Fussilet Suresi 7. Ayette “Zekâtı Vermeyen ve Ahireti İnkâr Edenlerin Vay Hâline” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Fussilet Suresi 7. Ayetin Anlamı Nedir
Fussilet Suresi'nin 7. ayeti, bir önceki ayetteki tevhid çağrısının hemen ardından gelmektedir. 6. ayette Hz. Peygamber'in bir beşer olduğu, kendisine tek ilaha kulluğun vahyedildiği, insanların Allah'a dosdoğru yönelip bağışlanma dilemeleri gerektiği bildirilmiş ve müşriklere yönelik ciddi bir uyarı yapılmıştı. 7. ayet bu uyarının bağlamını genişleterek zekâtı vermeme ve ahireti inkâr etme tavrına dikkat çekmektedir.Ayetin genel anlamı şöyledir:
Ayet kısa olmasına rağmen tevhid, mal, toplumsal sorumluluk ve ahiret inancı arasında güçlü bir bağ kurmaktadır. İnsanın Allah'a karşı tavrı yalnız zihinsel inançta kalmaz; malını nasıl gördüğüne ve başkalarının hakkına karşı nasıl davrandığına da yansır.
Ayette Geçen “Zekât” Kelimesi Ne Anlama Gelir
“Zekât” kelimesi Arapçada arınma, temizlenme ve bereketlenme anlam alanlarıyla ilişkilidir. İslam hukukunda ise belirli şartlara ulaşan malın belirli bir bölümünün hak sahiplerine verilmesini ifade eden farz mali ibadetin adı olmuştur.Fussilet Suresi Mekke dönemine ait kabul edildiğinden, bu ayetteki “zekât” ifadesinin sonraki dönemde ayrıntılı hükümleri belirlenen kurumsal zekâtın tamamını mı, genel anlamda malî paylaşımı mı yoksa manevi arınmayı da içeren daha geniş bir anlamı mı öne çıkardığı konusunda tefsirlerde farklı açıklamalar bulunmaktadır.
Bu nedenle ayeti bugünkü bütün zekât hesaplama ayrıntılarını doğrudan bu tek cümleden çıkarıyormuş gibi okumamak gerekir. Ancak ayetin malî sorumluluk, arınma ve paylaşma bilinciyle güçlü biçimde ilişkili olduğu açıktır.
Mekke Döneminde Zekâtın Anılması Nasıl Anlaşılmalıdır
Kur’an'ın Mekke dönemindeki ayetlerinde de yoksula yardım, malı paylaşma, infak ve sosyal sorumluluk güçlü biçimde vurgulanmıştır. Zekâtın daha sonra Medine döneminde ayrıntılı nisap, oran ve uygulama hükümlerinin belirlenmiş olması, daha önce malî sorumluluk anlayışının hiç bulunmadığı anlamına gelmez.Fussilet 7 bu açıdan insana şunu öğretir: Tevhid daha ilk dönemlerden itibaren insanın malıyla ilişkisini de değiştiren bir çağrıdır.
Allah'a inanmak yalnız:
“Allah birdir.”
demekle sınırlı değildir. İnsan sahip olduğu nimetlerin gerçek sahibi olmadığını, bunların kendisine emanet ve imtihan olarak verildiğini de düşünür.
Dolayısıyla ayetin Mekke bağlamındaki zekât vurgusu, inanç ile sosyal sorumluluğun daha başlangıçtan itibaren birbirinden koparılmadığını göstermektedir.
Zekât Neden İmanla Bu Kadar Yakından İlişkilendirilmiştir
Çünkü mal insanın en güçlü bağlılık alanlarından biridir. İnsan yıllarca çalışır, kazanır ve geleceğini güvence altına almak ister. Bunların hiçbiri yanlış değildir. Fakat malı paylaşma emri geldiğinde insanın kalbinde neyin merkezde olduğu daha görünür hâle gelebilir.İnsan:
“Bu tamamen benim, kimsenin hiçbir hakkı yok.”
diye düşünebilir.
