Nahl Suresi 50. Ayette “Üstlerindeki Rablerinden Korkarlar ve Kendilerine Emredileni Yaparlar” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Nahl Suresi 50. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin Arapçası şöyledir:يَخَافُونَ رَبَّهُم مِّن فَوْقِهِمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ
Okunuşu:
“Yehâfûne rabbehum min fevkihim ve yef‘alûne mâ yu’merûn.”
Genel anlamı:
“Üstlerindeki Rablerinden korkarlar ve kendilerine emredileni yaparlar.”
Bu ayet, bir önceki ayette zikredilen meleklerin kulluk hâlini devam ettirir. Onların Allah karşısında kibirlenmedikleri belirtilmişti; şimdi ise Allah’ın otoritesini ciddiye aldıkları ve kendilerine verilen emirleri yerine getirdikleri ifade edilir.
Ayet kısa olmasına rağmen Allah tasavvuru, meleklerin mahiyeti, korku ve saygı ilişkisi, itaat, sorumluluk ve insanın kulluğu açısından çok derin anlamlar taşır.
“Rablerinden Korkarlar” Ne Anlama Gelir
Ayette geçen “yehâfûne” kelimesi korkmak anlamına gelir. Fakat dinî bağlamda bu korku her zaman dehşet, panik veya psikolojik ürperti şeklinde anlaşılmamalıdır.Allah korkusu:
Allah’ın büyüklüğünü ciddiye almak.
hesabı önemsemek.
haksızlıktan çekinmek.
O’nun huzurunda sorumlu olduğunu bilmek.
gibi anlamlar taşır.
Bu nedenle sağlıklı Allah korkusu insanı:
Paranoyaya.
umutsuzluğa.
sürekli felaket beklemeye.
götürmemelidir.
Korkunun amacı insanı Allah’tan kaçırmak değil, kötülükten uzaklaştırıp Allah’a yöneltmektir.
Allah Korkusu ile Allah Sevgisi Birbirine Zıt mıdır
Hayır.Kur’an’ın Allah tasavvuru yalnız korkuya veya yalnız sevgiye indirgenemez.
İnsan:
Allah’ı sever.
rahmetini umar.
affını ister.
aynı zamanda yaptıklarından sorumlu olduğunu bilir.
Bu nedenle korku ile sevgi birlikte bulunabilir.
Bir çocuk sevdiği bir insanı üzmekten çekinebilir. Elbette Allah ile insan ilişkisi bu örneğe birebir indirgenemez; fakat şu ilke anlaşılabilir: Sevgi, sorumluluk duygusunu ortadan kaldırmaz.
Sağlıklı iman:
Sevgi + saygı + umut + sorumluluk
dengesini taşır.
“Haşyet” ile Sıradan Korku Arasında Fark Var mıdır
Kur’an’da korku alanında farklı kelimeler kullanılır. Haşyet, özellikle Allah’ın büyüklüğünü ve azametini bilmekten doğan derin saygı ve çekinme anlamına gelebilir.Bir insan sadece ceza göreceği için değil:
“Allah’ın huzurunda bunu yapmam doğru değil.”
dediğinde daha derin bir kulluk bilinci ortaya çıkar.
Bu nedenle olgun dinî hayat yalnız:
“Cezadan nasıl kaçarım?”
sorusuna dayanmaz.
Şu soruyu da sorar:
“Allah’ın razı olacağı doğru davranış nedir?”
Bu, korkunun ahlaki olgunluğa dönüşmesidir.
“Rablerinin Üstlerinde Olması” Fiziksel Bir Yön mü Bildiriyor
Burada çok dikkatli olmak gerekir.Ayette:
“Min fevkihim”
yani kelime olarak:
“Onların üstlerinden / üstlerindeki Rablerinden.”
ifadesi geçer.
Bunu:
“Allah fiziksel olarak gökyüzünde belirli bir koordinatta bulunuyor.”
şeklinde anlamak, Allah’ı yaratılmış mekânla sınırlama riskine girer.
