Nahl Suresi 45. Ayette “Kötülük Planlayanlar Allah’ın Kendilerini Yere Geçirmesinden veya Azabın Fark Etmedikleri Yerden Gelmesinden Güvende mi Oldular” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Nahl Suresi 45. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin Arapçası şöyledir:أَفَأَمِنَ الَّذِينَ مَكَرُوا السَّيِّئَاتِ أَن يَخْسِفَ اللَّهُ بِهِمُ الْأَرْضَ أَوْ يَأْتِيَهُمُ الْعَذَابُ مِنْ حَيْثُ لَا يَشْعُرُونَ
Okunuşu:
“E fe emine’l-lezîne mekerû’s-seyyiâti en yahsifallâhu bihimu’l-arda ev ye’tiyehumu’l-azâbu min haysu lâ yeş‘urûn.”
Genel anlamı:
“Kötülük planlayanlar, Allah’ın kendilerini yere geçirmesinden veya azabın fark etmedikleri bir yerden gelmesinden güvende mi oldular?”
Ayetin soru biçiminde gelmesi önemlidir. Burada Allah bilgi edinmek için soru sormaz; insanın sahte güven duygusunu sarsan retorik bir uyarı vardır. Kötülük yapan kişi planının kusursuz olduğunu, gücünün kendisini koruyacağını veya hesabın hiçbir zaman kendisine ulaşmayacağını sanabilir. Ayet bu güvenin mutlak olmadığını bildirir.
“Mekerû’s-Seyyiât” Yani “Kötülük Planlayanlar” Ne Demektir
Ayette “mekr” kelimesi kullanılır. Bu kelime bağlama göre gizli plan, düzen veya karşı tarafın fark etmediği strateji anlam alanına sahip olabilir. Burada hemen yanında “seyyiât”, yani kötülükler bulunduğu için söz konusu olan sıradan planlama değil, kötülük amacıyla kurulan planlardır.Dolayısıyla bir şirketin gelecek yılın bütçesini hazırlaması, bir insanın tatil planlaması, bir devletin afet planı yapması veya bir öğrencinin çalışma programı hazırlaması bu ayette eleştirilen “mekr” değildir. Sorun plan yapmak değil, başkasına zarar vermek, gerçeği çarpıtmak veya haksızlığı gizlemek için plan kurmaktır.
Bu ayrım önemlidir; çünkü Kur’an tedbiri değil, kötülük için kullanılan zekâyı eleştirmektedir.
Kötülük Planı Nasıl Bir Şey Olabilir
Kötülük planı yalnız fiziksel saldırı hazırlamak değildir. Bir kişinin itibarını sistemli biçimde yok etmek, delilleri saklamak, insanları birbirine düşürmek, dolandırıcılığı önceden tasarlamak veya haksızlığı hukuk görüntüsü altında gizlemek de bu kavramın ahlaki alanına girebilir.Örneğin bir yönetici, çalışanının hakkını yemiş ve bunun ortaya çıkmaması için kayıtları değiştirmişse yalnız haksızlık yapmamış, haksızlığı örtmek için ikinci bir plan da kurmuştur. Bir kişi başka biri hakkında bilerek yanlış bilgi yayıyor, ardından bunu gerçekmiş gibi göstermek için sahte deliller hazırlıyorsa mesele artık basit hata olmaktan çıkar.
Ayetin uyarısı, kötülüğün hesaplı ve sistemli hâle getirilmesine özellikle dikkat çeker.
Her Gizli Plan Kötü müdür
Hayır.Gizlilik kendi başına kötülük değildir. Bir insan eşine sürpriz doğum günü hazırlayabilir. Bir şirket rekabet nedeniyle ürün geliştirme planını gizli tutabilir. Bir kişi güvenlik sebebiyle özel bilgilerini paylaşmayabilir. Devletlerin de meşru güvenlik sırları olabilir.
Dolayısıyla gizli olmak = kötü olmak şeklinde basit bir denklem kurulamaz.
Ahlaki değerlendirmede şu sorular önemlidir: Plan ne için yapılıyor, kime zarar veriyor, başkasının hakkını çiğniyor mu ve gerçeği haksız biçimde saklıyor mu?