Zekât ise ona sahipliğinin mutlak olmadığını hatırlatır. Allah'ın verdiği malın içinde başkalarının hakkı ve kişinin Rabbine karşı sorumluluğu da bulunmaktadır.
Bu nedenle zekât yalnız ekonomik transfer değildir. Aynı zamanda insanın:
“Mal benim ilahım değildir.”
diyebilmesinin davranışa dönüşen ifadelerinden biridir.
Tevhid kalpte başlar, fakat malın kullanılışında da görünür hâle gelir.
Zekât Malı Neden Manevi Bir Sınava Dönüştürür
Çünkü insanın sevdiği şeyi paylaşması, yalnız artanı vermesinden daha derin bir ahlaki anlam taşıyabilir. Para güvenlik hissi verir, seçenekleri artırır ve geleceğe dair rahatlık sağlayabilir. Bu yüzden insan kazandığından ayrılmayı zor bulabilir.Zekât insanı yoksullaştırmak için değil, malın kalp üzerindeki mutlak hâkimiyetini kırmak için güçlü bir ibadettir. İnsan malını kullanır fakat malın kendisini kullanmasına izin vermemeye çalışır.
Burada servetin kötü olduğu sonucu çıkarılmamalıdır. İslam'da helal yoldan elde edilmiş zenginlik başlı başına kınanmaz. Zengin insan zekâtını verir, hakkı gözetir ve malını hayırda kullanırsa serveti büyük bir iyilik imkânına dönüşebilir.
Asıl problem servet değil, servetin insanı sorumsuz ve kibirli hâle getirmesidir.
Zekât Vermeyen Her İnsan Otomatik Olarak Dinden Çıkmış Sayılır mı
Hayır. Bu ayetten hareketle belirli bir kişinin zekât vermemesi nedeniyle onu doğrudan kâfir ilan etmek doğru değildir. İslam ilim geleneğinde bir farzı inkâr etmek ile farz olduğunu kabul ettiği hâlde günah, cimrilik veya başka sebeplerle yerine getirmemek arasında önemli bir ayrım yapılmıştır.Fussilet 7'nin bağlamı müşrikler ve ahireti inkâr edenler hakkındadır. Ayet zaten onları:
“Ahireti inkâr edenler.”
olarak tanımlamaktadır.
Bu nedenle ayeti:
“Bir Müslüman bir yıl zekâtını vermedi, artık kesin dinden çıktı.”
şeklinde kullanmak ayetin bağlamını aşan ağır bir hüküm olur.
Zekâtı vermemek ciddi bir günah olabilir; fakat tek tek insanların iman hükmü aceleci biçimde dağıtılmamalıdır. Nihai hüküm Allah'a aittir.
Zekât Yoksullara Yapılan Gönüllü Bir İyilikten Neden Farklıdır
Sadaka ve gönüllü yardım büyük iyiliklerdir, fakat zekât İslam'da belirli şartlar oluştuğunda mali bir ibadet ve yükümlülük niteliği kazanır. Bu yüzden zekât veren kişi yalnız:“Ben ne kadar cömertim.”
diye düşünmemelidir.
Zekâtın önemli ahlaklarından biri, verilen malın hak sahibine karşı üstünlük aracı yapılmamasıdır. İnsan görevini yerine getirirken karşı tarafı aşağılamamalı, başına kakmamalı ve onu minnet altında bırakmamalıdır.
Bu bakımdan zekât yalnız verenin iyiliğini değil, alanın onurunu da koruyan bir hak bilincini geliştirmelidir.
Mal veren insan kendisini yoksulun sahibi gibi değil, Allah'ın kendisine verdiği nimetin sorumluluğunu yerine getiren kul olarak görür.
Zekât Fakirliği Tamamen Ortadan Kaldırmayı Garanti Eder mi
Zekât çok önemli bir sosyal dayanışma mekanizmasıdır, fakat tek başına bütün ekonomik sorunları otomatik biçimde çözeceğini söylemek aşırı basitleştirme olur. Fakirliğin işsizlik, savaş, eğitim yetersizliği, ekonomik kriz, sömürü, hastalık ve çeşitli yapısal sebepleri bulunabilir.Zekât bunların bazı etkilerini azaltabilir, muhtaç insanlara destek sağlayabilir ve toplumda dayanışma oluşturabilir. Fakat İslam'ın ekonomik ahlakını yalnız zekâta indirgememek gerekir. Adil ticaret, emeğin hakkının verilmesi, haksız kazançtan kaçınma, borç ahlakı ve gönüllü yardımlaşma da önemlidir.
