İsrâ Suresi 71. Ayette “O Gün Her İnsan Topluluğunu Önderleriyle Çağıracağız; Kimin Kitabı Sağından Verilirse Onlar Kitaplarını Okuyacak ve Kıl Kadar Haksızlığa Uğratılmayacaklardır” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
İsrâ Suresi 71. Ayetin Anlamı Nedir
İsrâ Suresi'nin 71. ayeti, kıyamet gününde insanların topluluklar hâlinde çağrılacağını, her insanın dünyadaki bağlılıklarının ve amellerinin hesabıyla karşılaşacağını, amel kitabı sağından verilenlerin büyük bir sevinç yaşayacağını ve Allah'ın hiç kimseye en küçük bir haksızlık yapmayacağını bildirmektedir.Ayetin anlamı şöyledir:
Bu ayet insan onurundan söz eden 70. ayetin hemen ardından gelmektedir. İnsana büyük bir değer verilmiştir; fakat bu değer hesapsız bir ayrıcalık değildir. İnsan şerefli kılındığı kadar sorumlu da kılınmıştır. Ahiret günü bu sorumluluk bütün açıklığıyla ortaya çıkacaktır.
“O Gün” İfadesi Hangi Günü Anlatmaktadır
Ayetteki “o gün”, kıyametin ardından gerçekleşecek hesap ve hüküm gününü ifade etmektedir. Dünya hayatında birçok davranışın sonucu hemen görülmeyebilir. Bir insan haksızlık yapabilir ve yıllarca rahat yaşayabilir; başka biri iyilik yapar ama karşılığını dünyada göremeyebilir. Kur’an'ın ahiret öğretisi, dünya hayatındaki bu eksik görünen hesapların nihai olarak tamamlanacağını bildirir.Bu yüzden hesap günü yalnız korku günü değildir. Mazlum açısından aynı zamanda adaletin tamamlanacağı gün anlamına gelir. Dünyada unutulan, gizlenen veya hiçbir mahkemenin ulaşamadığı davranışlar Allah'ın ilminde kaybolmaz.
Dünya son mahkeme değildir; nihai hüküm Allah'a aittir.
“Her İnsan Topluluğunu Önderleriyle Çağıracağız” Ne Anlama Gelir
Ayette geçen “imam” kelimesi farklı bağlamlarda önder, rehber veya önünde takip edilen şey anlamlarında kullanılabilir. Bu ayetteki ifadenin tam olarak neyi kastettiği konusunda tefsir geleneğinde farklı açıklamalar bulunmaktadır.Bazı yorumlarda insanların peygamberleri veya dünyada takip ettikleri önderlerle, bazı yorumlarda ise kendilerine verilen kitap veya amel kayıtlarıyla çağrılması üzerinde durulmuştur. Bu nedenle tek bir yorumu tartışmasız tek anlam gibi sunmak doğru olmaz.
Ancak bütün yorumların düşündürdüğü ortak gerçek son derece önemlidir: İnsan dünyada kimin ve neyin peşinden gittiğinden bağımsız değildir.
Hayatımızdaki rehberlik kaynakları seçimlerimizi şekillendirir ve bu seçimler sorumluluk doğurur.
Ayetteki “İmam” Kelimesi Sadece Siyasi veya Dinî Lider mi Demektir
Hayır.Kelimeyi yalnız bugünkü anlamda bir siyasi lider veya belirli bir din görevlisiyle sınırlandırmak ayetin kapsamını daraltabilir. Arapçada “imam”, önünde gidilen, takip edilen ve rehber edinilen kişi veya şey anlamına gelebilir.
Bu yüzden ayetin mesajı daha geniştir.
İnsan:
Bir peygamberi rehber edinmiş olabilir.
Bir düşünceyi takip etmiş olabilir.
Bir liderin peşinden gitmiş olabilir.
Bir dünya görüşünü hayatının ölçüsü yapmış olabilir.
Fakat burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Ayeti kullanarak bugün hoşlanmadığımız belirli bir kişiye:
“İşte ayetteki kötü imam budur.”
diye kesin hüküm vermek doğru değildir.
Ayet öncelikle kendi takip ettiklerimizi sorgulamamız için okunmalıdır.
