Nahl Suresi 51. Ayette “İki İlah Edinmeyin; O Ancak Tek İlahtır. Öyleyse Yalnız Benden Korkun” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Nahl Suresi 51. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin Arapçası şöyledir:وَقَالَ اللَّهُ لَا تَتَّخِذُوا إِلَٰهَيْنِ اثْنَيْنِ ۖ إِنَّمَا هُوَ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ ۖ فَإِيَّايَ فَارْهَبُونِ
Okunuşu:
“Ve kâlallâhu lâ tettehizû ilâheyni’sneyn. İnnemâ huve ilâhun vâhid. Fe iyyâye ferhebûn.”
Genel anlamı:
“Allah, ‘İki ilah edinmeyin. O ancak tek ilahtır. Öyleyse yalnız benden korkun’ buyurdu.”
Ayet son derece kısa fakat İslam inancının merkezini oluşturan tevhid ilkesini açık biçimde ortaya koyar. Allah yalnızca birçok ilah arasındaki en güçlü ilah değildir; ilah olarak tektir. O’nun yanında bağımsız bir ikinci ilah, eş, ortak veya mutlak güç kabul edilmez.
Bu nedenle tevhid yalnız:
“Allah vardır.”
demek değildir.
Asıl ifade:
“Allah’tan başka ilah yoktur.”
bilincidir.
Neden “İki İlah” Deniyor
Ayette:“İlâheyni’sneyn”
yani kelime olarak:
“İki ilah, iki tane.”
ifadesi kullanılır.
Arapçada “iki ilah” ifadesinin kendisi zaten sayıyı bildirirken ayrıca “iki” anlamındaki “isneyn” kelimesinin gelmesi vurguyu güçlendirir.
Mesaj son derece açıktır:
İlahlık bölünmez.
İki bağımsız mutlak güç düşüncesi bile tevhid açısından reddedilmektedir. Elbette ayetin ilkesi yalnız ikiyle sınırlı değildir; üç, dört veya daha fazla ilah fikri de aynı şekilde reddedilir.
Buradaki vurgu sayısal bir matematik tartışmasından daha derindir: Mutlak olan birden fazla olamaz.
“Allah Birdir” Demek Ne Anlama Gelir
Allah’ın birliği yalnız:“Sayısal olarak bir.”
demekten daha geniştir.
Tevhid, Allah’ın:
Yaratıcılıkta.
mutlak egemenlikte.
nihai kullukta.
ilahî otoritede.
eşsiz ve ortaksız olduğunu ifade eder.
Bu nedenle Allah’ı, evreni yöneten büyük bir kurulun başkanı gibi düşünmek doğru değildir.
İslam’ın Allah anlayışında:
Bir yaratıcı burada.
başka bir yaratıcı orada.
biri yağmuru.
biri ölümü.
biri rızkı.
bağımsız biçimde yönetmez.
Bütün varlık düzeninin nihai yaratıcısı Allah’tır.
Birden Fazla İlah Fikrinin Sorunu Nedir
Birden fazla bağımsız ve mutlak ilah düşünüldüğünde “mutlaklık” kavramı sorunlu hâle gelir.Eğer iki varlık da gerçekten mutlaksa:
Biri diğerinin iradesini sınırlayabilir mi?
Sınırlayabiliyorsa diğeri mutlak değildir.
Sınırlayamıyorsa kendisi mutlak değildir.
Bu nedenle tevhid düşüncesinde mutlak yaratıcı ve nihai ilah birden fazla olmaz.
Kur’an farklı ayetlerde de göklerde ve yerde Allah’tan başka ilahlar bulunması hâlinde düzenin bozulacağı fikri üzerinden insanı düşünmeye çağırır.
Nahl 51 bunu kısa ve kesin biçimde ifade eder:
“O ancak tek ilahtır.”
Tevhid Yalnız Bir İnanç Cümlesi midir
Hayır.Tevhid bir inanç cümlesidir ama aynı zamanda hayat anlayışıdır.
Bir insan:
“Allah birdir.”
deyip sonra bütün hayatını başka bir insanın mutlak onayına göre yönetiyorsa tevhidin psikolojik ve ahlaki anlamını yeterince yaşamıyor olabilir.
Tevhid insana şunu öğretir:
Hiçbir insan mutlak değildir.
Hiçbir devlet mutlak değildir.
Hiçbir para sistemi mutlak değildir.