Mahremiyet ile kötülüğü örtbas etmek aynı şey değildir.
“Allah’ın Kendilerini Yere Geçirmesinden” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayetteki “en yahsifallâhu bihimu’l-ard” ifadesi, Allah’ın onları yerin içine geçirmesi veya zemini onların altından çökertmesi anlam alanına sahiptir. Kur’an’ın başka bölümlerinde de yerin çökmesi veya insanın yere geçirilmesi ilahî kudreti gösteren ifadeler arasında yer alır.Buradaki temel mesaj, insanın üzerinde yürüdüğü ve tamamen güvenli sandığı zeminin bile Allah’ın mutlak egemenliği dışında olmadığıdır. İnsan binasını, servetini ve gücünü kalıcı sanabilir; fakat yaratılmış hiçbir şey mutlak güvenlik sağlamaz.
Bununla birlikte ayeti günümüzde meydana gelen her obruk, heyelan veya depremi belirli insanların günahına bağlamak için kullanmak doğru değildir. Kur’an’ın vahiy yoluyla açıkça azap olarak tanımladığı tarihsel olay ile bizim bugün yorumladığımız doğal afet aynı bilgi seviyesinde değildir.
Deprem Olunca “Allah O Şehri Cezalandırdı” Diyebilir miyiz
Vahye dayanan özel bir bilgi olmadan böyle kesin konuşmamalıyız.Depremlerin fay hareketleri, yer kabuğundaki gerilim ve tektonik süreçler gibi doğal sebepleri vardır. Bu sebepleri incelemek Allah’ın yaratmasını reddetmek değildir. Mümin, doğal yasaların da Allah’ın yarattığı düzen içinde bulunduğunu düşünebilir.
Bir şehirde deprem olduğunda orada:
Çocuklar.
iyi insanlar.
kötü insanlar.
hastalar.
yaşlılar.
çok farklı insanlar bulunabilir. Bu nedenle bütün mağdurları tek cümleyle:
“Allah cezalandırdı.”
diye nitelemek hem bilgi sınırımızı aşar hem de acı çeken insanlara karşı ağır bir haksızlık olabilir.
Afet anında ilk görev hüküm dağıtmak değil, hayat kurtarmaktır.
Doğal Afetlerin Sebeplerini Bilimle Açıklamak Allah’ı Dışlamak mıdır
Hayır.Bir depremi jeoloji açıklar. Bir selin meteorolojik ve coğrafi sebepleri incelenebilir. Bir heyelanın zemin yapısı, yağış ve mühendislik faktörleri araştırılabilir.
Bunları bilmek:
“Allah yok.”
demek değildir.
Aksine sebepleri anlamak, insanın daha güvenli şehirler kurmasını sağlar. Binayı doğru yapmak, zemini araştırmak ve risk haritası hazırlamak insanın sorumluluğudur.
Eğer mühendislik hatasını:
“Allah’ın takdiri.”
diyerek kapatırsak kader kavramını insan ihmalini gizlemek için kullanmış oluruz.
İlâhî kudret ile doğal sebep birbirinin rakibi değildir.
Ayette Neden “Güvende mi Oldular?” Diye Soruluyor
Çünkü kötülük yapan insan zamanla dokunulmazlık yanılsamasına kapılabilir.İlk kez haksızlık yapar, hiçbir şey olmaz. İkinci kez yapar, yine yakalanmaz. Sonra:
“Bana hiçbir şey olmaz.”
düşüncesi gelişebilir.
Gücü varsa çevresindeki insanlar da onu uyarmaktan korkabilir. Böylece kişi kendi başarısını doğruluğunun kanıtı sanmaya başlayabilir.
Ayet tam bu noktada:
“Gerçekten güvende olduğunu mu sanıyorsun?”
diye sorar.
Bu bir paranoia çağrısı değil, gücün insana mutlak dokunulmazlık vermediğinin hatırlatılmasıdır.
