Kehf Suresi 78. Ayette “O Kul ‘İşte Bu, Benimle Senin Ayrılışımızdır; Şimdi Sana Sabredemediğin Şeylerin İç Yüzünü Açıklayacağım’ Dedi” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Kehf Suresi 78. Ayetin Anlamı Nedir
Kehf Suresi'nin 78. ayeti, Hz. Musa ile Allah'ın kendisine özel bilgi verdiği kul arasındaki öğretim yolculuğunda ayrılık noktasına gelindiğini bildirir. Musa daha önce iki kez sabır şartını aşmış, ardından üçüncü kez soru sorarsa beraberliğin sona ermesini kendisi kabul etmişti. Üçüncü olayda duvarın ücretsiz onarılmasına karşılık ücret alınabileceğini söyleyince daha önce koyduğu şart gerçekleşmiştir.Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:
Ayet son derece önemli iki şeyi aynı anda anlatmaktadır: Beraberlik sona ermektedir fakat eğitim henüz tamamlanmamıştır. Öğretici kul ayrılığı ilan ettikten sonra Musa'nın zihnindeki soruları cevapsız bırakmayacak ve gemi, çocuk ve duvar olaylarının anlamlarını tek tek açıklayacaktır.
“İşte Bu, Benimle Senin Ayrılışımızdır” Sözü Neden Söylendi
Çünkü ayrılığın şartını bizzat Hz. Musa 76. ayette kabul etmişti. Musa, bundan sonra bir kez daha soru sorarsa öğretici kulun kendisiyle beraberliği sona erdirmesini haklı göreceğini söylemişti.- ayette Musa, duvarın onarılması karşısında ücret alınabileceğini ifade edince bu şart gerçekleşmiş oldu. Öğretici kul da:
dedi.
Burada ani bir öfke kararı yoktur. Daha önce konuşulmuş ve kabul edilmiş bir sınırın sonucu vardır.
Bu ayrım günlük hayat için değerlidir. Önceden açıkça belirlenmiş bir sonucun uygulanması ile öfke anında cezalandırmak aynı şey değildir. Sağlıklı sınırlar mümkün olduğunca önceden anlaşılır olmalıdır.
Bu Ayrılık Hz. Musa’nın Başarısız Olduğu Anlamına mı Gelir
Hayır.Bir eğitim sürecinin sona ermesi, o sürecin başarısız olduğu anlamına gelmez. Hz. Musa bu yolculukta son derece önemli şeyler öğrenmiştir ve biraz sonra olayların asıl açıklamalarını da öğrenecektir.
Aslında kıssanın en büyük derslerinden biri, Musa'nın baştan bilmediği bir şeyi tecrübe ederek öğrenmesidir: İnsan bazen elindeki doğru bilgilerle bile, olayın bütün arka planını bilmiyorsa eksik değerlendirme yapabilir.
Bu nedenle ayrılığı:
“Musa kaybetti.”
şeklinde okumak doğru değildir.
Daha doğru yaklaşım şudur:
Eğitim belirli bir noktada tamamlanmaktadır.
Bazı dersler sonsuz beraberlik gerektirmez. İnsan bir öğretmenden belirli bir şeyi öğrenir ve sonra yoluna devam eder.
Öğretici Kul Neden Ayrılmadan Önce Açıklama Yapacağını Söyledi
Çünkü Musa'nın gördüğü olayların arka planını öğrenmesi bu eğitimin temel amacıdır. Eğer öğretici kul hiçbir şey açıklamadan ayrılmış olsaydı Musa yalnız şaşkınlıklarla baş başa kalırdı.Oysa şimdi:
“Sana sabredemediğin şeylerin iç yüzünü açıklayacağım.”
diyor.
Bu çok önemli bir eğitim ahlakıdır.
Gerçek öğretmen:
“Bana itaat edemedin, artık hiçbir şey öğrenemezsin.”
demiyor.
Beraberliği bitiriyor ama bilgiyi cezalandırma aracına dönüştürmüyor.
Bu bize şunu düşündürür: Bir eğitim veya iş ilişkisi sona erse bile mümkünse insan karşısındakini gerekli açıklamalardan, bilgiden ve adil kapanıştan mahrum bırakmamalıdır.
