Hûd Suresi 18. Ayette “Allah’a Karşı Yalan Uydurandan Daha Zalim Kimdir? İşte Onlar Rablerinin Huzuruna Çıkarılacak ve Şahitler ‘Bunlar Rableri Hakkında Yalan Söyleyenlerdir’ Diyeceklerdir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Hûd Suresi 18. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Allah’a karşı yalan uydurandan daha zalim kim olabilir? İşte onlar Rablerinin huzuruna çıkarılacaklar ve şahitler, ‘İşte bunlar Rableri hakkında yalan söyleyenlerdir’ diyeceklerdir. Dikkat edin! Allah’ın laneti zalimlerin üzerinedir.”
Ayetin Arapçası şöyledir:
“Ve men azlemu mimmeni’fterâ alallâhi kezibâ. Ulâike yu‘radûne alâ rabbihim ve yekûlu’l-eşhâdu hâulâillezîne kezebû alâ rabbihim. Elâ la‘netullâhi ale’z-zâlimîn.”
Bir önceki ayette Kur’an’ın Rab’den gelen hak olduğu vurgulanmıştı. Hûd 18 ise bunun karşısındaki çok ağır bir davranışı gündeme getiriyor: Allah hakkında bilerek yalan üretmek ve bunu Allah’a nispet etmek.
Bu nedenle ayet yalnız sıradan bir yalanı değil, dinî hakikati çarpıtarak Allah adına konuşmayı merkeze alır.
“Allah’a Karşı Yalan Uydurmak” Ne Anlama Gelir
Ayette geçen “ifterâ alallâhi kezibâ” ifadesi, Allah hakkında yalan uydurmak, Allah’a ait olmayan bir sözü veya hükmü O’na nispet etmek anlamına gelir.Bunun en açık biçimlerinden biri şudur:
Bir insan kendi düşüncesini üretir, sonra:
“Allah kesinlikle böyle buyurdu.”
der.
Halbuki bunun vahiyde dayanağı yoktur.
Başka bir örnek, Allah’ın helal kıldığını:
“Allah bunu haram kıldı.”
diye sunmak veya Allah’ın yasakladığı bir şeyi:
“Allah kesinlikle bunu emretti.”
diye iddia etmektir.
Bu nedenle ayet, dinî dilde büyük bir kaynak ve doğruluk sorumluluğu oluşturur.
Her Yanlış Dinî Bilgi “Allah’a Yalan Uydurmak” mıdır
Hayır. Bu çok önemli bir ayrımdır.Bir insan yanlış hatırlayabilir. Bir mealde hata yapabilir. Bir rivayeti sahih zannedip aktarabilir. Bir âlim iyi niyetli bir içtihatta yanılabilir. Bir müfessir ayeti yanlış yorumlayabilir.
Bunlar ciddi biçimde düzeltilmesi gereken hatalar olabilir; fakat bilerek Allah adına yalan uydurmakla aynı şey değildir.
Ayetin kullandığı ifade çok ağırdır. Bu nedenle:
yanılmak ≠ bilinçli iftira.
İçtihat hatası ≠ Allah’a bilerek yalan nispet etmek.
Yanlış tercüme ≠ otomatik sahtekârlık.
İnsanların niyetleri hakkında delilsiz hüküm vermemek gerekir.
Bir Âlim Yanlış Fetva Verirse Bu Ayete Girer mi
Bu, nasıl ve hangi niyetle yanlış yaptığına bağlıdır.Bir âlim gerçekten araştırmış, delillere bakmış ve samimi biçimde bir sonuca ulaşmış fakat yanılmış olabilir. Bu durumda onun hatası ile Allah adına bilerek hüküm uydurmak aynı kategoriye konulmamalıdır.
Fakat bir kişi hükmün ne olduğunu bildiği hâlde para, makam, siyasi çıkar veya insanları memnun etmek için Allah’ın hükmünü kasıtlı biçimde tersine çevirip Allah’a nispet ederse, mesele çok daha ağır hâle gelir.
Bu yüzden dinî otorite büyük bir sorumluluk taşır.
Bilgi arttıkça sorumluluk da artar.
“Allah Böyle Diyor” Demeden Önce Neden Çok Dikkat Etmeliyiz
Çünkü bu cümle sıradan bir yorum cümlesi değildir.“Bence...”
demek başka,
“Bu âlim şöyle yorumlamıştır...”
demek başka,
“Allah kesinlikle böyle diyor...”
demek başkadır.
Son cümle çok daha ağırdır.
