Meryem Suresi 69. Ayette “Sonra Her Topluluktan Rahmân’a Karşı En Şiddetli İsyan Edenleri Mutlaka Ayıracağız” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Meryem Suresi 69. Ayetin Anlamı Nedir
Meryem Suresi'nin 69. ayeti, bir önceki ayette anlatılan mahşerde toplanma ve cehennemin çevresinde diz üstü bekletilme sahnesinin devamıdır.Ayetin genel anlamı şöyledir:
Bu ayet, insanların ahirette yalnız kalabalıklar hâlinde değerlendirilmeyeceğini; isyanın, kibrin, hakikate karşı direnmenin ve kötülüğün derecelerinin Allah tarafından eksiksiz bilindiğini göstermektedir.
Her insanın sorumluluğu aynı değildir.
Birinin bilmediği şeyi bir başkası bilebilir.
Bir insan yanlışa sürüklenmiş olabilir; bir başkası ise başkalarını bilerek yanlışa sürüklemiş olabilir.
Bir insan zayıflıkla günah işleyebilir; bir başkası hakikati bildiği hâlde kibirle direnebilir.
İlahî adalet bu farkların hiçbirini kaybetmez.
“Sonra Ayıracağız” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayette kullanılan ifade oldukça güçlüdür ve toplulukların içinden belirli kişilerin seçilip ayrılması, çekilip çıkarılması anlamını taşır.Bu, ilahî hesabın ayrıntılı olduğunu gösterir.
Dünya hayatında insanlar büyük kalabalıkların içinde birbirine karışabilir.
Aynı grubun içinde bulunabilir.
Aynı düşünceyi savunabilir.
Aynı yanlışın içinde yer alabilir.
Fakat Allah herkesin gerçek durumunu bilir.
Kalabalık insanı Allah’ın bilgisinde görünmez hâle getirmez.
İnsan dünyada:
“Herkes yapıyordu.”
“Ben de topluma uydum.”
“Çevrem böyleydi.”
diyebilir.
Bunların insan üzerindeki etkileri elbette değerlendirilir.
Ama kişisel sorumluluk bütünüyle ortadan kalkmaz.
Allah kimin ne kadar etkilediğini ve ne kadar etkilendiğini bilir.
“Her Topluluktan” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayetteki ifade genel olarak grup, topluluk veya aynı yönelim çevresinde birleşen insanlar anlamında anlaşılmaktadır.Buradaki ifadeyi doğrudan bugün bildiğimiz belirli bir:
mezhep,
parti,
cemaat,
millet
adıyla özdeşleştirmek doğru değildir.
Ayet modern siyasi veya mezhebî grupların isimlerini vermemektedir.
Bu nedenle:
“Bu ayet kesin şu topluluğu anlatıyor.”
demek ayetin sınırını aşabilir.
Kur’an’ın burada verdiği temel mesaj, hangi topluluk içinde bulunursa bulunsun insanın Allah karşısındaki kişisel sorumluluğunun devam ettiğidir.
Grup kimliği insanı otomatik kurtarmaz.
Grup kimliği insanı otomatik mahkûm da etmez.
Nihai hüküm Allah'a aittir.
Ayette Neden Her Topluluktan En Şiddetli İsyan Edenler Ayrılmaktadır
Çünkü kötülüğün dereceleri aynı değildir.Bir insan bir günaha düşebilir.
Bir başka insan aynı günahı sistemli biçimde yayabilir.
Bir kişi hakikati bilmeyebilir.
Bir başkası doğruyu bildiği hâlde çıkarı uğruna gizleyebilir.
Bir insan kendi kötülüğünden sorumludur.
Bir başkası ise yüzlerce insanı kötülüğe yönlendirebilir.
Bunların sorumluluğu aynı değildir.
İlahî adalet, günahı yalnız “yaptı veya yapmadı” şeklinde kaba bir hesapla değerlendirmez; insanın bilgisi, niyeti, etkisi ve ısrarı da önemlidir.