“İç Yüzünü Açıklayacağım” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayette kullanılan ifade, Musa'nın gördüğü olayların sonuç, anlam ve gerçek gerekçelerinin açıklanacağını bildirir.Musa olayların dış yüzünü görmüştür:
Bir gemi kusurlu hâle getirilmiştir.
Bir çocuk öldürülmüştür.
Misafir etmeyen bir halkın bulunduğu yerde bir duvar ücretsiz onarılmıştır.
Şimdi ise bu üç olayın Musa'nın o anda bilmediği arka planı açıklanacaktır.
Buradaki çok önemli ders şudur:
Olayı görmek ile olayın bütün anlamını bilmek aynı şey değildir.
Musa gördüklerinde yanılmamıştır; gerçekten gemiye zarar verilmiş, gerçekten çocuk öldürülmüş ve gerçekten duvar ücretsiz onarılmıştır. Eksik olan, bu olayların arkasındaki özel bilgidir.
Ayetteki Açıklama Gaybı Herkesin Öğrenebileceğini mi Gösterir
Hayır.Bu kıssa, herhangi bir insanın gizli gerçeklere kendi gücüyle ulaşabileceğini öğretmez. Daha önce 65. ayette bu kula Allah tarafından özel bir bilgi verildiği açıkça bildirilmişti.
Dolayısıyla burada açıklanacak bilgiler insanın bağımsız biçimde elde ettiği sınırsız gayb bilgisi değildir.
Bugün bir kişinin:
“Ben insanların geleceğini görüyorum.”
“Allah bana herkesin gizli kaderini gösteriyor.”
veya:
“Benim yaptığımı sorgulama, hikmetini sen anlayamazsın.”
demesi Kehf kıssasıyla doğrulanmış olmaz.
Çünkü bu kıssadaki özel bilgi vahyin bize doğruladığı istisnai bir durumdur.
İnsanların normal hayatında delil, akıl, ahlak ve meşru bilgi kaynakları geçerlidir.
Ayrılık Her Zaman Kötü Bir Son mu Demektir
Hayır.Bazı ayrılıklar kırgınlık veya düşmanlıktan doğar. Bazıları ise bir sürecin doğal biçimde tamamlanmasıdır.
Hz. Musa ile öğretici kulun ayrılığı ikinci türdendir.
Burada:
“Artık senden nefret ediyorum.”
gibi bir ifade yoktur.
Hakaret yoktur.
İntikam yoktur.
Önceden belirlenmiş şartın sonucu vardır.
Bu bize insan ilişkileri için değerli bir ölçü verir:
Her bitiş kavga olmak zorunda değildir.
Bir iş ortaklığı sona erebilir.
Bir öğretmen-öğrenci dönemi tamamlanabilir.
Bir proje bitebilir.
İnsanlar yollarını ayırırken birbirlerinin onurunu koruyabilir.
Olgunluk bazen birlikte yürümeyi bilmek kadar, zamanı geldiğinde düzgün ayrılmayı da bilmektir.
Musa’nın Kendi Koyduğu Şartın Sonucunu Kabul Etmesi Neden Önemlidir
Çünkü Musa 76. ayette açıkça:“Bir daha soru sorarsam artık benimle devam etme.”
anlamında bir sınır koymuştu.
Şimdi o sınırın sonucu gerçekleşmektedir.
Musa'nın karakterindeki önemli özelliklerden biri burada ortaya çıkar: Kendi koyduğu ölçünün sonucu kendisine dokunduğunda kuralı değiştirmeye çalışmıyor.
İnsanlar bazen başkalarına karşı çok katı kurallar koyar ama aynı kural kendilerine uygulanınca istisna ister.
Bu adalet değildir.
Adil insan mümkün olduğunca:
“Başkası için kabul ettiğim ölçüyü kendim için de kabul edebiliyor muyum?”
sorusunu sorabilmelidir.
Kehf 78 bu açıdan güçlü bir hesap verebilirlik dersi taşır.
Öğrenme Süreci Biterken Açıklama Yapmak Neden Değerlidir
Çünkü açıklama, yaşanan olayları anlamlı bir bütün hâline getirir. Musa üç farklı olay gördü ve her birinde ciddi biçimde zorlandı. Eğer açıklamalar gelmese bu olaylar yalnızca şaşkınlık olarak kalacaktı.Açıklama geldikten sonra Musa geçmişe tekrar bakabilecek ve aynı olayları daha geniş bir bilgiyle değerlendirebilecektir.
