İsrâ Suresi 65. Ayette “Benim Kullarım Üzerinde Senin Hiçbir Hâkimiyetin Yoktur; Vekil Olarak Rabbin Yeter” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
İsrâ Suresi 65. Ayetin Anlamı Nedir
İsrâ Suresi'nin 65. ayeti, önceki ayetlerde ayrıntılı biçimde anlatılan şeytanın tehdit ve yöntemlerinin ardından son derece güçlü bir sınır koymaktadır. Şeytan insanı çağırabilir, günahı süsleyebilir, çeşitli vaatlerde bulunabilir; fakat Allah'ın kulları üzerinde zorlayıcı ve mutlak bir hâkimiyete sahip değildir.Ayetin anlamı şöyledir:
Bu ayet korku üzerine değil, güven üzerine kuruludur. Önce şeytanın yöntemleri anlatılmış, ardından mümine adeta şöyle denilmiştir: Onun tehdidini bil ama onu gözünde büyütüp bağımsız bir güç hâline getirme. Senin Rabbin var ve gerçek koruyucu olarak O yeter.
“Benim Kullarım” İfadesi Kimleri Anlatmaktadır
Ayetin “benim kullarım” ifadesi, Allah'a yönelen, O'na kulluk etmeye çalışan ve şeytanın çağrısını mutlak otorite kabul etmeyen insanları anlatan güçlü bir yakınlık ifadesidir. Kur’an'ın başka ayetlerinde de samimi kulların şeytanın zorlayıcı hâkimiyetinden korunacağı bildirilir.Burada “Allah'ın kulu” olmak, kişinin hiç hata yapmaması anlamına gelmez. Mümin de yanlış yapabilir, vesveseye kapılabilir veya bir günaha düşebilir. Asıl mesele, şeytanı hayatının sahibi hâline getirmemesi ve düştüğünde yeniden Rabbine dönebilmesidir.
Kulluk kusursuzluk iddiası değil, yöneliştir. İnsan tökezlese bile yönünü yeniden Allah'a çevirebilir. Şeytanın istediği, yalnız günah işlememiz değil; günah işledikten sonra Allah'a dönmekten vazgeçmemizdir.
“Senin Hiçbir Hâkimiyetin Yoktur” Ne Demektir
Buradaki “hâkimiyet” ifadesi, şeytanın insan üzerinde zorlayıcı, kaçınılmaz ve iradeyi ortadan kaldıran bir otoriteye sahip olmadığını anlatır.Şeytan insanın elini tutup zorla hırsızlık yaptıramaz. Dilini zorla yalan söyletmez. İnsanın iradesini elinden alıp onu bir kukla gibi hareket ettiremez. Onun yöntemi daha çok:
Vesvese vermek, günahı süslemek, yanlış gerekçeler üretmek ve insanı kendi tercihiyle peşinden sürüklemeye çalışmaktır.
Bu nedenle şeytanın gücü ile insanın iradesini birbirinden ayırmak gerekir. Şeytan etkileyebilir ama hükmedemez; çağırabilir ama mecbur bırakamaz.
İşte insanın sorumluluğu da bu noktada anlam kazanır.
Şeytanın Gücü Yoksa Neden Ondan Sakınmamız İsteniyor
Çünkü zorlayıcı hâkimiyet sahibi olmamak, etkisiz olmak anlamına gelmez.Bir insanın sizi bir şeye zorlayacak gücü olmayabilir ama sizi ikna edebilir. Reklam sizi satın almaya zorlamaz fakat etkileyebilir. Kötü bir arkadaş elinizi tutup günah işletmez ama yanlışınızı normal gösterebilir.
Şeytanın etkisi de buna benzer biçimde ikna, süsleme, vesvese ve aldatma üzerinden işler.
Bu yüzden iki aşırı uçtan kaçınmak gerekir. Birincisi:
“Şeytanın hiçbir etkisi yok.”
demek.
İkincisi:
“Şeytan isterse beni tamamen kontrol eder.”
demek.
Kur’an'ın dengesi açıktır: Şeytan gerçek bir düşmandır ama mutlak bir efendi değildir.