Bir insan çalışanının hakkını yiyip sonra az miktarda sadaka vererek adaletsizliğini temizleyemez.
Gerçek mali ahlak, yardım etmek kadar haksızlık yapmamayı da içerir.
Fakir Bir İnsan Zekât Vermediği İçin Bu Ayetin Uyarısına Girer mi
Zekât, şartları oluşan mala sahip kişilere yönelik bir yükümlülüktür. Zekât verecek yeterli mala sahip olmayan yoksul insan, sahip olmadığı bir mal üzerinden sorumlu tutulmaz.Bu son derece önemli bir ilkedir. Fussilet 7'yi okuyup yoksul insanlara:
“Neden zekât vermiyorsun?”
diye yüklenmek ayetin ruhuyla bağdaşmaz.
İslam'da sorumluluk imkânla ilişkilidir. Zekâtın önemli amaçlarından biri zaten ihtiyaç sahiplerinin desteklenmesidir.
Dolayısıyla yoksulluk bir iman eksikliği değildir. Fakir olmak Allah katında değersizlik, zengin olmak da otomatik üstünlük anlamına gelmez.
İnsanın değeri yalnız banka hesabıyla ölçülmez.
“Ahireti İnkâr Edenler” İfadesi Neden Zekâtla Aynı Ayette Geçmektedir
Ahiret inancı insanın mal anlayışını kökten değiştirebilir. Eğer insan yalnız bu dünyada yaşadığını ve yaptığı hiçbir şeyin nihai hesabının bulunmadığını düşünürse mal konusunda farklı bir ahlaki çerçeve kurabilir.Kur’an ise insana:
“Kazandığın, harcadığın, hak yediğin veya yardım ettiğin her şey yalnız bugünkü hesabın değildir.”
bilincini kazandırır.
Ahiret inancı bu nedenle mali sorumluluğa güçlü bir temel sağlar. İnsan zekât verirken dünyada hemen karşılığını almak zorunda değildir. Allah'ın huzurunda hesap vereceğine ve iyiliğinin kaybolmayacağına inanır.
Fussilet 7'de zekât ile ahiret inkârının yan yana gelmesi, malın kullanılışı ile hesap bilinci arasındaki ilişkiyi çok güçlü biçimde ortaya koymaktadır.
Ahirete İnanmak İnsanın Para ve Servet Anlayışını Nasıl Değiştirir
Ahirete inanan insan dünyanın değersiz olduğunu düşünmek zorunda değildir. Çalışabilir, yatırım yapabilir, ev alabilir, iş kurabilir ve geleceği için birikim yapabilir.Fakat bütün bunları nihai varlık amacı hâline getirmez.
Ahiret bilinci ona:
“Bir gün bu mal burada kalacak, fakat onu nasıl kazandığının ve nasıl kullandığının sorumluluğu seninle gelecek.”
diye hatırlatır.
Bu bakış para kazanmayı yasaklamaz; kazancın ahlakını değiştirir.
İnsan yalnız:
“Ne kadar kazanabilirim?”
diye değil,
“Nasıl kazanıyorum ve kimin hakkına dikkat etmeliyim?”
diye de düşünmeye başlar.
Böylece ahiret inancı ekonomik hayatın dışında kalan soyut bir düşünce değil, günlük kararları etkileyen bir vicdan ölçüsüne dönüşür.
Zenginlik İnsanı Allah’tan Uzaklaştırır mı
Zenginlik kendi başına insanı Allah'tan uzaklaştırmaz. Mal bir nimettir ve aynı zamanda imtihandır. Onu nasıl kullandığımız önemlidir.Zengin insan büyük hayırlar yapabilir, istihdam oluşturabilir, ailesine ve topluma fayda sağlayabilir. Aynı servet başka bir insanın kibrini artırabilir veya haksızlığa araç olabilir.