Bu durum eğitimde çok önemlidir.
Bir öğretmen yalnız sonuç söylemez; mümkün olduğunca:
“Neden?”
sorusunun cevabını da verir.
Bir yönetici karar alırken şartlar uygunsa çalışanlarına gerekçesini açıklayabilir.
Bir anne-baba yalnız:
“Yapmayacaksın.”
demek yerine yaşına uygun biçimde nedenini anlatabilir.
Gerekçe, itaatten daha derin bir öğrenme sağlayabilir.
Bir Olayın Açıklamasını Sonradan Öğrenmek İlk Tepkimizi Nasıl Değiştirebilir
Yeni bilgi, geçmişteki değerlendirmemizi değiştirebilir. Bu insan düşüncesinin doğal bir özelliğidir.Musa geminin zarar gördüğünü görünce bunu ağır bir yanlış olarak değerlendirmişti. Biraz sonra geminin yoksul insanlara ait olduğu ve sağlam gemileri zorla alan bir hükümdardan korunmak istendiği açıklanacaktır.
Musa'nın ilk gördüğü şey değişmez:
Gemi gerçekten kusurlu hâle getirilmiştir.
Değişen şey, olayın anlamıdır.
Bu bize çok önemli bir düşünme ahlakı öğretir:
Yeni delil geldiğinde eski hükmünü güncelleyebilmek zayıflık değil, aklın sağlıklı çalışmasıdır.
İnsan:
“Ben bir kere böyle söyledim, artık ne olursa olsun fikrimi değiştirmem.”
dediğinde hakikate değil, kendi egosuna bağlı hâle gelebilir.
Fikrini Değiştirmek Tutarsızlık mıdır
Her zaman değil.Aynı bilgiye sahipken sebepsizce sürekli fikir değiştirmek tutarsızlık olabilir. Fakat yeni ve güvenilir bilgi geldiğinde değerlendirmeyi değiştirmek entelektüel dürüstlüktür.
Bir doktor yeni tahlil sonucu geldiğinde teşhis ihtimalini değiştirebilir.
Bir hâkim yeni delilleri değerlendirir.
Bir araştırmacı yeni verilerle önceki görüşünü düzeltir.
Bir insan da hakkında yanlış düşündüğü birinin gerçek durumunu öğrenince kanaatini değiştirebilir.
Kehf kıssası tam olarak bu noktada bize büyük bir ders verir:
Doğru insan, eski sözünün esiri değil; hakikatin öğrencisidir.
Yeni bilgi gerçekten tabloyu değiştiriyorsa eski yorumdan vazgeçebilmelidir.
Bu Ayet Yarım Bilgiyle Kesin Hüküm Vermenin Tehlikesini Nasıl Gösterir
Musa'nın yaşadığı üç olay, yarım bilgi ile tam bilgi arasındaki farkı dramatik biçimde göstermektedir.Geminin kusurlu hâle getirilmesi dışarıdan zarardır.
Çocuğun öldürülmesi korkunç bir olaydır.
Duvarın ücretsiz yapılması da ekonomik açıdan anlaşılması zor görünmektedir.
Fakat her olayın arkasında Musa'nın o anda bilmediği başka bir bilgi bulunmaktadır.
Bu nedenle ayet bize:
“Hiçbir konuda hüküm vermeyin.”
demez.
İnsan hayatı karar vermeyi gerektirir.
Fakat kesinlik düzeyimiz delilin gücüyle uyumlu olmalıdır.
Bilgi azsa:
“Böyle görünüyor.”
diyebiliriz.
Bilgi güçlü ve açıksa daha kesin konuşabiliriz.
Bilgin ne kadarsa kesinliğin de o kadar olsun.
Bir Öğretmen Öğrencinin Sabredemediği Konuları Sonradan Açıklamalı mıdır
Bu kıssanın özel bağlamında evet; öğretici kul tam olarak bunu yapmaktadır. Fakat buradan bütün öğretmenlerin her soruyu mutlaka aynı anda veya aynı yöntemle cevaplamak zorunda olduğu şeklinde mekanik bir kural çıkmaz.Bununla birlikte önemli bir eğitim ilkesi vardır:
Öğrenciyi mümkün olduğunca gerekçesiz bırakmamak.
Bir konuda açıklama verilebiliyorsa, “Sen anlamazsın” diyerek sürekli kapıyı kapatmak sağlıklı öğretim değildir.