Eğer ayetin lafzı açık değilse, tefsirlerde farklı görüşler varsa veya mesele içtihadî ise bunu belirtmek daha dürüsttür:
“Tefsirlerde farklı açıklamalar vardır.”
“Bana göre en güçlü yorum budur.”
“Bu konuda kesinlik yoktur.”
Bu tür ifadeler zayıflık değil, ilim ahlakıdır.
Bu Ayet Dinî Kaynak Kontrolünü Neden Bu Kadar Önemli Hâle Getirir
Çünkü insan bazen sosyal medyada gördüğü bir sözü hemen:“Ayet.”
veya:
“Hadis.”
diye paylaşabilir.
Oysa söz Kur’an’da bulunmayabilir. Hadis diye paylaşılan cümle güvenilir bir kaynağa dayanmayabilir. Tarihî bir kişiye atfedilen sözün hiçbir kaydı olmayabilir.
İyi niyet bunu otomatik olarak doğru yapmaz.
Bu nedenle dinî bilgi paylaşırken:
kaynağı kontrol etmek,
ayet numarasına bakmak,
hadisin durumunu araştırmak,
tefsir ile vahyi ayırmak
önemlidir.
Allah adına konuşmak, bilgi doğrulamayı gerektirir.
Kendi Kültürümüzü “Allah’ın Emri” Gibi Sunmak Bu Ayetle İlişkili midir
Evet, tehlikeli bir alan tam da burada ortaya çıkabilir.Bazı davranışlar:
gelenektir,
aile alışkanlığıdır,
yerel kültürdür,
toplumsal ayıptır.
Ama zamanla bunlara:
“Din böyle emrediyor.”
denmeye başlanabilir.
Örneğin bir davranış toplumda ayıp görülüyor diye otomatik olarak:
haram
olmaz.
Bir gelenek çok eski diye:
farz
hâline gelmez.
Aynı şekilde modern bir uygulama yeni diye:
otomatik:
haram
sayılmaz.
Kültür ≠ vahiy.
Kültür değerli olabilir; fakat Allah adına hüküm vermek için delil gerekir.
“Allah’a Karşı Yalan Uydurandan Daha Zalim Kimdir?” İfadesindeki “Zalim” Ne Demektir
Ayet:“ve men azlemu...”
yani:
“Kim daha zalim olabilir?”
şeklinde güçlü bir soru sorar.
Bu, davranışın son derece ağır olduğunu ifade eden Kur’anî bir üsluptur.
“Zulüm” kavramı yalnız bir insana fiziksel haksızlık yapmak anlamına gelmez. Hakikati yerinden etmek, Allah’a ait olmayan şeyi Allah’a nispet etmek de büyük bir zulüm olarak tanımlanabilir.
Çünkü burada insan:
kendi sözünü:
ilahî otoriteyle güçlendirmeye çalışmaktadır.
Bu, hem Allah hakkında yanlış söz üretmek hem de insanları bu yanlışla yönlendirmek anlamına gelebilir.
“Daha Zalim Kimdir?” Demek Bunun Mutlak Olarak En Büyük Günah Olduğunu mu Gösterir
Kur’an’daki bu tür retorik sorular her zaman matematiksel bir:“Bütün günahları 1’den 100’e sıralıyoruz ve bu kesinlikle birinci sıradadır.”
anlamına gelmek zorunda değildir.
Benzer güçlü ifadeler Kur’an’ın farklı bağlamlarında başka ağır zulümler için de kullanılabilir.
Buradaki amaç davranışın çok büyük bir haksızlık ve suç olduğunu vurgulamaktır.
Bu nedenle ayeti bir “günah sıralama tablosu”na çevirmek yerine ana mesajı görmek daha sağlıklıdır:
Allah adına yalan söylemek son derece ağırdır.
“Rablerinin Huzuruna Çıkarılacaklar” Ne Anlama Gelir
Ayette:“ulâike yu‘radûne alâ rabbihim”
denilir.
Genel anlamıyla:
“Onlar Rablerinin huzuruna arz edilecek / çıkarılacaklardır.”
Bu, ahiret hesabını ifade eder.
İnsan dünyada:
yalanını gizleyebilir,
insanları kandırabilir,
otoritesini kullanabilir,
kendisine dinî saygınlık oluşturabilir.
Ama Kur’an’ın ahiret anlayışında hiçbir şey nihai olarak gizli kalmaz.
Buradaki “huzura çıkarılma” ifadesini Allah’ı insanlar gibi belirli bir fiziksel mekânda oturan varlık şeklinde düşünmek için kullanmamak gerekir.