Şeytan İnsanın İradesini Ele Geçirebilir mi
Kur’an'ın ortaya koyduğu temel tabloya göre insan, normal ahlaki sorumluluk alanında irade sahibidir. Şeytanın insanın iradesini tamamen ortadan kaldırıp onun yerine karar verdiği bir sistem anlatılmaz.Bu nedenle kişi:
“Ben istemedim, şeytan yaptı.”
diyerek bütün sorumluluğunu ortadan kaldıramaz.
Elbette insan üzerinde psikolojik, sosyal ve biyolojik pek çok etken olabilir. Bunlar kişinin sorumluluğunun değerlendirilmesinde önemli olabilir. Fakat ayetin konusu, şeytanın insan üzerinde mutlak bir efendilik kurmadığını göstermektir.
Vesvese ile zorunluluk aynı değildir.
Şeytan insanı günaha çağırabilir; fakat insanın Allah'a sığınma, uzaklaşma, tövbe etme ve doğruyu seçme imkânı vardır.
Bir Mümin Günaha Düştüğünde Şeytan Onun Üzerinde Hâkimiyet Kurmuş mu Olur
Tek bir günahı böyle yorumlamak doğru değildir.Mümin hata yapabilir. Bazen nefsine yenilebilir. Bazen öfkeyle yanlış konuşabilir. Bazen uzun süre mücadele ettiği bir günaha tekrar düşebilir.
Bu durum:
“Artık şeytan beni ele geçirdi.”
anlamına gelmez.
Asıl mesele insanın günah karşısındaki tavrıdır. Günahı savunuyor mu? Normalleştiriyor mu? Yoksa pişman olup dönüş mü arıyor?
Tövbe burada çok önemlidir. Çünkü tövbe insanın:
“Yanlış yöneldim ama yönümü yeniden Allah'a çeviriyorum.”
demesidir.
Bu nedenle düşmek yenilginin tamamı değildir; yerde kalmayı kabul etmek çok daha tehlikelidir.
Şeytanın En Büyük Aldatmalarından Biri “Sen Artık Kurtulamazsın” Düşüncesi midir
Evet, günah sonrasındaki umutsuzluk çok tehlikeli bir tuzak olabilir.İnsan bir günah işler. Sonra içinde şöyle bir düşünce oluşabilir:
“Ben artık kötü biriyim.”
“Allah beni kabul etmez.”
“Bu kadar hatadan sonra dönmenin anlamı yok.”
Bu düşünce kişiyi tövbeye değil, daha fazla günaha götürebilir.
Oysa Allah'ın kulları üzerinde şeytanın mutlak hâkimiyetinin bulunmadığını bildiren bu ayet, mümine çok güçlü bir umut verir. Şeytan senin Allah'a dönme kapını kapatamaz.
Günahın ciddi olabilir. Fakat Allah'ın rahmeti hakkında son hükmü veren şeytan değildir.
Şeytanın sana verebileceği en tehlikeli yalanlardan biri, Allah'ın seni artık istemediğine inandırmasıdır.
“Vekil Olarak Rabbin Yeter” Ne Anlama Gelir
“Vekil” burada güvenilen, kendisine dayanılan, işi gözetip koruyan anlamları taşır. Ayet insana:“Şeytana karşı kendi gücünün yeterli olduğunu düşün.”
demiyor.
Tam tersine:
“Rabbin yeter.”
diyor.
Bu çok önemli bir kulluk bilincidir.
İnsan:
Tedbir alır.
Nefsini eğitir.
Günaha götüren ortamdan uzaklaşır.
İyi çevre seçer.
Ama bütün bunların üzerinde Allah'a dayanır.
Tevekkül:
“Ben hiçbir şey yapmayayım, Allah beni korur.”
değildir.
Doğru anlayış:
“Elimden gelen tedbiri alırım, fakat nihai güvenimi kendi gücüme değil Rabbime bağlarım.”
şeklindedir.
Allah’a Sığınmak Pratik Hayatta Ne Anlama Gelir
Allah'a sığınmak yalnız belirli bir cümleyi söylemekten ibaret değildir. “Eûzü billâhi mine'ş-şeytânirracîm” demek çok değerlidir; fakat insanın davranışlarını da bu sığınmaya uygun hâle getirmesi gerekir.Örneğin bir ortam sürekli insanı günaha sürüklüyorsa oradan uzaklaşmak da sığınmanın davranışsal yönlerinden biri olabilir. Öfkelendiğinde susmak, harama götüren içerikleri kapatmak, kötü arkadaş çevresini değiştirmek ve günaha götüren alışkanlıkları kesmek de korunmanın parçasıdır.