İyi öğretmen öğrencinin seviyesine uygun biçimde:
“Şimdi bunu neden böyle yaptığımızı açıklayayım.”
diyebilir.
Bu, öğrencinin yalnız kuralı ezberlemesini değil, mantığını anlamasını sağlar.
Kehf 78'de de ayrılık başlamadan önce açıklamanın geleceği haber verilmektedir.
Bu Ayet “Her Kötü Görünen Şeyin Arkasında Kesin Bir İyilik Vardır” Demek midir
Hayır.Bu çok önemli bir sınırdır.
Kehf kıssasında üç özel olayın arkasındaki hikmet bize vahiy yoluyla açıklanmaktadır. Fakat buradan hareketle günlük hayatımızdaki her kötü olay için:
“Kesin bunun arkasında şu güzel sonuç vardır.”
diyemeyiz.
Bazen yaşadığımız olayın nedenini dünyada öğreniriz.
Bazen öğrenemeyiz.
Bazen bir kayıp gerçekten ağır bir kayıp olarak kalır.
Mümin Allah'ın hikmetine ve adaletine inanır; fakat bilmediği özel sebebi Allah adına uydurmaz.
Bu nedenle:
“Neden olduğunu bilmiyorum ama Allah bilir.”
demek bazen:
“Kesin bunun sebebi şudur.”
demekten çok daha doğru ve imanî olabilir.
Kaderin İç Yüzünü Her Zaman Dünyada Öğrenebilir miyiz
Hayır.Hz. Musa'nın kıssasında açıklamalar özel olarak verilmektedir. Bizim hayatımızdaki her olay için böyle bir açıklama garantisi yoktur.
İnsan bazen yıllar sonra:
“İyi ki o iş olmamış.”
diyebilir.
Bazen de:
“Bunun neden olduğunu hâlâ anlamıyorum.”
diyebilir.
Her iki durum da mümkündür.
İman, insanın her hadiseyi çözebilmesi anlamına gelmez.
İman bazen cevabı bilmeden Allah’a güvenebilmektir.
Ancak bu güven pasiflik değildir. İnsan sebepleri araştırır, hatasını analiz eder, doktoruna gider, hakkını arar ve gerektiğinde yardım ister. Bütün bunları yaptıktan sonra yine de kendi bilgisinin sınırlı olduğunu kabul eder.
Bir Yolculuğun Sonunda “Ne Öğrendim” Diye Sormak Neden Önemlidir
Çünkü tecrübe tek başına insanı olgunlaştırmaz. Aynı olayları yaşayan iki kişiden biri büyük bir ders çıkarabilir, diğeri hiçbir şey öğrenmeyebilir.Musa'nın yolculuğu biraz sonra açıklamalarla birlikte anlamlı bir bütüne dönüşecektir.
Bizim hayatımızda da bir süreç sona erdiğinde yalnız:
“Bitti.”
demek yerine:
“Bu bana ne öğretti?”
diye sormak çok değerlidir.
Bir iş bitti.
Ne öğrendin?
Bir ortaklık sona erdi.
Hangi hatayı tekrar etmeyeceksin?
Bir başarısızlık yaşandı.
Hangi yöntemin işe yaramadığını gördün?
Bir başarı geldi.
Neyi doğru yaptın?
İbret alınmayan tecrübe yalnız geçmiş olur; üzerinde düşünülen tecrübe ise hikmete dönüşebilir.
Kehf Suresi 77–79. Ayetler Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
- ayette Hz. Musa ile öğretici kul, kendilerini misafir etmeyen bir yerleşim halkıyla karşılaşmıştı. Buna rağmen öğretici kul yıkılmak üzere olan duvarı ücretsiz biçimde onarmış, Musa da “İsteseydin buna karşılık ücret alabilirdin” demişti. Bu söz, Musa'nın daha önce kendi koyduğu son şartın aşılmasına yol açmıştı.
- ayette öğretici kul artık:
diyerek beraberliğin sona erdiğini bildirir. Fakat ayrılmadan önce Musa'nın sabredemediği üç olayın açıklamasını yapacağını da söyler.
- ayette ise ilk açıklama gelecektir. Öğretici kul, geminin denizde çalışan yoksul insanlara ait olduğunu ve önlerinde sağlam gemileri zorla alan bir hükümdar bulunduğunu, bu nedenle gemiyi kusurlu hâle getirmek istediğini açıklayacaktır.