Meryem 69 tam olarak bu derecelendirmeyi düşündürmektedir.
“Rahmân’a Karşı” İfadesi Neden Özellikle Dikkat Çekicidir
Ayette Allah'ın Rahmân isminin kullanılması son derece anlamlıdır.Rahmân ismi Allah'ın engin rahmetini hatırlatır.
Buna rağmen ayette bazı insanların Rahmân'a karşı şiddetli bir isyan içinde olmaları anlatılmaktadır.
Bu güçlü bir karşıtlıktır.
Bir tarafta:
rahmet,
uyarı,
tevbe fırsatı,
hidayet çağrısı.
Diğer tarafta:
kibirli direnç.
Bu bize şunu düşündürür:
İnsanın problemi bazen rahmetin bulunmaması değil, önündeki rahmete bilinçli biçimde sırt çevirmesidir.
Allah insana dönüş imkânı verir.
Ama insan sürekli:
“Ben istemiyorum.”
diyebilir.
Ayet bu ısrarlı direncin ciddiyetini göstermektedir.
“En Şiddetli İsyan Edenler” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayetteki ifade azgınlıkta, kibirde, inatta ve hakikate karşı direnmede ileri gitmeyi anlatan güçlü bir anlam taşımaktadır.Bu nedenle ayeti sıradan bir hatayla aynı seviyede okumamak gerekir.
Bir insan günah işler.
Pişman olur.
Tevbe eder.
Dönmeye çalışır.
Bu başka bir durumdur.
Bir başka insan ise:
hatasını savunur,
kötülüğü büyütür,
başkalarını da sürükler,
hakikati küçümser,
uyarıya kibirle karşı çıkar.
Bu daha ağır bir tablo olabilir.
Günaha düşmek ile günahı kibirli bir kimliğe dönüştürmek aynı şey değildir.
Meryem 69 özellikle bu ikinci durumun tehlikesini düşündürür.
Her Günah İşleyen İnsan Bu Ayetteki “En Şiddetli İsyan Edenler” Arasında mıdır
Hayır.Bu çok önemli bir ayrımdır.
İnsan hata yapabilir.
Nefsine yenilebilir.
Bir günahı tekrar edebilir.
Ama kalbinde bundan rahatsızlık duyabilir ve Rabbine dönmek isteyebilir.
Bu insanı otomatik olarak:
“Rahmân’a karşı en şiddetli isyan edenlerden biri.”
diye tanımlamak doğru değildir.
Ayet çok daha ağır bir inat, azgınlık ve bilinçli direnç tablosuna işaret etmektedir.
Ayrıca nihai değerlendirme Allah'a aittir.
Biz insanların dış davranışlarını görebiliriz.
Allah ise:
niyetlerini,
bilgilerini,
kalplerini,
son hâllerini
bilir.
Bir insanın günahını görmek, onun Allah katındaki nihai derecesini bildiğimiz anlamına gelmez.
İsyan ile Tevbe Arasında Nasıl Bir Fark Vardır
İsyanda insan yanlışta ısrar edebilir ve kendisini haklı göstermeye çalışabilir.Tevbede ise insan:
“Yanlış yaptım.”
der.
Bu iki duruş arasında büyük fark vardır.
Birinci insan:
“Ben değişmem.”
diyebilir.
İkinci insan:
“Rabbime dönmek istiyorum.”
der.
Tevbe insanı hatasız yapmaz.
Ama kalbin yönünü değiştirir.
Takva insanın hiç düşmemesi değil, düştüğünde Rabbine dönmeye devam etmesidir.
Meryem Suresi'nin birkaç ayet önceki bölümünde de tevbe eden, iman eden ve salih amel işleyenlerin cennetle müjdelendiğini görmüştük.
Bu nedenle 69. ayetin sert uyarısı tevbe kapısının kapandığı anlamına gelmez.
Hayattaysan dönüş hâlâ mümkündür.
İnsan Neden Hakikate Karşı İnat Edebilir
Her insanın sebebi aynı değildir.Bazen mesele bilgi eksikliğidir.