İslam düşüncesinde tefsir ve kelâm geleneğinde bu tür ifadelerin nasıl anlaşılacağı konusunda farklı yaklaşımlar bulunmuştur. Ancak ortak temel şudur: Allah yaratılmış bir cisim değildir ve mekâna muhtaç değildir.
Buradaki “üstünlük”, Allah’ın:
Kudret.
hükümranlık.
otorite.
yücelik.
bakımından yaratılmışların üzerinde oluşunu ifade edecek biçimde anlaşılabilir.
Allah Bir Yerde midir
İnsan için “nerede?” sorusu çoğu zaman mekânsal varlıklar için anlamlıdır.Bir masa odadadır.
Bir insan evdedir.
Bir yıldız uzaydadır.
Bunların hepsi yaratılmış ve mekân içinde bulunan varlıklardır.
Allah ise İslam inancında mekânı yaratan varlıktır.
Bu nedenle Allah’ı:
Gökyüzünde fiziksel bir cisim.
Arş üzerinde insan gibi oturan bir varlık.
belirli bir yönle sınırlanmış bir nesne.
şeklinde düşünmek doğru değildir.
Kur’an’ın Allah hakkında kullandığı yücelik ve üstünlük ifadelerini, yaratılmışların fiziksel koordinatlarıyla birebir eşitlememek gerekir.
Yaratıcı, yarattığı mekânın içine hapsedilemez.
Meleklerin Allah’tan Korkması Allah’ın Onlara Zalim Davrandığı Anlamına mı Gelir
Hayır.Korku kelimesini yalnız zalim bir yöneticiden duyulan dehşet gibi düşünürsek böyle bir soru ortaya çıkabilir.
Kur’an Allah’ı:
Adil.
merhametli.
şefkatli.
olarak da tanıtır.
Dolayısıyla meleklerin Allah korkusu, keyfî bir zorbanın karşısındaki çaresizlik şeklinde değil, Allah’ın azameti ve otoritesi karşısındaki kulluk bilinci olarak anlaşılmalıdır.
Gerçek ilahî otorite ile insan zorbalığını birbirine karıştırmamak gerekir.
Bir diktatör insanlardan korku yoluyla itaat ister.
Allah ise mutlak bilgi, adalet ve hikmet sahibi olarak yaratıcıdır.
Melekler Kendilerine Emredileni Neden Yaparlar
Ayet:“Ve yef‘alûne mâ yu’merûn.”
yani:
“Kendilerine emredileni yaparlar.”
buyurur.
Melekler İslam inancında Allah’ın emirlerini yerine getiren varlıklardır. Onların kulluk özelliklerinden biri itaatleridir.
Bu, meleklerin:
Kendi başına ilahî hüküm koymadığını.
Allah’tan bağımsız hareket etmediğini.
kendilerine verilen görevi yerine getirdiğini.
gösterir.
Dolayısıyla bir melek ne kadar yüce bir görev taşısa da Allah’ın kulu olmaya devam eder.
Meleklerin İtaati İnsan İtaatiyle Aynı mıdır
Hayır.İnsan ahlaki tercihler yapabilen, yanlış yapabilen, tövbe edebilen ve sorumluluk taşıyan bir varlıktır.
Melekler ise Kur’an’ın anlattığı biçimde Allah’a isyan etmeyen ve kendilerine emredileni yerine getiren varlıklardır.
Bu nedenle:
Meleğin itaati = insanın itaati
şeklinde tam eşitlik kurulamaz.
İnsanın kulluğunun anlamlı yönlerinden biri, ahlaki seçim kapasitesi içinde doğruyu tercih etmesidir.
İnsan:
Kibirlenebilir ama tevazu gösterebilir.
zulmedebilir ama adaleti seçebilir.
isyan edebilir ama itaat edebilir.
Bu nedenle insanın sorumluluğu farklıdır.
İnsanlar da “Emredileni Yapmak” Zorunda mıdır
İslam’da Allah’ın emirleri insan için ahlaki ve dinî sorumluluk taşır. Ancak insanın meleklerden farklı olarak seçim alanı vardır.İnsan:
Emri yerine getirebilir.
ihmal edebilir.
yanlış anlayabilir.
tövbe edebilir.
