Kutuplardaki Tavuklar Uyuyor mu, Güneş Batmadığında Nasıl Uyurlar 
Önce Şunu Açıklayalım: Kutuplara Özgü Bir “Kutup Tavuğu” Var mı
Hayır. Bildiğimiz evcil tavuklar kutuplara özgü doğal bir tavuk türü değildir. Evcil tavukların kökeni çok daha sıcak bölgelerde yaşayan yabani orman tavuklarına dayanır.Bu nedenle “kutuplardaki tavuklar” dediğimizde genellikle Kuzey Kutup Dairesi’ne yakın Alaska, Kanada, Grönland, İskandinavya veya Rusya gibi soğuk bölgelerde insanlar tarafından yetiştirilen tavukları kastediyoruz.
Gerçek Kuzey Kutbu’nun deniz buzları üzerinde doğal tavuk sürüleri dolaşmaz. Antarktika’da da doğal tavuk popülasyonu bulunmaz.
Dolayısıyla konu aslında şudur:
Normal bir tavuk, gündüz ve gecenin olağanüstü uzadığı kutup bölgelerinde nasıl uyur?
Evet, Kutuplardaki Tavuklar da Uyur
En kısa cevap:Evet, kesinlikle uyurlar.
Tavukların da diğer kuşlar ve memeliler gibi dinlenmeye ve uykuya ihtiyacı vardır. Beyin ve beden sürekli uyanık kalamaz.
Normal şartlarda tavuklar akşam karanlık yaklaşınca kümese yönelir, yüksekçe bir tünek bulur ve geceyi büyük ölçüde orada geçirir.
Sabah ışık arttığında yeniden aktif hâle gelirler.
Fakat kutuplarda sorun şudur:
Ya akşam hiç gelmezse?
İşte biyolojik saat burada devreye girer.
Tavuklar Sadece Ortalık Karanlık Olduğu İçin mi Uyur
Hayır.Işık çok güçlü bir zaman işaretidir ama tek mekanizma değildir.
Tavukların bedeninde yaklaşık 24 saatlik ritimleri düzenleyen bir sirkadiyen sistem, yani biyolojik saat bulunur. Bu sistem uyku, uyanıklık, beslenme, hormon salgısı ve davranışların zamanlamasında rol oynar.
Normal bir ortamda güneş:
Sabah doğar.
akşam batar.
ve biyolojik saat her gün yeniden çevreyle senkronize olur.
Fakat sürekli gündüz yaşanan bir yerde bu güçlü dış işaret değişir.
Tavuğun iç saati tamamen yok olmaz; ancak doğal ışık-karanlık düzeni bozulduğu için ritmi de bozulabilir.
Kuzey Kutbu Yazında Güneş Hiç Batmazsa Tavuk Ne Yapar
Kutup Dairesi’nin kuzeyinde yazın belirli dönemlerde gece yarısı güneşi yaşanır. En kuzeye yaklaşıldıkça 24 saatlik aydınlık dönemi uzar.Böyle bir ortamda dışarıda tutulan tavuk:
Normalden daha uzun süre aktif kalabilir.
Daha geç tüneyebilir.
Gün içinde kısa dinlenmeler yapabilir.
Uyku düzeni parçalanabilir.
Ancak:
“Güneş batmadı, o hâlde tavuk haftalar boyunca hiç uyumadı.”
gibi bir durum gerçekleşmez.
Uyku ihtiyacı devam eder ve tavuk sonunda dinlenir.
Fakat kaliteli ve düzenli uyku açısından kesintisiz aydınlık ideal değildir.
İnsanlar Kutuplarda Tavukların Gece-Gündüz Düzenini Nasıl Sağlıyor
Kutup bölgelerinde tavuk yetiştiriliyorsa kümes ortamı büyük ölçüde insan tarafından kontrol edilebilir.Yazın dışarıda güneş hâlâ parlarken kümesin içi karartılabilir. Böylece tavuklara:
“Şimdi gece zamanı.”
anlamına gelen düzenli bir karanlık dönem oluşturulur.
Kışın ise tam tersi yapılabilir.
Dışarıda günler son derece kısa veya sürekli karanlığa yakınken yapay aydınlatma kullanılarak tavukların günlük ritmi korunabilir.
Yani modern bir kümeste tavuk, dışarıdaki kutup güneşini birebir takip etmek zorunda değildir.
İnsan kontrollü bir yapay gece ve gündüz oluşturabilir.