Bazen yanlış çevredir.
Bazen çıkar.
Bazen gurur.
Bazen alışkanlık.
Bazen insan:
“Doğru olduğunu kabul edersem hayatımı değiştirmem gerekecek.”
diye hakikatten kaçabilir.
İşte burada kibir önemli hâle gelir.
İnsan gerçeği anlamadığı için değil, kabul etmenin bedelinden kaçındığı için direnebilir.
Örneğin bir iş insanı yaptığı haksızlığın yanlış olduğunu bilir.
Ama kabul ederse para kaybedecektir.
Bu yüzden kendisine gerekçeler üretir.
İnsan bazen gerçeği reddetmeden önce kendi çıkarını korumaya çalışır.
Meryem 69'un uyarısı, bu tür bilinçli dirençlerin Allah'tan gizlenemeyeceğini hatırlatır.
Kibir İsyanı Neden Daha Tehlikeli Hâle Getirir
Çünkü kibir insanın hatasını görmesini zorlaştırır.Bir insan günah işler ve:
“Allah'ım beni affet.”
derse dönüş kapısı açıktır.
Ama:
“Ben yanlış yapmam.”
“Kimse bana bir şey öğretemez.”
“Ben herkesten üstünüm.”
demeye başladığında düzeltilebilmesi zorlaşır.
Hatanın kendisi kadar, hatayı kabul etmeyen kibir de insanı tehlikeye sürükleyebilir.
Kibir yalnız zengin insanlarda olmaz.
Dindarlıkta da olabilir.
Bilgide de.
Makamda da.
Yaşta da.
Bir insan:
“Ben diğerlerinden daha imanlıyım.”
diyerek bile kibre düşebilir.
Bu nedenle takva insanı başkalarından üstün görmeye değil, kendi hesabından korkmaya yöneltmelidir.
Bir Toplumdaki Kötü Liderlerin Sorumluluğu Daha Ağır Olabilir mi
Bir insan yalnız kendisini etkiliyorsa başka, binlerce insanı etkiliyorsa başka bir sorumluluk taşıyabilir.Bu yalnız siyasi liderler için düşünülmemelidir.
Bir:
anne baba,
öğretmen,
işveren,
dinî önder,
medya sahibi,
sosyal medya fenomeni
de insanları etkileyebilir.
Etkileme gücü arttıkça sorumluluk da büyüyebilir.
Bir insan yanlış bir davranışı kendi hayatında yapıyor olabilir.
Bir başka insan milyonlarca kişiye bunu:
“Normal, güzel ve doğru.”
diye sunabilir.
Allah aradaki farkı bilir.
Etkisi büyük olan insanın iyilikte de kötülükte de sorumluluğu büyüyebilir.
Bu yüzden görünürlük yalnız nimet değil, aynı zamanda emanettir.
“Herkes Böyle Yapıyordu” Sözü Ahirette İnsanı Kurtarır mı
Kalabalığın etkisi gerçektir.İnsan çevresinden etkilenir.
Ama:
“Herkes yapıyordu.”
cümlesi her durumda kişisel sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
Tarih boyunca kalabalıkların yanlış yaptığı çok örnek vardır.
Bir davranışın yaygın olması onu otomatik olarak doğru yapmaz.
Çoğunluk hakikatin ölçüsü değildir.
Bu çok önemli bir ilkedir.
İnsan bazen yalnız kalma korkusuyla yanlışın peşinden gidebilir.
Arkadaş grubu baskısı.
İş ortamı.
Toplumun alışkanlıkları.
Bunlar insanı etkileyebilir.
Ama insanın:
aklı,
vicdanı,
vahiy,
doğruyu araştırma sorumluluğu
da vardır.
Bu yüzden Müslüman yalnız:
“İnsanlar ne yapıyor?”
diye değil,
“Allah’ın ölçüsü nedir?”
diye de sormalıdır.