Allah yaratılmışlara benzemez.
Ayetin temel mesajı:
hesap kaçınılmazdır.
Ayetteki “Şahitler” Kimlerdir
Ayette:“ve yekûlu’l-eşhâd”
yani:
“Şahitler diyecekler ki...”
ifadesi vardır.
Bu şahitlerin kim olduğu konusunda tefsirlerde farklı açıklamalar bulunur. Peygamberler, melekler veya başka şahitlik biçimleri üzerinde durulmuştur.
Ayetin açık metni burada tek tek bütün şahitleri isimlendirmez.
Bu nedenle:
“Kesinlikle yalnızca şu gruptur.”
demek yerine:
tefsirlerde farklı açıklamalar vardır
demek daha doğru olur.
Ana mesaj nettir:
Ahirette hakikat gizli kalmayacak ve yalan açığa çıkacaktır.
Ahirette Şahitler Olması İnsanlara Birbirini Gözetleme Hakkı Verir mi
Hayır.Allah’ın ahiret düzeninde şahitlik bulunması, insanların dünyada birbirinin özel hayatını sınırsız biçimde gözetlemesine izin vermez.
Bir kişinin:
telefonunu izinsiz karıştırmak,
mesajlarını okumak,
özel hayatını araştırmak,
gizli kamera kullanmak
gibi davranışlar ayrı ahlaki ve hukukî meselelerdir.
Ahiret şahitliği ≠ dünyada mahremiyeti ihlal ruhsatı.
Allah’ın her şeyi bilmesi de insanı:
“Ben de herkes hakkında her şeyi bilmeliyim.”
diye sınırsız bir gözetleyici hâline getirmez.
İlahî bilgi ve insan yetkisi birbirinden ayrılmalıdır.
“Bunlar Rableri Hakkında Yalan Söyleyenlerdir” İfadesi Neden Bu Kadar Ağırdır
Çünkü yalan artık yalnız iki insan arasındaki bir ilişki değildir.İnsan kendi sözünü:
Allah’a bağlamıştır.
Böylece Allah’ın adı:
insanları ikna etmenin,
korkutmanın,
yönetmenin
veya çıkar sağlamanın aracı hâline gelebilir.
Bir kişi:
“Allah bunu bana söyledi.”
diyerek insanlardan para toplayabilir.
“Bana itaat etmezsen Allah seni cezalandırır.”
diyerek onları kontrol edebilir.
Kendi siyasi veya kişisel isteğini:
“Allah’ın kesin emri”
diye sunabilir.
İşte Allah adına yalanın tehlikesi burada büyür:
Yalan yalnız yanlış bilgi üretmez; ilahî otoriteyi de istismar eder.
Din Adına İnsanları Korkutmak Allah’a Yalan Nispet Etmeye Dönüşebilir mi
Eğer kişi Allah’ın vermediği bir hükmü kesinlikle Allah’a nispet ediyorsa evet, çok ciddi bir tehlike doğabilir.Örneğin:
“Şunu yapmazsan çocuğun kesin hastalanır.”
“Beni dinlemezsen Allah işini kesin batırır.”
“Şu kişiye oy vermezsen Allah sana mutlaka şu cezayı verir.”
gibi gaybî kesinlikler, vahiyde açık bir dayanak yoksa Allah adına konuşma riskini taşır.
Biz:
Allah’ın genel hükümlerini aktarabiliriz.
Ama belirli bir kişinin yarın hangi dünyevî felaketi yaşayacağını vahiy olmadan bilemeyiz.
Dinî uyarı ≠ geleceğe dair kişisel ilahî kehanet dağıtmak.
“Allah’ın Laneti Zalimlerin Üzerinedir” Ne Anlama Gelir
Ayette:“elâ la‘netullâhi ale’z-zâlimîn”
denilir.
“Lanete uğramak” genel anlamda Allah’ın rahmetinden uzak kalmak, ilahî kınama ve hüküm altında bulunmak şeklinde açıklanabilir.
Bu ifade ciddi bir ahiret uyarısıdır.
Fakat burada önemli bir sınır vardır:
Allah’ın lanet bildirmesi, insanların rastgele herkese lanet yağdırması anlamına gelmez.
Kur’an belirli bir davranış ve kategori hakkında ilahî hüküm bildirir.
Bizim görevimiz bunu:
kişisel öfke,
intikam
ve hakaret diline çevirmek değildir.