Sürekli Işık Altında Bırakılan Tavuk Hiç Uyumaz mı
Uyur, fakat düzeni bozulabilir.Bir tavuğu sürekli ışık altında tutmak onun uyku ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Tavuk yorulduğunda gözlerini kapatabilir, çömelebilir veya tünek üzerinde dinlenebilir.
Ancak ışığın sürekli açık olması normal biyolojik ritmin yerini tutmaz.
Uzun süre uygun karanlık dönem bulunmaması:
Dinlenme kalitesini bozabilir.
davranış düzenini değiştirebilir.
stresi artırabilir.
genel refahı olumsuz etkileyebilir.
Bu nedenle iyi tavuk yetiştiriciliğinde yalnız:
“Kaç saat ışık verelim?”
sorusu değil,
“Hayvanın yeterince karanlıkta dinlenmesine izin veriyor muyuz?”
sorusu da önemlidir.
Tavuk Karanlık Olmadan da Uyuyabilir mi
Evet.İnsan nasıl gündüz vakti kestirebiliyorsa tavuk da aydınlık ortamda uyuyabilir.
Fakat:
Uyuyabilmek ile ideal uyku düzenine sahip olmak aynı şey değildir.
Tavukların doğal davranışı karanlık yaklaşırken güvenli bir tünek bulup dinlenmeye yönelmektir.
Bu nedenle gündüz kestirmesi gece uykusunun tam karşılığı olarak düşünülmemelidir.
Sürekli aydınlıkta tavuk yine uyuyabilir, fakat çevresinden gelen:
“Gece başladı.”
sinyali zayıflamış olur.
Tavuklar Gözlerini Kapatarak mı Uyur
Genellikle evet, fakat tavukların uyku sistemi oldukça ilginçtir.Kuşlarda insanlardan farklı bazı uyku özellikleri bulunur. Tavuklar gerektiğinde çevrelerini gözetlerken beynin bir yarım küresini diğerinden daha uyanık tutabilen uyku biçimleri gösterebilir.
Bu durumda bir göz kapalıyken diğer göz açık kalabilir.
Özellikle kendisini daha fazla tehlikede hisseden bir kuşun çevresini kontrol etmeye devam etmesi avantaj sağlayabilir.
Bu yüzden kümeste bazen:
“Bu tavuk uyuyor mu, beni mi izliyor?”
diye düşündüren görüntüler görülebilir.
Cevap ikisinin arasında olabilir.
Tavuk kısmen uyurken çevresini de izleyebilir.
Tavukların da Derin Uykusu Var mı
Evet.Tavukların uykusu tek tip değildir. Kuşlarda farklı uyku evreleri bulunur ve REM benzeri uyku dönemleri de görülür.
Bunlar genellikle insanlardaki uzun REM dönemleriyle birebir aynı süre ve yapı içinde düşünülmemelidir; kuşlarda uyku bölümleri çok daha kısa ve parçalı olabilir.
Tavuğun gece tünek üzerinde sakin biçimde durması dışarıdan basit görünür.
Ama beyninde:
Uyanıklık.
yavaş dalga uykusu.
daha kısa farklı uyku evreleri.
arasında geçişler gerçekleşebilir.
Yani tavuk uykusu sandığımızdan daha karmaşıktır.
Tavuklar Neden Yerde Değil de Tünekte Uyumayı Sever
Bu davranışın kökeninde güvenlik vardır.Tavukların ataları vahşi doğada geceleri yüksek dallara çıkarak yerdeki bazı yırtıcılardan korunabiliyordu.
Evcil tavuklarda da bu davranış büyük ölçüde devam eder.
Akşam olduğunda tavuk:
Kümese girer.
tüneğe çıkar.
uygun bir yer seçer.
ve geceyi orada geçirir.
Bu nedenle iyi tasarlanmış bir kümeste uygun tünek bulunması yalnız dekorasyon değildir.
Tünek, tavuğun doğal gece davranışının önemli bir parçasıdır.
Kutup bölgesinde yaşaması bu temel davranışı ortadan kaldırmaz.
Peki Kutup Kışında Güneş Haftalarca Doğmazsa Tavuk Sürekli Uyur mu
Hayır.Bu defa problemin tam tersi ortaya çıkar.
Kutup kışında doğal gün ışığı son derece kısa olabilir; daha yüksek enlemlerde güneş uzun süre ufkun üzerine çıkmayabilir.