Hiçbir lider mutlak değildir.
Hiçbir âlim mutlak değildir.
Bunların hepsi sınırlı, yaratılmış ve hata yapabilir varlık veya yapılardır.
Mutlaklık yalnız Allah’a aittir.
Bir İnsanı Çok Sevmek Onu İlah Edinmek midir
Hayır.Bu ayrım çok önemlidir.
İnsan:
Eşini.
çocuğunu.
annesini.
babasını.
arkadaşını.
çok sevebilir.
Peygamberini sevebilir.
Bir âlime saygı duyabilir.
Bunlar tek başına şirk değildir.
Şirk kavramını her güçlü sevgiye gelişigüzel uygulamak doğru değildir.
Sorun bir insana Allah’a ait olan bağımsız ilahî özellikleri vermek, onu kulluk düzeyinde mutlaklaştırmak veya Allah’a rağmen nihai ilahî otorite kabul etmektir.
Sevgi başka, ilahlaştırma başkadır.
Peygamber’i Çok Sevmek Tevhidle Çelişir mi
Hayır.Hz. Muhammed’i sevmek İslam geleneğinin önemli bir parçasıdır.
Ancak Peygamber sevgisi:
Onu Allah yapmak.
Allah’tan bağımsız gayb bilgisi vermek.
mutlak yaratıcı güç sahibi görmek.
anlamına gelmez.
Peygamber Allah’ın kulu ve elçisidir.
Bu denge önemlidir.
Peygamber’i küçültmeden Allahlaştırmamak, sevmekle ilahlaştırmayı birbirinden ayırmak gerekir.
Gerçek Peygamber sevgisi de zaten onun getirdiği tevhid mesajına bağlılığı gerektirir.
Âlimleri veya Manevî Rehberleri İlahlaştırmak Nasıl Olabilir
Bir âlime saygı göstermek yanlış değildir.İnsan ondan:
Din öğrenebilir.
tavsiye alabilir.
kitaplarını okuyabilir.
Ancak:
“O hiç yanılmaz.”
“Allah’ın ne istediğini yalnız o bilir.”
“Onun her sözü Allah’ın sözü gibidir.”
noktasına gelindiğinde ciddi bir problem ortaya çıkabilir.
Çünkü insan âlim:
Yanılabilir.
unutabilir.
yanlış yorumlayabilir.
Bu nedenle dinî otorite önemlidir ama ilahî otorite değildir.
Tevhid, din adına konuşan insanı da yaratılmış olma sınırında tutar.
Liderleri İlahlaştırmak Ne Demektir
Bir liderin ilah olduğunu açıkça söylemek zorunda değiliz; bazen ilahlaştırma davranış düzeyinde ortaya çıkabilir.Bir lider için:
“O asla hata yapmaz.”
“Onun yaptığı her şey doğrudur.”
“Onu eleştirmek ihanettir.”
deniliyorsa kişi insanüstü bir konuma çıkarılmaya başlanabilir.
Siyasi liderlik veya devlet yönetimi gereklidir; fakat yönetici:
Kul olmaktan çıkmaz.
Hesap verebilirlikten çıkmaz.
Ahlakın üstüne çıkmaz.
Tevhid, siyasi otoriteyi yok etmez; onu mutlaklaştırmayı reddeder.
Para “İlah” Olabilir mi
Kur’an’ın doğrudan anlamıyla paraya:“İlah.”
demek dikkat gerektirir. Modern dilde:
“Parayı ilah edinmek.”
ifadesi çoğunlukla mecaz olarak kullanılır.
Bir insan hayatındaki bütün değerleri:
Para.
kazanç.
servet.
uğruna feda ediyorsa para onun hayatında aşırı belirleyici hâle gelebilir.
Ama burada her zengin insana:
“Paraya tapıyor.”
demek doğru değildir.
Zenginlik kendi başına şirk değildir.
Ticaret yapmak da şirk değildir.
Sorun, insanın ahlakı ve Allah’ın sınırları dâhil her şeyi kazancın önünde değersizleştirmesidir.
Bu nedenle “modern put” gibi ifadeler kullanılacaksa bunların mecaz olduğu açık tutulmalıdır.
İnsan Kendi Nefsini İlah Edinebilir mi
Kur’an başka ayetlerde insanın hevâsını ilah edinmesi anlamına gelen ifadeler kullanır. Bunun anlamı kişinin fiziksel olarak kendisine secde etmesi değildir.İnsan şöyle yaşayabilir:
“Ben ne istiyorsam doğru odur.”