Kötü İnsanların Uzun Süre Başarılı Olması Ayetle Çelişir mi
Hayır.Kur’an, kötülük yapan herkesin aynı gün dünyada cezalandırılacağını söylemez. Tarihte zulmeden ama yıllarca iktidarda kalan insanlar olmuştur. Dolandırıcılık yapan kişi uzun süre yakalanmayabilir. Haksız zenginleşen insan servet içinde ölebilir.
Dünya, her ahlaki fiilin anında karşılığını aldığı otomatik bir sistem değildir.
Bu nedenle:
“Hâlâ zengin ve güçlü, demek Allah ondan razı.”
sonucu çıkarılamaz.
Aynı şekilde:
“Başına kötü bir şey geldi, demek kesin günahkârdı.”
da denemez.
Dünya sonucu ile Allah katındaki nihai hüküm aynı şey değildir.
“Azabın Fark Etmedikleri Yerden Gelmesi” Ne Demektir
Ayette:“Min haysu lâ yeş‘urûn.”
yani:
“Fark etmedikleri, beklemedikleri bir yerden.”
ifadesi vardır.
İnsan bir risk alanını kontrol altına aldığını sanabilir ama başka bir yerden sonuçla karşılaşabilir. Ayetin bağlamında bu, ilahî hükmün insanın bütün hesaplarını aşabileceğini anlatır.
Dünya hayatında da bazen benzer bir ders görülür. Bir kişi delilleri yok ettiğini sanır; yıllar sonra hiç hesaba katmadığı bir kayıt ortaya çıkar. Bir şirket sorunu gizler; başka bir denetim her şeyi açığa çıkarır. Bir kişi yalanını kusursuz kurduğunu sanır; küçük bir ayrıntı bütün hikâyeyi çözer.
Ancak bu tür örnekler ayetin ilahî azabını tamamen dünyevî sebep-sonuca indirgemek için değil, insanın bütün ihtimalleri kontrol edemediğini anlatmak için kullanılabilir.
Ayet “Her An Başına Kötü Bir Şey Gelebilir” Korkusu mu Üretiyor
Ayetin amacı insanı sürekli panik içinde tutmak değildir.Bir kişi:
“Acaba bugün yere mi geçeceğim?”
“Başımıza gelen her şey azap mı?”
diye sürekli korkuyorsa ayetin mesajını takıntılı biçimde yorumlamış olabilir.
Takva, devamlı felaket beklemek değildir. Kur’an’ın uyarıları insanın davranışını düzeltmesi içindir; insanı hayatı yaşayamaz hâle getirmek için değildir.
Sağlıklı sonuç şudur:
“Kötülükte kendimi dokunulmaz sanmayayım.”
Sağlıksız sonuç ise:
“Her an Allah bana felaket gönderecek.”
şeklindeki sürekli korkudur.
Allah’ın adaleti kadar rahmeti de vardır.
Bu Ayet Başkalarını Tehdit Etmek İçin Kullanılabilir mi
Hayır.Bir kişiyle tartıştık ve ona:
“Allah seni yere geçirecek, görürsün.”
demek ayeti kişisel intikam aracına dönüştürebilir.
Biz Allah’ın belirli bir kişiye dünyada ne yapacağını bilmiyoruz.
Bir insan gerçekten haksızlık yaptıysa:
Hakkımızı arayabiliriz.
Delil toplayabiliriz.
Mahkemeye başvurabiliriz.
Mesafe koyabiliriz.
Ama:
“Allah sana şu felaketi gönderecek.”
diye gayb hakkında hüküm veremeyiz.
Kur’an’ın ilahî uyarısı, insanın kişisel tehdit silahı değildir.
Birinin Başına Kötü Bir Şey Geldiğinde “İşte İlâhî Adalet” Demek Doğru mudur
Her durumda değil.Bir kişi bize çok kötü davranmış olabilir. Sonra ciddi bir hastalık geçirir. İçimizde:
“Hak etti.”
duygusu oluşabilir. Öfke insani olabilir.
Fakat hastalığın Allah tarafından özel olarak o davranışın karşılığı verildiğini söylemek için bilgiye sahip değiliz.
Belki biyolojik sebep vardır. Belki yaşla ilgilidir. Belki tamamen başka şartların sonucudur.
İlahî adalete inanmak başka, her olayı kişisel yorumumuzla Allah’ın mahkeme kararı ilan etmek başkadır.
