Nahl Suresi 14. Ayette “Denizi Sizin Hizmetinize Veren O’dur; Ondan Taze Et Yersiniz, Süs Eşyaları Çıkarırsınız ve Allah’ın Lütfundan Ararsınız” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Nahl Suresi 14. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin Arapçası şöyledir:وَهُوَ الَّذِي سَخَّرَ الْبَحْرَ لِتَأْكُلُوا مِنْهُ لَحْمًا طَرِيًّا وَتَسْتَخْرِجُوا مِنْهُ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا وَتَرَى الْفُلْكَ مَوَاخِرَ فِيهِ وَلِتَبْتَغُوا مِن فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
Okunuşu:
“Ve huve’l-lezî sehhara’l-bahra li-te’kulû minhû lahmen tariyyen ve testahricû minhû hilyeten telbesûnehâ ve tera’l-fulke mevâhira fîhi ve li-tebteğû min fadlihî ve leallekum teşkurûn.”
Genel anlamı:
“Taze et yemeniz, takacağınız süs eşyaları çıkarmanız ve Allah’ın lütfundan aramanız için denizi hizmetinize veren O’dur. Gemilerin onda suyu yara yara gittiğini görürsün. Umulur ki şükredersiniz.”
Ayet denizin insan hayatındaki birkaç temel faydasını aynı anda gösterir:
Gıda.
Süs ve estetik.
Ulaşım.
Ticaret.
Ve bütün bunların sonunda:
Şükür.
Yani deniz yalnız alınacak kaynak değil, sorumlulukla kullanılacak nimet olarak sunulur.
“Denizi Sizin Hizmetinize Verdi” Ne Anlama Gelir
Ayette yine:“Sehhara”
kelimesi kullanılır.
Bu ifade, denizin insanın faydalanabileceği bir düzen içinde bulunmasını anlatır.
İnsan:
Balık avlayabilir.
Gemiyle seyahat edebilir.
Ticaret yapabilir.
Denizden bazı maddeler ve ürünler çıkarabilir.
Ancak:
“Deniz benim emrimde, istediğimi yaparım.”
sonucu çıkarılmaz.
İnsan denizi tamamen kontrol edemez.
Fırtına çıkar.
Dalga yükselir.
Akıntılar değişir.
İnsan denize ancak bilgi, teknoloji ve tedbirle yaklaşabilir.
Dolayısıyla “teshir” insanın mutlak egemenliği değil, yararlanma imkânıdır.
“Taze Et” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayette:“Lahmen tariyyen”
ifadesi geçer.
Bu:
“Taze et.”
anlamına gelir.
Burada özellikle balık ve yenilebilir deniz ürünleri kastedilir.
Kur’an denizden çıkan gıdayı nimet olarak sunar.
Balık:
Protein.
besin.
geçim kaynağı.
ticari ürün.
olabilir.
İnsanlık tarihinde kıyı toplumlarının büyük bölümü deniz ürünlerinden ciddi biçimde yararlanmıştır.
Bu nedenle ayetin ilk mesajlarından biri son derece somuttur:
Deniz, insanın beslenme kaynaklarından biridir.
Deniz Ürünlerinin Helal Olması Sınırsız Avlanmak Anlamına Gelir mi
Hayır.Bir şeyin yenilebilir ve helal olması, onun sınırsız miktarda avlanmasının da ahlaken doğru olduğu anlamına gelmez.
Örneğin belirli bir balık türü:
Aşırı avlanma nedeniyle hızla azalıyor olabilir.
Üreme döneminde yoğun avcılık yapılıyor olabilir.
Yavru balıklar büyümeden tutuluyor olabilir.
Bu durumda:
“Balık helal, o hâlde istediğimiz kadar tutarız.”
mantığı eksik kalır.
Çünkü helal tüketim ile kaynak yönetimi farklı meselelerdir.
İnsan gıdadan faydalanabilir.
Ama kaynağı yok edecek biçimde davranmamalıdır.
Aşırı Avlanma Neden Ahlaki Bir Sorundur
Çünkü deniz kaynakları sınırsız değildir.Bir tür çok hızlı biçimde avlanırsa üreme kapasitesi bunu telafi edemeyebilir.