Bir Lideri Takip Etmek İnsanın Kendi Sorumluluğunu Ortadan Kaldırır mı
Hayır.Bu ayetin en önemli mesajlarından biri budur. İnsan:
“Ben sadece emirlere uydum.”
diyerek her ahlaki sorumluluktan kurtulamaz.
Bir lider yanlış yapabilir.
Bir grup zulme yönelmiş olabilir.
Bir toplum kötü bir davranışı normalleştirebilir.
İnsan bütün bunların içinde kendi aklını, vicdanını ve sorumluluğunu kullanmak zorundadır.
Elbette baskı, tehdit, bilgi eksikliği ve kişinin gerçek seçenekleri Allah'ın adaletinde eksiksiz biçimde değerlendirilir. Ancak genel ilke şudur:
Birini takip etmek, insanın iradesini tamamen devretmesi anlamına gelmez.
Liderlerin hesabı ayrı, onları bilinçli biçimde takip edenlerin hesabı ayrıdır.
Dini Önderleri Takip Etmek de Sorgulanabilir mi
Evet.Bir insanın âlimlerden, öğretmenlerden ve dinî rehberlerden yararlanması son derece doğaldır. Her insan bütün dini ilimleri tek başına öğrenemez. Uzmanlık ve ilim geleneği önemlidir.
Fakat hiçbir insanı:
Hatasız.
Allah adına sınırsız hüküm sahibi.
veya
sorgulanamaz.
kabul etmek doğru değildir.
Dini önderin görevi insanı kendisine kul yapmak değil, Allah'ın yolunu doğru biçimde anlatmaya çalışmaktır.
Âlime saygı başka, âlimi mutlaklaştırmak başkadır.
Bir kişi açıkça haksızlığa çağırıyorsa yalnız “çok büyük hoca” veya “çok sevilen kişi” olması o haksızlığı doğru hâle getirmez.
Siyasi Liderler Konusunda Ayetin Bize Verdiği Ahlaki Ders Nedir
Ayet doğrudan modern siyasal sistemlere ilişkin ayrıntılı bir teori ortaya koymamaktadır. Ancak takip edilen önderlerle çağrılma düşüncesi, insana güçlü bir ahlaki sorumluluk hatırlatır.Bir insan siyasi liderini sevebilir ve destekleyebilir. Fakat bu destek:
Her yaptığı doğrudur.
noktasına dönüşmemelidir.
Bir liderin doğru işini desteklemek, yanlış işini eleştirmek mümkündür. Ahlak, siyasi aidiyetten daha geniştir.
Bir kişinin bizim tarafımızda olması onun bütün davranışlarını otomatik olarak haklı yapmaz.
Aynı şekilde karşı tarafta olması da yaptığı her şeyi kötü yapmaz.
İman ve adalet bilinci, insanın kendi grubuna karşı da ölçülü ve hakkaniyetli olmasını gerektirir.
Grup Aidiyeti İnsan İçin Neden Tehlikeli Hâle Gelebilir
İnsan sosyal bir varlıktır ve gruplara ait olmak doğaldır. Aile, millet, arkadaş çevresi, meslek topluluğu veya düşünce çevresi insana kimlik verebilir.Sorun aidiyetin ahlaki muhakemenin yerine geçmesiyle başlar.
İnsan:
“Bizimkiler yaptıysa doğrudur.”
demeye başladığında adaleti grubuna teslim etmiş olur.
Aynı davranışı karşı taraf yaptığında kötü, kendi tarafı yaptığında iyi görüyorsa ölçüsünü kaybetmiştir.
İsrâ 71 bize hesap gününde kişinin yalnız kalabalığın bir parçası olarak değil, ahlaki tercihlerinin sahibi olarak değerlendirilmesini düşündürür.
Kalabalık olmak doğru olmanın garantisi değildir.
“Amel Kitabı” Ne Demektir
Kur’an'ın farklı ayetlerinde insanın yaptıklarının kaydedildiği ve kıyamet günü bu kayıtla karşılaşacağı anlatılır. Buna geleneksel olarak amel defteri veya amel kitabı denilir.Bu kayıt:
İyilikleri.
Kötülükleri.
insanın yaptığı tercihleri.
içeren ilahî hesap düzeninin bir parçasıdır.