Adaletin nihai sahibi Allah’tır; bizim bilgimiz sınırlıdır.
Kötülük Planlayan İnsan Kendi Planının İçinde Sıkışabilir mi
Evet, dünya hayatında bu bazen görülebilir.Yalanı gizlemek için yeni yalan gerekir. Yeni yalanı korumak için başka açıklama gerekir. Bir süre sonra insan kendi kurduğu hikâyenin esiri hâline gelebilir.
Yolsuzluğu gizlemek için kayıt değiştirilir. Kayıt değişikliğini saklamak için başka kişilerin de sürece dahil edilmesi gerekir. Böylece ilk suç daha büyük bir sisteme dönüşür.
Bu nedenle kötülük bazen kendi korunma mekanizmasını kurarken daha fazla iz bırakır.
Ayetin ana anlamı ilahî hükümle ilgilidir; fakat dünya hayatındaki bu gerçek de güçlü bir ahlaki ders sunar: Kötülüğü korumak çoğu zaman yeni kötülükler doğurur.
Güçlü İnsanlar Neden Kendilerini Dokunulmaz Sanabilir
Çünkü güç insanın çevresindeki geri bildirim sistemini bozabilir.Bir yöneticiye kimse:
“Yanlış yapıyorsunuz.”
diyemiyorsa, zamanla yalnız kendi hoşuna giden bilgileri duymaya başlayabilir. İnsanlar korkudan susar; yönetici ise sessizliği onay sanır.
Aynı şey ailede, iş yerinde veya dinî yapılarda görülebilir. Gücü elinde tutan kişi:
“Kimse itiraz etmiyor, demek herkes razı.”
diye düşünebilir.
Oysa insanlar yalnız korkuyor olabilir.
Bu nedenle gerçek güç, eleştiriye alan açabilmektir.
Hesap verebilirlik insanı zayıflatmaz; gücün yozlaşmasını sınırlar.
Ayet Yöneticiler ve Kurumlar İçin Nasıl Bir Ders Taşır
Bir kurumun yaptığı haksızlığı sürekli gizlemesi kısa vadede işe yarayabilir. Fakat kurum kültürü zamanla bozulur. Çalışanlar gerçek sorunları bildirmekten vazgeçer, hatalar büyür ve küçük bir problem büyük krize dönüşebilir.Bu nedenle iyi kurumlar:
Denetim.
itiraz mekanizması.
şeffaflık.
hesap verebilirlik.
gibi ilkeler geliştirir.
Bu yalnız modern yönetim tekniği değil, aynı zamanda güçlü bir ahlaki ilkedir: İnsan kendi gücünü mutlak saymamalıdır.
Nahl 45, “Bize hiçbir şey olmaz” kültürüne karşı çok güçlü bir uyarıdır.
Allah’ın Kudretine İnanmak İnsan Tedbirini Azaltmalı mı
Hayır.Tam tersine insan yaratılmış düzeni ciddiye almalıdır.
Toprak çökebilir diyorsak jeolojik araştırma yaparız. Deprem riski varsa binayı sağlam yaparız. Sel riski varsa dere yatağına yanlış yapılaşmayız.
Allah’ın kudretine inanmak:
“Ne yaparsak yapalım fark etmez.”
demek değildir.
İnsan sorumluluğu tam da burada başlar.
Allah sebepler yaratmışsa bu sebepleri dikkate almak tevekküle aykırı değil, tedbirin gereğidir.
Nahl Suresi 44 ve 45. Ayetler Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Nahl 44’te vahyin açıklanması ve insanların düşünmesi istenmişti. Nahl 45’te ise kötülük planlayan ve kendisini güvende gören insana:“Gerçekten güvende misiniz?”
diye sorulur.
Bu geçiş anlamlıdır. İnsan düşünürse:
Gücünün sınırlı olduğunu.
kötülüğün sonuç doğurabileceğini.
hesaptan bütünüyle kaçamayacağını.
fark edebilir.
Düşünmeyen kibir ise insana sahte dokunulmazlık duygusu verebilir.