Sonuçta:
Balık popülasyonu düşebilir.
Ekosistem dengesi bozulabilir.
Balıkçıların gelecekteki geçimi zarar görebilir.
Gıda kaynağı azalabilir.
Yani kısa vadede:
“Bugün daha çok yakalayalım.”
mantığı, uzun vadede:
“Yarın hiçbir şey kalmasın.”
sonucuna dönüşebilir.
Bu nedenle gerçek fayda yalnız bugünün kazancı değildir.
Geleceğin hakkını da gözetmek gerekir.
Küçük Balıkları Avlamak Neden Problem Olabilir
Bir balık henüz üreme olgunluğuna ulaşmadan yakalanıyorsa, türün devamlılığı açısından sorun ortaya çıkabilir.Bu nedenle modern balıkçılıkta:
Asgari boy sınırları.
Av yasağı dönemleri.
bölgesel kotalar.
gibi düzenlemeler yapılabilir.
Bu ayet doğrudan modern balıkçılık mevzuatı vermez.
Ancak nimeti koruma açısından bu tür düzenlemeler akla ve sorumluluğa uygundur.
“Ben bugün kazanacağım” diyerek gelecek yılların balığını yok etmek hikmetli değildir.
Denizden Çıkarılan “Süs Eşyası” Ne Anlama Gelir
Ayette:“Hilyeten telbesûnehâ”
yani:
“Takacağınız süs eşyaları.”
ifadesi geçer.
Burada özellikle:
İnci.
Mercan benzeri deniz kaynaklı süs malzemeleri.
akla gelir.
Deniz yalnız gıda sağlamaz.
İnsan estetik amaçlarla da ondan yararlanabilir.
Bu, Nahl Suresi’nde daha önce gördüğümüz önemli temayı tekrar eder:
Fayda + güzellik.
Kur’an insanın estetik zevkini yok saymaz.
Ama yine sınır aynıdır:
Ziynet başka, israf ve gösteriş başka.
İnci ve Süs Eşyaları Kullanmak Kibir midir
Hayır.Bir insanın:
Takı kullanması.
güzel eşya edinmesi.
estetik şeylerden hoşlanması.
kendi başına kibir değildir.
Kibir:
“Buna sahibim, o hâlde senden üstünüm.”
tavrıyla ortaya çıkar.
Bir takı insanın değerini belirlemez.
İnsan takıyı taşır.
Takı insanın ahlaki değerini taşımaz.
Bu nedenle:
Güzelliği kullanmak ile insan değerini maddi şeylere bağlamak birbirinden ayrılmalıdır.
“Gemilerin Denizde Suyu Yara Yara Gittiğini Görürsün” Ne Demektir
Ayette:“Ve tera’l-fulke mevâhira fîh.”
buyurulur.
Bu ifade gemilerin denizde ilerlerken suyu yararak hareket etmesini anlatır.
Eski dünyada büyük miktarda yükün ve insanın uzun mesafelere taşınmasında gemiler son derece önemliydi.
Gemiler:
Ticaret yaptı.
İnsan taşıdı.
Kültürleri birbirine bağladı.
Hac ve seyahat yollarında kullanıldı.
Malların kıtalar arasında dolaşmasını sağladı.
Deniz ulaşımı medeniyetlerin büyümesinde çok önemli rol oynamıştır.
Gemi Yapmak İnsan Başarısı mı, Allah’ın Nimeti mi
İkisi birbirine rakip değildir.İnsan:
Gemiyi tasarlar.
Ahşabı veya metali işler.
Mühendislik yapar.
Yelken geliştirir.
Motor üretir.
Navigasyon sistemi kurar.
Bunlar gerçek insan emeğidir.
Ama insan:
Suyun kaldırma kuvvetini yaratmaz.
Fizik yasalarını koymaz.
Ham maddeleri yoktan var etmez.
Zihinsel kapasitesini kendi kendine oluşturmaz.
Mümin bütün bunları birlikte görebilir:
İnsan üretir; Allah yaratılış düzenini ve imkânlarını var eder.
Şükür insan emeğini küçümsemek değildir.