Allah'a sığınmak dua ile tedbiri birleştirmektir.
İnsan kapıyı ardına kadar açık bırakıp:
“Allah beni korusun.”
demekle yetinmemelidir.
Kendisinin kapatabileceği kapıları da kapatmalıdır.
Şeytandan Korunmak İçin Sürekli Korku İçinde Yaşamak Gerekir mi
Hayır.Bu ayetin önemli yönlerinden biri tam tersine şeytan korkusunu sınırlamasıdır.
Önceki ayette şeytanın çok çeşitli yöntemleri anlatıldı. Eğer yalnız orada durulsaydı insan:
“Her yerde şeytan var, nasıl korunacağım?”
diye büyük bir korkuya kapılabilirdi.
65. ayet hemen ardından gelir ve:
“Benim kullarım üzerinde senin hâkimiyetin yoktur.”
der.
Bu çok güçlü bir denge kurar.
Mümin uyanıktır ama paranoyak değildir. Şeytanı tanır ama hayatının merkezine şeytanı koymaz.
İslam'da kalbin merkezi şeytan korkusu değil, Allah'a güven olmalıdır.
Her problemi görünmez bir saldırıya bağlamak yerine normal sebepleri de araştırmak gerekir.
Her Olumsuz Düşünce Şeytanın Vesvesesi midir
Hayır.İnsan zihni çok karmaşıktır. Kaygılar, alışkanlıklar, geçmiş deneyimler, korkular ve zihinsel çağrışımlar çeşitli düşünceler oluşturabilir.
Bu nedenle aklımıza gelen her rahatsız edici düşünce için:
“Kesin şeytan bunu söyledi.”
demek doğru değildir.
Bazen insan kendi korkusuyla mücadele etmektedir. Bazen zihni istemsiz düşünceler üretmektedir. Bazen de gerçekten günaha yönlendiren bir vesvese söz konusu olabilir.
Her durumda daha önemli soru şudur:
Bu düşünceyi takip etmek zorunda mıyım?
Cevap hayırdır.
Bir düşüncenin akla gelmesi ile onu benimsemek aynı şey değildir.
İnsan istemeden aklına gelen düşünceden dolayı kendisini hemen günahkâr veya şeytanın kontrolünde görmemelidir.
Şeytanın Hâkimiyetinin Olmaması Manevi Mücadeleyi Kolay mı Yapar
Kolay demek doğru olmayabilir.İnsanın nefsi vardır.
Alışkanlıkları vardır.
Çevresel baskılar vardır.
Günah bazen güçlü bir cazibeye sahip olabilir.
Dolayısıyla manevi mücadele ciddi emek gerektirebilir.
Ayetin verdiği umut ise şudur:
Mücadele imkânsız değildir.
İnsan:
Bir bağımlılıktan çıkabilir.
Kötü alışkanlığını değiştirebilir.
Öfkesini yönetmeyi öğrenebilir.
Haram kazancı bırakabilir.
Yanlış çevreden uzaklaşabilir.
Tövbeyle hayatında yeni bir dönem açabilir.
Bu süreç bazen profesyonel destek de gerektirebilir. Bundan utanmak gerekmez.
Allah'a güvenmek, gerektiğinde insanlardan meşru yardım almayı reddetmek değildir.
“Allah’ın Kulu” Olmak Şeytana Karşı Nasıl Koruma Sağlar
Kulluk insanın hayatının merkezini belirler.İnsan sürekli:
“Ben ne istiyorum?”
diye yaşarsa arzuları kolayca mutlak ölçü hâline gelebilir.
Kulluk ise:
“Allah benden ne istiyor?”
sorusunu hayatın içine getirir.
Bu soru her arzuya otomatik biçimde teslim olmamızı engelleyebilir.
Kişi:
Öfkelidir ama Allah'ın adaletini hatırlar.
Para kazanmak ister ama haramı hatırlar.
İntikam almak ister ama haksızlığı düşünür.
Şehveti güçlüdür ama sınırı hatırlar.