Bir sonraki ayet olan Nahl Suresi 46. ayette, Allah’ın onları günlük hareketleri ve faaliyetleri sırasında yakalamasından söz edilecek ve “Onlar Allah’ı aciz bırakamazlar” mesajı verilecektir. Bu ayeti ele alırken özellikle “hareket hâlindeyken yakalanma” ifadesi, insanın günlük hayat içinde bile mutlak güvenlik sahibi olmadığı, Allah’ı aciz bırakmanın imkânsızlığı, bunun paranoya üretmemesi, dünya tedbirlerinin değerini koruması ve ilahî kudretin insanlara tehdit aracı yapılmaması üzerinde dikkatle durmak gerekecektir.
Sonuç: Nahl Suresi 45. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Nahl Suresi 45. ayet insanın çok tehlikeli bir yanılgısına dikkat çeker:Dokunulmazlık hissi.
İnsan ilk yanlışında korkabilir. Yakalanırım diye düşünür.
Sonra bir şey olmaz.
İkinci kez yapar.
Yine bir şey olmaz.
Zamanla korku azalır.
Sonunda:
“Bana hiçbir şey olmaz.”
demeye başlayabilir.
İşte tam burada ahlaki tehlike büyür.
Çünkü insan artık yalnız yanlış yapmıyor; hesabın kendisine ulaşamayacağına da inanmaya başlıyor.
Bir iş insanı yıllarca insanları dolandırmış olabilir. Çok para kazanmıştır. Büyük evi vardır. Çevresinde güçlü insanlar vardır. Bu görüntü ona:
“Demek doğru yapıyorum.”
hissi verebilir.
Ama servet, yapılanın doğru olduğunu göstermez.
Bir yönetici yıllardır haksız davranıyor ama makamını koruyor olabilir. Bu:
“Allah beni destekliyor.”
anlamına gelmez.
Bir insan insanları manipüle ediyor ve hâlâ çok seviliyor olabilir. Bu da davranışının ahlaki olduğunu kanıtlamaz.
Başarı ile haklılık aynı şey değildir.
Nahl 45’in en güçlü mesajlarından biri budur.
Ayetin başka önemli mesajı insanın kontrol yanılsamasıdır.
İnsan plan yapmayı sever.
Bu normaldir.
Akıllı insan plan yapar.
Ama bir noktadan sonra:
“Her ihtimali hesapladım.”
diyebilir.
Gerçekte hiçbir insan bütün ihtimalleri hesaplayamaz.
Bir şirketin en iyi risk ekibi olabilir.
Yine beklenmedik kriz yaşayabilir.
Bir insan geleceğini çok iyi planlayabilir.
Tek bir olay bütün planını değiştirebilir.
Bu yüzden ayet plan yapmayı yasaklamaz; planın insanı ilahlaştırmasına karşı uyarır.
Plan yap.
Ama:
“Artık hiçbir şey beni etkileyemez.”
deme.
Tedbir al.
Ama hayatın tamamının senin kontrolünde olduğunu sanma.
Bu denge hem dinî hem psikolojik açıdan son derece değerlidir.
Nahl 45’in başka önemli mesajı kötülüğün zekâ ile yapılmasının onu daha az kötü yapmamasıdır.
Bazen toplum zeki dolandırıcıya hayran olur.
“Adam sistemi çözmüş.”
denir.
Bir kişi insanları çok ustaca manipüle ediyor.
“Çok akıllı.”
denir.
Belki gerçekten zekidir.
Ama zekâ, ahlak değildir.
Zekâ:
İyilikte kullanılabilir.
Kötülükte kullanılabilir.
Bir insanın planının çok sofistike olması, yaptığı şeyi doğru hâle getirmez.
Hatta bazen bilgi ve yeteneğin bilinçli kötülük için kullanılması sorumluluğu daha da ağırlaştırabilir.
Zekânın değeri, yalnız ne kadar güçlü olduğunda değil, neye hizmet ettiğinde ortaya çıkar.
Nahl 45’in başka önemli mesajı komploculuk ile gerçek kötü planı birbirinden ayırmaktır.
Ayet kötülük planlayanlardan söz ediyor diye dünyadaki her olayın arkasında gizli büyük bir komplo olduğunu düşünemeyiz.