Bunun nasıl bir “kitap” olduğu konusunda bugünkü fiziksel kitap anlayışımızı zorunlu ölçü yapmak gerekmez.
Kur’an'ın temel mesajı şudur:
İnsanın hayatı Allah katında kaybolan, unutulan ve hiçbir izi kalmayan bir süreç değildir.
Yaptığımız şeyler önemlidir.
Söylediğimiz sözler önemlidir.
İnsana verdiğimiz zarar ve yaptığımız iyilik önemlidir.
Amel Kitabının Sağından Verilmesi Ne Anlama Gelir
Kur’an'ın ahiret tasvirlerinde amel kitabının sağdan verilmesi kurtuluş, başarı ve güzel sonuç ile ilişkilendirilir.Bu nedenle ayette kitabı sağından verilenlerin kendi kayıtlarını okuyabilecekleri ve hiçbir haksızlığa uğramayacakları bildirilmiştir.
Burada “sağ” ifadesini yalnız fiziksel yön olarak değil, Kur’an'ın ahiret tasvirindeki olumlu sonuç işareti olarak anlamak gerekir.
İnsanın asıl amacı:
“Kitabım fiziksel olarak hangi açıyla verilecek?”
sorusuna takılmak değil,
“O kitabın içinde bugün ne yazdırıyorum?”
sorusunu sormaktır.
Ahiret bilgisi insanı bugünkü ahlaka yönlendirmiyorsa anlatının temel amacını kaçırabiliriz.
İnsan Kendi Amel Kitabını Okuyacak mı
Ayet kitabı sağından verilenlerin kitaplarını okuyacaklarını açıkça ifade etmektedir.Bu çok çarpıcı bir hesap tasviridir.
Dünyada insan kendi davranışlarını unutabilir. Bir söz söyler ve yıllar sonra hatırlamaz. Başkasına yaptığı bir iyilik veya kötülük zihninden silinebilir.
Fakat ahirette insan kendi hayatının kaydıyla karşı karşıya kalacaktır.
Bu durum bize bugün çok önemli bir soru sordurur:
Hayatımın tamamını önümde yazılı görseydim hangi bölümlerden utanır, hangi bölümlere sevinirdim?
Bu soru insanı umutsuzlaştırmak için değil, henüz değiştirme imkânı varken tövbeye ve iyiliğe yöneltmek için düşünülmelidir.
Allah Zaten Her Şeyi Biliyorsa Neden Amel Kitabına İhtiyaç Vardır
Allah'ın bilgi edinmek için bir kayıt sistemine ihtiyacı yoktur. Allah'ın ilmi eksiksizdir.Dolayısıyla amel kaydının anlamı:
“Allah unutmamak için not tutuyor.”
değildir.
Bu kayıt, hesabın açıklığı, insanın kendi yaptıklarıyla yüzleşmesi ve ilahî adaletin ortaya konulması bağlamında anlaşılmalıdır.
İnsan kendi amelini görür.
Yaptığının karşılığını anlar.
Hükmün rastgele olmadığını fark eder.
Amel kitabı Allah'ın bilgi ihtiyacını değil, insanın hesabının açıklığını gösterir.
Bu ayrım Allah'ı insan zihninin sınırlı hafıza ihtiyaçlarına benzetmemek açısından önemlidir.
“Kıl Kadar Haksızlığa Uğratılmayacaklar” Ne Anlama Gelir
Ayetin sonunda kullanılan ifade, Arapçada son derece küçük bir miktarı anlatan güçlü bir deyimdir. Geleneksel açıklamalarda hurma çekirdeğindeki ince ipliksi yapı üzerinden örneklendirildiği görülür.Türkçede:
“Kıl kadar.”
“Zerre kadar.”
veya
“En küçük ölçüde bile.”
şeklinde ifade edilebilir.
Asıl mesaj açıktır:
Allah'ın hesabında hiçbir haksızlık yoktur.
Bir iyilik kaybolmaz.
Bir kötülük olduğundan büyük gösterilmez.
Hiç kimse işlemediği bir suçtan dolayı cezalandırılmaz.
Allah'ın adaleti, insanların mahkemelerinden farklı olarak eksik bilgiye dayanmaz.