Bu nedenle Kur’an'ın eleştirisi:
“Malın var.”
değil,
“Mal seni nasıl değiştirdi?”
sorusuna yöneliktir.
Fakirlik de otomatik takva değildir. Yoksul insan da hata yapabilir, zengin insan da çok salih olabilir.
Manevi değer ekonomik sınıfa otomatik olarak bağlanamaz.
Fussilet 7'nin malî uyarısı servete düşmanlık değil, servetin sorumlulukla kullanılmasını istemektedir.
Zekât İnsandaki Cimrilik Duygusunu Nasıl Terbiye Edebilir
İnsan sahip olduğu şeyi kaybetmekten korkabilir. Bu korku doğal ölçüler içinde geleceği planlamaya yardımcı olur; fakat aşırılaştığında insanı başkalarının ihtiyacına tamamen kapatabilir.Zekât, insanın:
“Verirsem azalırım.”
korkusuyla yüzleşmesine yardımcı olur. Kişi belirli bir kısmı Allah'ın emri doğrultusunda ayırarak malın tamamının kendisine mutlak anlamda ait olmadığını davranışla kabul eder.
Bu, bir gecede bütün cimriliği yok etmeyebilir. Ancak düzenli biçimde paylaşmak insanın sahip olma alışkanlığını sorumlulukla dengelemesine yardımcı olabilir.
Manevi açıdan önemli olan yalnız paranın el değiştirmesi değil, kalbin:
“Her şeyi tutmalıyım.”
tutkusundan arınmaya başlamasıdır.
Zekât Veren İnsan Verdiği Kişiyi Küçümseyebilir mi
Hayır. Bir insan zekât verdiği için karşısındakinin onurunu kırma hakkı kazanmaz. Tam tersine ibadetin ahlakı, verilen insanın şahsiyetine saygı göstermeyi gerektirir.Muhtaç kişiye yardım ederken:
“Sen bensiz hiçbir şey yapamazsın.”
duygusuna kapılmak, yardımın manevi değerini zedeleyebilir.
Bugün yardımın fotoğrafını çekmek, insanın mahremiyetini ifşa etmek veya yaptığı yardımı sosyal itibar malzemesine dönüştürmek konusunda da hassasiyet gerekir.
Her paylaşım gösteriş olmak zorunda değildir; bazı kampanyalar başkalarını iyiliğe teşvik edebilir. Fakat kişinin niyeti ve yardım alanın onuru önemlidir.
Zekât insanı büyütmek için değil, malın ve egonun üzerindeki sahiplik iddiasını küçültmek için bir ibadettir.
Zekât Yalnız Parayla İlgili Bir İbadet midir
Zekâtın fıkhî hükümleri elbette belirli mal türleri ve mali şartlarla ilgilidir. Bu bakımdan teknik anlamıyla zekât, sıradan bir:“İyi insan olma.”
kavramına indirgenemez.
Ancak zekâtın oluşturduğu ahlak çok daha geniş bir bilince katkı sağlayabilir. İnsan sahip olduğu nimeti yalnız kendisi için görmemeyi, toplumdaki muhtaç insanları fark etmeyi ve malı sorumlulukla kullanmayı öğrenir.
Bununla birlikte bilgi paylaşmak, insanlara zaman ayırmak veya başka biçimlerde iyilik yapmak zekâtın yerine geçmez. Bunlar ayrı güzel amellerdir.
Bir kişi:
“Ben insanlara bilgi veriyorum, o yüzden mali zekât vermeme gerek yok.”
diyemez.
Her ibadetin kendi niteliği vardır. Mali sorumluluğu başka iyiliklerle iptal etmemek gerekir.
Fussilet 7 Günümüzün Tüketim Kültürüne Nasıl Bir Mesaj Verir
Modern hayat insanı sürekli daha fazlasına yöneltebilir. Yeni bir ürün çıkar, kısa süre sonra bir yenisi gelir ve insan sahip olduğu şey hâlâ çalışmasına rağmen kendisini eksik hissedebilir.Bu süreçte kişi:
“Benim daha neye ihtiyacım var?”
sorusunu sürekli sorarken:
“Benim sahip olduklarımdan kimin hakkı veya ihtiyacı var?”
sorusunu unutabilir.