Bir Müslüman Sevmediği Birine “Allah’ın Laneti Üzerine Olsun” Diyebilir mi
Bu konuda büyük dikkat gerekir.Bir insanın yanlış davranışını eleştirmek başka, yaşayan belirli bir kişinin nihai olarak Allah’ın rahmetinden kovulduğunu ilan etmek başka şeydir.
Kişi:
tövbe edebilir.
Yanlışından dönebilir.
Bugün zalimce davranan biri yarın değişebilir.
Bu nedenle Kur’an’daki genel lanet ifadelerini:
kişisel kavgalarda:
beddua silahına
dönüştürmek doğru değildir.
Özellikle:
siyasi rakip,
mezhep farklılığı,
kişisel husumet
veya sosyal medya tartışması yüzünden insanları kolayca:
“Allah’ın lanetlediği kişi”
ilan etmek çok tehlikelidir.
İlahî hüküm ≠ kişisel öfkenin dini kılıfı.
Bu Ayet Dinî Otorite Sahiplerine Nasıl Bir Sorumluluk Yükler
Çok büyük bir sorumluluk yükler.Din anlatan kişi:
yalnızca bilgi aktarmıyor olabilir; insanlar onun sözünü:
“Allah’ın hükmü”
zannedebilir.
Bu nedenle hoca, imam, âlim, yazar veya dinî içerik üreten herkesin:
kaynağını belirtmesi,
bilmediğinde “bilmiyorum” diyebilmesi,
yorumunu vahiyden ayırması,
zayıf rivayeti kesin bilgi gibi sunmaması
çok önemlidir.
Bir kişi kendi görüşünü:
“Allah kesin böyle buyurdu.”
diyerek kutsallaştırdığında insanların sorgulama imkânını da daraltır.
Dinî otorite yanılmazlık değildir.
Hz. Peygamber dışında hiçbir âlim vahiy alan mutlak açıklayıcı değildir.
Hûd 17 ve 18 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Hûd 17, Kur’an’ın:Rab’den gelen hak
olduğunu, delil ve önceki vahiy geleneğiyle bağlantısını anlattı.
Hûd 18 ise bunun tam karşısındaki davranışı gösteriyor:
Allah hakkında yalan üretmek.
Yani iki ayet arasında çok güçlü bir karşıtlık vardır:
17: Rab’den gelen hak.
18: Rab hakkında uydurulan yalan.
Bu ayrım dinî düşüncede temel bir ölçüdür.
Vahyin ne söylediğini araştırmak başka, kendi arzumuzu vahiy diye sunmak başkadır.
İnsan:
Kur’an’ı yorumlayabilir.
Ama yorumunu:
Allah’ın kesin sözü
hâline getirmemelidir.
Bu yüzden hak ile Allah adına üretilmiş insan sözü arasındaki sınır sürekli korunmalıdır.
Sonuç: Hûd Suresi 18. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Hûd Suresi 18. ayet, insanın din hakkında söyleyebileceği en tehlikeli sözlerden birini gündeme getirir:Allah’ın söylemediği şeyi Allah’a söylettirmek.
Bu davranış neden bu kadar ağırdır?
Çünkü insan yalnız kendi hatasını yapmıyor olabilir. Kendi sözüne ilahî otorite kazandırarak başkalarını da yanlış yönlendirebilir.
Bir kişi şöyle diyebilir:
“Ben böyle düşünüyorum.”
Bu tartışılabilir.
Yanlış olabilir.
Düzeltilebilir.
Ama aynı kişi:
“Allah kesinlikle böyle buyuruyor.”
dediğinde durum değişir.
Artık insan kendi sözünü:
vahyin ağırlığıyla sunmuştur.
İnsanlar da:
“Allah böyle emretmiş.”
diye ona uyabilir.
İşte bu nedenle dinî bilgi büyük bir emanettir.
Bugün bu mesele geçmişten belki daha da önemlidir. Çünkü bir cümle birkaç saniye içinde milyonlarca insana ulaşabilir.
Bir görsel hazırlanır:
“Kur’an’da şöyle yazıyor.”
denir.
Binlerce kişi paylaşır.
Oysa böyle bir ayet yoktur.
Bir video hazırlanır:
“Peygamberimiz kesin şöyle buyurdu.”
denir.
Kaynak sorulmaz.
Milyonlar izler.
Bir kişi:
“Allah bunu yapanın başına kesin şu felaketi verir.”
der.
İnsanlar korkar.
Böylece dinî bilgi, doğruluktan kopup viral söylentiye dönüşebilir.