Bir iddia:
“Bunlar gizlice şöyle plan yapıyor.”
diyorsa delil gerekir.
Sırf olay bize şüpheli geldi diye insanları gizli kötülükle suçlamak doğru değildir.
Gerçek komplolar tarihte olmuştur.
İnsanlar gerçekten gizli planlar kurabilir.
Ama:
Komplo mümkündür = her komplo iddiası doğrudur
demek değildir.
Nahl 45’in ahlakı bizi hem gerçek kötülük planlarına karşı uyanık olmaya hem de delilsiz suçlamadan kaçınmaya çağırır.
Ayetin başka önemli mesajı doğal afetleri dinî propaganda aracına çevirmemektir.
Bir deprem olur.
Birileri hemen:
“Şu günah yüzünden oldu.”
der.
Başka biri:
“Bu şehir böyleydi, Allah vurdu.”
der.
Bu dil tehlikelidir.
Çünkü insan kendisini Allah’ın özel kararlarını bilen kişi konumuna çıkarır.
Ayrıca enkaz altında kalan masum insanları da aynı suçlamanın içine sürükleyebilir.
Doğru tavır:
Önce insan kurtar.
Yaralıyı tedavi et.
Barınma sağla.
Sonra mühendislik hatalarını araştır.
Riskleri azalt.
Manevî olarak da insan kendi hayatını sorgulayabilir.
Ama:
“Senin başına geldi çünkü sen kötüsün.”
demek bizim yetkimiz değildir.
İbret almak ile mağduru suçlamak aynı şey değildir.
Nahl 45’in başka önemli mesajı bir felaketten sonra gerçek sorumluları kader söylemiyle gizlememektir.
Bir bina yönetmeliğe aykırı yapılmış.
Malzemeden çalınmış.
Denetim yapılmamış.
Bina çökmüş.
Sonra:
“Takdir-i ilahî.”
deniyor.
Mümin elbette hiçbir olayın Allah’ın bilgisi dışında olmadığına inanabilir.
Ama bu söz:
Müteahhidin.
mühendisin.
denetçinin.
kamu görevlisinin.
muhtemel sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
İnsan ihmali varsa araştırılır.
Kader, soruşturma dosyasını kapatmaz.
Bu ilke hem adalet hem tevekkül açısından çok önemlidir.
Nahl 45’in başka büyük mesajı güçlü insanların da kırılgan olmasıdır.
Dünya tarihindeki büyük imparatorluklara bakıyoruz.
Bir zamanlar yenilmez sanılıyorlardı.
Sonra tarihe karıştılar.
Çok büyük şirketler vardı.
Bir nesil sonra yok oldular.
Çok güçlü liderler vardı.
Bugün yalnız tarih kitaplarında isimleri var.
Bu bize dünyadaki hiçbir gücün mutlak olmadığını gösterir.
Ancak buradan:
“Şu devlet çöktü, demek Allah özel olarak cezalandırdı.”
sonucu çıkarmamak gerekir.
Tarihsel çöküşlerin ekonomik, askerî, siyasi ve toplumsal sebepleri olabilir.
Ahlaki ders şudur:
Güç geçicidir; güç sahibinin de hesap verme sorumluluğu vardır.
Nahl 45’in başka önemli mesajı insanın hatasını küçükken düzeltmesidir.
Bir yanlış ilk ortaya çıktığında düzeltmek kolay olabilir.
Bir yalan söyledin.
Hemen:
“Yanlış söyledim.”
dersin.
Biter.
Ama yalanı korumaya çalışırsan ikinci yalan gelir.
Sonra üçüncü.
En sonunda gerçeği söylemenin maliyeti çok büyür.
Bir kurum küçük bir güvenlik açığını fark etti.
Hemen düzeltirse sorun çözülür.
Gizlerse ileride büyük bir veri sızıntısı olabilir.
Bu nedenle ayetin “fark etmedikleri yerden” uyarısı, insanı:
“Problem büyümeden düzelt.”
diye de düşündürür.
Erken düzeltme küçüklük değildir.
Akıllılıktır.