Fussilet 7 böyle bir dünyada paylaşma bilincini yeniden merkeze taşır. Bu, insanın güzel şeyler satın alamayacağı anlamına gelmez. Meşru tüketim kendi başına günah değildir.
Fakat tüketim insanın bütün kimliğini oluşturduğunda, sahip olmak hayatın nihai ölçüsüne dönüşebilir.
Zekât insana farklı bir soru öğretir: Ne kadar tuttuğun kadar, ne kadar hakkı yerine ulaştırdığın da önemlidir.
Fussilet Suresi 6–8. Ayetler Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
- ayette Hz. Peygamber'in insan olduğu fakat kendisine ilahın tek bir ilah olduğunun vahyedildiği açıklanmış; insanların Allah'a dosdoğru yönelmeleri ve O'ndan bağışlanma dilemeleri emredilmişti. Ayetin sonunda müşriklere ciddi bir uyarı yapılmıştı.
- ayet bu uyarıyı açıklayan özelliklerden söz eder: Zekâtı vermemek ve ahireti inkâr etmek. Böylece tevhid çağrısının yalnız soyut inanç olmadığı, malî sorumluluk ve ahiret bilinciyle de ilişkili bulunduğu ortaya çıkar.
- ayette ise tablo diğer tarafa dönecek ve iman edip salih ameller işleyenlere kesintisiz bir mükâfat bulunduğu bildirilecektir. Böylece üç ayet içinde çok dengeli bir yapı oluşur: 6. ayette tevhid ve istiğfar çağrısı, 7. ayette reddedişin ve sorumsuzluğun uyarısı, 8. ayette ise iman ile salih amelin güzel sonucu.
Fussilet Suresi 7. Ayetin En Büyük Manevi Mesajı Nedir
Fussilet Suresi 7. ayetin en büyük manevi mesajlarından biri şudur: İman, insanın malıyla ilişkisini de dönüştürmelidir.İnsan Allah'a inanıyor fakat parası söz konusu olduğunda bütün ahlaki ölçülerini unutuyorsa iman ile davranış arasında ciddi bir kopukluk oluşabilir.
Zekât insanın:
“Ben kazandım, dolayısıyla her şey yalnız benimdir.”
anlayışını düzeltir.
Emeğin değerlidir.
Çalışman gerçektir.
Fakat elde ettiğin nimetlerin içinde Allah'ın sana yüklediği sorumluluklar da vardır.
Ahiret inancı ise bu sorumluluğun yalnız insanların görüp görmemesine bağlı olmadığını hatırlatır. Kimse bilmeden de hakkı verebilirsin; çünkü hesabının yalnız toplumun gözünde olmadığına inanırsın.
Bu ayetin büyük çağrısı, tevhidi cüzdandan ayırmamaktır.
Fussilet Suresi 7. Ayetin Sonuç Olarak Bize Anlattığı Nedir
Fussilet Suresi'nin 7. ayeti, çok kısa bir ifade içinde insanın Allah'a, mala, topluma ve ahirete karşı sorumluluğunu aynı çerçevede buluşturmaktadır. Önceki ayette Allah'ın tek ilah olduğu bildirilmiş ve insanlardan O'na dosdoğru yönelmeleri istenmişti. Şimdi ise tevhid çağrısının ardından zekâtın verilmemesi ve ahiretin inkâr edilmesi üzerinde durulmaktadır. Böylece Kur’an, inancı insanın günlük hayatından ve ekonomik davranışlarından koparmamaktadır.İnsan çoğu zaman din ile parayı iki ayrı alan gibi görmek isteyebilir. İbadet camide, para piyasada diye düşünebilir. Oysa Kur’an'ın ahlakı bu ayrımı bu kadar keskin bırakmaz. İnsan namaz kıldığı gibi kazancında da Allah'ın sınırlarını düşünür; dua ettiği gibi borcunu da ciddiye alır; Allah'tan mağfiret istediği gibi muhtacın hakkına karşı da duyarlı olmaya çalışır.