Bu nedenle insan için itaat yalnız mekanik davranış değil, bilinçli ahlaki yöneliş olmalıdır.
İnsan:
“Emir olduğu için yapıyorum.”
derken aynı zamanda neyi neden yaptığını da anlamaya çalışabilir.
Kur’an’ın birçok yerde düşünmeye çağırması tam da bu nedenle önemlidir.
İtaat Akıl Kullanmayı Bırakmak mıdır
Hayır.İtaat ile düşünmek birbirine düşman değildir.
Bir insan Allah’ın emrine uyar ve aynı zamanda:
Bu hükmün hikmeti nedir?
hayatımda nasıl uygulanır?
hangi bağlamda anlaşılmalıdır?
diye düşünebilir.
Burada dikkat edilmesi gereken şey, insan aklını Allah’ın yerine mutlak ölçü hâline getirmemektir.
Ama tersine:
“Din varsa düşünmeye gerek yok.”
demek de Kur’an’ın tefekkür çağrılarıyla uyuşmaz.
Sağlıklı kulluk:
İtaat ederken düşünmeyi, düşünürken de kulluk sınırını korumayı gerektirir.
“Emredileni Yapmak” Kör İtaat Kültürüne Dönüşebilir mi
Eğer ayet insan otoritelerine yanlış biçimde uygulanırsa evet, ciddi sorun çıkabilir.Bir lider:
“Melekler Allah’ın emrine uyuyor, siz de benim emrime itiraz etmeyin.”
diyemez.
Çünkü:
Allah ile insan otoritesi aynı değildir.
Allah yanılmazdır.
İnsan yanılabilir.
Allah mutlak yaratıcıdır.
İnsan sınırlı kuldur.
Bu nedenle bir patronun, liderin, ebeveynin veya din adamının emrine itaat Allah’a itaat seviyesine çıkarılamaz.
İnsan otoritesi sınırlı ve sorgulanabilir olabilir.
İlâhî itaat kavramını insan diktatörlüğüne dönüştürmek tevhidin ruhuna aykırıdır.
Anne-Babaya İtaat ile Allah’a İtaat Aynı mıdır
Hayır.Anne-babaya saygı ve iyilik İslam’da çok önemlidir. Ancak onların otoritesi mutlak değildir.
Bir anne veya baba:
“Ben ne dersem Allah’ın emri gibi yapacaksın.”
diyemez.
Ebeveyne saygı:
Hakaret etmemek.
iyilik yapmak.
haklarını gözetmek.
gibi güçlü sorumluluklar taşır.
Ama insanı açık bir günaha veya ağır haksızlığa zorlayan emir, mutlak itaat hakkı oluşturmaz.
Aile sevgisi ile ilahlaştırma birbirinden ayrılmalıdır.
Dinî Liderlere İtaat Nerede Sınır Bulur
Bir din âliminden veya manevî rehberden faydalanmak mümkündür.İnsan:
Soru sorabilir.
öğrenebilir.
tavsiye alabilir.
Ama hiçbir dinî lider:
Allah gibi yanılmaz.
her sözünde mutlak doğru.
kulun kaderini bağımsız belirleyen.
bir varlık değildir.
Bir kişi:
“Hocam ne derse Allah’ın emridir.”
dediğinde tehlikeli bir eşitleme ortaya çıkabilir.
Âlimin görüşü:
Değerlidir.
Ama vahiy değildir.
Bu sınırı korumak, hem âlimi doğru yerde tutar hem de tevhidi korur.
Allah Korkusu İnsanları Kontrol Etmek İçin Kullanılabilir mi
Kullanılabilir ama bu doğru değildir.Tarih boyunca dinî korku bazen insanlar üzerinde güç kurmak için kullanılabilir:
“Bana itaat etmezsen Allah seni cezalandırır.”
“Benim sözümü dinlemezsen günaha girersin.”
gibi ifadelerle kişisel otorite kutsallaştırılabilir.