Kehf Suresi 78. Ayetin En Büyük Manevi Mesajı Nedir
Bu ayetin en büyük manevi mesajlarından biri şudur:Bir olayın tamamını anlamadan önce gördüğün kısmı bütün hakikat sanma; fakat açıklama geldiğinde de eski hükmüne körü körüne bağlanma.
Hz. Musa'nın yolculuğunun önemli tarafı burada ortaya çıkmaktadır.
O gördüklerine göre tepki vermiştir.
Şimdi daha geniş bilgi gelecektir.
Hakikatin öğrencisi olmanın şartı, yeni bilgi karşısında düşüncesini yeniden değerlendirebilmektir.
Bu yüzden ayetin manevi mesajını şu cümleyle özetleyebiliriz:
Tevazu yalnız “Bilmiyorum” diyebilmek değil, öğrendiğinde eski kanaatini değiştirebilmektir.
İnsan hakikati kendisine uydurmamalı; kendisini hakikate göre düzeltmelidir.
Kehf Suresi 78. Ayetin Sonuç Olarak Bize Anlattığı Nedir
Kehf Suresi'nin 78. ayeti, Hz. Musa ile öğretici kul arasındaki yolculuğun en kritik dönüm noktalarından biridir. Çünkü bu ayete kadar olayları Musa'nın görebildiği yönleriyle izledik. Bundan sonra ise aynı olaylara bilmediğimiz arka plan üzerinden yeniden bakacağız.Bu değişim çok önemlidir.
Çünkü kıssanın başından beri asıl eğitim sorusu şuydu:
“Bilgisini kuşatamadığın şeye nasıl sabredebilirsin?”
Şimdi bu sorunun cevabı görünmeye başlayacaktır.
Musa neden sabredemedi?
Çünkü açıklamaları bilmiyordu.
Gemiyi gördüğünde önündeki zalim hükümdarı bilmiyordu.
Çocuk olayında geleceğe dair verilen özel bilgiyi bilmiyordu.
Duvarı gördüğünde altında yetimlere ait hazine bulunduğunu bilmiyordu.
Yani her defasında gördüğü gerçekti fakat gördüğü, gerçeğin tamamı değildi.
Kehf kıssasının insan düşüncesine sunduğu en güçlü derslerden biri tam olarak budur.
İnsan bazen bir fotoğraf karesini görür ve bütün filmi bildiğini düşünür.
Bir cümleyi duyar ve bütün konuşmayı tamamlar.
Bir davranış görür ve insanın bütün karakterini belirler.
Bir sonuç görür ve bütün nedenleri bildiğini sanır.
Oysa hayat çoğu zaman bundan daha karmaşıktır.
Bu nedenle insanın zihninde şu cümleye her zaman yer olmalıdır:
“Henüz bilmediğim bir şey olabilir.”
Bu cümle insanı aptal veya kararsız yapmaz.
Aksine bilgi disiplinine davet eder.
Ancak bu ayetin başka bir önemli yönü daha vardır: Açıklama gelmeden önce de Musa'nın ahlaki duyarlılığı değersiz değildir.
Gemi olayında insanların zarar görmesinden korkmuştur.
Çocuk olayında can dokunulmazlığını savunmuştur.
Duvar olayında emeğin ekonomik değerini düşünmüştür.
Bunların hiçbiri kötü duyarlılıklar değildir.
Problem, bu özel olayların arkasında Musa'nın bilmediği ilahî bilgi bulunmasıdır.
Dolayısıyla Kehf kıssası vicdanı yok etmez.
Onu bilgi tevazusuyla dengeler.
Bu denge günlük hayatımızda son derece değerlidir.
Bir olay görürsen ilk değerlendirmeyi yapabilirsin.
Ama yeni bilgi geldikçe kanaatini güncelleyebilirsin.
Bir insan hakkında yanlış düşündüysen:
“Ben zaten söyledim, geri dönemem.”
deme.
Dön.
Çünkü yanlışta tutarlı olmak, doğruda değişmekten daha değerli değildir.
Bu özellikle sosyal medya çağında büyük bir ahlak meselesidir.
Bir iddiayı paylaştın.
Sonra yanlış olduğu ortaya çıktı.
Ne yapacaksın?