İlahi Adalet ile İnsan Adaleti Arasındaki En Büyük Fark Nedir
İnsan adaleti ne kadar gelişmiş olursa olsun sınırlıdır.Hakim:
Eksik delille karşılaşabilir.
Tanık yalan söyleyebilir.
Suç gizlenebilir.
Masum yanlış anlaşılabilir.
Bir olay hiç ortaya çıkmayabilir.
Allah'ın hükmünde ise böyle bir bilgi eksikliği yoktur.
Allah:
Niyeti bilir.
Fiili bilir.
Şartları bilir.
baskıyı bilir.
kişinin gerçek imkânlarını bilir.
Bu nedenle ilahî hesap mutlak bilgiye dayanan adalettir.
Bu, mümin açısından hem güven hem sorumluluk doğurur.
Haksızlığa uğramış biri için:
“Allah unutmadı.”
tesellisidir.
Haksızlık yapan için ise:
“Kimse görmedi.”
mazeretinin geçersizliğidir.
İyi Niyet Tek Başına Yeterli midir
Niyet son derece önemlidir; fakat her davranışı otomatik olarak doğru hâle getiren bir sihirli anahtar değildir.İnsan:
“Niyetim iyiydi.”
diyerek başkasına verdiği ciddi zararı görmezden gelemeyebilir.
Bir davranışın değerlendirilmesinde niyet, bilgi, şartlar ve sonuçlar birlikte önem taşıyabilir. Allah bunların tamamını eksiksiz bilir.
Bu nedenle biz insanları değerlendirirken daha temkinli olmalıyız.
Dışarıdan bir davranışı görebiliriz ama kişinin kalbini bütünüyle bilemeyiz.
Allah'ın hesabının kusursuz olmasının sebeplerinden biri, görünür fiil kadar görünmeyen niyeti de bilmesidir.
İnsan ise kendi niyetini dürüstçe sorgulamalı, fakat iyi niyet bahanesiyle açık hatasını savunmamalıdır.
Başkasının Günahını Taşımak Mümkün müdür
Kur’an'ın genel adalet ilkesi, insanın kendi sorumluluğunu taşımasıdır. Bir kişi başkasının günahından yalnızca onun yakını olduğu için sorumlu tutulmaz.Ancak bir insan başkasını kötülüğe teşvik etmişse, yanlışına destek olmuşsa veya kötülüğün yayılmasına bilinçli biçimde katkıda bulunmuşsa kendi bu katkısının sorumluluğunu taşır.
Örneğin:
Bir lider haksızlık emreder.
Bir kişi bunu bilinçli biçimde uygular.
Lider:
“Onlar yaptı.”
diyerek tamamen kurtulamaz.
Uygulayan da:
“Bana emir verildi.”
diyerek bütün sorumluluğu liderin üzerine atamaz.
Herkes kendi payından hesaba çekilir.
İlahi adaletin bireyselliği tam olarak bunu anlatır.
İsrâ Suresi 70 ve 71. Ayetler Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
70. ayette insanın büyük şerefinden söz edilmişti. Âdemoğulları şerefli kılınmış, karada ve denizde taşınmış, güzel rızıklarla nimetlendirilmiş ve birçok yaratılmıştan üstün kılınmıştı.71. ayet hemen ardından hesabı getiriyor.
Bu sıralama son derece anlamlıdır.
İnsan:
Şerefli.
Ama hesapsız değil.
Değerli.
Ama sorumsuz değil.
Nimetlendirilmiş.
Ama yaptıklarının sonucundan bağımsız değil.
İnsanın onuru ile insanın sorumluluğu birbirinden ayrılamaz.
70. ayet:
“Sana değer verildi.”
der.
71. ayet:
“Bu değeri nasıl kullandığın sorulacak.”
mesajını verir.
İşte Kur’an'ın dengeli insan anlayışı budur.
İsrâ Suresi 71. Ayetin En Büyük Manevi Mesajı Nedir
Bu ayetin en büyük manevi mesajlarından biri şudur:Hayatını kimin ve neyin peşinden yürüdüğünü düşünerek yaşa; çünkü kalabalığa ait olmak kişisel hesabını ortadan kaldırmaz.