Bu çok dikkat gerektirir.
Bir insan gerçekten dinî hüküm anlatıyorsa delilini açıklamalıdır. Kendi kişisel çıkarını:
“Allah’ın emri.”
diye sunmamalıdır.
Allah korkusu, insanlara boyun eğdirme aracı değil; insanın kendi ahlaki sorumluluğunu ciddiye almasının aracıdır.
Allah Korkusu Takıntıya Dönüşürse Ne Yapılmalıdır
Bir insan sürekli:“Acaba günaha mı girdim?”
“Allah beni cezalandıracak mı?”
“Bu düşünce aklıma geldi diye imanım gitti mi?”
gibi yoğun ve tekrarlayan korkular yaşıyorsa bu durum dinî hassasiyetin ötesinde obsesif bir kaygıya dönüşebilir.
İstenmeyen düşünceler:
İrade dışı olabilir.
Aklımıza gelmesi, onları istediğimiz anlamına gelmez.
Bu tür yoğun korkular günlük hayatı bozuyorsa psikolojik veya psikiyatrik destek almak mümkündür.
Dindarlık sürekli panik hâli değildir.
Allah korkusu, insanı daha ahlaklı ve dengeli hâle getirmeli; hayatı yaşanamaz kılan takıntıya dönüşmemelidir.
Korku mu Daha Önemlidir, Umut mu
İkisini birbirine düşman hâle getirmek doğru değildir.İnsan:
Allah’ın rahmetinden umut eder.
ama hesabı küçümsemez.
Allah’ın hesabından çekinir.
ama rahmetinden ümit kesmez.
Bu denge bozulduğunda iki aşırı uç ortaya çıkabilir.
Sadece korku:
“Ben kesin mahvoldum.”
umutsuzluğuna götürebilir.
Sadece rahatlık ise:
“Ne yaparsam yapayım affedilirim.”
sorumsuzluğuna götürebilir.
Daha sağlıklı kulluk:
Korku insanı kötülükten uzaklaştırır, umut ise Allah’a geri döndürür.
Nahl Suresi 49 ve 50. Ayetler Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Nahl 49’da canlıların ve meleklerin Allah’a secde ettiği ve kibirlenmedikleri bildirilmişti.Nahl 50 ise bu kulluğun devamını açıklar:
Rablerinden korkarlar ve kendilerine emredileni yaparlar.
Böylece üç özellik ortaya çıkar:
Secde.
Kibirsizlik.
İtaat.
Ancak bunların hepsinin merkezinde Allah vardır.
Bu ayetleri insan otoritelerinin sorgulanamaz hâle getirilmesi için kullanmak doğru değildir.
Bir sonraki ayet olan Nahl Suresi 51. ayette, Allah’ın “İki ilah edinmeyin; O ancak tek ilahtır. Öyleyse yalnız benden korkun” buyurduğu bildirilecektir. Bu ayeti ele alırken özellikle tevhidin anlamı, iki veya daha fazla ilah düşüncesinin reddi, Allah korkusunun başka insanlardan meşru korkuyu ortadan kaldırmaması, insan liderleri ilahlaştırmamak, şirk kavramını günlük her sevgi ve saygıya gelişigüzel uygulamamak ve ‘yalnız benden korkun’ ifadesini sağlıklı biçimde anlamak üzerinde dikkatle durmak gerekecektir.
Sonuç: Nahl Suresi 50. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Nahl Suresi 50. ayet, meleklerin Allah karşısındaki hâlini iki kısa cümlede özetler:Rablerinden korkarlar.
Kendilerine emredileni yaparlar.
Ancak bu iki cümlenin yanlış anlaşılması çok kolaydır.
İlk yanlış şudur:
Allah korkusu = sürekli dehşet.
Hayır.
Allah korkusu sağlıklı anlamda:
Hesabı ciddiye almak.
haksızlıktan çekinmek.
Allah’ın büyüklüğünü bilmek.
demektir.
Bir insan:
“Allah’tan korkuyorum.”
diyor ama insanlara zulmediyorsa, korkunun ahlaki karşılığı eksik kalmış olabilir.