Sessizce geçmek kolaydır.
Daha dürüst davranış:
“Bu bilgiyi yanlış değerlendirmişim.”
diyerek düzeltmektir.
Bu insanın itibarını azaltmak zorunda değildir.
Tam tersine güvenilirliğini artırabilir.
Çünkü insanlar hatasız olmanı değil, hata ortaya çıktığında dürüst davranmanı bekleyebilir.
Kehf 78 bilimsel düşünme açısından da çok güzel bir ilkeye işaret eder. Bilimsel bilgi yeni delillerle güncellenebilir.
Bu:
“Bilim hiçbir şey bilmiyor.”
anlamına gelmez.
Tam tersine kendi hatasını düzeltme mekanizması, bilimin güçlü yönlerinden biridir.
Aynı şekilde insanın:
“Yeni bilgi geldi, önceki görüşümü düzeltiyorum.”
demesi zihinsel zayıflık değil, entelektüel ahlak göstergesidir.
Kehf 78'in öğretmenlik açısından mesajı da güçlüdür. Öğretici kul Musa'dan ayrılacaktır ama:
“Beni dinlemedin, sana hiçbir şey söylemeyeceğim.”
demiyor.
Bilgiyi intikam aracı yapmıyor.
Bu çok değerlidir.
Öğretmen öğrencisine kızabilir.
Yönetici çalışanıyla yollarını ayırabilir.
Bir ortaklık bitebilir.
Ama insan mümkünse karşısındakinin bilmesi gereken gerçeği cezalandırma amacıyla saklamamalıdır.
Yol ayrımında bile adalet devam etmelidir.
Bir çalışan işten ayrılıyorsa hak ettiği ücret verilmelidir.
Bir ortaklık bitiyorsa hesaplar açık biçimde kapatılmalıdır.
Bir öğretim ilişkisi bitiyorsa öğrenci mümkün olduğunca neyi yanlış yaptığını bilmelidir.
İyi kapanış, geçmişteki emeğe saygıdır.
Ayet aynı zamanda her ayrılığın kötü olmadığını öğretir.
İnsan bazen bir ilişkinin bitmesini hayatının tamamen boşa gitmesi gibi görebilir.
Oysa bir ilişkinin veya sürecin değerini yalnız ne kadar sürdüğü belirlemez.
Bazı insanlar yıllarca hayatımızda kalır.
Bazıları birkaç ay.
Bazıları yalnız birkaç cümle söyler ve hayatımızın yönünü değiştirir.
Bu nedenle:
“Bitti, demek ki değersizdi.”
sonucu her zaman doğru değildir.
Hz. Musa'nın bu öğretici kul ile beraberliği uzun sürmeyecektir; fakat Kur’an bu kısa yolculuğu kıyamete kadar okunacak büyük bir eğitim olarak aktarmaktadır.
Süre kısa olabilir.
Ders büyük olabilir.
Kehf 78'in kader anlayışı açısından belki en önemli mesajı ise şudur: Her olayın özel hikmetini bilmek zorunda değilsin.
Bu kıssada açıklamalar veriliyor.
Ama bizim hayatımızdaki her olayda açıklama gelmeyebilir.
Bir iş neden olmadı?
Bir insan neden hayatından çıktı?
Bir hastalık neden geldi?
Bir fırsat neden kaçtı?
Bazen somut sebepleri öğreniriz.
Bazen öğrenemeyiz.
İman burada insanın bilinmeyen boşluklarını hayalî hikâyelerle doldurmasını istemez.
“Allah kesin bunu şu yüzden yaptı.”
demek yerine:
“Sebebini bilmiyorum; Allah’ın bilgisine ve hikmetine güveniyorum.”
diyebilmek daha sağlıklı olabilir.
Bu, araştırmayı bırakmak değildir.
İnsan sorumluluğunu yerine getirir.
Hatası varsa düzeltir.
Tedavisi varsa olur.
Hakkı yenmişse mücadele eder.
Ama bütün ilahî planı kendi zihninde çözmüş gibi davranmaz.
Kehf 78 bize ayrıca kapanışın önemini öğretir. İnsan ilişkilerinde bazen ayrılıklar belirsizlik içinde gerçekleşir.
Kimse ne olduğunu söylemez.
Sorular cevapsız kalır.
Kırgınlıklar sürer.
