
On üçüncü büyük mesaj, ölüm korkusunun insanın hayatını ele geçirmesine izin vermemektir. Ayet boğulmaktan söz eder; fakat Müslümanın amacı:
“Bir daha denize çıkmayayım, evden çıkmayayım, her yer tehlikeli.”
şeklinde yaşamak değildir.
Dünya risksiz değildir.
Ama sürekli ölüm korkusuyla yaşamak da hayatın emanet oluşunu doğru kullanmak değildir.
Ölümü bilmek ile ölüm korkusunun esiri olmak aynı şey değildir.
İnsan tedbirini alır ve yaşamaya devam eder.
Çalışır.
Seyahat eder.
Ailesiyle zaman geçirir.
İyilik yapar.
Çünkü fanilik, hayattan kaçmayı değil hayatı değerli kullanmayı öğretmelidir.
On dördüncü büyük mesaj, Allah'ın azabı kadar Allah'ın rahmetini de unutmamaktır. 66. ayette:
“Şüphesiz O size karşı çok merhametlidir.”
buyrulmuştu.
67–69. ayetlerde ise ciddi uyarılar geliyor.
Bu bütünlük bize Allah tasavvurunda denge öğretir.
Allah:
Merhametlidir.
Ama insanın kötülüğünü önemsiz saymaz.
Bağışlayandır.
Ama hesap da vardır.
Rahmeti azabı anlamsızlaştırmaz; azap uyarısı da rahmeti ortadan kaldırmaz.
Mümin bu iki hakikati birlikte taşır.
On beşinci büyük mesaj, nimet karşısında şükür ile musibet karşısında sabrın birbirini tamamlamasıdır. İnsan hayatı yalnız zorluktan veya yalnız rahatlıktan oluşmaz.
Bazen deniz sakindir.
Bazen fırtına çıkar.
Bazen gemi ticaret getirir.
Bazen aynı deniz korku yaşatır.
Manevi olgunluk yalnız fırtınaya dayanmak değildir.
Sakin denizde de Rabbini unutmamaktır.
Sabır musibet anında.
Şükür nimet anında.
İkisi de kulluğun parçalarıdır.
On altıncı büyük mesaj, şükrün insanı daha sorumlu hâle getirmesidir. İnsan gerçekten:
“Bu hayat bana yeniden verildi.”
diye düşünüyorsa o hayatı anlamsızca harcamak istemez.
Zamanını daha dikkatli kullanır.
Ailesine daha fazla değer verir.
Kul hakkını önemser.
İbadetini ciddiye alır.
Öfkesini daha iyi yönetmeye çalışır.
Şükür yalnız kalbin duygusu değil, hayatın yönünü düzelten bir bilinçtir.
Nimeti tanımak insanın davranışlarını değiştirmiyorsa şükrünün derinliğini sorgulaması faydalı olabilir.
On yedinci büyük mesaj, 67–69. ayetlerde insanın Allah'la ilişkisini yalnız krizlere bağlamaması gerektiğidir. 67. ayette kriz geldiğinde dua vardı. 68. ayette karada sahte güven sorgulandı. 69. ayette yeniden tehlikeye dönme ihtimali hatırlatıldı.
Üç ayet birlikte insanın sık tekrarladığı bir döngüyü ortaya koyar:
Korku → dua → kurtuluş → unutma → yeniden güven → yeni imtihan.
Kur’an'ın amacı bu döngüyü:
Şükür → sadakat → tedbir → tevekkül
döngüsüne dönüştürmektir.
İşte gerçek manevi değişim burada gerçekleşir.
On sekizinci büyük mesaj, insanın kurtuluşunun kendisini Rabbinden bağımsızlaştırmadığını bilmektir. İnsan bir problemi çözünce:
“Artık mesele bitti.”
diyebilir.
Evet, o problem bitmiş olabilir.
Ama insanın Allah'a ihtiyacı bitmez.
Yeni gün başlar.
Yeni nimet gelir.
Yeni sorumluluk ortaya çıkar.
Bu nedenle kulluk tek seferlik kriz sözleşmesi değildir.
Allah'la ilişki hayatın tamamını kapsar.
İnsan yalnız başına sıkıştığında değil, işleri yolundayken de Rabbine yönelir.
İsrâ Suresi'nin 69. ayeti bugün insanın kendisine şu soruları sordurur: Bir tehlikeden kurtulduktan sonra hayatım gerçekten değişiyor mu, yoksa birkaç hafta sonra her şeyi unutuyor muyum? Aynı hatayı tekrar ederken yalnız tövbe edip şartları hiç değiştirmiyor muyum? Kurtuluşumu kendime üstünlük sebebi mi yapıyorum? Felakette hayatını kaybedenler hakkında Allah adına bilmediğim hükümler mi veriyorum? Geçmiş tecrübelerden daha iyi tedbirler çıkarıyor muyum? Allah'a güvenmeyi teknik güvenliği ihmal etmek için mi kullanıyorum? Korku geçtiğinde verdiğim sözleri tutuyor muyum? Allah'ın rahmeti ile hesap bilincini dengeli taşıyor muyum? Bana verilen yeni zamanı gerçekten bir emanet olarak görüyor muyum?
Bu sorular ayetin yalnız ikinci bir deniz fırtınası ihtimalinden söz etmediğini; bugün de şükür, nankörlük, tekrar eden hatalar, tövbe, risk, tedbir, tevekkül, kurtuluş sonrası sorumluluk ve Allah'a sadakat konusunda çok derin bir manevi muhasebe sunduğunu göstermektedir.
Sonuç olarak bu ayet bize şunu öğretmektedir:
Bir defa kurtulmuş olmanı gelecekteki bütün risklere karşı güvence sanma.
Kurtuluş nimetini kibire değil şükre dönüştür.
Aynı hataya yeniden düşüyorsan yalnız pişmanlığını değil, hayat düzenini de gözden geçir.
Modern felaketleri vahiy olmadan Allah'ın özel cezası ilan etme.
Mağdurları yargılama.
Tedbirini güçlendir.
Kaderi ihmale mazeret yapma.
Allah'ın rahmetinden ümit kesme.
Kriz anındaki sözlerini sakin zamanda da hatırla.
Ve sana verilen yeni zamanı gerçekten değerli bir emanet gibi yaşa.
Çünkü insan için asıl mesele kaç kez fırtınadan kurtulduğu değildir.
Asıl mesele, her kurtuluştan sonra kalbinin ne kadar değiştiği ve Rabbine ne kadar sadık kaldığıdır.
⠀
Son Söz
⠀