“Arzumun üzerinde hiçbir ölçü tanımam.”
İşte burada insan kendi arzusunu mutlak ölçü hâline getirmeye başlayabilir.
Özgür olmak:
“Her istediğim doğrudur.”
demek değildir.
Gerçek özgürlük bazen insanın kendi arzusuna da:
“Hayır.”
diyebilmesidir.
Tevhid yalnız dışarıdaki putları değil, insanın kendi egosunu da sınırlar.
“Öyleyse Yalnız Benden Korkun” Ne Anlama Gelir
Ayet:“Fe iyyâye ferhebûn.”
buyurur.
Yaklaşık olarak:
“Öyleyse özellikle yalnız benden sakının, benden korkun.”
anlamındadır.
Burada Allah’a yöneltilen korku, kulluk ve nihai sorumluluk düzeyindeki korkudur.
İnsan, Allah’a rağmen başka bir varlığı mutlaklaştırmamalıdır.
Bir insanın:
“Patronum işten çıkarır diye haramı helal kabul ederim.”
noktasına gelmesi problemli olabilir.
Çünkü insan korkusu, Allah karşısındaki ahlaki sorumluluğu tamamen ortadan kaldırmamalıdır.
“Yalnız Allah’tan Korkmak” Hiçbir İnsandan Korkmamak mıdır
Hayır.Bir saldırgan elinde silahla sana doğru geliyorsa korkman normaldir.
Zehirli bir yılan gördüğünde geri çekilmen normaldir.
Yangında korkman normaldir.
Ciddi hastalıktan çekinmen normaldir.
Bunlar doğal korkulardır.
Ayet:
“Fiziksel tehlikeyi hissetme.”
demiyor.
Asıl mesele, korkunun insanı kulluk ve mutlak itaat düzeyine sürüklememesidir.
Bir zalimden korkup güvenli yere kaçabilirsin.
Ama:
“O güçlü olduğu için doğru ile yanlışı artık o belirler.”
dememelisin.
Doğal korku başka, kulluk korkusu başkadır.
Korkmak İman Zayıflığı mıdır
Hayır.İnsan korkabilir.
Peygamberlerin hayatlarında da tehlike ve endişe bağlamları vardır.
Cesaret:
Korkunun hiç olmaması değildir.
Bazen korkuya rağmen doğru hareket etmektir.
Bir insan:
Tehlikeli kişiden uzaklaşır.
kapısını kilitler.
polise başvurur.
koruma ister.
Bunların hiçbiri:
“Allah’a güvenmiyorum.”
anlamına gelmez.
Tevekkül, gerçek riskleri inkâr etmek değildir.
Allah’a güvenmek ile güvenlik tedbiri almak birlikte bulunabilir.
İnsanlardan Korkmak Bizi Haksızlığa Sürüklüyorsa Ne Olur
İşte ayetin ahlaki gücü burada daha belirgin hâle gelir.Bir çalışan patronundan korkuyor.
Patron:
“Şu belgeyi değiştir.”
diyor.
Çalışan bunun yalan olduğunu biliyor.
Korku gerçek olabilir.
İşini kaybetmek istemeyebilir.
Fakat ayet insana daha yüksek bir sorumluluğu hatırlatır:
İnsan korkusu, her ahlaki sınırı kaldırmamalıdır.
Elbette tehdit, zorlanma ve ciddi baskı kişinin sorumluluğunun değerlendirilmesinde önemlidir. Her insan aynı güçte değildir.
Ama temel ilke değişmez:
Kulun korkusu, Allah’ın ahlaki ölçüsünün yerine geçmemelidir.
Tevhid İnsanı Özgürleştirebilir mi
Evet, tevhidin en güçlü sonuçlarından biri budur.Eğer yalnız Allah mutlaksa hiçbir insan mutlak değildir.
Bu durumda:
Patron ilah değildir.
lider ilah değildir.
toplum ilah değildir.
para ilah değildir.
şöhret ilah değildir.
İnsan bunların önemini kabul eder ama onlara bütün varlığını teslim etmez.
Bu, güçlü bir iç özgürlük doğurabilir.
İnsan:
“Herkes beni beğenmek zorunda değil.”
diyebilir.
“Makam giderse insanlığım bitmez.”
diyebilir.