Nahl 45’in başka önemli mesajı şeffaflığın neden değerli olduğunu anlamamıza yardım eder.
Bir insan bütün kararlarını gizli yapıyor ve kimsenin kendisini denetlemesine izin vermiyorsa hata riski artar.
Şeffaflık her şeyin herkese açıklanması değildir. Mahremiyet ve devlet sırrı gibi meşru alanlar vardır.
Ama güç kullanan kurumlarda:
Denetim.
hesap verebilirlik.
itiraz yolu.
olması önemlidir.
Çünkü insan kendisini denetleyen hiçbir mekanizma olmadığında kolayca:
“Ben ne yaparsam yapayım sorun olmaz.”
duygusuna kapılabilir.
Nahl 45 tam da bu psikolojiye karşı çıkar.
İnsan kendisini mutlaklaştırmamalıdır.
Ayetin başka önemli mesajı adalet ile intikamı ayırmaktır.
Bir insan bize kötülük yaptı.
Biz onun hesap vermesini isteyebiliriz.
Bu meşru olabilir.
Ama onun:
Çocuğunun hastalanmasını.
ailesinin zarar görmesini.
kazaya uğramasını.
istemek başka bir şeydir.
Bazen öfke:
“Allah ona öyle bir şey yapsın ki görsün.”
dedirtir.
Fakat ilahî adaleti kişisel intikam hayallerimizin aracı hâline getirmemek gerekir.
Hakkını iste.
Zararın karşılığını hukukla ara.
Ama Allah’ın hükmünü kendi öfkenin senaryosuna dönüştürme.
Adalet, başkasının acısından zevk almak değildir.
Nahl 45’in başka önemli mesajı insanın kötülüğü yalnız başkasında aramamasıdır.
Ayeti okuyunca:
“Bu zalimler için.”
deyip geçebiliriz.
Ama daha yararlı soru şudur:
Ben nerede küçük kötülük planları kuruyorum?
Bir tartışmada karşı tarafı bilinçli biçimde utandırmak için söz mü hazırlıyorum?
Birinden intikam almak için dedikodu mu yayıyorum?
İş yerinde sevmediğim kişinin başarısız olması için bilgi mi saklıyorum?
Bazen ayetin büyük kavramları, günlük hayatta daha küçük ölçekte bizde de bulunabilir.
Bu nedenle Kur’an’ı yalnız başkasına çevrilen projektör değil, kendimize tutulan ayna olarak da okumalıyız.
Nahl 45’in başka önemli mesajı güven ile gaflet arasındaki farktır.
İnsan Allah’a güvenebilir.
Bu güzeldir.
Ama:
“Ben dindarım, bana kötü bir şey olmaz.”
demek farklıdır.
Mümin de hastalanabilir.
Kaza geçirebilir.
Maddi kayıp yaşayabilir.
Dünya hayatında iman, fiziksel tehlikelere karşı dokunulmazlık belgesi değildir.
Bu nedenle:
“Allah beni korur.”
deyip güvenlik kurallarını ihlal etmek yanlış olabilir.
Gerçek güven:
Allah’a dayanmak.
Ama dünyadaki sorumluluğu da yerine getirmektir.
Tevekkül gaflet değildir.
Nahl 45’in başka büyük mesajı Allah’ın kudretinin insanın hesaplarından büyük olmasıdır.
İnsan bütün kapıları kapattığını düşünebilir.
Her ihtimali kontrol ettiğini sanabilir.
Ama nihai kontrol onda değildir.
Bu mesaj zalim için uyarıdır.
Mazlum için ise umut olabilir:
“Karşımdaki insan çok güçlü diye Allah’ın adaleti sona ermiş değildir.”
Fakat bu umut, mazlumun pasif kalması anlamına gelmez.
Hukuki imkân varsa kullanır.
Güvenlik tedbiri alır.
Destek ister.
Allah’a dua eder.
Tevekkül ile mücadele birlikte olabilir.
Nahl 45’in başka önemli mesajı Allah’ın uyarısını korku pazarlamasına çevirmemektir.
Bir din anlatıcısı sürekli:
“Bakın Allah sizi yere geçirir.”
diye insanları dehşet içinde tutabilir.