“Allah’ın Lütfundan Aramanız İçin” Ne Anlama Gelir
Ayette:“Ve li-tebteğû min fadlihî.”
buyurulur.
Yani:
“Allah’ın lütfundan aramanız için.”
Bu ifade çalışmanın, ticaretin ve geçim aramanın dinî hayatla çelişmediğini gösterir.
İnsan:
Denize çıkar.
Balık tutar.
Ticaret yapar.
Mal taşır.
Kazanç elde eder.
Bu dünyevî faaliyetler kendi başına maneviyatın karşıtı değildir.
İslam insanı:
“Hiç çalışma, yalnız ibadet et.”
şeklinde dünyadan koparmaya çağırmaz.
Helal kazanç aramak da hayatın sorumlu bir parçasıdır.
Ticaret Yapmak Dünyevileşmek midir
Hayır.Ticaret:
Dürüst.
adil.
helal.
olduğu sürece meşru bir faaliyettir.
Problem ticaretin kendisi değil:
Yalan.
Hile.
Tekelleşme.
Sömürü.
kul hakkı.
gibi davranışlardır.
Bir insan çok para kazanabilir ve ahlaklı olabilir.
Başka biri az para kazanıp haksızlık yapabilir.
Servet miktarı tek başına ahlaki hüküm değildir.
Önemli olan:
Nasıl kazandın?
Nasıl kullandın?
Kimin hakkını gözetmedin?
sorularıdır.
Deniz Ticareti Neden Tarih Boyunca Bu Kadar Önemliydi
Deniz taşımacılığı büyük miktarda yükün uzun mesafelerde taşınmasını mümkün kıldı.Tahıl.
Baharat.
Kumaş.
Maden.
Odun.
çeşitli mallar.
deniz yoluyla taşındı.
Liman kentleri büyüdü.
Ticaret yolları oluştu.
Kültürler birbirleriyle temas etti.
Bu nedenle ayetin:
“Allah’ın lütfundan aramanız için.”
ifadesi yalnız bireysel balıkçılığı değil, çok daha geniş bir ekonomik hareketliliği düşündürür.
Denizi Kirletmek Bu Nimet Anlayışıyla Bağdaşır mı
Hayır.Bir yandan denizden:
Balık.
ticaret.
güzellik.
ulaşım.
elde edip diğer yandan aynı denizi:
Plastikle.
petrolle.
kimyasal atıklarla.
kanalizasyonla.
kirletmek büyük bir çelişkidir.
İnsan nimetten faydalanırken kaynağın kendisini yok etmemelidir.
Bir fabrika:
Kısa vadeli kâr elde ediyor.
Ama atığını denize veriyor.
Balıklar ölüyor.
Kıyı kirleniyor.
İnsan sağlığı zarar görüyor.
Bu durumda ekonomik kazanç ahlaki sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
Plastik Kirliliği Bu Ayet Açısından Nasıl Düşünülebilir
Ayet doğrudan plastikten söz etmez.Ama denizin nimet olarak görülmesi, modern insanı deniz kirliliği konusunda düşündürür.
Plastik atıklar:
Deniz canlılarına zarar verebilir.
Besin zincirine girebilir.
Sahilleri kirletebilir.
Uzun süre doğada kalabilir.
Dolayısıyla:
“Çöpümü attım, benden çıktı.”
düşüncesi gerçek değildir.
Çöp yok olmaz.
Bir yere gider.
Denize giden atık daha sonra farklı biçimlerde tekrar insan hayatına dönebilir.
Nimeti korumak, atığı da düşünmektir.
Denizler Sınırsız Kaynak mıdır
Hayır.Deniz çok büyük göründüğü için insan:
“Bunun sonu gelmez.”
yanılgısına düşebilir.
Ama balık stokları tükenebilir.
Kıyılar kirlenebilir.
Mercan sistemleri zarar görebilir.
Bazı türler yok olabilir.
Bu nedenle büyüklük:
Sınırsızlık
demek değildir.
Bir denizin devasa oluşu, insan faaliyetlerinden etkilenmeyeceği anlamına gelmez.
Modern teknoloji insanın deniz üzerindeki etkisini çok büyütmüştür.
Bu yüzden sorumluluk da büyümüştür.