“Para önemlidir ama ahlakımdan daha mutlak değildir.”
diyebilir.
Tevhid, insanı Allah’a kul yaparken sahte mutlaklıkların köleliğinden kurtarmayı amaçlar.
Tevhid Başka İnançlara Sahip İnsanlara Düşmanlık Anlamına mı Gelir
Hayır.İslam teolojik olarak Allah’ın birliğini savunur ve farklı tanrı anlayışlarını doğru bulmayabilir. Ancak teolojik farklılık, insanlara düşmanlık veya şiddet izni değildir.
Bir Müslüman:
Kendi inancının doğru olduğuna inanabilir.
Başka bir dinin bazı öğretilerine katılmayabilir.
Ama farklı inanç sahibi insanın:
Can hakkı.
onuru.
adalet hakkı.
komşuluk hakkı.
ortadan kalkmaz.
Bir fikri yanlış görmek ile o fikre inanan insana zulmetmek aynı şey değildir.
Tevhid zorla kabul ettirilecek bir slogan değil, imanla kabul edilen bir hakikat iddiasıdır.
Nahl Suresi 50 ve 51. Ayetler Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Nahl 50’de meleklerin:Rablerinden korktukları ve kendilerine emredileni yaptıkları
bildirilmişti.
Nahl 51 ise bu korkunun ve itaatin neden yalnız Allah’a yöneldiğini açıklar:
Çünkü ilah tektir.
Böylece ayetler arasında güçlü bir bağ oluşur:
Allah tek ilahtır.
Melekler O’nun kullarıdır.
Diğer bütün yaratılmışlar da kuldur.
O hâlde hiçbir yaratılmışı Allah’ın seviyesine çıkarmak doğru değildir.
Bir sonraki ayet olan Nahl Suresi 52. ayette, göklerde ve yerde ne varsa Allah’a ait olduğu ve dinin, itaatin ve kulluğun sürekli olarak O’na ait bulunduğu bildirilecek; ardından “Allah’tan başkasından mı sakınıyorsunuz?” diye sorulacaktır. Bu ayeti ele alırken özellikle Allah’ın mülkiyetinin insan mülkiyetini ortadan kaldırmaması, “din sürekli O’nundur” ifadesinin anlamı, insanın sebeplerden ve gerçek tehlikelerden çekinmesinin şirk olmaması, Allah’ın sahipliği ile ekonomik mülkiyet haklarını birbirine karıştırmamak ve kulluğun sürekliliği üzerinde dikkatle durmak gerekecektir.
Sonuç: Nahl Suresi 51. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Nahl Suresi 51. ayet, İslam’ın en temel cümlesini başka bir biçimde ifade eder:Allah tektir.
Bu cümle basittir.
Ama sonuçları son derece büyüktür.
Eğer Allah tek ilahsa hiçbir insan ikinci ilah olamaz.
Hiçbir lider.
Hiçbir kral.
Hiçbir âlim.
Hiçbir zengin.
Hiçbir kurum.
Allah’ın yanında mutlaklaşamaz.
Bu nedenle tevhid yalnız gökyüzüne dair metafizik bir bilgi değildir.
Yeryüzündeki güç ilişkilerini de sınırlar.
Bir yönetici:
“Benim sözüm tartışılmaz.”
diyorsa tevhid ona:
“Sen de kulsun.”
der.
Bir din adamı:
“Ben yanılmam.”
diyorsa tevhid:
“Sen de insansın.”
der.
Bir zengin:
“Paramla her şeyi satın alırım.”
diyorsa tevhid:
“Sen de yaratılmışsın.”
der.
Bu nedenle tevhid insanı Allah karşısında mütevazı, insanlar karşısında ise onurlu hâle getirebilir.
Nahl 51’in başka önemli mesajı sayısal birlik ile gerçek tevhidin farklı olabileceğidir.
Bir kişi:
“Allah birdir.”
diyebilir.
Ama Allah’ın yanında başka şeyleri hayatında fiilen mutlaklaştırabilir.
Toplumun onayı onun için o kadar önemli olur ki doğru bildiğini terk eder.
Para o kadar önemli olur ki her hakkı çiğner.
Bir lideri o kadar büyütür ki yanlışını kabul edemez.
Burada kişi fiziksel olarak başka bir tanrı heykeline secde etmiyor olabilir.