Gerçek Allah korkusu:
Kimse görmediğinde de haksızlıktan çekinmeyi.
Gücün varken güçsüzü ezmemeyi.
Yalan işine yarasa bile söylememeyi.
öğretmelidir.
Çünkü korkunun değeri yalnız kalpte hissedilen ürpertide değil, davranışta oluşturduğu ahlaki sınırda ortaya çıkar.
Nahl 50’nin başka önemli mesajı Allah’ın “üstünlüğünü” fiziksel yüksekliğe indirgememektir.
İnsan:
“Üstünde”
kelimesini duyduğunda otomatik olarak gökyüzüne bakabilir.
Ama Allah bir kuş veya gezegen gibi gökyüzünde belirli bir noktada duran yaratılmış bir cisim değildir.
Allah:
Mekânı.
yönü.
uzayı.
yaratmıştır.
Bu nedenle ilahî yüceliği insanın koordinat sistemiyle sınırlamamak gerekir.
Allah’ın üstünlüğü, fiziksel mesafeden çok mutlak kudret ve hükümranlık üstünlüğüdür.
Bu aynı zamanda önemli bir tevhid korumasıdır.
Çünkü Allah’ı zihnimizde dev bir insan şeklinde tasarlamaya başlarsak yaratıcıyı yaratılmışa benzetmiş oluruz.
Kur’an’ın dili bize anlam verir ama Allah’ın mahiyetini bir resme dönüştürmemize izin vermez.
Nahl 50’nin başka büyük mesajı itaatin kime yöneldiğidir.
Melekler:
Allah’ın emrine uyar.
Bu çok önemlidir.
Ayet:
“Melekler birbirlerine mutlak itaat eder.”
demiyor.
“Bir insana mutlak itaat ederler.”
demiyor.
Merkez Allah’tır.
Bu nedenle bu ayeti:
“Siz de liderinize sorgusuz itaat edin.”
diye kullanmak çok büyük kavramsal hata olur.
Allah ile insan arasında temel fark vardır.
İnsan:
Yanılır.
çıkar sahibi olabilir.
bilgisi sınırlıdır.
öfkesine yenilebilir.
Allah ise bu eksikliklerden uzaktır.
Bu nedenle mutlak itaat yalnız mutlak olana yöneltilebilir.
İnsan otoritelerine itaat ise:
Hukuk.
ahlak.
yetki.
sınırları içinde değerlendirilir.
Nahl 50’nin başka önemli mesajı “Emir aldım” bahanesinin insan sorumluluğunu otomatik kaldırmamasıdır.
Bir insan:
“Patron söyledi.”
diyor.
“Komutan söyledi.”
diyor.
“Lider emretti.”
diyor.
Ama eğer açıkça ağır bir suç veya haksızlık söz konusuysa:
“Ben sadece emir uyguladım.”
demek her durumda ahlaki sorumluluğu yok etmez.
İnsanın aklı ve vicdanı vardır.
Elbette baskı, tehdit ve zorlanma sorumluluğun derecesini etkileyebilir. Fakat insanı tamamen robot gibi görmek de doğru değildir.
İnsan meleğin konumunda değildir; ahlaki tercih sorumluluğu vardır.
Nahl 50’nin başka önemli mesajı Allah korkusunun insan korkularıyla aynı kategoriye konmamasıdır.
İnsan:
Köpekten korkabilir.
hastalıktan korkabilir.
işini kaybetmekten korkabilir.
tehlikeli insandan korkabilir.
Bunlar doğal korkulardır.
“Allah’tan başka hiç kimseden korkmayacağım.”
deyip gerçek tehlikeleri önemsememek doğru değildir.
Bir saldırgan varsa korunursun.
Yangın varsa kaçarsın.
Tehlikeli denizde can yeleği giyersin.
Bu korku iman eksikliği değildir.
Allah korkusu ise daha derin bir anlam taşır:
Nihai ahlaki hesabın Allah’a ait olduğunu bilmek.