Ama tavuk:
“Karanlık var, o hâlde haftalarca uyuyacağım.”
demez.
Biyolojik saat ve diğer çevresel uyaranlar faaliyet göstermeye devam eder. Ayrıca insan tarafından yetiştirilen tavukların bulunduğu kümeslerde yapay aydınlatmayla gündüz oluşturulabilir.
Işık açılır.
Tavuklar hareketlenir.
Yem yer.
su içer.
sosyal davranışlarını sürdürür.
Daha sonra ışık azaltılıp karanlık dönem oluşturulur.
Böylece dışarıda gerçek güneş olmasa bile 24 saatlik düzen taklit edilebilir.
Kışın Yapay Işık Kullanılmazsa Ne Olabilir
Tavukların aktivitesi büyük ölçüde azalabilir ve yumurtlama düzenleri de değişebilir.Tavukların üreme sistemi gün uzunluğundan etkilenir. Bu nedenle kışın doğal ışığın azalmasıyla yumurta veriminde düşüş görülebilir.
Yetiştiricilikte yapay aydınlatmanın kullanılmasının nedenlerinden biri budur.
Ancak:
“Daha fazla ışık = her zaman daha sağlıklı tavuk.”
sonucu çıkarılmamalıdır.
Tavuğun dinlenmeye de ihtiyacı vardır.
Amaç geceyi tamamen ortadan kaldırmak değil, dengeli ve düzenli bir ışık-karanlık döngüsü oluşturmaktır.
Tavuklar Soğuktan Dolayı Daha Fazla Uyur mu
Soğuk hava davranışlarını değiştirebilir, fakat tavuk kış uykusuna yatmaz.Tavuklar hibernasyon yapan hayvanlar değildir.
Hava çok soğuk olduğunda:
Daha az dışarı çıkabilir.
Tüylerini kabartabilir.
birbirlerine yaklaşabilir.
korunaklı alanda daha fazla zaman geçirebilir.
Ancak ayıların bazı türlerinde görülen uzun süreli kış uyuşukluğu gibi bir sistem tavuklarda yoktur.
Tavuk her gün:
Yem yemeye.
su içmeye.
hareket etmeye.
ihtiyaç duyar.
Kar yağması tavuğu kış uykusuna sokmaz.
Tavuklar Kutup Soğuğunda Yaşayabilir mi
Bazı tavuk ırkları soğuğa diğerlerinden daha dayanıklıdır.Tavuğun tüyleri arasında kalan hava iyi bir yalıtım sağlayabilir. Soğuğa uygun ırklar düşük sıcaklıklara şaşırtıcı derecede dayanabilir.
Ancak “Tavuğun tüyü var, -40 derecede hiçbir şey olmaz.” demek doğru değildir.
Aşırı soğukta özellikle:
İbik.
sakal.
ayak parmakları.
donma hasarına karşı hassas olabilir.
Rüzgâr, ıslaklık ve kümes içindeki aşırı nem de problemi büyütebilir.
Bu nedenle kutup bölgelerinde tavuk yetiştirmenin meselesi yalnız uyku değildir; kuru, havalandırılmış ve güvenli bir barınak sağlamak da kritik önemdedir.
Çok Soğuk Olduğu İçin Kümesi Tamamen Havasız Kapatmak Doğru mudur
Hayır.Bu ilk bakışta mantıklı görünebilir:
“Soğuk hava girmesin, bütün delikleri kapatalım.”
Ancak tavuklar nefes aldıkça ve dışkı ürettikçe kümes içinde nem ve hava kalitesi problemi oluşabilir.
Dolayısıyla iyi kümes:
Rüzgârın doğrudan tavukların üzerine vurmasını önler.
Ama aynı zamanda uygun havalandırmaya sahiptir.
Özellikle soğukta nem ile aşırı hava akımı arasındaki denge önemlidir.
Kısacası:
Sıcak tutmak adına havasızlaştırmak doğru çözüm değildir.
Güneşin Hiç Batmaması Yumurtlamayı Artırır mı
Işık süresi tavukların yumurtlama sistemi üzerinde etkilidir. Bu nedenle:“24 saat güneş varsa tavuk hiç durmadan daha çok yumurtlar.”
diye düşünmek cazip gelebilir.
Fakat canlı beden bir üretim makinesi değildir.
Sürekli ışık altında tutmak:
Uyku.
dinlenme.
hormon ritmi.
hayvan refahı.
açısından sorun oluşturabilir.