Elbette her durumda tam bir açıklama mümkün değildir. Fakat mümkün olduğunda saygılı bir kapanış çok değerlidir.
“Şu nedenle devam edemiyoruz.”
“Burada yollarımız ayrılıyor.”
“Şu konuda anlaşamadık.”
gibi açık ve saygılı ifadeler, yıllarca sürebilecek belirsizliği azaltabilir.
Öğretici kulun yaptığı tam olarak budur:
Ayrılık ilan edilir ve ardından gerekçe açıklanır.
Bu, duygusal manipülasyondan uzak, açık bir tutumdur.
Kehf 78'in Musa açısından en büyük derslerinden biri de kendi sınırını öğrenmesidir. Musa yolculuğun başında Allah'ın izniyle sabredeceğini söylemişti.
Şimdi görmüştür ki bazı olaylar karşısında sabretmek düşündüğünden çok daha zordur.
Bu farkındalık başarısızlık değildir.
İnsan kendisini gerçekten tanıdığında gelişebilir.
“Ben çok sabırlıyım.”
diyen insan sınanmamış olabilir.
“Ben eleştiriye açığım.”
diyen insan gerçek eleştiri gelince ne yapacağını görür.
“Ben paraya önem vermem.”
diyen insan büyük bir çıkar fırsatı geldiğinde kendisini daha iyi tanır.
İnsan kendisini çoğu zaman söylediği sözlerle değil, yaşadığı sınavlarla öğrenir.
Musa'nın yolculuğu bunun çok güçlü bir örneğidir.
Bu ayet bize ayrıca öğrenmenin bazen rahatsız edici olabileceğini gösterir. Gerçek öğrenme yalnız hoşumuza giden bilgileri almak değildir.
Bazen:
“Ben burada yanılmışım.”
demektir.
Bazen:
“Bütün resmi görmemişim.”
demektir.
Bazen de:
“Karşı çıktığım kişinin bildiği bir şeyi ben bilmiyormuşum.”
demektir.
Ego bu cümlelerden hoşlanmaz.
Ama hakikat sevgisi, egonun hoşuna gitmeyen düzeltmeyi bile kabul edebilir.
İşte Kehf 78'in bilgi ahlakı burada derinleşir.
İnsan öğrenmek istiyorsa sadece yeni cevaplara değil, eski kanaatlerinin düzeltilmesine de hazır olmalıdır.
Kehf Suresi'nin 78. ayeti bugün bize şu soruları sordurur: Bir ilişki veya eğitim süreci sona erdiğinde yalnız kayba mı bakıyorum, yoksa öğrendiğim şeyleri de görebiliyor muyum? Yeni bilgi geldiğinde kanaatimi değiştirebiliyor muyum? Hakkında eksik bilgiyle hüküm verdiğim bir insan varsa bunu düzeltebilecek kadar dürüst müyüm? Her yaşadığım olayın özel sebebini bildiğimi mi sanıyorum, yoksa bilmediğim yerde “Allah bilir” diyebiliyor muyum?
Bu sorular ayetin yalnız Hz. Musa ile öğretici kulun ayrılmasını anlatmadığını; bilgi tevazusu, hesap verebilirlik, ayrılık ahlakı, açıklama, fikir değiştirebilme ve kader karşısındaki insan sınırı hakkında son derece kapsamlı bir hayat ölçüsü sunduğunu göstermektedir.
Sonuç olarak Kehf 78 bize şunu öğretmektedir: Hz. Musa ile öğretici kulun beraberliği sona ermiştir; fakat ayrılıktan önce en önemli eğitim başlayacaktır. Musa'nın sabredemediği üç olayın açıklamaları gelecek ve görünen ile bilinen arasındaki fark ortaya çıkacaktır. Bu kıssa bize her şeyi bildiğimizi sanmamayı, yeni bilgi geldiğinde fikrimizi düzeltebilmeyi ve bir sürecin sona ermesinin o süreçte öğrenilenleri değersizleştirmediğini öğretir.
Her beraberlik sonsuza kadar sürmez.
Her soru hemen cevaplanmaz.
Her gördüğün bütün gerçek değildir.
Ama hakikat ortaya çıktığında ona direnme.
Çünkü olgun insanın amacı ilk hükmünü ne pahasına olursa olsun savunmak değil, gerçeği öğrendiğinde ona göre yeniden düşünebilmektir.
⠀
Son Söz
⠀