Bu örnekleri doğrudan teknik anlamda şirk diye damgalamak yerine, tevhidin ahlaki ruhuyla çelişen aşırı mutlaklaştırmalar olarak değerlendirmek daha dikkatli olur.
Çünkü şirk dinî açıdan ciddi bir kavramdır ve gelişigüzel kullanılmamalıdır.
Nahl 51’in başka önemli mesajı şirk suçlamasında dikkatli olmaktır.
Bir insan:
Türbeye gitti.
Birini çok sevdi.
Bir lidere bağlı.
Bir hocaya saygılı.
Bunları görüp hemen:
“Müşrik.”
demek doğru değildir.
Kişinin:
Ne yaptığı.
neye inandığı.
hangi niyete sahip olduğu.
ayrıntılı olarak değerlendirilmelidir.
Dinî kavramları insanlara kolayca damga vurmak için kullanmak çok tehlikelidir.
Tevhidi korumak adına adaleti kaybetmemek gerekir.
Nahl 51’in başka büyük mesajı korkularımızın bizi yönetmesine izin vermemektir.
İnsan pek çok şeyden korkar.
Yoksulluktan.
yalnızlıktan.
hastalıktan.
reddedilmekten.
işini kaybetmekten.
ölümden.
Bu korkular insanî olabilir.
Ayet:
“Bunların hiçbirini hissetme.”
demiyor.
Ama korkunun:
Doğruyu terk ettirecek.
insanı köleleştirecek.
başka bir yaratılmışı mutlaklaştıracak.
düzeye gelmesine karşı güçlü bir ölçü sunuyor.
Bazen insan:
“İnsanlar ne der?”
diye bütün hayatını yaşar.
Kendi vicdanını hiç dinlemez.
Tevhid insana:
“İnsanların görüşü önemlidir ama nihai Rab onlar değildir.”
der.
Bu, psikolojik açıdan da büyük bir özgürlük olabilir.
Nahl 51’in başka önemli mesajı Allah korkusunun başkalarını korkutmak için kullanılmamasıdır.
Bir insan:
“Allah’tan kork!”
diyebilir.
Bu bazen samimi bir ahlaki uyarıdır.
Ama bazen:
“Benim dediğimi yap, yoksa Allah seni cezalandırır.”
anlamına dönüştürülebilir.
İşte burada sorun başlar.
Allah korkusu insanı bir başka insanın kontrol aracına dönüşmemelidir.
Bir din anlatıcısı kendi kişisel isteğini:
“Allah böyle istiyor.”
diye sunuyorsa delil sorulabilir.
Allah’a karşı sorumluluk, insanların Allah adına kurduğu her otoriteye teslim olmak değildir.
Nahl 51’in başka önemli mesajı tevhidin aile ilişkilerinde de sınır koymasıdır.
Anne-baba çok değerlidir.
Eş değerlidir.
Çocuk değerlidir.
Ama hiçbiri Allah değildir.
Bir eş:
“Beni seviyorsan her istediğimi yapacaksın.”
diyemez.
Bir ebeveyn:
“Ben annenim veya babanım; haksız da olsam bana itaat edeceksin.”
diyemez.
Sevgi ile mutlak itaat aynı değildir.
Bazen sevdiğimiz insana:
“Bu yaptığın doğru değil.”
demek sevgisizlik değil, ahlaki dürüstlüktür.
Tevhid, sevgiyi yok etmez; sevgiyi ilahlaştırmadan korur.
Nahl 51’in başka önemli mesajı Allah’tan başkasına bağımsız metafizik güç yüklememektir.
Bir taşın.
bir yıldızın.
bir kristalin.
bir sayının.
bir astrolojik burcun.
insanın kaderini Allah’tan bağımsız biçimde yönettiğine inanmak tevhid açısından sorunludur.
Bir nesnenin fiziksel etkisi olabilir.
İlaç tedaviye sebep olabilir.
Güneş insan biyolojisini etkileyebilir.
Ayın fiziksel çekim etkileri vardır.
Bunlar sebeplerdir.
Ama:
“Şu kristal benim kaderimi bağımsız olarak açıyor.”
veya:
“Şu gezegen hayatımdaki olayları zorunlu olarak belirliyor.”
gibi iddialar farklıdır.
Sebep ile bağımsız ilahî güç birbirine karıştırılmamalıdır.
Nahl 51’in başka büyük mesajı Allah’ın birliğinin evrendeki sebepleri reddetmemesidir.