İşte kulluk insana bir üst ölçü verir.
Şeytanın vaatleri nefsin arzusuna hitap eder; kulluk insanı arzularından daha büyük bir ölçüye bağlar.
Şeytanın Hâkimiyeti Yoksa İnsan Neden Bazen Aynı Günaha Tekrar Tekrar Düşer
Tekrarlayan günah her zaman şeytanın doğrudan ve sürekli kontrolü anlamına gelmez. Bazen davranış alışkanlığa dönüşmüştür. Bazen çevre aynı kalmıştır. Bazen tetikleyiciler bilinmiyordur. Bazen insan yalnız iradesine güvenip sistemini değiştirmemiştir.Örneğin bir kişi:
“Bu içeriğe bir daha bakmayacağım.”
diyebilir ama onu sürekli karşısına çıkaran hesapları takip etmeye devam eder.
Bir başkası:
“Öfkelenmeyeceğim.”
der ama sürekli aynı tartışma biçiminin içinde kalır.
Manevi mücadele sadece:
“Bir daha yapmayacağım.”
demekten ibaret değildir.
Bazen düzen değiştirmek gerekir.
Tövbenin yanında tedbir, iradenin yanında alışkanlık yönetimi gerekir.
Bu, şeytanın hâkimiyetsizliğini insanın sorumsuzluğu anlamına çevirmemek için önemlidir.
Şeytanın İnsan Üzerinde Mutlak Hâkimiyeti Yoksa Kötülük Neden Bu Kadar Yaygın
Çünkü kötülüğün varlığı yalnız şeytanın gücüyle açıklanamaz.İnsanların:
Çıkarları.
korkuları.
hırsları.
sosyal sistemleri.
alışkanlıkları.
bilinçli tercihleri.
de kötülüğün yayılmasında rol oynayabilir.
Şeytan insanların zaaflarını kullanmaya çalışabilir; fakat kötülüğün gerçek dünyadaki pek çok biçimi insanların kendi kararlarıyla meydana gelir.
Bu nedenle:
“Dünyadaki bütün kötülüğü şeytan yaptı.”
demek insan sorumluluğunu görünmez hâle getirir.
Savaş kararını insanlar verir.
Rüşveti insanlar alır.
İftirayı insanlar yayar.
Zulmü insanlar uygular.
Şeytanın varlığı insanın ahlaki fail oluşunu ortadan kaldırmaz.
“Rabbin Yeter” İfadesi İnsanlara Hiç Güvenmemek Anlamına mı Gelir
Hayır.İnsanlara güvenmek, uzmanlardan yardım almak ve dostlara dayanmak hayatın doğal parçalarıdır.
Hasta olduğunda doktora gidersin.
Zor zamanda arkadaşından yardım istersin.
Hukuki problemde avukata başvurursun.
Bunlar Allah'a güvenle çelişmez.
“Rabbin yeter” ifadesinin anlamı, nihai ve mutlak güven kaynağını Allah bilmek şeklinde anlaşılmalıdır.
İnsanlar yardımcı olabilir ama yanılabilir.
Doktor tedavi eder ama şifayı garanti edemez.
Dost destek verir ama her sorunu çözemez.
Allah ise bütün varlığın Rabbidir.
İnsanlara vesile olarak güvenebiliriz; onları Rab seviyesinde mutlaklaştırmayız.
İsrâ Suresi 64 ve 65. Ayetler Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
64. ayette şeytanın yöntemleri son derece güçlü ifadelerle anlatılmıştı: Sesiyle ayartması, atlı ve yayalı kuvvetleriyle saldırması, mallar ve çocuklar konusunda ortak olması ve aldatıcı vaatlerde bulunması.Bu tablo tek başına okunduğunda şeytanın neredeyse her yeri kuşattığı düşünülebilir.
65. ayet tam burada gelir ve büyük bir sınır koyar:
“Benim kullarım üzerinde senin hiçbir hâkimiyetin yoktur.”
Bu iki ayet birlikte okunmalıdır.
64. ayet:
Şeytanı küçümseme.
65. ayet:
Şeytanı büyütüp ilahlaştırma.
der.
Birincisi uyanıklık kazandırır.
İkincisi güven verir.