Bu Ayet Toplu Suçluluk Anlayışını mı Savunmaktadır
Hayır.Tam tersine ayet, topluluğun içinden isyanı en şiddetli olanların özel olarak ayrılacağını bildirerek kişisel farklılıkları öne çıkarmaktadır.
Bu, toplu suçluluk anlayışına karşı önemli bir ölçüdür.
Bir toplumun içinde bazı insanlar kötü olabilir.
Bazıları daha az sorumlu olabilir.
Bazıları karşı çıkmış olabilir.
Bazıları hiç bilmemiş olabilir.
Bazıları tevbe etmiş olabilir.
Allah bunların tamamını bilir.
Bu nedenle bir millete, aileye veya topluluğa bakarak:
“Bunların hepsi aynıdır.”
demek adil değildir.
Kur’an’ın ilahî adalet anlayışı, insanları etiketlerin içine hapsedip bireysel sorumluluklarını silmez.
Bu ilke dünyadaki ahlakımız için de çok değerlidir.
Bu Ayet Günümüzde Belirli İnsanları “En Şiddetli İsyankâr” Diye İlan Etmemize İzin Verir mi
Hayır.Biz bir davranışı değerlendirebiliriz.
Zulme zulüm diyebiliriz.
Yalana yalan diyebiliriz.
Haksızlığı eleştirebiliriz.
Fakat belirli bir insan hakkında Allah'ın ahirette vereceği nihai hükmü bildiğimizi iddia edemeyiz.
Çünkü kişinin:
son nefesini,
tevbesini,
iç dünyasını,
bilgi düzeyini,
samimiyetini
bilmiyoruz.
Ahlaki değerlendirme yapmak başka, Allah’ın nihai mahkemesinin hükmünü kendi ağzımızdan vermek başkadır.
Meryem 69 bize başkalarını etiketleme yetkisi değil, Allah'ın hesabının ne kadar ayrıntılı olduğunu öğretmektedir.
Ayet İnsanları Dünyada Cezalandırmak İçin Kullanılabilir mi
Hayır.Ayetin konusu ahiret hesabıdır.
Burada Allah'ın mahşerde gerçekleştireceği ayrıştırmadan söz edilmektedir.
Bu, herhangi bir bireye:
“Ben kimin isyankâr olduğuna karar verir ve onu cezalandırırım.”
yetkisi vermez.
Dünyada suç ve ceza meşru hukuk, delil ve yetki çerçevesinde değerlendirilir.
Din adına bireysel intikam, linç veya keyfî cezalandırma bu ayetin mesajı değildir.
Ahiret ayetlerini başkalarına saldırmak için değil, önce kendi hayatımızı düzeltmek için okumalıyız.
Allah'ın hükmü Allah'a aittir.
Kulun görevi kendisini O'nun huzuruna hazırlamaktır.
Meryem 69 İnsanın Kendi Hayatında Nasıl Bir Muhasebe Yapmasını İster
Ayet yalnız tarihsel bir topluluğu anlatıp geçmemelidir.İnsan kendisine bakmalıdır.
Ben uyarı aldığımda ne yapıyorum?
Hata gösterildiğinde hemen savunmaya mı geçiyorum?
Yanlış olduğunu bildiğim bir şeyi çıkarım için devam ettiriyor muyum?
İnsanları yanlışa teşvik ediyor muyum?
Kibrim yüzünden özür dilemeyi reddediyor muyum?
Bunlar önemli sorulardır.
İsyanın büyümesini engellemenin yollarından biri, küçükken hatayı kabul edebilmektir.
İnsan:
“Evet, yanıldım.”
diyebiliyorsa kalbi hâlâ düzeltmeye açıktır.
Bazen insanın söylediği en güçlü cümle:
“Haklı değildim.”
olabilir.
Bu tevazu, kalbi büyük bir tehlikeden koruyabilir.
Meryem Suresi 68–70. Ayetler Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
- ayette insanların ve şeytanların mutlaka toplanacağı ve cehennemin çevresinde diz üstü hazır bulundurulacağı bildirilmişti.