Oysa ayetin hedefi kötülükte kibirle ısrar eden tavırdır.
Dinî eğitim:
Sorumluluk.
umut.
rahmet.
adalet.
birlikte vermelidir.
Yalnız korkuya dayalı din anlayışı insanın Allah ile ilişkisini sağlıksız hâle getirebilir.
Uyarı vardır; fakat uyarının amacı insanı düzeltmektir, psikolojik olarak ezmek değil.
Nahl 45’in başka önemli mesajı gerçek güvenliğin ahlaki dokunulmazlık olmadığıdır.
İnsan güvenlik sistemi kurabilir.
Evini koruyabilir.
Şirketinde iyi avukatlar çalıştırabilir.
Bunların hepsi meşru olabilir.
Ama bunlar:
“Artık ne yaparsam yapayım hesap vermem.”
hakkı vermez.
Kanundan kaçmak ile haklı olmak aynı şey değildir.
Bir insan delil yetersizliğinden beraat etmiş olabilir; bu hukuken önemlidir. Fakat biz tersine delilsiz biçimde onu suçlu ilan edemeyiz. Aynı zamanda hukuki sonuç ile Allah’ın eksiksiz bilgisi farklı seviyelerdir.
İnsan mahkemesi delille hükmeder; Allah hakikati bütünüyle bilir.
Bu ayrım hem hukuk devletini hem ahiret sorumluluğunu korur.
Nahl Suresi 45. ayetin bütün mesajı bu çerçevede şöyle özetlenebilir: **“Kötülük planlayanlar Allah’ın kendilerini yere geçirmesinden veya azabın hiç fark etmedikleri yerden gelmesinden güvende mi oldular?” sorusu, kötülük yapan insanın kendisini dokunulmaz sanmasına karşı güçlü bir uyarıdır. Bu ayeti her depremi, obruğu, heyelanı veya hastalığı özel ilahî ceza ilan etmek için kullanmak doğru değildir. Büyük mesaj şudur: Kötülüğü planlı hâle getirme, gücünü ve başarını Allah’ın onayı sanma, hesabı atlattığını düşündüğün için kibirlenme ve doğal afetlerde mağdurları suçlama. Tedbirini al, doğal sebepleri araştır, insan ihmalini sorgula ve ilahî kudreti kişisel tehdit aracına dönüştürme. Çünkü yaratılmış hiçbir güç insana mutlak dokunulmazlık vermez.”
Bir sonraki ayet olan Nahl Suresi 46. ayette, kötülükte ısrar edenlerin günlük faaliyetleri sırasında yakalanabileceği ve Allah’ı aciz bırakamayacakları bildirilecek ve şöyle buyurulacaktır: “Yahut hareket edip dururlarken onları yakalamasından mı güvendeler? Onlar Allah’ı aciz bırakamazlar.” Bu ayeti ele alırken özellikle “tekallüb” yani hareket ve faaliyet hâli, insanın işine gücüne devam ederken kendisini mutlak güvende sanmaması, Allah’ı aciz bırakmanın ne anlama geldiği, bunu sürekli ölüm korkusuna dönüştürmeme, insanın kaçış ve güvenlik planlarının sınırı ve ilahî kudreti başkalarına tehdit olarak kullanmama üzerinde dikkatle durmak gerekecektir.
Ve belki Nahl Suresi 45. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur: Bir yanlışımız uzun süre ortaya çıkmadı diye gerçekten güvende olduğumuzu mu sanıyoruz? Güç, para veya çevre bize hesap vermezlik hissi mi veriyor? Bir deprem olduğunda mühendislik ve jeolojiye bakmak yerine kolayca insanları günahkâr ilan mı ediyoruz? Kendi kötülüğümüzü plan olarak överken başkasının planını komplo diye mi damgalıyoruz? Allah’ın kudretini korktuğumuz kişilere karşı kişisel tehdit gibi mi kullanıyoruz? Ve en önemlisi, insanın bütün hesaplarının dışında kalan bir ilahî adalet varsa, gerçek akıllılık kötülüğü daha iyi saklamaya çalışmak değil, onu daha sonuç gelmeden terk etmek değil midir?