Kur’an korkuyla umudu burada da dengeler: Düşmanını tanı fakat Rabbinin korumasını daha büyük bil.
İsrâ Suresi 65. Ayetin En Büyük Manevi Mesajı Nedir
Bu ayetin en büyük manevi mesajlarından biri şudur:Şeytanın sana söylediği en büyük yalanlardan biri, onun karşısında çaresiz olduğundur.
İnsan:
“Ben değişemem.”
“Bu günah beni bırakmaz.”
“Ben zaten böyleyim.”
“Artık dönüşüm mümkün değil.”
diye düşünebilir.
Bu düşünceler insanı mücadeleden vazgeçirebilir.
Oysa ayet:
“Benim kullarım üzerinde senin hâkimiyetin yoktur.”
diyor.
Bu, her mücadelenin kolay olacağı anlamına gelmez.
Ama şeytanın kaderimiz olmadığı anlamına gelir.
İnsan yeniden başlayabilir.
Tövbe edebilir.
Yardım alabilir.
Çevresini değiştirebilir.
Allah'a sığınabilir.
Müminin ümidi, kendi gücünün sınırsız olmasından değil, Rabbinin kendisine yeterli olmasından doğar.
İsrâ Suresi 65. Ayetin Sonuç Olarak Bize Anlattığı Nedir
İsrâ Suresi'nin 65. ayeti, şeytanın bütün tehditlerine, vesveselerine ve aldatıcı yöntemlerine rağmen Allah'a yönelen kullar üzerinde zorlayıcı ve mutlak bir hâkimiyetinin bulunmadığını ve gerçek güven kaynağı olarak Allah'ın yeterli olduğunu öğretmektedir.Bu ayetin ilk büyük mesajı, şeytanı Allah'a rakip bir güç gibi düşünmemektir. Önceki ayetlerde şeytan güçlü bir düşman gibi anlatıldı. İnsanları sesleriyle çağıracağını, malları ve çocukları konusunda onları saptırmaya çalışacağını ve çeşitli vaatlerde bulunacağını öğrendik.
Fakat bütün bunların hemen ardından:
“Senin hiçbir hâkimiyetin yoktur.”
denilmesi son derece önemlidir.
Şeytan:
Yaratılmıştır.
Sınırlıdır.
Allah'ın hükümranlığının dışına çıkamaz.
Allah ile şeytan arasında birbirine denk iki ilahın savaşı yoktur.
Rab Allah'tır.
Şeytan ise isyan etmiş bir yaratılmıştır.
İkinci büyük mesaj, insanın şeytan karşısında iradesiz olmadığıdır. Şeytanın varlığını kabul etmek:
“Ben ne yaparsam yapayım zaten o kontrol ediyor.”
demek değildir.
İnsan tercih eder.
Bu yüzden günahın hesabı vardır.
Bu yüzden tövbe anlamlıdır.
Bu yüzden iyilik değerlidir.
İrade olmasaydı ahlaki sorumluluk da olmazdı.
Ayet insanın seçiminin önemini yeniden hatırlatmaktadır.
Üçüncü büyük mesaj, Allah'a kulluğun insanı şeytan karşısında güçlendirmesidir. Bu güç insanın kendisini yenilmez görmesi değildir.
Tam tersine:
“Tek başıma yeterim.”
demekten vazgeçip:
“Rabbime muhtacım.”
diyebilmesidir.
Kibir insanı kendi gücüne bağlar.
Kulluk ise Allah'a bağlar.
İblis:
“Ben üstünüm.”
dedi.
Mümin:
“Rabbim bana yeter.”
der.
Bu iki cümle arasındaki fark, kibir ile kulluk arasındaki farktır.
Dördüncü büyük mesaj, günaha düştükten sonra dönüşün mümkün olmasıdır. Şeytan insanı yalnız günaha çağırmaz; günah sonrasında da:
“Artık bittin.”
demek isteyebilir.
Fakat Allah'ın kulları üzerinde onun hâkimiyeti yoktur.
İnsan tövbe edebilir.
Yanlışını telafi edebilir.
Kul hakkını ödeyebilir.
Hayatının yönünü değiştirebilir.
Geçmiş günah geleceğin zorunlu kaderi değildir.
İslam'ın tövbe anlayışı insana yeniden başlangıç imkânı verir.