Şükür Neden Ayetin Sonunda Yer Alıyor
Ayet:Deniz.
Balık.
Takı.
Gemi.
Ticaret.
gibi birçok nimeti saydıktan sonra:
“Umulur ki şükredersiniz.”
buyurur.
Bu çok anlamlıdır.
Şükür burada yalnız söz değildir.
Gerçek şükür:
Balığı israf etmemek.
Denizi kirletmemek.
Balıkçıyı sömürmemek.
Ticarette hile yapmamak.
Nimeti korumak.
şeklinde davranışa dönüşebilir.
Şükür nimetten faydalanma ahlakıdır.
Nahl Suresi 13 ve 14. Ayetler Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Nahl 13:Yeryüzündeki çeşitliliği anlatmıştı.
Nahl 14:
Denizdeki nimetlere geçer.
Yani Kur’an:
Karadan.
Denize.
Bakışımızı genişletir.
Yeryüzü:
Çeşitli.
Deniz:
Zengin.
İnsan her ikisinden yararlanıyor.
Ama her ikisine karşı da sorumluluk taşıyor.
Bir sonraki ayet olan Nahl Suresi 15. ayette, yeryüzünün fiziksel düzenine geçilecek ve şöyle buyurulacaktır: “Sizi sarsmaması için yeryüzüne sağlam dağlar yerleştirdi; yollarınızı bulmanız için nehirler ve yollar meydana getirdi.” Bu ayeti ele alırken özellikle dağların işlevi, ayeti modern jeolojiyle zorla bire bir eşleştirmemek, ‘sizi sarsmaması’ ifadesinin depremlerin hiç olmayacağı anlamına gelmemesi, dağların kazık gibi dünyanın hareketini tamamen durdurduğu şeklinde yanlış bilimsel iddialardan kaçınmak, nehirlerin ve yolların medeniyet ve ulaşım açısından önemi ve doğal oluşumları Allah’ın yaratmasıyla bilimsel açıklamalar arasında çatışma üretmemenin gereği üzerinde dikkatle durmak gerekecektir.
Sonuç: Nahl Suresi 14. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Nahl Suresi 14. ayet insana denize bakmayı öğretir.Denize baktığında yalnız:
Mavi su.
dalga.
manzara.
görme.
Ayet bunun arkasındaki büyük nimet zincirini gösterir.
Gıda var.
Ticaret var.
Ulaşım var.
Güzellik var.
Geçim var.
İnsan denizden balık çıkarıyor.
Yiyor.
Satıyor.
İş kuruyor.
Ailesini geçindiriyor.
Bu açıdan deniz yalnız doğal güzellik değildir; ekonomik hayatın da önemli kaynağıdır.
Ama tam burada büyük ahlaki soru başlar:
Kaynağı kullanırken kaynağı tüketiyor muyuz?
Bir balıkçı bugün çok balık yakalayabilir.
Kazancı artar.
Ama eğer üreme dönemindeki balıkları da topluyor, küçük balıkları büyümeden yakalıyor ve stokları tüketiyorsa kısa vadeli kazanç uzun vadeli zarara dönüşebilir.
Bu yalnız çevre meselesi değildir.
Gelecekteki balıkçıların geçim hakkı da etkilenir.
Bir baba bugün çok kazanıyor.
Ama çocuklarının yarın kullanacağı kaynağı yok ediyorsa gerçekten kazanç mı elde etmiş oluyor?
Bu soru modern sürdürülebilirlik tartışmalarının merkezindedir.
Kur’an teknik sürdürülebilirlik terminolojisi kullanmaz.
Ama nimeti:
Şükürle
ilişkilendirir.
Şükür insanın:
“Bugün bana yetiyor.”
deyip geleceği umursamamasından daha derin bir bilinç gerektirir.
Nahl 14’ün bir başka güçlü mesajı çalışmanın değeridir.
Ayet:
“Allah’ın lütfundan arayın.”
diyor.
Bu ifade pasifliği desteklemez.
Allah rızkı yaratır.
Ama insan:
Denize çıkar.
Ağ atar.
Gemi kullanır.
Ticaret yapar.
Risk alır.
Çalışır.