Bu yüzden doğal korku ile kulluk korkusunu birbirine karıştırmamak gerekir.
Nahl 50’nin başka önemli mesajı insanın korkularını yönetebilmesidir.
Bazen insan toplum baskısından o kadar korkar ki doğru bildiğini söyleyemez.
“İnsanlar ne der?”
sorusu hayatını yönetir.
Allah’a karşı sorumluluk bilinci burada insana özgürlük verebilir.
İnsan:
“Herkesi memnun edemem; doğru olanı yapmalıyım.”
diyebilir.
Bu, insanlardan hiç çekinmemek veya sosyal sonuçları umursamamak değildir.
Ama insanların onayını nihai ahlaki otorite hâline getirmemektir.
Bu, tevhidin insan psikolojisine verdiği büyük özgürlüklerden biridir.
Nahl 50’nin başka önemli mesajı dindarlığın itaati ahlaksızlığa dönüştürmemesidir.
Bir insan dini grup içinde:
“Bize verilen emri yapacağız, sorgulamak yok.”
diyebilir.
Eğer bu emir:
İnsanlara zarar vermeyi.
yalan söylemeyi.
suç işlemeyi.
başkasının hakkını çiğnemeyi.
gerektiriyorsa ciddi problem vardır.
Allah’a itaat iddiası insanlara karşı zulüm üretmemelidir.
Kur’an’ın genel adalet ve merhamet ilkeleri göz ardı edilerek:
“Emir geldi.”
diyerek yapılan her şey kutsallaştırılamaz.
Dinin amacı vicdanı yok etmek değil, vicdanı ahlakla eğitmektir.
Nahl 50’nin başka önemli mesajı meleklerin itaatini romantik efsanelere dönüştürmemektir.
Melekler hakkında Kur’an ve güvenilir dinî kaynakların verdiği bilgi kadarını kabul etmek gerekir.
Meleklerin:
Her insanın geleceğini kendi başına belirlediği.
insanlara bağımsız biçimde servet verdiği.
belirli ritüellerle çağrılıp emir verilebildiği.
gibi iddialar Kur’an’ın bu ayetindeki çizgiyle uyuşmaz.
Çünkü melekler:
Kendilerine emredileni yaparlar.
Yani bağımsız ilahî aktörler değildir.
Bu da tevhidi koruyan çok önemli bir ifadedir.
Nahl 50’nin başka önemli mesajı insanın emir vermekle yetki sahibi olmak arasında ayrım yapmasıdır.
Bir kişi başkasına emir veriyor diye gerçek yetkisi olmayabilir.
Örneğin bir çalışan:
“Ben sana bunu emrediyorum.”
diyebilir ama o konuda yetkili değildir.
Bir yönetici de yetkisinin dışına çıkabilir.
İnsan dünyasında meşru otorite:
Yetki alanı.
hukuk.
sorumluluk.
ile sınırlıdır.
Allah’ın otoritesi ise yaratıcı oluşundan dolayı farklıdır.
Bu nedenle Allah’ın emri ile insanın emrini aynı düzlemde değerlendirmek yanlıştır.
İnsan otoritesi devredilmiş ve sınırlıdır; ilahî otorite asli ve mutlak kabul edilir.
Nahl 50’nin başka önemli mesajı korkunun insanı ahlaklı yapmasının sınırıdır.
Bir insan yalnız ceza korkusuyla kötülük yapmıyorsa bu başlangıç olabilir.
Ama daha olgun ahlak:
“Kimse beni cezalandırmasa da bu yanlış.”
diyebilmektir.
Örneğin:
Bir cüzdan buldun.
Kamera yok.
Kimse görmüyor.
Sadece:
“Yakalanırım.”
diye geri vermek bir düzeydir.
Ama:
“Bu bana ait değil.”
diyerek geri vermek daha derin ahlaki bilinçtir.
Allah korkusunun amacı insanı zamanla sadece cezadan kaçan değil, iyiliği seven bir karaktere dönüştürmektir.
Nahl 50’nin başka önemli mesajı Allah’ın korkulacak kadar büyük, sevilecek kadar merhametli oluşunu birlikte düşünmektir.