Beşinci büyük mesaj, şeytan korkusunu takıntıya dönüştürmemektir. Bazı insanlar her olayın arkasında şeytan arayabilir.
Evde bir eşya kaybolur:
“Şeytan.”
Bilgisayar bozulur:
“Şeytan.”
Kötü bir düşünce gelir:
“Şeytan beni ele geçirdi.”
Bu yaklaşım insanı sağlıksız bir korkuya sürükleyebilir.
Kur’an şeytana karşı uyanıklık ister ama hayatın bütün merkezini şeytana bırakmaz.
Mümin şeytanı değil Allah'ı merkeze alır.
Sorunun doğal sebebi varsa onu araştırır.
Manevi yönü varsa dua eder.
Gerekiyorsa uzman yardımı alır.
Dengeyi korur.
Altıncı büyük mesaj, vesvese ile günahı birbirinden ayırmaktır. İnsanın aklına kötü bir düşüncenin gelmesi, onu hemen günahkâr yapmaz.
İnsan düşünceyi reddedebilir.
Ondan rahatsız olabilir.
Üzerinde durmayabilir.
Bu nedenle özellikle istemsiz düşünceler yaşayan kişilerin:
“Bunu düşündüm, demek ki kötü insanım.”
diye kendilerini sürekli suçlamaları doğru değildir.
Düşüncenin gelmesi ile onu isteyerek benimsemek ve davranışa dönüştürmek aynı şey değildir.
Bu ayrım manevi huzur açısından önemlidir.
Yedinci büyük mesaj, şeytanı bahane etmeden kendi zaaflarımızı tanımaktır. İnsan:
“Şeytan beni kızdırıyor.”
diyebilir.
Peki öfkesini yönetmek için ne yapıyor?
“Şeytan beni harama çağırıyor.”
Peki harama götüren ortamdan uzaklaşıyor mu?
“Şeytan beni kıskandırıyor.”
Peki şükür ve kalp eğitimi üzerinde çalışıyor mu?
Manevi mücadele yalnız düşmanı suçlamak değil, kendi savunmamızı güçlendirmektir.
İnsan nefsini tanıdığında şeytanın hangi kapılardan girmeye çalışabileceğini daha iyi görebilir.
Sekizinci büyük mesaj, kötü alışkanlıklarla mücadelede yalnız dua ile yetinmeyip sistemi de değiştirmektir. Dua çok önemlidir.
Fakat bir bağımlılık söz konusuysa bazen:
Profesyonel destek.
erişim engeli.
çevre değişikliği.
rutin düzenleme.
gerekebilir.
Bunlar tevekküle aykırı değildir.
Allah'ın yarattığı sebeplerden yararlanmaktır.
“Rabbin yeter” demek, bütün meşru sebepleri reddetmek değil; sebepleri kullanırken sonucu Allah'a bağlamaktır.
Bu anlayış dini hayatı gerçekçi ve dengeli tutar.
Dokuzuncu büyük mesaj, iyi çevrenin önemidir. Şeytan insanı çoğu zaman yalnız başına düşünceleriyle değil, sosyal çevre üzerinden de etkileyebilir.
Bir ortamda:
Haram normalleşmişse.
Yalan komik görülüyorsa.
Zulüm başarı sayılıyorsa.
insan zamanla etkilenebilir.
Bu yüzden iyi arkadaş yalnız eğlendiğimiz kişi değildir.
Bazen bizi yanlış yaptığımızda uyaran kişidir.
Seni Allah'tan uzaklaştıran çevre ile seni iyiliğe çağıran çevre aynı değildir.
İnsan çevresini seçerken manevi geleceğini de düşünmelidir.
Onuncu büyük mesaj, Allah'a sığınmanın aktif bir davranış olduğunu bilmektir. İnsan:
“Allah beni korur.”
deyip sürekli tehlikeye doğru yürümemelidir.
Bir şeyin kendisine zarar verdiğini biliyorsa mesafe koyar.
Günaha götüren uygulamayı siler.
Zararlı ilişkiyi sınırlar.
Haram kazancı terk eder.
Öfkesini tetikleyen ortamda farklı yöntem kullanır.
Dua, insanın kendi sorumluluğunu yerine getirmemesinin bahanesi değildir.