Yani:
Rızık inancı = çalışma karşıtlığı
değildir.
Bir insan:
“Nasibimde varsa gelir.”
deyip hiçbir çaba göstermiyorsa kavramı eksik anlamış olabilir.
Nasip:
Çalışmayı iptal eden mazeret değil.
Sonucun her zaman insan kontrolünde olmadığını hatırlatan bir bilinçtir.
Balıkçı denize çıkar.
Ama hava bozabilir.
Balık çıkmayabilir.
Motor arıza yapabilir.
Bu nedenle insan:
Çalışır ama sonucu mutlak kontrol ettiğini sanmaz.
Bu denge tevekkülün merkezidir.
Nahl 14 ticaret açısından da çok önemli bir denge öğretir.
Kazanç:
Kötü değildir.
Para:
Kötü değildir.
Ticaret:
Kötü değildir.
Sorun:
Kazanç uğruna her şeyin meşru sayılmasıdır.
Bir gemi mal taşıyor.
Bu ticaret.
Ama mal kaçakçılık ürünü olabilir.
İnsan ticareti olabilir.
Silah kaçakçılığı olabilir.
Dolayısıyla:
“Ticaret yapıyorum.”
demek yapılan her işi ahlaken meşru hâle getirmez.
Kazancın kaynağı önemlidir.
Nahl 14’ün:
“Allah’ın lütfundan arayın.”
ifadesi helal ve meşru kazanca yöneltir.
İnsan:
Çalış.
Üret.
Sat.
Kazan.
Ama hak yeme.
Bu çok dengeli bir ekonomik ahlaktır.
Ayetin denizden takı çıkarılmasını zikretmesi ise insan hayatının yalnız temel ihtiyaçlardan ibaret olmadığını bir kez daha gösterir.
İnsan yalnız:
Ye.
İç.
Uyu.
değildir.
Güzellik de ister.
Takı takar.
Süslenir.
Estetik şeylerden hoşlanır.
Kur’an bunu yok saymaz.
Ama güzelliğin ahlaki sınırı yine aynıdır:
İsraf etme.
Kibirlenme.
İnsan değerini eşyaya bağlama.
Bir inci çok değerli olabilir.
Ama onu takan insanı otomatik olarak değerli yapmaz.
Bir insanın ahlaki değeri:
Boynundaki kolyeyle.
Arabasının markasıyla.
teknesinin büyüklüğüyle.
ölçülmez.
Bu modern tüketim kültürü açısından son derece önemli bir derstir.
İnsan bazen:
“Sahip olduklarım benim kimliğimdir.”
diye yaşamaya başlar.
Daha pahalı saat.
Daha pahalı araba.
Daha büyük tekne.
Daha gösterişli ev.
Sonu yoktur.
Çünkü her zaman daha pahalı bir şey vardır.
Bu yarış insanı tüketebilir.
Nahl 14 bize süsü reddetmez.
Ama onu yerine koyar.
Takı:
Takıdır.
İnsanlık değeri değildir.
Ayetin deniz taşımacılığı boyutu da çok önemlidir.
Bugün dünyanın büyük ticaretinin önemli kısmı deniz taşımacılığıyla yürütülmektedir.
Dev gemiler:
Konteyner.
petrol.
gıda.
ham madde.
taşıyor.
Bir mağazadaki ürünün dünyanın başka tarafında üretilip sana ulaşabilmesi çoğu zaman büyük lojistik zincirlerinin sonucudur.
Bu bize bir kez daha görünmeyen emek ve sistemleri hatırlatır.
Bir ürün:
Rafın üzerinde.
Ama arkasında:
Fabrika.
liman.
gemi.
mürettebat.
yükleme çalışanları.
kamyon.
depo.
vardır.
Şükür bu zincirdeki insan emeğini de görebilmektir.
Allah’a şükretmek, insana teşekkür etmeyi gereksiz kılmaz.
Denizde çalışan insanın emeği de görünmezleşmemelidir.
Balıkçı.
Gemi kaptanı.
Mürettebat.
liman çalışanı.
hepsi zor şartlarda çalışabilir.
İnsan deniz nimetinden yararlanırken o insanların hakkını da düşünmelidir.