Bu nedenle Fussilet 7'nin zekât vurgusu yalnız:
“Belirli miktarda para hesapla ve ver.”
meselesinden daha geniş bir ahlaki dünyaya açılır. Elbette zekâtın fıkhî hesap ve şartları önemlidir; fakat ibadetin kalbe verdiği mesaj da vardır:
“Sahip olduğun her şey yalnız sana ait mutlak bir güç değildir.”
İnsan emeğiyle kazanır. Bu emeği küçümsemek doğru değildir. Bir kişi yıllarca çalışmış, risk almış ve büyük bir şirket kurmuş olabilir. Onun başarısını:
“Sen hiçbir şey yapmadın.”
diye yok saymak adil olmaz.
Fakat aynı insan:
“Her şeyi yalnız ben yaptım ve hiç kimseye hiçbir sorumluluğum yok.”
dediğinde başka bir aşırılığa düşebilir.
Çünkü başarının oluşmasında insanın kontrol etmediği sayısız şart da vardır. Sağlık, zaman, fırsat, toplum, çalışanlar, müşteriler ve yaşadığı düzen onun çabasına eşlik etmiş olabilir.
Mümin bütün bunların üzerinde Allah’ın nimetini görür.
Bu fark servet sahibi insanı suçlu yapmaz.
Şükreden ve sorumluluğunu bilen bir insana dönüştürür.
Zekâtın sosyal boyutu da burada son derece önemlidir. Bir toplumda çok büyük servetler birikirken başka insanlar temel ihtiyaçlarını karşılayamıyorsa bu yalnız ekonomik değil, ahlaki bir soru da doğurur.
Zekât bu soruya:
“Toplumdaki muhtaç insanı görmezden gelme.”
cevabını verir.
Ancak İslam'ın sosyal adalet anlayışını yalnız zekâta indirmek de doğru değildir. Bir işveren çalışanının ücretini haksız yere düşük tutup sonra:
“Ben zekâtımı verdim.”
diyerek bütün sorumluluğunu tamamlamış sayılmaz.
Çünkü mali ahlakın başka alanları da vardır.
Hakkaniyetli ücret.
Dürüst ticaret.
Borçta sadakat.
Hileden uzak durmak.
Bunların her biri önemlidir.
Zekât haksızlığı satın alan bir temizlik makbuzu değildir.
İnsan önce haksızlıktan kaçınmalı, ardından Allah'ın kendisine yüklediği mali ibadetleri de yerine getirmelidir.
Ayetteki ahiret vurgusu bütün bu mali ahlakın temelini güçlendirmektedir. Çünkü insan yalnız insanların denetimine bağlı yaşarsa fırsat bulduğunda haksızlık yapabilir.
Kimse görmüyor.
Vergi denetimi yok.
Karşı taraf hakkını savunamıyor.
İnsan bu durumda:
“Kimse öğrenmeyecek.”
diyebilir.
Ahiret inancı ise ona:
“İnsanlardan gizlemek, Allah'ın hesabından çıkmak değildir.”
bilincini kazandırır.
İşte ahiret inancının günlük hayat üzerindeki en güçlü etkilerinden biri budur.
İnsan yalnız yakalanmaktan korktuğu için dürüst olmaz.
Allah’a hesap vereceğine inandığı için de dürüst olmaya çalışır.
Bu bilinç özellikle güç sahibi insan için çok değerlidir. Zayıf insanın hakkını almak kolay olabilir.
Çalışanın sana karşı çıkamıyor olabilir.
Borç verdiğin insan senden korkuyor olabilir.
Senin otoriten çok daha büyük olabilir.
Ama ahiret inancı:
“Güç sende diye hak da otomatik olarak sende değildir.”
der.
Fussilet 7 bu açıdan ekonomik ve sosyal ilişkilerde çok ciddi bir vicdan eğitimi sunmaktadır.
Ayet aynı zamanda yoksul insanın onurunu korumayı da öğretir. Zekât alan insan:
“Değersiz.”
değildir.