İnsan dünyada kendisini bir grubun arkasına saklayabilir.
“Bütün arkadaşlarım böyle yaptı.”
“Herkes böyle düşünüyordu.”
“Liderimiz böyle söyledi.”
“Toplumda bu normaldi.”
diyebilir.
Fakat hesap gününde insan kendi kitabıyla karşılaşacaktır.
Bu yüzden gerçek olgunluk, grubunu terk etmek değil; aidiyetinin içinde bile vicdanını ve adalet ölçünü koruyabilmektir.
Aynı zamanda ayetin sonu büyük bir huzur verir:
Allah kimseye en küçük bir haksızlık yapmayacaktır.
Hesaptan korkarken Allah'ın adaletinden korkmamız gerekmez; kendi yaptıklarımızın sonucundan sakınmamız gerekir.
İsrâ Suresi 71. Ayetin Sonuç Olarak Bize Anlattığı Nedir
İsrâ Suresi'nin 71. ayeti, kıyamet gününde insanların bağlı oldukları rehberlikler ve kendi amelleriyle yüzleşeceğini, amel kitabı sağından verilenlerin kurtuluş sevincini yaşayacağını ve Allah'ın hiçbir insana en küçük ölçüde bile haksızlık yapmayacağını öğretmektedir.Ayetin ilk büyük mesajı, insanın kimi takip ettiğinin önemli olduğudur. Dünyada insanlar birçok önderin peşinden yürür. Bazıları siyasi liderdir, bazıları dinî otoritedir, bazıları düşünürdür, bazıları sosyal çevremizde etkili kişilerdir. Günümüzde milyonlarca takipçisi bulunan insanlar da büyük bir yönlendirme gücüne sahip olabilir.
Ancak takip etmek:
Aklı teslim etmek
anlamına gelmemelidir.
Bir insanı sevebiliriz.
Saygı duyabiliriz.
Ondan öğrenebiliriz.
Ama insan olduğu gerçeğini unutmamalıyız.
Mutlak itaat Allah'a aittir; insanlara bağlılık ise hak ve adalet sınırları içerisindedir.
İkinci büyük mesaj, liderlerin de büyük sorumluluk taşımasıdır. Bir insan ne kadar çok kişiyi etkiliyorsa sözlerinin ve davranışlarının sonuçları da o kadar geniş olabilir.
Bir öğretmen öğrencilerini etkiler.
Bir anne baba çocuklarını etkiler.
Bir din adamı cemaatini etkiler.
Bir siyasetçi milyonlarca kişiyi etkileyebilir.
Bir sosyal medya hesabı yüz binlerce insana ulaşabilir.
Bu etki bir ayrıcalık olduğu kadar emanettir.
İnsanları iyiliğe çağırmak değerli olabilir; insanları bilinçli biçimde haksızlığa sürüklemek ise ağır sorumluluk doğurabilir.
Üçüncü büyük mesaj, takipçilerin sorumluluğudur. İnsan:
“Liderim söyledi, ben yaptım.”
diyerek bütün ahlaki hesabını başkasına devredemez.
Eğer verilen emir açık bir zulüm içeriyorsa, kişinin kendi iradesi ve şartları ölçüsünde sorumluluğu gündeme gelir.
Elbette tehdit altında olan, zorlanan veya gerçeği bilmeyen insan ile özgürce ve isteyerek zulme katılan insan aynı değildir. Allah bu ayrıntıların tamamını bilir.
İlahi adalet herkesi aynı kalıpla değil, gerçek şartları içinde değerlendirir.
Dördüncü büyük mesaj, grup psikolojisinin tehlikesidir. İnsan kalabalığın içinde kendi vicdanını susturabilir.
Tek başına yapmayacağı bir davranışı grup içinde yapabilir.
Çünkü:
“Herkes yapıyor.”
duygusu sorumluluk hissini azaltabilir.
Fakat ahirette:
“Herkes yaptı.”
savunması kişinin kendi amelini yok etmez.
Bu yüzden müminin ahlakı kalabalığa göre değil, hakka göre şekillenmelidir.
Çoğunluk insanı psikolojik olarak rahatlatabilir; fakat doğruyu otomatik olarak belirlemez.