Yumurta üretimini en yüksek düzeye çıkarmaya çalışırken hayvanın doğal dinlenme ihtiyacını yok saymak doğru değildir.
Üretim miktarı ile hayvan sağlığı aynı şey değildir.
Tavuk Güneşin Batmadığını “Anlıyor” mu
Tavuk elbette:“Şu anda Kuzey Kutup Dairesi’ndeyim ve Dünya’nın eksen eğikliği nedeniyle gece yarısı güneşi yaşanıyor.”
diye düşünmez.
Ancak gözlerinden ve beynindeki ışığa duyarlı sistemlerden çevrenin aydınlık durumuna ilişkin sinyaller alır.
Bu sinyaller:
Aktiviteyi.
uyku zamanını.
beslenmeyi.
üreme ritmini.
etkileyebilir.
Dolayısıyla tavuk astronomiyi bilmez ama astronominin oluşturduğu ışık düzeninden biyolojik olarak etkilenir.
Bu, canlıların çevreyle ne kadar güçlü bağlantı içinde olduğunun güzel örneklerinden biridir.
Kutuplardaki Tavuklar İçin En Sağlıklı Düzen Nedir
Temel amaç, dışarıdaki aşırı kutup ışık düzenini olduğu gibi kümese taşımak yerine tavukların düzenli dinlenebileceği kontrollü bir günlük ritim oluşturmaktır.Yazın 24 saat aydınlığa yakın şartlarda karanlık ve sakin bir dinlenme dönemi sağlamak önemlidir. Kışın ise çok uzun karanlık dönemlerde uygun yapay aydınlatmayla normal faaliyet zamanı oluşturulabilir.
Bunun yanında kümes:
Kuru.
iyi havalandırılmış.
doğrudan sert rüzgârdan korunmuş.
yeterli yem ve suya sahip.
olmalıdır.
Buradaki temel düşünce şudur:
Tavuğun biyolojisini kutup şartlarına zorla uydurmak yerine çevreyi tavuğun biyolojik ihtiyaçlarına uygun hâle getirmek gerekir.
Sonuç: Kutuplardaki Tavuklar Nasıl Uyuyor
Evet, kutuplardaki tavuklar da uyuyor.Güneşin yazın haftalarca batmaması tavuğun uyku ihtiyacını ortadan kaldırmaz.
Aynı şekilde kışın haftalarca süren karanlık da tavuğu kesintisiz uykuya sokmaz.
Tavukların vücudunda çevredeki ışıkla senkronize olan biyolojik bir saat vardır. Normal şartlarda sabah ışığı aktiviteyi artırır, akşam karanlığı ise tavuğun kümese gidip tüneğe çıkarak dinlenmesine yardımcı olur.
Kutup yazında bu doğal sinyal bozulur.
Saat gece 12 olabilir.
Ama dışarısı gündüz gibi aydınlıktır.
Tavuk başlangıçta daha uzun süre aktif kalabilir. Bununla birlikte yorgunluk ve iç biyolojik ritim devam ettiği için sonunda dinlenir ve uyur.
Ancak sürekli ışık altında yaşamak normal uyku düzeninin yerine geçmez.
Bu nedenle insanlar tarafından yetiştirilen tavuklar için kontrollü karanlık dönemler oluşturmak önemlidir.
Kutup kışında ise durum tersine döner.
Dışarıda:
Sabah olmuş olabilir.
Ama güneş doğmamıştır.
Saat öğlen olabilir.
Fakat hava hâlâ karanlıktır.
Bu durumda modern kümeslerde yapay ışık kullanılabilir. Tavuklar böylece:
Gündüz zamanı.
yemlenme zamanı.
dinlenme zamanı.
arasında daha düzenli bir ritim oluşturabilir.
Burada oldukça ilginç bir sonuç ortaya çıkar:
Kutup bölgelerinde tavuğun “gecesini” bazen güneş değil insan belirler.
Kümesin ışıkları açıldığında yapay gündüz başlar.
Belirli süre sonra ışıklar kapatıldığında yapay gece oluşur.
Tavukların biyolojik sistemi bu düzenli çevresel işaretlere uyum sağlayabilir.
Tavuk uykusunun kendisi de düşündüğümüzden daha ilginçtir.
Bir tavuk bazen:
İki gözünü kapatarak daha derin biçimde dinlenebilir.
Bazen ise bir gözünü açık tutarak çevresini gözetlemeyi sürdürebilir.