Hayatın şartları değişebilir.
Bugün veren yarın alabilir.
Bugün alan yarın büyük imkân sahibi olabilir.
Bu nedenle zekât ilişkisini insan sınıfları arasında üstünlük sistemine dönüştürmek yanlıştır.
Zenginlik Allah'ın kesin sevgi belgesi değildir.
Yoksulluk da Allah'ın bir kuldan hoşnut olmadığına dair işaret değildir.
Malın miktarı değil, insanın o malla nasıl imtihan olduğu önemlidir.
Bu bilinç yardım eden kişiyi kibirden korur.
Bir insana yardım ettiğinde onu küçük görmezsin.
Belki Allah seni onun ihtiyacına cevap olacak bir sebep kılmıştır.
Sen de başka alanlarda başka insanlara muhtaçsın.
İnsan tamamen bağımsız değildir.
Bir zengin doktora muhtaç olabilir.
Doktor çiftçinin ürettiği gıdaya muhtaçtır.
Çiftçi başka mesleklerin hizmetlerine ihtiyaç duyar.
Toplum karşılıklı bağımlılıklar içinde yaşar.
Zekât bu büyük insan ailesinde mali dayanışmanın ibadet hâline gelen biçimlerinden biridir.
Fussilet 7 günümüzün tüketim kültürüne de çok önemli bir soru yöneltmektedir. İnsan sürekli daha yeni telefon, daha yeni araba veya daha büyük ev isteyebilir.
Bunların kendisi mutlaka yanlış değildir.
Fakat bir noktada:
“Ne kadar daha?”
sorusu ortaya çıkar.
İnsan bütün hayatını tüketim seviyesini artırmak için harcıyor fakat çevresindeki hiçbir ihtiyaç onu ilgilendirmiyorsa mal onun için yalnız araç olmaktan çıkıp kimliğin ölçüsüne dönüşebilir.
Zekât bu kimliği kırar.
İnsana:
“Sen sahip oldukların değilsin.”
mesajını verir.
İnsan arabasından daha değerlidir.
Evinin metrekaresinden daha değerlidir.
Banka hesabından daha değerlidir.
Çünkü insanın Allah katındaki değerlendirilmesi servet miktarına indirgenemez.
Bu düşünce zengini kibirden korurken yoksulu da değersizlik hissinden koruyabilir.
Ayetin ahiret inkârı vurgusu ayrıca insana neden iyilik yaptığını sorgulatır. İnsan bazen yardım ederken karşılığında teşekkür, itibar veya sosyal görünürlük bekleyebilir.
Bunların bazıları doğal olabilir.
Fakat ahiret bilinci insana daha derin bir motivasyon sunar:
“İnsanlar görmese de Allah biliyor.”
Bu bilinç gizli iyiliği mümkün kılar.
Kimsenin bilmediği bir borcu kapatabilirsin.
Bir aileye sessizce destek olabilirsin.
Yaptığın iyiliği sosyal medyada paylaşmadan da mutlu olabilirsin.
Çünkü ödül beklentini yalnız insanların alkışına bağlamazsın.
Bu, insanı gösteriş bağımlılığından özgürleştirebilir.
Ancak burada da dengeli olmak gerekir. Bir hayır kampanyasını insanları teşvik etmek için duyurmak her zaman kötü niyet değildir. Esas mesele insanın niyetini sürekli kontrol etmesidir.
İyilik görünür olabilir ama iyiliğin merkezi ego olmamalıdır.
Fussilet 7 aile içinde de önemli bir mali eğitim sunabilir. Çocuklara yalnız para kazanmayı öğretmek yeterli değildir.
Para yönetmeyi.
İsraf etmemeyi.
Paylaşmayı.
Başkalarının emeğine saygı göstermeyi.
Bunlar da öğretilmelidir.
Bir çocuk:
“Başarılı olmak çok para kazanmak demektir.”
anlayışıyla büyürse insan değerini ekonomik başarıyla özdeşleştirebilir.
Daha dengeli eğitim:
“Çalış, üret ve başarılı ol; ama kazancının seni nasıl bir insana dönüştürdüğünü de önemse.”
der.