Bir başka önemli konu deniz kazaları ve güvenliktir.
Ayet:
Gemilerin denizde ilerlediğini söylüyor.
Ama bundan:
“Allah gemileri korur, tedbire gerek yok.”
sonucu çıkmaz.
Gemi:
Bakım ister.
Navigasyon ister.
Eğitim ister.
Can yeleği ister.
Hava durumu takibi ister.
Güvenlik sistemleri ister.
Tevekkül:
Tedbirden sonra Allah’a güvenmektir.
Tedbirsizlik:
Tevekkül değildir.
Bir kişi:
“Allah korur.”
deyip fırtınada güvenliksiz denize açılıyorsa bu iman değil ihmalkârlık olabilir.
Nahl 14’ün başka önemli boyutu denizin gücüne karşı tevazudur.
İnsan dev gemi yapıyor.
Binlerce ton.
Ama büyük bir fırtına geldiğinde insan yeniden sınırını görüyor.
Deniz:
Sakin olabilir.
Ama aynı deniz:
Çok güçlü olabilir.
Bu, insanın teknolojik gücünü küçümsemez.
Ama teknolojiye tapmamayı öğretir.
Titanik gibi tarihsel deniz felaketleri de insanın:
“Batmaz.”
dediği bir yapının aslında sınırlı olduğunu hatırlatan örneklerdir.
İnsan güçlü sistemler kurabilir.
Ama:
“Asla hata olmaz.”
dememelidir.
Mühendisliğin en önemli ilkelerinden biri de zaten riskin tamamen yok olmayabileceğini kabul edip onu azaltmaya çalışmaktır.
Bu tevazu bilim ve teknoloji açısından son derece değerlidir.
Nahl 14’ün çağdaş dünyadaki en büyük mesajlarından biri deniz kirliliğidir.
İnsan yıllarca denizi:
“Ne atarsan kaybolur.”
gibi gördü.
Ama atılan şey kaybolmadı.
Plastik parçalandı.
Mikroplastik oldu.
Canlılara girdi.
Petrol yayıldı.
Kıyılar zarar gördü.
Kimyasallar birikti.
Doğa:
Çöp kutusu değildir.
Deniz büyük olabilir.
Ama insanın kirliliğini sonsuza kadar absorbe etmek zorunda değildir.
Burada Nahl 14’ün şükür çağrısı çok güçlüdür.
Denizi nimet görüyorsan:
Nimeti çöplüğe dönüştürme.
Bu kadar sade.
Bir insan:
Denizde balık yiyor.
Aynı denize plastik atıyor.
Bu büyük çelişkidir.
İnsan nimeti kullanırken onun geleceğini de düşünmelidir.
Ayetin başka bir boyutu turizm açısından düşünülebilir.
Deniz:
Yüzme.
dinlenme.
seyahat.
turizm.
için de kullanılır.
Ayet doğrudan turizmden söz etmiyor.
Ama denizin güzellik ve ekonomik değerinden modern insan bu şekilde de yararlanıyor.
Bu da yeni sorumluluk getirir.
Sahil turizmi gelişsin.
Ama:
Kıyılar tamamen betonlaşırsa.
Atık arıtılmadan denize verilirse.
Doğal yaşam alanları yok edilirse.
kısa vadeli turizm uzun vadede kendi kaynağını yok edebilir.
Bir bölgenin güzelliğini para kazanmak için kullanıp sonra o güzelliği yok etmek ekonomik olarak da mantıksızdır.
Sorumlu turizm bu yüzden önemlidir.
Nahl 14’ün “Allah’ın lütfundan arayın” ifadesi girişimcilik açısından da çok güzel okunabilir.
İnsan denizde yeni fırsatlar görür.
Balıkçılık.
lojistik.
gemi yapımı.
turizm.
araştırma.
enerji.
gibi alanlarda çalışabilir.
Din:
“Dünyayla uğraşmak maneviyata aykırıdır.”
demez.
Tam tersine insan:
Çalışır.
Üretir.
Kazanç arar.
Ama bütün bunları ahlaki sınırlar içinde yapar.
Bu denge Müslüman ekonomik düşüncesi açısından çok değerlidir:
Çalış ama tapma.