Beşinci büyük mesaj, dinî kişilikleri de aşırı yüceltmemektir. İnsan bir âlimi çok sevebilir. Ondan faydalanabilir. Bu güzeldir.
Ama hiçbir âlim:
Allah değildir.
Peygamber değildir.
hatasız değildir.
Dinî liderleri Allah'ın yerine karar veren mutlak otoriteler hâline getirmek tevhid açısından problem oluşturabilir.
Gerçek âlim insanı kendisine değil hakikate bağlamaya çalışır.
Bu nedenle dinî bağlılık düşünmeyi ortadan kaldırmamalıdır.
Altıncı büyük mesaj, amel kitabının insanın hayatını ciddiye almasını sağlamasıdır. Bazen insan:
“Bu küçük şeyden ne olacak?”
diye düşünür.
Küçük bir yalan.
Küçük bir hakaret.
Küçük bir iyilik.
Küçük bir yardım.
Ama hayat zaten bu küçük davranışların toplamından oluşur.
Amel kitabı fikri, hayatımızdaki hiçbir ahlaki tercihin tamamen önemsiz olmadığını hatırlatır.
Bir gülümseme bir insanın gününü değiştirebilir.
Bir aşağılayıcı söz yıllarca unutulmayabilir.
İnsan davranışlarının etkisini küçümsememelidir.
Yedinci büyük mesaj, geçmişin unutulmasının hesabı ortadan kaldırmadığıdır. İnsan on yıl önce yaptığı bir yanlışı unutabilir.
Ama zarar verdiği kişi unutmamış olabilir.
Daha önemlisi Allah'ın ilminde hiçbir şey kaybolmaz.
Bu düşünce insanı umutsuzluğa değil tövbeye yöneltmelidir.
Eğer geçmişte yanlış yaptıysak mümkünse:
Özür dilemek.
Hakkı iade etmek.
zararı telafi etmek.
ve Allah'tan bağışlanma istemek.
gerekir.
Amel kitabı henüz kapanmadan hayatımızda düzeltme yapma imkânımız vardır.
Sekizinci büyük mesaj, tövbenin insanın geçmişiyle ilişkisini değiştirebilmesidir. İnsan amel defterinden söz edildiğinde:
“Benim çok hatam var, artık ne olacak?”
diye korkabilir.
Fakat Kur’an'ın bütünü tövbe kapısını açık tutar.
Gerçek tövbe:
Yanlıştan pişmanlık.
günahı bırakma.
dönüş iradesi.
ve kul hakkı varsa mümkün olduğu ölçüde telafi.
ile ilişkilidir.
Hesap vardır ama rahmet de vardır.
İnsan yalnız geçmişindeki hatalara bakıp gelecekteki iyilik imkânını terk etmemelidir.
Dokuzuncu büyük mesaj, Allah'ın adaletinin insanın en büyük güvencelerinden biri olmasıdır. Ayetin sonundaki:
“En küçük bir haksızlığa uğratılmayacaklar.”
ifadesi korkunun içinde büyük bir güven taşır.
Allah:
Bir insanın yapmadığını ona yüklemez.
İyiliğini kaybetmez.
Zorlandığı şeyi bilir.
Niyetini bilir.
imkânlarını bilir.
Bu yüzden hesap çok ciddi olsa da adaletsiz değildir.
Mümin Allah'ın hesabından sakınır ama Allah'ın adaletinden şüphe etmez.
Onuncu büyük mesaj, dünyada adalet bulamayanlar için ahiretin büyük bir umut oluşudur. Tarihte nice insan zulme uğramış ve zalim dünyada hiçbir ceza almadan ölmüş olabilir.
Eğer hayat yalnız dünyadan ibaret olsaydı birçok adaletsizlik nihai olarak cevapsız kalırdı.
Ahiret inancı ise:
“Hiçbir mazlumun hakkı Allah'ın ilminde kaybolmaz.”
der.
Bu, kişinin dünyada adalet aramasını engellemez. Hukuk kurulmalı, suç araştırılmalı ve hak korunmalıdır. Ancak insan adaleti başarısız olduğunda bile nihai adalet umudu devam eder.