Gerçek tevekkül tedbirle birlikte yaşanır.
On birinci büyük mesaj, insanın kendi gücüne aşırı güvenmemesidir. Şeytanın hâkimiyetinin olmadığını bilmek:
“Ben çok güçlüyüm, bana hiçbir şey olmaz.”
demeye götürmemelidir.
Bu da başka bir kibir olabilir.
İnsan bugün uzak durduğu bir günaha yarın düşebilir.
Bu nedenle mümin:
Kendisine güvenmekten çok Allah'a sığınır.
Manevi güven, kendini yenilmez sanmak değil; zayıflığını bilip doğru yere dayanabilmektir.
Bu tevazu insanı daha dikkatli tutar.
On ikinci büyük mesaj, geçmişimiz nedeniyle kendimizi mahkûm etmemektir. Bir insan yıllarca yanlış yaşamış olabilir.
Bu onun bundan sonra da mutlaka aynı kalacağı anlamına gelmez.
İnsan değişebilir.
Tövbe edebilir.
İyilik yapabilir.
Allah'a yönelebilir.
Şeytan ise:
“Sen zaten hep böyleydin.”
diyerek geçmişi geleceğin zincirine çevirmek isteyebilir.
Kur’an'ın mesajı bundan daha umutludur:
Geçmişini değiştiremezsin ama yönünü değiştirebilirsin.
Allah'a dönüşün anlamı tam da budur.
On üçüncü büyük mesaj, başkasını da şeytanın değişmez esiri gibi görmemektir. Bir insan bugün çok yanlış yaşıyor olabilir.
Fakat:
“Bu insan asla düzelmez.”
demek bize düşmez.
Belki yarın tövbe eder.
Belki bizim bilmediğimiz bir iç mücadele yaşıyordur.
Bu, davranışının yanlış olduğunu söylememize engel değildir.
Ancak yanlış davranışı eleştirmek ile insanın bütün geleceğini kapatmak aynı şey değildir.
Allah'ın hidayet kapısını insan diliyle kapatmamak gerekir.
On dördüncü büyük mesaj, Allah'ın korumasına güvenmenin insanı umutsuzluktan kurtarmasıdır. İnsan bazen dünyadaki kötülüğe bakar:
“Bu kadar yanlış karşısında nasıl ayakta kalacağız?”
diye düşünebilir.
Ayetin cevabı:
“Vekil olarak Rabbin yeter.”
şeklindedir.
Bu cümle bütün problemlerin dünyada hemen biteceği anlamına gelmez. Fakat mümine nihai olarak sahipsiz olmadığını hatırlatır.
Allah'a güvenmek, hayatın kolay olacağı garantisi değil; zorluk içinde yalnız olmadığını bilmektir.
Bu fark çok önemlidir.
On beşinci büyük mesaj, “Rabbin yeter” ifadesinin bağımsızlık değil doğru bağımlılık öğretmesidir. Modern insan bazen:
“Kimseye ihtiyacım yok.”
demeyi güç zannedebilir.
Oysa insan:
Havaya.
Suya.
yiyeceğe.
başka insanlara.
ve nihayet Allah'ın yaratmasına muhtaçtır.
Gerçek mesele ihtiyaçsız olmak değil, nihai bağımlılığımızı doğru yere bağlamaktır.
İnsanlara muhtaç olabiliriz.
Fakat onların hepsi bizim gibi yaratılmıştır.
Allah ise Rabbimizdir.
Bu bilinç insanı hem kibirden hem yaratılmışlara aşırı bağımlılıktan korur.
On altıncı büyük mesaj, şeytanla mücadeleyi günlük hayata taşımaktır. Şeytandan korunmak yalnız büyük dinî anlarda gerçekleşmez.
Bir tartışmada hakaret etmemek.
Bir kazanç fırsatında haramdan kaçınmak.
Bir dedikoduyu yaymamak.
Bir görüntüyü kapatmak.
Öfkeliyken mesaj göndermemek.
Haksız olduğunu anlayınca özür dilemek.
Bunların her biri şeytanın çağrısına karşı küçük ama gerçek dirençler olabilir.
Manevi savaşın büyük kısmı günlük hayatın sessiz kararlarında verilir.