Hûd 18 tam burada büyük bir fren koyar:
Allah adına konuşurken dikkat et.
Bilmiyorsan:
“Bilmiyorum.”
de.
Emin değilsen:
“Bu konuda farklı görüşler var.”
de.
Bir müfessirin yorumunu aktarıyorsan:
“Falanca müfessir böyle yorumlamıştır.”
de.
Bir ihtimalse:
“Bu bir yorumdur.”
de.
Bütün bunlar dinî otoriteyi zayıflatmaz.
Tam tersine:
güvenilirliği artırır.
İnsan bazen “bilmiyorum” demeyi zayıflık sanır. Oysa Allah adına yanlış konuşmaktansa bilmediğini kabul etmek çok daha güvenlidir.
Bu ayet aynı zamanda dinî tartışmalarda tekfir ve niyet okuma kolaycılığına karşı da bizi uyarmalıdır.
Bir insan ayeti yanlış anlamış olabilir.
Bir hoca yanlış bilgi vermiş olabilir.
Bir öğrenci yanlış meal okumuş olabilir.
Hemen:
“Allah’a yalan uyduruyorsun.”
demek ağır olabilir.
Çünkü ayetteki suçlama bilinçli bir nispeti ifade eder.
İnsanın hatasını düzeltmek gerekir; fakat niyetini bilmeden:
“Sen kasıtlı olarak Allah’a iftira ediyorsun.”
demek başka bir haksızlığa dönüşebilir.
Bu nedenle aynı ayetin ahlakı bize şunu da öğretir:
Allah adına konuşurken dikkatli ol; insanlar hakkında hüküm verirken de dikkatli ol.
Bir başka büyük mesele, din ile çıkar arasındaki ilişkidir.
Tarih boyunca insan bazen dini:
para kazanmak,
iktidarını korumak,
kendi grubuna ayrıcalık sağlamak
veya insanları yönetmek
için kullanabilir.
Kendi isteğini:
“Allah böyle istiyor.”
diye sunmak, insanların itiraz etmesini zorlaştırır.
Çünkü artık karşılarında sıradan bir insan görüşü değil, sözde:
“Allah’ın emri”
vardır.
Bu nedenle Hûd 18, yalnız bireysel doğruluk değil, dinî güç istismarına karşı da büyük bir ahlaki ölçü sunar.
Hiçbir insan kendi menfaatini Allah’ın sesi gibi sunmamalıdır.
Bir lider:
“Bana karşı çıkmak Allah’a karşı çıkmaktır.”
diyemez.
Bir hoca:
“Benim yorumuma itiraz edersen imanın gider.”
diye kendi görüşünü mutlaklaştırmamalıdır.
Bir şeyh:
“Bana itaat etmezsen Allah seni kesin cezalandırır.”
şeklinde kendisine vahiy benzeri otorite kurmamalıdır.
Çünkü:
Allah’ın dini, insanların kişisel iktidar aracı değildir.
Burada vahiy ile yorum arasındaki ayrımı tekrar hatırlamak gerekir.
Kur’an:
vahiydir.
Benim Kur’an açıklamam:
vahiy değildir.
Bir müfessirin tefsiri:
değerlidir.
Ama:
vahiy değildir.
Bir mezhebin içtihadı:
ciddiye alınabilir.
Ama:
Allah’ın doğrudan değişmez sözüyle aynı kategori değildir.
Bir âlimin fetvası:
ilmî değer taşıyabilir.
Ama:
yanılma ihtimali vardır.
İnsan yorumu yanılabilir; Allah’ın vahyi yanılmaz.
Bu ayrım kaybolduğunda, insanlar kendi görüşlerini kutsallaştırmaya başlar.
Hûd 18’in:
“şahitler diyecekler ki: Bunlar Rableri hakkında yalan söylediler”
ifadesi ise dünyadaki görünüş ile ahiretteki hakikatin farklılaşabileceğini hatırlatır.
Dünyada bir insan:
çok saygın görünebilir.
Binlerce takipçisi olabilir.
İnsanlar:
“Ne büyük âlim.”
diyebilir.
Ama Allah katında önemli olan:
gerçekte ne söylediği,
ne bildiği,
ne niyet taşıdığı
ve hakikate ne kadar sadık olduğudur.
Bunun tersi de mümkündür.
Bir insan dünyada yanlış anlaşılabilir.
Kimse onu takdir etmeyebilir.
Ama Allah onun samimiyetini bilir.