On birinci büyük mesaj, Allah'ın adaletini kendi intikam duygumuzla karıştırmamaktır. Birisi bize haksızlık yaptığında:
“Allah onu kesin şöyle cezalandıracak.”
diye ayrıntılı hükümler üretmemeliyiz.
Allah'ın adaleti bizim öfkemiz değildir.
Belki kişi tövbe eder.
Belki bizim bilmediğimiz başka şartlar vardır.
Belki bizim de olayda hatamız vardır.
Bu yüzden:
“Allah adildir.”
demek başka,
“Allah mutlaka benim istediğim biçimde intikam alacak.”
demek başkadır.
İlahi adalet bizim kişisel öfkemize hizmet eden bir araç değildir.
On ikinci büyük mesaj, kişinin kendi kitabıyla ilgilenmesidir. İnsan başkalarının günahlarını konuşmayı çok sevebilir.
Kim ne yaptı?
Kim cehenneme gider?
Kim yanlış?
Fakat ayet insanın eline adeta kendi amel kitabını verir.
Asıl soru:
“Benim kitabım nasıl?”
olmalıdır.
Başkasının hesabına merak göstermek kolaydır.
Kendi hatalarımızı görmek daha zordur.
Kur’an'ın hesap ayetleri başkalarını mahkûm etmekten önce kişinin kendisini muhasebeye çağırır.
Bu bakış insanı daha mütevazı yapar.
On üçüncü büyük mesaj, dijital hayatın da ahlaki sorumluluğun dışında olmadığıdır. Bugün insanın sözleri sadece ağızdan çıkmıyor.
Mesaj yazıyor.
Yorum yapıyor.
Fotoğraf paylaşıyor.
İftira yayıyor.
İyiliği duyuruyor.
Bir tuşa basarak binlerce kişiyi etkileyebiliyor.
Dijital davranış da davranıştır.
Ekranın arkasında olmak ahlaki sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
Bir kişinin yüzüne söylemeyeceğimiz ağır bir hakareti ekranda yazmak da hesabımızın parçası olabilir.
Amel kitabı bilinci dijital hayatı da kapsayacak kadar geniş düşünülmelidir.
On dördüncü büyük mesaj, sosyal medya takipçiliğinin yeni bir “önderlik” sorumluluğu doğurabileceğini düşünmektir. Günümüzde insanlar yalnız siyasi veya dinî liderleri takip etmiyor; fenomenleri, yayıncıları ve içerik üreticilerini de örnek alabiliyor.
Bu kişilerin etkisi bazen milyonlara ulaşabiliyor.
Bu durum:
“Her fenomen ayetteki imamdır.”
diye kesin bir tefsir anlamına gelmez.
Fakat ayetin rehberlik ve takip sorumluluğu açısından düşündürdüğü güçlü bir modern örnektir.
İnsanlara neyi normalleştiriyoruz?
Neyi özendiriyoruz?
Neyi güzel gösteriyoruz?
Etkimiz büyüdükçe sorumluluğumuz da büyüyebilir.
On beşinci büyük mesaj, aile içinde de önderlik sorumluluğunun bulunmasıdır. Anne baba çocuk için güçlü bir örnektir.
Bir baba çocuğuna:
“Yalan söyleme.”
deyip kendisi sürekli yalan söylüyorsa sözünün etkisi zayıflayabilir.
Bir anne:
“İnsanları küçümseme.”
deyip evde herkesi aşağılıyorsa çocuk farklı bir ders öğrenebilir.
Önderlik yalnız konuşmak değil, davranışla örnek olmaktır.
Bu nedenle ayetin önderlik mesajı sadece büyük liderler hakkında düşünülmemeli; kendi küçük çevremizde kime örnek olduğumuzu da sorgulatmalıdır.
On altıncı büyük mesaj, insanın doğru rehberi seçmesi gerektiğidir. Hayatta herkes bir şeylerden etkilenir.
Kimse tamamen etkisiz bir boşlukta yaşamaz.
Soru şudur:
Bizi kim şekillendiriyor?
Allah'ın vahyi mi?
Güvenilir bilgi mi?
Ahlaklı insanlar mı?
Yoksa yalnız popüler olan mı?