- ayette bu büyük topluluğun içinden Rahmân'a karşı isyanı en şiddetli olanların ayrılacağı bildirilmektedir.
- ayette ise Allah'ın cehenneme girmeye en layık olanları en iyi bildiği vurgulanacaktır.
Önce toplanma.
Sonra ayrıştırma.
Ardından Allah'ın kimin hangi sonuca en layık olduğunu eksiksiz bilmesi.
Bu bize çok büyük bir ilke öğretir:
Ahiret hesabı rastgele, keyfî veya bilgisizce gerçekleşmeyecektir; Allah herkesi tam bilgi ve tam adaletle değerlendirecektir.
Bu yüzden mümin hem korkar hem Allah'ın adaletine güvenir.
Meryem Suresi 69. Ayetin En Büyük Manevi Mesajı Nedir
Meryem 69'un en büyük manevi mesajlarından biri şudur:Kalabalığın içine saklanamazsın; Allah senin hakikat karşısındaki kişisel tavrını bilir.
İnsan dünyada kendisini grubuyla tanımlayabilir.
“Biz böyle düşünüyoruz.”
“Herkes böyle yapıyor.”
“Bizim çevrede bu normal.”
diyebilir.
Fakat ahirette insanın gerçek sorumluluğu ortaya çıkacaktır.
Bu nedenle mümin kalabalığın peşinden körü körüne gitmez.
Kendi vicdanını ve aklını da kullanır.
Vahyin ölçüsüne bakar.
Hata yaptığında düzeltir.
İman, kalabalığın söylediğini tekrar etmek değil; hakikati fark ettiğinde onun karşısında dürüst olabilmektir.
Ayetin asıl çağrısı başkalarını sınıflandırmak değil, insanın kendi kibrini ve direncini sorgulamasıdır.
Meryem Suresi 69. Ayetin Sonuç Olarak Bize Anlattığı Nedir
Meryem Suresi'nin 69. ayeti, ahiret hesabının kişisel, ayrıntılı ve adaletli olacağını gösteren son derece güçlü bir ayettir.Bir önceki ayette büyük bir mahşer sahnesi vardı.
İnsanlar toplanmıştı.
Şeytanlar da toplanmıştı.
Herkes cehennemin çevresinde diz üstü bulunuyordu.
Şimdi 69. ayette bu büyük kalabalığın içinden isyanı en şiddetli olanların ayrılması anlatılmaktadır.
Bu bize hemen şunu gösterir:
Allah insanları yalnız büyük gruplar hâlinde değerlendirmez.
Her bireyin durumu bilinir.
Kim ne yaptı?
Neden yaptı?
Ne kadar biliyordu?
Ne kadar etkiledi?
Ne kadar direndi?
Bütün bunlar ilahî ilmin içindedir.
Allah’ın adaleti ayrıntıları kaybetmez.
Bu dünya adaletiyle ahiret adaleti arasındaki en büyük farklardan biridir.
Dünyada hâkim dosyaya bakar.
Belgeler eksik olabilir.
Şahit yalan söyleyebilir.
Gerçek gizlenebilir.
Allah'ın ilminde ise hiçbir veri kaybolmaz.
Ne açık davranış.
Ne gizli niyet.
Ne kimsenin bilmediği iyilik.
Ne gizlenmiş kötülük.
Bu yüzden ahiret hesabı eksik bilgi üzerine kurulmaz.
Allah’ın hükmünde unutulan dosya yoktur.
Meryem 69 aynı zamanda kötülüğün dereceleri bulunduğunu hatırlatır.
İnsan bazen dünyayı çok kaba iki kategoriye ayırır:
İyi insanlar.
Kötü insanlar.
Gerçek hayat ise bundan daha karmaşıktır.
Bir insan yanlış yapar ama vicdanı rahatsızdır.
Bir başkası aynı yanlışı gururla savunur.
Bir insan başkasının etkisi altında kötülüğe sürüklenir.
Bir diğeri kötülüğün sistemini kurar.
Bir insan zarar verdiğini fark edip özür diler.