Bir önceki ayetlerde Allah:
Raûf.
Rahîm.
olarak anılmıştı.
Şimdi ise meleklerin O’ndan korktuğu söyleniyor.
Bu iki anlatım birbirini iptal etmez.
Tam tersine Allah tasavvurunu dengeler.
Sadece:
“Allah merhametlidir.”
deyip adaleti unutmak eksiktir.
Sadece:
“Allah cezalandırır.”
deyip rahmeti unutmak da eksiktir.
Mümin:
Allah’ın rahmetini umar.
adaletini ciddiye alır.
Bu denge onu hem umutsuzluktan hem sorumsuzluktan korur.
Nahl 50’nin başka önemli mesajı emir ile hikmeti birbirine düşman yapmamaktır.
Allah bir şeyi emretmiş olabilir.
İnsan hikmetinin tamamını anlamayabilir.
Ama anlamaya çalışabilir.
Bazen zamanla daha fazla hikmet görür.
Bazen bilemez.
Bu durumda:
“Ben nedenini anlamadım, o hâlde kesin anlamsız.”
demek aşırı olabilir.
Tersine:
“Soru sormak yasaktır.”
demek de aşırıdır.
Sağlıklı tavır:
“Emri ciddiye alıyorum, aynı zamanda anlamaya çalışıyorum.”
olabilir.
Kur’an’ın düşünme çağrısı buna alan açar.
Nahl 50’nin başka önemli mesajı insanın kendi otoritesini Allah’ın otoritesiyle karıştırmamasıdır.
Bir baba:
“Ben evin reisiyim, bana itaat edeceksiniz.”
diyebilir.
Ama bu ona:
Şiddet.
hakaret.
haksızlık.
yetkisi vermez.
Bir patron:
“Maaşınızı ben veriyorum.”
diyebilir.
Ama bu çalışanı insanlık onurundan çıkarmaz.
Bir devlet görevlisi:
“Yetki bende.”
diyebilir.
Ama yetki hukukun üstünde değildir.
İşte tevhid, insan otoritelerini tam burada sınırlar:
Mutlak olan yalnız Allah’tır.
Bu, anarşi değil; insan gücünün sınırlandırılmasıdır.
Nahl 50’nin başka önemli mesajı korkunun çocuk eğitiminde yanlış kullanılmamasıdır.
Bir çocuk her hatasında:
“Allah seni yakar.”
diyerek büyütülürse Allah’ı yalnız tehdit kaynağı olarak algılayabilir.
Daha dengeli eğitim:
Allah’ın:
Sevdiğini.
merhamet ettiğini.
affettiğini.
ama haksızlığı da ciddiye aldığını.
öğretir.
Çocuk hata yaptığında:
“Allah seni artık sevmez.”
demek yerine:
“Bu davranış yanlıştı, düzeltelim.”
demek daha sağlıklı olabilir.
Çünkü insanın hatası ile Allah’ın rahmeti arasında otomatik olarak kapanan bir kapı yoktur.
Din eğitiminin hedefi korkmuş çocuk değil, sorumluluk sahibi insan yetiştirmek olmalıdır.
Nahl 50’nin başka önemli mesajı insanın kendi korku merkezini sorgulamasıdır.
Ben en çok neden korkuyorum?
Para kaybetmekten mi?
İnsanların beni beğenmemesinden mi?
Makam kaybetmekten mi?
Gerçeğin ortaya çıkmasından mı?
Bu sorular insanın hayatında neyi mutlaklaştırdığını gösterebilir.
Bir kişi insanlardan o kadar korkuyor ki doğruyu söyleyemiyor.
Diğeri para kaybetmekten o kadar korkuyor ki haksızlık yapıyor.
Allah’a karşı sorumluluk bilinci bu korkulara sınır koyabilir.
İnsanların korkusu seni haksızlığa sürüklüyorsa, korkularının hiyerarşisini yeniden düşünmek gerekebilir.
Nahl 50’nin başka önemli mesajı Allah’a itaat ile insanın onurunu birlikte korumaktır.