Sürekli izlediğimiz insanlar zamanla değerlerimizi etkileyebilir. Bu nedenle takip ettiklerimizi seçmek sadece eğlence tercihi olmayabilir; karakter tercihi de olabilir.
İnsan zihnine sürekli ne koyduğunu önemsemelidir.
On yedinci büyük mesaj, 70 ve 71. ayetlerin insan onuru ile hesap sorumluluğunu kusursuz biçimde dengelemesidir. 70. ayet insana:
“Sen şerefli kılındın.”
dedi.
71. ayet ise:
“Sen hesap vereceksin.”
diyor.
Bu iki gerçek birbirinden ayrılırsa insan anlayışı bozulabilir.
Sadece onur konuşursak insan kendisini sınırsız görebilir.
Sadece hesap konuşursak insan kendisini değersiz sanabilir.
Kur’an ise ikisini birlikte taşır:
Değerlisin, bu yüzden yaptıkların önemlidir.
İnsan değersiz olsaydı hesabının bu kadar ciddi olmasının da anlamı kalmazdı.
Sorumluluk, insanın şerefinin sonuçlarından biridir.
On sekizinci büyük mesaj, ahiret hesabının insanı bugünden daha adil yaşamaya yöneltmesidir. Ahiret yalnız ölümden sonra düşünülecek bir konu değildir.
İnsan bugün:
Bir çalışanının hakkını verirken.
Çocuğuna davranırken.
ticaret yaparken.
siyasi karar verirken.
sosyal medyada yazarken.
şunu düşünebilir:
“Bu davranışım benim kitabımda nasıl görünecek?”
Bu soru, iman ile günlük ahlak arasında güçlü bir bağ kurar.
Ahiret inancı yalnız geleceğe ilişkin bilgi değil, bugünkü davranışlarımızı şekillendiren ahlaki bilinçtir.
İsrâ Suresi'nin 71. ayeti bugün insanın kendisine şu soruları sordurur: Hayatımda kimleri rehber edinmiş durumdayım? Bir lideri, hocayı veya grubu hakikatin önüne geçiriyor muyum? “Herkes böyle yapıyor” diyerek kendi sorumluluğumu azaltıyor muyum? Başkasının emriyle yaptığım yanlışın tamamen sorumluluksuz olduğunu mu sanıyorum? İnsanları etkiliyorsam onları hangi yöne çağırıyorum? Sosyal medyada yazdıklarım amelimin dışında mıymış gibi davranıyorum? Başkalarının hesabıyla ilgilenirken kendi kitabımı unutuyor muyum? Geçmiş yanlışlarımı tövbe ve telafiyle düzeltmeye çalışıyor muyum? Allah'ın bana zerre kadar haksızlık yapmayacağına gerçekten güveniyor muyum?
Bu sorular ayetin yalnız kıyamet günü insanların nasıl çağrılacağını anlatmadığını; bugün de liderlik, takipçilik, grup psikolojisi, bireysel sorumluluk, amel kitabı, sosyal medya, tövbe ve ilahî adalet konusunda son derece kapsamlı bir manevi ölçü sunduğunu göstermektedir.
Sonuç olarak bu ayet bize şunu öğretmektedir:
Kimi takip ettiğine dikkat et.
Bir lideri veya hocayı mutlaklaştırma.
Kalabalığı doğruluk ölçüsü yapma.
“Bana emir verildi” diyerek kendi ahlaki sorumluluğunu tamamen silme.
Başkalarını etkiliyorsan bu etkinin hesabını düşün.
Amel kitabını yalnız korku konusu değil, günlük muhasebe ölçüsü yap.
Geçmiş hatalarında tövbe ve telafi kapısını kullan.
Başkalarının hesabından önce kendi kitabına bak.
Allah'ın hiçbir iyiliği kaybetmeyeceğini ve hiçbir insana en küçük haksızlığı yapmayacağını unutma.
Ve dünyada hangi topluluğun içinde bulunursan bulun, ahirette kendi tercihlerinin ağırlığını taşıyacağını bil.
Çünkü hesap gününde insan için en önemli soru:
“Ben kimin grubundaydım?”
sorusundan önce,
“O grubun içinde ben ne yaptım, neyi savundum ve hangi yolu seçtim?”
sorusu olacaktır.
⠀
Son Söz
⠀