İnsan karakterini bu küçük tercihlerle inşa eder.
On yedinci büyük mesaj, 64 ve 65. ayetlerin birlikte korku ve güven dengesini kurmasıdır. 64. ayet şeytanın:
Sesinden.
yardımcılarından.
mal ve çocuk üzerindeki etkisinden.
aldatıcı vaatlerinden.
söz etti.
65. ayet ise bütün bunların üzerine tek cümleyle bir sınır çekti:
“Benim kullarım üzerinde senin hâkimiyetin yoktur.”
Bu iki ayetin birlikte mesajı şöyledir:
Düşmanını küçümseme fakat Rabbinin gücünü de unutma.
Yalnız 64'ü okursak aşırı korkuya düşebiliriz.
Yalnız 65'i yanlış anlarsak rehavete kapılabiliriz.
Kur’an ikisini dengeler:
Uyanık ol.
Ama umutsuz olma.
Tedbir al.
Ama Allah'a güven.
On sekizinci büyük mesaj, şeytanın bütün stratejilerine karşı Allah'a bağlılığın en büyük güven kaynağı olmasıdır. İnsan kendi gücüyle her an güçlü kalamayabilir.
Bazen yorulur.
Bazen zayıflar.
Bazen yanlış yapar.
Ama kulluğun güzelliği şudur:
Her düşüşten sonra yeniden:
“Rabbim.”
diyebilir.
Şeytanın insanla ilgili en büyük beklentilerinden biri belki de onun Allah'tan ümidini kesmesidir.
İsrâ 65 ise bunun karşısına büyük bir güven cümlesi koyar:
“Vekil olarak Rabbin yeter.”
Bu, insanın yalnızlığını kıran bir ayettir.
İsrâ Suresi'nin 65. ayeti bugün insanın kendisine şu soruları sordurur: Şeytanı olduğundan daha güçlü mü görüyorum? Yanlışlarımın sorumluluğunu ona yükleyip kendimi temize mi çıkarıyorum? Günaha düştüğümde Allah'a dönmek yerine umutsuzluğa mı kapılıyorum? Her kötü düşünceyi şeytanın kontrolü sanarak kendimi gereksiz yere mi korkutuyorum? Allah'a sığınırken kendi alabileceğim tedbirleri de alıyor muyum? Tekrarlayan yanlışlarım için yalnız irade değil, çevre ve alışkanlıklarımı da değiştiriyor muyum? Kendi geçmişimi değişmez kader gibi mi görüyorum? Başkalarının da değişme ihtimalini kapatıyor muyum? Allah'ın bana vekil olarak yettiği gerçeği, günlük korkularımı ve tercihlerimi gerçekten değiştiriyor mu?
Bu sorular ayetin yalnız şeytanın yetki sınırını anlatmadığını; bugün de özgür irade, günah, tövbe, vesvese, tevekkül, psikolojik denge, alışkanlıklar, kişisel sorumluluk ve Allah'a güven konusunda çok güçlü bir manevi rehberlik sunduğunu göstermektedir.
Sonuç olarak bu ayet bize şunu öğretmektedir:
Şeytanın varlığını inkâr etme ama onu gözünde büyütüp ilahlaştırma.
Vesveseyi zorlayıcı hâkimiyet sanma.
Her hatanı şeytana yükleyip sorumluluktan kaçma.
Günaha düştüğünde kendini şeytanın kalıcı esiri ilan etme.
Allah'ın rahmetinden ümit kesme.
Dua ederken tedbirini de al.
Tekrarlayan yanlışlarında yalnız niyetini değil, alışkanlık ve çevreni de değiştir.
Şeytan korkusunu paranoyaya dönüştürme.
Başkalarının değişme ihtimalini kapatma.
Ve bütün tedbirlerinin üzerinde Rabbine güven.
Çünkü şeytan:
“Seni kontrol edeceğim.”
diye tehdit edebilir.
Fakat Allah onun karşısına çok daha kesin bir sınır koymaktadır:
“Benim kullarım üzerinde senin hiçbir hâkimiyetin yoktur.”
İnsanın en büyük güveni de işte burada başlar: Şeytanın vaatlerinden daha güçlü olan, Rabbimizin koruması ve hidayetidir.
⠀
Son Söz
⠀