Kazan ama zulmetme.
Üret ama yok etme.
Tüket ama israf etme.
İşte Nahl 14’ün ekonomik ahlakı bu dört cümlede çok güzel özetlenebilir.
Ayetin başka önemli mesajı nimet ile hak arasındaki ilişkidir.
Denizden faydalanabiliyorum.
Bu bana hak verir.
Ama aynı zamanda başkalarının da hakkı olabilir.
Bir balıkçı büyük teknolojik gemiyle geliyor.
Denizdeki balığın çoğunu topluyor.
Küçük kıyı balıkçısı geçinemiyor.
Burada yalnız:
“Ben yakaladım, benim.”
demek yeterli olmayabilir.
Kaynakların adil yönetimi toplumsal meseleye dönüşebilir.
Devletler:
Kotalar.
koruma alanları.
av dönemleri.
ruhsat sistemleri.
gibi düzenlemeler getirebilir.
Bunların ayrıntısı teknik uzmanlık gerektirir.
Ama temel ahlaki soru nettir:
Güçlü olan, ortak kaynağın tamamını yalnız kendisi için tüketebilir mi?
Bu sorunun cevabı adalet açısından kolay değildir.
Nahl 14 doğrudan hukuk maddesi vermez.
Ama denizi Allah’ın nimeti olarak sunması, insanın kaynak üzerinde mutlak ve sorumsuz egemenlik iddiasını sınırlar.
Ayetin bir başka güçlü mesajı denizi yalnız insan merkezli görmekten kaçınmaktır.
Denizde:
Balıklar.
Memeliler.
Mercanlar.
Mikroorganizmalar.
sayısız canlı yaşar.
İnsan bu sistemin dışarıdan sahibi gibi değil, onun nimetlerinden yararlanan bir varlıktır.
Bu, insanın değerini azaltmaz.
Ama ona:
“Her şeyi yalnız kendi kısa vadeli çıkarıma göre değiştirebilirim.”
hakkı vermez.
Bir deniz ekosistemini yok ettiğinde sonunda insan da zarar görebilir.
Ekolojik sorumluluk böylece yalnız hayvan sevgisi değil insanın kendi geleceğini koruma meselesi hâline gelir.
Nahl 14 ayrıca denizin bilgi alanı olduğunu da düşündürür.
İnsan hâlâ okyanusların tamamını ayrıntılı olarak bilmiyor.
Yeni türler bulunabiliyor.
Derin deniz ekosistemleri araştırılıyor.
Deniz bilimi gelişiyor.
Bu, önceki ayetlerdeki:
“Bilmediğiniz şeyleri yaratır.”
mesajıyla çok güzel birleşir.
İnsan denizi binlerce yıldır kullanıyor.
Ama hâlâ öğreniyor.
Bu büyük bir tevazu dersidir.
Kullandığın şeyi bile tamamen bilmiyor olabilirsin.
Bu nedenle bilgiye açık ol.
Bilimsel araştırmayı destekle.
Bilinmeyen hakkında uydurma kesinlikler üretme.
Denizde garip bir canlı bulundu.
Hemen:
“Kur’an’daki şu kesin yaratık.”
demek gerekmez.
Önce araştır.
Bilimsel sınıflandırmayı öğren.
Delile bak.
İman, aceleci iddialara muhtaç değildir.
Nahl 14’ün başka önemli boyutu şükrün aktif oluşudur.
İnsan bazen şükrü tamamen duygusal bir teşekkür sanır.
Oysa nimetin nasıl kullanıldığı çok önemlidir.
Deniz nimet.
Şükür:
Balığı tüketirken israf etmemek.
Av yasaklarına uymak.
Denize çöp atmamak.
Kıyıyı korumak.
Ticarette dürüst olmak.
Deniz çalışanlarının hakkını vermek.
olabilir.
Yani şükür:
Söz + davranış.
Bir insan:
“Allah’a şükür bu deniz bize nimet.”
diyor.
Sonra atığını içine döküyor.
Bu cümle davranışla çelişiyor.
Şükür:
Nimeti koruma kültürü üretmelidir.
Ayetin başka önemli bir çağdaş mesajı gıda israfıdır.