Bir başkası zarar vermekten zevk alır.
Allah bütün bu farkları bilir.
Bu nedenle ilahî adalet herkesi aynı kalıba sokmaz.
Bu, günahın hafif olduğu anlamına gelmez.
Tam tersine adaletin hassas olduğunu gösterir.
Meryem 69'un “Rahmân” ismini kullanması ise ayetin belki de en sarsıcı yönlerinden biridir.
İsyan kime karşı?
Rahmân'a karşı.
Yani rahmeti geniş olan Allah'a.
Bunun derin anlamı vardır.
İnsan yaratılmıştır.
Rızık verilmiştir.
Uyarılmıştır.
Tevbe kapısı açılmıştır.
Hatalarından dönmesi için zaman verilmiştir.
Buna rağmen insan kibirli direncini büyütebilir.
İşte bu noktada problem yalnız:
“Bir hata yaptım.”
değildir.
Problem:
“Doğruyu önemsemiyorum ve dönmek istemiyorum.”
hâline gelebilir.
Bu çok daha tehlikelidir.
Çünkü insanın en büyük kayıplarından biri, yanlış yaptığını hissedemez hâle gelmesidir.
Bir günahı işlemek kötü olabilir.
Ama daha kötü bir aşama vardır:
Günahı artık günah olarak görmemek.
Bu nedenle vicdanın rahatsız olması her zaman kötü bir şey değildir.
Bazen vicdanın acısı, kalbin hâlâ canlı olduğunun işaretidir.
İnsan:
“Bu yaptığım doğru değil.”
diyebiliyorsa dönüş hâlâ mümkündür.
Asıl tehlike:
“Umurumda değil.”
noktasına gelmektir.
Meryem 69 insanı tam da bu katılaşmadan korumaya çalışır.
Ayetin topluluklardan söz etmesi modern insan için çok günceldir.
Bugün insanlar kendilerini:
partiler,
takımlar,
ideolojiler,
internet toplulukları,
sosyal çevreler
üzerinden tanımlayabilir.
Gruba ait olma duygusu güçlüdür.
Bu bazen güzel dayanışmalar oluşturabilir.
Ama tehlikeli bir yanı da vardır.
İnsan kendi grubunun yanlışını görmemeye başlayabilir.
“Biz yaptıysak doğrudur.”
düşüncesi ortaya çıkabilir.
Bu son derece tehlikelidir.
Hakikat grup sadakatinden büyük olmalıdır.
Bir insan kendi sevdiği kişiyi de eleştirebilmelidir.
Kendi grubunun yaptığı haksızlığa da:
“Bu yanlış.”
diyebilmelidir.
Çünkü ahirette:
“Benim grubum yapmıştı.”
cümlesi ahlaki sorumluluğu otomatik olarak kaldırmaz.
Sadakat hakikate bağlı olmalıdır; hakikat sadakate değil.
Meryem 69'un bugüne söyleyeceği en güçlü sözlerden biri budur.
Ayet aynı zamanda liderlik konusunda da ciddi bir uyarıdır.
Topluluk içinden en şiddetli isyan edenlerin ayrılması, kötülüğün öncülüğünü yapan insanların daha ağır sorumluluk taşıyabileceğini düşündürür.
Bir liderin söylediği söz binlerce insanı etkileyebilir.
Bir medya sahibinin yaydığı yanlış milyonlara ulaşabilir.
Bir sosyal medya fenomeninin normalleştirdiği davranış gençleri etkileyebilir.
Bir anne babanın evdeki davranışı çocukların karakterine işleyebilir.
Bu nedenle etki alanı büyüdükçe ahlaki sorumluluk da büyüyebilir.
Bu çok önemli bir ölçüdür.
İnsan bazen görünürlük ister.
Daha çok takipçi.
Daha çok güç.
Daha çok insan üzerinde etki.
Ama bunun yalnız nimet tarafını düşünür.
Meryem 69 bize başka tarafı gösterir:
Daha fazla etki, daha fazla hesap anlamına da gelebilir.