Bu yüzden:
insanların alkışı ilahî beraat belgesi değildir.
Aynı şekilde insanların eleştirisi de Allah katında mahkûmiyet kararı değildir.
Nihai hesap:
Allah’a aittir.
Ayetin sonundaki:
“Allah’ın laneti zalimlerin üzerinedir”
ifadesi de serttir.
Ama bu sertlik bize başkalarını lanetleme zevki vermemelidir.
Tam tersine:
kendimizi sorgulatmalıdır.
Ben Allah adına:
emin olmadığım şeyler söylüyor muyum?
Kendi kültürümü:
din diye mi sunuyorum?
Kendi siyasi görüşümü:
Allah’ın kesin hükmü gibi mi anlatıyorum?
Sevdiğim âlimin yorumunu:
vahyin kendisiyle mi eşitliyorum?
İnsanları korkutmak için:
Allah adına geleceğe dair kesin cezalar mı dağıtıyorum?
İşte ayetin aynası:
önce buraya tutulmalıdır.
Kur’an’daki azap ve lanet ayetlerinin amacı insanı:
başkalarına beddua dağıtan biri
yapmak değildir.
Asıl amaç:
yanlışın ağırlığını fark ettirmektir.
Çünkü bir insan bugün hata yapabilir ve yarın dönebilir.
Allah’ın rahmet kapısını:
biz kapatamayız.
Tövbe mümkündür.
Yanlış bilgi düzeltilebilir.
Bir insan geçmişte din adına yanlış bir şey söylemişse, bunu fark ettiğinde:
“Yanılmışım.”
diyebilmelidir.
Bu çok değerlidir.
İnsan bazen şöyle düşünür:
“Yıllarca bunu söyledim; şimdi yanlış olduğunu kabul edersem itibarım düşer.”
İşte gerçek sınav tam burada başlayabilir.
İtibar mı?
Hakikat mi?
Hûd 18’in ahlakı:
hakikati seç
der.
Daha önce yanlış bilgi vermiş olmak kötü olabilir; fakat yanlış olduğunu öğrendikten sonra bile sırf itibar için sürdürmek çok daha ağır bir sorun oluşturabilir.
Hatasını düzeltmek zayıflık değil, ahlaki güçtür.
Bu özellikle dinî bilgi üreten insanlar için çok önemlidir.
Bir âlim:
eski fetvasını değiştirebilir.
Bir yazar:
eski yazısını düzeltebilir.
Bir öğretici:
“Bu konuda daha önce yanlış bilgi vermişim.”
diyebilir.
Böyle davranmak insanı küçültmez.
Tam tersine:
hakikati kendi egosunun üzerine koyduğunu gösterir.
Hûd 18’in bugünkü bilgi çağında belki en büyük mesajı şudur:
Allah adına konuşmak kolay olmamalıdır.
Her duyduğunu paylaşma.
Her yorumu kesin hüküm yapma.
Her geleneği din sanma.
Her farklı yorumu küfür ilan etme.
Her siyasi tercihini Allah’ın emri gibi gösterme.
Her felakete:
“Allah bunları cezalandırdı.”
deme.
Her başarının ardından:
“Allah kesin benden razı.”
sonucu çıkarma.
Çünkü bunların bir kısmı Allah hakkında bilmediğimiz şeyleri söylemeye dönüşebilir.
Kur’an bize, Allah hakkında konuşurken tevazu öğretmelidir.
Bazı şeyleri biliriz.
Çünkü vahiy açıkça bildirir.
Bazı şeyleri yorumlarız.
Bazı şeylerde ihtilaf vardır.
Bazı şeyleri ise gerçekten bilmiyoruz.
Bu dört alanı birbirine karıştırmamak, dinî dürüstlüğün temelidir.
Kesin olanı kesin söyle.
Yorumu yorum diye belirt.
İhtilafı gizleme.
Bilmediğinde “Allah bilir” de.
İşte Hûd 18’in dinî bilgi ahlakı böyle özetlenebilir.
Ve belki Hûd Suresi 18. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur:
Din hakkında konuşurken gerçekten Allah’ın söylediğini mi aktarıyoruz, yoksa kendi görüşümüzü, kültürümüzü, korkumuzu veya çıkarımızı Allah’ın sözü gibi mi sunuyoruz? Bir konuda yanıldığımız ortaya çıktığında itibarımızı korumak için yanlışta ısrar mı ediyoruz, yoksa “Ben burada yanılmışım” diyebilecek kadar hakikati kendimizden üstün tutabiliyor muyuz?