Balık tutuldu.
Soğuk zincir kullanıldı.
Nakliye yapıldı.
Enerji harcandı.
Sonra restoran tabağında yarısı çöpe gitti.
Burada yalnız para israfı yok.
Bir canlı hayatı.
Balıkçının emeği.
yakıt.
soğutma.
su.
hepsi boşa gitmiş olabilir.
Bu nedenle:
Tüketebileceğin kadar sipariş etmek
küçük ama gerçek ahlaki davranıştır.
İsraf çoğu zaman büyük projelerde değil, günlük alışkanlıklarda başlar.
Nahl 14’ün başka bir güzel mesajı denizi korkulacak veya kutsallaştırılacak bir güç olmaktan çıkarmasıdır.
Tarih boyunca bazı toplumlar denize tanrısal güç atfedebilmiştir.
Kur’an ise denizi:
Allah’ın insana fayda sağlayan yaratılmışı
olarak sunar.
Bu tevhidin başka bir boyutudur.
Deniz güçlüdür.
Ama ilah değildir.
Fırtına çıkarabilir.
Ama bağımsız tanrı değildir.
Gemiyi taşıyabilir.
Ama ibadet edilmez.
İnsan doğanın gücü karşısında saygı duyar.
Tedbir alır.
Ama doğayı ilahlaştırmaz.
Nahl Suresi 14. ayetin bütün mesajı bu çerçevede şöyle özetlenebilir: **“Denizi hizmetinize verdi” ifadesini denizin sınırsız sömürülebileceği şeklinde anlama. ‘Taze et’ ifadesini aşırı avlanma ruhsatı, ‘süs eşyası’ ifadesini gösteriş teşviki, ‘Allah’ın lütfundan arayın’ sözünü de her türlü kazancın meşru olduğu şeklinde yorumlama. Çünkü ayetin büyük mesajı şudur: Deniz Allah’ın büyük bir nimetidir; insan ondan beslenebilir, ticaret yapabilir, seyahat edebilir ve güzellik çıkarabilir. Fakat gerçek şükür, nimeti tüketirken kaynağı yok etmemek, kazanç ararken haksızlık yapmamak ve denizi gelecek nesiller için de yaşanabilir bırakmaktır.”
Bir sonraki ayet olan Nahl Suresi 15. ayette, denizlerden yeniden yeryüzünün fiziksel düzenine geçilecek ve şöyle buyurulacaktır: “Sizi sarsmaması için yeryüzüne sağlam dağlar yerleştirdi; nehirler ve yollar meydana getirdi ki yolunuzu bulasınız.” Bu ayeti ele alırken özellikle dağların yeryüzündeki işlevi, ‘sizi sarsmaması’ ifadesinin dünyada hiç deprem olmayacağı anlamına gelmemesi, dağların dünyayı tamamen sabitleyen çiviler olduğu şeklinde aşırı bilimsel iddialardan kaçınmak, levha tektoniği ve jeolojiyi ayetle zorla çatıştırmamak, nehirlerin yerleşim ve tarım açısından önemi, yolların insan medeniyetindeki rolü ve doğal düzenin insan hayatını nasıl kolaylaştırdığı üzerinde dikkatle durmak gerekecektir.
Ve belki Nahl Suresi 14. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur: Denize gerçekten nimet gibi mi davranıyoruz, yoksa sınırsız bir kaynak ve dev bir çöp kutusu gibi mi? Balığı helal olduğu için nesli tükenene kadar avlamanın normal olduğunu mu sanıyoruz? Birkaç yıllık kazanç uğruna gelecek nesillerin denizini tüketiyor muyuz? Ticaret yaparken “Allah’ın lütfundan arıyorum” deyip haksız kazancı meşrulaştırıyor muyuz? Denizin bize sağladığı gıda, ulaşım, güzellik ve geçim karşısında şükrümüz yalnız sözde mi kalıyor? Ve en önemlisi, Allah denizi bize nimet olarak sunmuşsa, biz o nimeti çocuklarımıza nasıl bir deniz olarak bırakacağız: canlı, temiz ve bereketli mi; yoksa kirlenmiş ve tükenmiş mi?