Bir milyon insana doğruyu öğreten insan büyük hayra vesile olabilir.
Bir milyon insana kötülüğü normalleştiren insan ise büyük bir sorumluluk taşıyabilir.
Bu nedenle görünürlüğü yalnız başarı olarak görmek eksiktir.
Görünürlük aynı zamanda emanettir.
Meryem 69 kişisel ilişkilerde de son derece güçlüdür.
Bazen insan bir tartışmada yanlış olduğunu fark eder.
Ama özür dileyemez.
Neden?
Ego.
“Ben geri adım atarsam küçük görünürüm.”
diye düşünür.
Oysa bazen:
“Haklı değildim.”
diyebilmek büyük bir karakter göstergesidir.
Kibir insana:
“Diren.”
der.
Takva:
“Doğru neyse ona dön.”
der.
Bu nedenle isyanın karşısındaki en büyük ahlaklardan biri tevazu olabilir.
Tevazu:
“Ben değersizim.”
demek değildir.
“Ben yanılabilirim.”
diyebilmektir.
Bu bir insanı çok büyük hatalardan koruyabilir.
Meryem 69 dinî hayat açısından da bizi özellikle uyarmalıdır.
Bir insan dini bildiği için kibirlenebilir.
Çok kitap okumuştur.
Ayetler biliyordur.
İnsanlar ona soru soruyordur.
Sonra farkında olmadan:
“Ben diğerlerinden üstünüm.”
duygusu oluşabilir.
Bu son derece tehlikelidir.
Bilgi seni Allah karşısında daha mütevazı yapmıyorsa bilgiyi nasıl taşıdığını sorgulamalısın.
Çünkü şeytanın anlatısında da kibir vardır.
Dini bilgi kibri beslemek için değil, kulluğu derinleştirmek için olmalıdır.
Bir insanın çok şey bilmesi ona başkalarını aşağılayabilme hakkı vermez.
Tam tersine daha büyük sorumluluk yükler.
Ayetin bir başka önemli tarafı, toplu suçlama alışkanlığını kırmasıdır.
İnsanlar bazen bir kişinin yanlışını bütün topluluğa yükleyebilir.
Bir milletin içinden kötü biri çıktı diye herkesi suçlayabilir.
Bir aileden bir suçlu çıktı diye bütün aileyi küçümseyebilir.
Bir grubun mensubu yanlış yaptı diye herkesi aynı ilan edebilir.
Meryem 69'un ayrıştırıcı ilahî hesabı bize bunun ne kadar problemli olduğunu düşündürür.
Allah bile toplulukların içerisindeki dereceleri ayırırken biz nasıl herkesi tek cümleyle mahkûm edebiliriz?
Adalet, insanı ait olduğu etiketle değil, kendi fiili ve sorumluluğuyla değerlendirmeyi gerektirir.
Bu dünyadaki sosyal ilişkilerimiz açısından da çok büyük bir derstir.
Meryem 69 aynı zamanda insanın kendi kötülüğünü başkasının kötülüğüyle küçümsemesine karşı da uyarır.
İnsan:
“Ben kötü değilim, ondan daha iyiyim.”
diyebilir.
Ama Allah'ın huzurunda soru:
“Sen ondan daha mı iyiydin?”
değil,
“Sen sana verilen imkânla ne yaptın?”
olabilir.
Başkasının büyük günahı senin küçük haksızlığını helal hâle getirmez.
Bir başkasının daha kötü olması seni otomatik olarak iyi yapmaz.
Bu çok önemli bir manevi ölçüdür.
Kendini en kötü insanla kıyaslayıp rahatlama; kendini Allah’ın ölçüsüyle sorgula.
Ayetin insana kazandırması gereken temel bilinç budur.
Bu ayet korkutucudur.
Ama amacı insanı umutsuzluğa sürüklemek değildir.
Tam tersine insanı henüz zaman varken düzeltmektir.
Eğer şu anda bu ayeti okuyorsan mahşer başlamadı.