Bazıları kulluğu:
“İnsan hiçbir değeri olmayan varlıktır.”
şeklinde anlatabilir.
Oysa insan yaratılmış ve değer verilen bir varlıktır.
Kulluk:
Değersizlik değil.
Yaratıcı karşısında gerçek konumunu bilmek.
demektir.
İnsan Allah’a kul olduğunda başka insanlara kul olmaktan kurtulabilir.
Bu yüzden:
Allah karşısında tevazu, insanlar karşısında onur
birlikte bulunabilir.
Nahl 50’nin başka önemli mesajı korkunun hareket üretmesi gerektiğidir.
Melekler yalnız:
“Korkuyorlar.”
diye anlatılmıyor.
Hemen ardından:
“Kendilerine emredileni yaparlar.”
deniyor.
Yani korku davranışa dönüşüyor.
Bu insan için de önemli bir derstir.
Bir insan:
“Allah’tan çok korkuyorum.”
diyor ama:
Borç ödemiyor.
kul hakkı yiyor.
yalan söylüyor.
zulmediyor.
O zaman korku söylemde kalmış olabilir.
Gerçek sorumluluk:
Davranış değişikliği
üretmelidir.
Nahl Suresi 50. ayetin bütün mesajı bu çerçevede şöyle özetlenebilir: **“Rablerinden korkarlar ve kendilerine emredileni yaparlar” ifadesi, meleklerin Allah karşısındaki kibirsiz ve itaatkâr kulluğunu anlatır. Buradaki ‘üstlerinde’ ifadesini Allah’a fiziksel mekân isnat etmek, Allah korkusunu sürekli psikolojik dehşete çevirmek veya meleklerin itaatini insan liderlerine kör itaate gerekçe yapmak doğru değildir. Büyük mesaj şudur: Allah’ın büyüklüğünü ciddiye al, fakat rahmetinden ümit kesme; insan otoritelerini Allah’ın seviyesine çıkarma; korkunu ahlaki sorumluluğa dönüştür ve dindarlığı panik değil bilinç hâline getir. Çünkü gerçek Allah korkusu insanı küçültmek için değil, kibirden, haksızlıktan ve kullara kör kulluktan korumak içindir.”
Bir sonraki ayet olan Nahl Suresi 51. ayette, tevhidin özü çok açık biçimde ilan edilecek ve şöyle buyurulacaktır: “Allah, ‘İki ilah edinmeyin. O ancak tek ilahtır. Öyleyse yalnız benden korkun’ buyurdu.” Bu ayeti ele alırken özellikle Allah’ın birliği, iki veya daha fazla ilah düşüncesinin reddi, “yalnız benden korkun” ifadesinin doğal insan korkularını yasaklamaması, liderleri veya dinî kişileri ilahlaştırmamak, şirk kavramını her sevgi ve saygıya gelişigüzel uygulamamak, tevhidin insanı sahte mutlaklıklardan özgürleştirmesi ve korkunun yalnız Allah’a kulluk düzeyinde yöneltilmesi üzerinde dikkatle durmak gerekecektir.
Ve belki Nahl Suresi 50. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur: Allah’tan korktuğumuzu söylüyoruz ama bu korku davranışımızı gerçekten değiştiriyor mu? Kimse görmediğinde de haksızlıktan çekiniyor muyuz? İnsan liderlerinden, patronlardan veya toplum baskısından o kadar korkuyor muyuz ki doğru bildiğimizi terk ediyoruz? Allah’ın “üstünlüğünü” fiziksel gökyüzü koordinatına mı indiriyoruz? Bir hocanın veya liderin emrini Allah’ın emri gibi mi görüyoruz? Çocuklara dini yalnız ceza korkusuyla mı anlatıyoruz? Ve en önemlisi, meleklerin Allah karşısındaki korkusu onları kibirsiz ve itaatkâr yapıyorsa, gerçek Allah korkusunun bizde de daha fazla adalet, tevazu ve dürüstlük üretmesi gerekmez mi?