Kuşların bazı uyku durumlarında beynin iki yarısı aynı anda tamamen aynı düzeyde uyumak zorunda değildir.
Bu özellik özellikle sürü hâlinde yaşayan ve yırtıcılara karşı dikkatli olması gereken hayvanlarda büyük avantaj sağlayabilir.
Yani tavuk:
Hem uyuyup hem de çevresini belli ölçüde kontrol edebilen son derece ilginç bir uyku sistemine sahiptir.
Bir başka yanlış anlaşılmayı da düzeltmek gerekir.
Kutuplarda yaşayan tavuk:
Kış uykusuna yatmaz.
Aylarca karanlık olması onun aylarca uyuyacağı anlamına gelmez.
Her gün:
Yem yemesi.
su içmesi.
hareket etmesi.
bedensel işlevlerini sürdürmesi.
gerekir.
Soğuk nedeniyle hareketi azalabilir ve kümeste daha fazla zaman geçirebilir ama bu hibernasyon değildir.
Aynı şekilde kar görmek de tavuğu otomatik olarak hasta etmez.
Soğuğa dayanıklı tavuklar uygun şartlarda karlı bölgelerde yaşayabilir.
Asıl tehlike çoğu zaman yalnız sıcaklığın düşmesi değildir.
Aşırı:
Nem.
rüzgâr.
ıslaklık.
ve korunmasızlık.
problemi büyütebilir.
Özellikle tavuğun ibik ve ayakları aşırı soğukta hassastır.
Bu nedenle kutup tavuğu yetiştiriciliğinde:
“Kümese çok güçlü ısıtıcı koyalım.”
düşüncesinden önce güvenli, kuru, uygun havalandırılmış ve rüzgârdan korunmuş ortam düşünülmelidir.
Bir başka ilginç nokta yumurtlamadır.
Tavukların yumurtlama sistemi ışık süresinden etkilenir.
Bu nedenle kutup yazında uzun ışık veya kışın çok kısa günler yumurtlama ritmini değiştirebilir.
Fakat burada da önemli bir sınır vardır:
Tavuğu 24 saat ışık altında bırakarak maksimum yumurta almaya çalışmak sağlıklı bir yaklaşım değildir.
Hayvanın:
Uykuya.
karanlığa.
dinlenmeye.
ihtiyacı vardır.
Tavuk yalnız yumurta üreten biyolojik makine değildir.
Hayvan refahı üretimin önünde göz ardı edilmemelidir.
Bu konu bize daha geniş ve oldukça güzel bir gerçeği de gösterir:
Canlıların biyolojik saatleri gökyüzüyle bağlantılıdır.
Dünya kendi ekseni çevresinde dönüyor.
Dünya’nın ekseni eğik.
Bu nedenle kutuplarda olağanüstü uzun gündüz ve geceler meydana geliyor.
Bu astronomik olay:
Bir tavuğun ne zaman yem yediğini.
ne zaman uyuduğunu.
yumurtlama düzenini.
dolaylı biçimde etkileyebiliyor.
Yani gökyüzündeki büyük ölçekli hareketlerle küçük bir kümesin içindeki tavuğun günlük hayatı arasında şaşırtıcı bir bağlantı vardır.
Dünya’nın hareketi, ışığı değiştirir; ışık biyolojik saati etkiler; biyolojik saat davranışı değiştirir.
Sonuç olarak sorumuzun cevabı son derece nettir:
Kutuplardaki tavuklar uyur.
Güneşin batmasını sonsuza kadar beklemezler.
Fakat doğal gece-gündüz döngüsünün kaybolması uyku düzenlerini etkileyebilir. Bu nedenle insan kontrolündeki tavuklarda düzenli aydınlık ve karanlık dönem oluşturmak, onların sağlıklı dinlenebilmesi açısından önemlidir.
Belki de konunun en şaşırtıcı kısmı şudur: Kuzey Kutup Dairesi yakınlarında yaz ortasında saat gece yarısını geçmiş, dışarıda güneş hâlâ gökyüzündeyken bir tavuk karanlık kümese girip tüneğine çıkabilir ve dışarısı gündüz gibi aydınlıkken gayet normal biçimde uyuyabilir.
Çünkü onun için mesele yalnız:
“Güneş battı mı?”
değildir.
Asıl mesele:
“Bedenimin dinlenme zamanı geldi mi?”
sorusudur.