İşte zekâtın ahlakı yeni nesillere yalnız mali ibadet değil, sorumlu sahiplik anlayışı kazandırabilir.
Ayette zekât vermemekle ahireti inkâr etmenin yan yana bulunması bize bir başka önemli soru daha sordurur:
“Ahirete gerçekten inanmak hayatımı ne kadar değiştiriyor?”
Bir insan dil ile:
“Ahirete inanıyorum.”
diyebilir.
Fakat bütün davranışları:
“Yalnız bugün var.”
mantığıyla kurulmuş olabilir.
Bu durumda ahiret inancının hayat üzerindeki etkisini yeniden düşünmek gerekir.
Elbette iman yalnız davranışların toplamı değildir ve günah işleyen kişinin imanını hemen yok sayamayız.
Fakat gerçek inanç insanın davranışlarında en azından bir mücadele ve yöneliş oluşturmalıdır.
Yanlış yapar.
Vicdanı rahatsız olur.
Tevbe eder.
Düzeltmeye çalışır.
Bu hareket, imanın hayata dokunduğunu gösterir.
Fussilet 7'nin ardından 8. ayetin iman edip salih amel işleyenlere kesintisiz bir mükâfat bulunduğunu bildirmesi bu noktada çok anlamlıdır.
Kur’an yalnız:
“Vermeyenlerin vay hâline.”
deyip bırakmaz.
Bir sonraki ayette doğru yönelişin güzel sonucunu gösterir.
Yani yine müjde ile uyarı yan yanadır.
Bu, Fussilet Suresi'nin başlangıcındaki büyük dengeyi sürdürmektedir.
İnsan korkuyla değil, ümit ve sorumluluğun birlikte oluşturduğu bilinçle Rabbine yönelir.
Fussilet Suresi 7. ayet bugün bize şu soruları sordurur: Malı yalnız kendi mülküm gibi mi görüyorum, başkalarının hakkına karşı duyarlı mıyım, zekâtı bir yük mü yoksa kulluğun mali boyutu mu olarak görüyorum, yoksul insanı yardım ettiğim için küçümsüyor muyum ve ahirete inandığımı söylediğim hâlde ekonomik kararlarımda hesap bilincini tamamen unutuyor muyum?
Bu sorular ayetin yalnız zekât vermeyen ve ahireti inkâr eden insanları tarif etmediğini; tevhid, mal, paylaşma, sosyal sorumluluk, yoksulun onuru, servetin sınavı ve ahiret hesabı üzerine son derece kapsamlı bir hayat ölçüsü sunduğunu göstermektedir.
Sonuç olarak Fussilet Suresi 7. ayet bize şunu öğretmektedir: Tevhid insanın malıyla ilişkisini de değiştirmelidir. Zekât, malın Allah'ın verdiği bir emanet olduğunu ve toplumdaki hak sahiplerinin unutulmaması gerektiğini hatırlatan mali ibadettir. Ahiret inancı ise insanın kazancını ve harcamasını yalnız dünya hesabıyla değil, Allah'a vereceği hesapla birlikte değerlendirmesini sağlar.
Bununla birlikte ayeti insanlara kolayca küfür hükmü dağıtmak için kullanmamak gerekir. Zekâtı ihmâl eden Müslüman ile zekâtın ilahî yükümlülüğünü ve ahireti inkâr eden kişinin durumu aynı cümleyle değerlendirilmemelidir. Bireylerin nihai hükmü Allah'a aittir.
Fussilet 7'nin yaşayan insana büyük çağrısı şudur: Kazan, üret ve mal sahibi ol; fakat sahip olduğun şeylerin seni sahiplenmesine izin verme. Muhtacın hakkını unutma, malı üstünlük ölçüsüne dönüştürme ve bir gün Allah'ın huzurunda bu nimeti nasıl kullandığının hesabını vereceğini hatırla.
İman kalpte başlar; fakat cüzdana hiç dokunmuyorsa insanın kendi iman-sorumluluk ilişkisini yeniden düşünmesi gerekir.
⠀
Son Söz