Demek ki hâlâ:
özür dileme,
tevbe etme,
zulmü bırakma,
yanlışı düzeltme,
namaza dönme,
hakkı teslim etme
imkânın var.
Ahiret uyarısının dünyadaki en büyük rahmeti, henüz dönüş mümkünken gelmesidir.
Bu yüzden Meryem 69'u yalnız:
“Birileri cezalandırılacak.”
diye okumak çok eksik kalır.
Asıl soru:
“Ben Rahmân’ın uyarısı karşısında nasıl bir insanım?”
olmalıdır.
Uyarıldığında yumuşuyor muyum?
Yoksa daha mı katılaşıyorum?
Doğruyu duyduğumda düşünüyor muyum?
Yoksa söyleyen kişiye saldırıp gerçeği mi kaçırıyorum?
Bazen insan hakikati kabul etmek istemediğinde mesajla uğraşmak yerine mesajı getiren insanla kavga eder.
Bu da kibrin bir biçimi olabilir.
Gerçeği söyleyen kişiyi sevmemek, gerçeği yanlış yapmaz.
İnsan bunu öğrenebilirse birçok gereksiz çatışmadan kurtulur.
Meryem 69'un büyük bir başka mesajı da şudur:
Allah kimin ne kadar sorumlu olduğunu senden daha iyi bilir.
Bu düşünce insanı hem korkudan hem de yanlış hüküm vermekten korur.
Bir insanın şartlarını bilmiyorsan acele hüküm verme.
Birinin geçmişini bilmiyorsan kesin konuşma.
Birinin tevbesini bilmiyorsan sonunu ilan etme.
Ama aynı zamanda kendi kalbini de:
“Allah biliyor.”
diyerek rahatlatma.
Çünkü Allah'ın bilmesi yalnız teselli değil, sorumluluktur da.
İnsanlardan gizlediğin şeyi Allah bilir.
Başkasının hakkını gizlice yediysen Allah bilir.
Kimsenin görmediği iyiliğini de Allah bilir.
Allah’ın bilgisi mazlum için güven, zalim için uyarıdır.
Bu denge ayetin ruhuna çok uygundur.
Meryem Suresi'nin 69. ayeti bugün bize şu soruları sordurur: Kalabalığın yanlışına kolayca uyuyor muyum? Kendi grubumun hatalarını görmezden geliyor muyum? Uyarıldığımda gerçeği araştırmak yerine kibirle direniyor muyum? İnsanları manevi olarak sınıflandırmayı mı seviyorum, yoksa önce kendi hesabımla mı ilgileniyorum? Etkim arttıkça sorumluluğumun da arttığını biliyor muyum?
Bu sorular ayetin yalnız ahirette bazı insanların topluluklarından ayrılacağını anlatmadığını; kişisel sorumluluk, kibir, topluluk psikolojisi, liderlik, tevbe, adalet, hakikat ve ilahî bilgi hakkında son derece güçlü bir hayat ölçüsü sunduğunu göstermektedir.
Sonuç olarak Meryem 69 bize şunu öğretmektedir: Mahşerde toplanan insanlar içinde hakikate karşı isyanı en şiddetli olanlar Allah tarafından ayrılacak, hiç kimse kalabalığın içinde kaybolmayacak ve herkes gerçek sorumluluğuyla karşılaşacaktır.
Kalabalığı hakikatin ölçüsü yapma.
Grubunun yanlışını savunma.
Uyarıldığında kibirle direnme.
Gücün arttıkça sorumluluğunu hatırla.
Başkasının son hükmünü dağıtma.
Yanlışını fark ettiğinde geri dönmekten utanma.
Ve şu büyük ölçüyü kalbinin merkezinde tut:
Allah’ın huzurunda seni grubunun adı değil, hakikat karşısında aldığın gerçek tavır ilgilendirir. Kalabalığın içinde görünmez olabilirsin ama Allah’ın ilminde hiçbir niyet, hiçbir kibir, hiçbir tevbe ve hiçbir iyilik kaybolmaz.
⠀
Son Söz