Bir kişi:
“Rızkı Allah verir.”
der.
Ama işveren maaşı öder.
Burada çelişki yoktur.
İşveren sebeptir.
Allah nihai yaratıcıdır.
Bir doktor tedavi eder.
İlaç etki gösterir.
Bu da Allah’a rakip güç değildir.
Tevhid:
“Sebepler yoktur.”
demez.
“Sebepler ilah değildir.”
der.
Bu çok önemli bir dengedir.
İnsan:
Doktora gider.
çalışır.
yatırım yapar.
güvenlik önlemi alır.
Ama bunların hiçbirini mutlaklaştırmaz.
Nahl 51’in başka önemli mesajı insanın kendisini de ilahlaştırmamasıdır.
Modern insan bazen dinî putlardan uzaklaşırken kendi egosunu merkeze koyabilir.
“Ben ne hissediyorsam hakikat odur.”
“Ben ne istersem doğru odur.”
diyebilir.
Ama insan duygusu değişebilir.
Bilgisi sınırlıdır.
Bugün doğru sandığını yarın değiştirebilir.
Bu nedenle kişinin kendi benliği de mutlak ölçü değildir.
Tevhid:
“Kendini yok et.”
demez.
“Kendini Allah yapma.”
der.
Bu fark çok değerlidir.
İnsan:
Kendine değer verir.
haklarını korur.
özgüvenli olur.
Ama kendi isteğini her şeyin nihai ölçüsü hâline getirmez.
Nahl 51’in başka önemli mesajı tevhid ile insan eşitliği arasındaki güçlü ilişkidir.
Eğer hepimiz aynı Allah’ın kullarıysak hiçbir insan doğuştan ilahî sınıfa ait değildir.
Irk.
soy.
servet.
makam.
insanı Allah’ın karşısında başka bir tür varlığa dönüştürmez.
Bu, toplumsal eşitlik açısından güçlü bir ahlaki zemin sağlar.
İnsanların yetenekleri ve görevleri farklı olabilir.
Ama hiç kimse:
“Ben yaratılış gereği sizden ilahî derecede üstünüm.”
diyemez.
Herkes kuldur.
Bu cümle hem mütevazı hem devrimci bir anlam taşır.
Nahl 51’in başka önemli mesajı Allah’ın birliğinin insanı parçalanmış kulluklardan kurtarmasıdır.
Bir insan aynı anda onlarca efendiyi memnun etmeye çalışabilir.
Patron.
toplum.
aile.
sosyal medya.
arkadaş çevresi.
Biri:
“Şöyle ol.”
der.
Diğeri:
“Böyle ol.”
İnsan sürekli başkalarının beklentilerine göre şekillendiğinde kendi ahlaki merkezini kaybedebilir.
Tevhid burada bir merkez verir:
Nihai ölçü Allah’tır.
Bu, insanları tamamen önemsememek değildir.
Aileyi dinlersin.
uzmanı dinlersin.
toplumla yaşarsın.
Ama bütün bunların üzerinde bir ahlaki merkez vardır.
Bu merkez insanı herkesin onayını almak zorunda olmaktan kurtarabilir.
Nahl 51’in başka önemli mesajı Allah’ın birliğinin din adına şiddet yetkisi vermemesidir.
Bir insan:
“Allah tektir, o hâlde farklı inananları zorlayalım.”
diyemez.
Tevhidin doğru olduğuna inanmak ile insanları zorla inandırmak farklıdır.
İman zorla üretilemez.
Bir insan korkudan:
“İnanıyorum.”
diyebilir.
Ama kalbindeki inancı zorla oluşturamazsın.
Bu nedenle tevhid daveti:
Anlatılır.
delillendirilir.
yaşanır.
ama insan üzerinde zorbalık aracına dönüştürülmez.
Allah’ın birliğine inanmak, insanın kendisini Allah’ın zorlayıcı vekili ilan etmesi değildir.
Nahl 51’in başka önemli mesajı korkunun hiyerarşisini doğru kurmaktır.
Bir insan:
Hukuktan çekinir.
Bu normaldir.
Patronunun iş kurallarından çekinir.
Bu normal olabilir.
Ailesini üzmekten çekinir.
Bu da doğal olabilir.
Ama bütün bu korkuların üzerinde:
“Doğru nedir?”
sorusu bulunmalıdır.
Eğer bir insan yalnız cezadan kaçmak için ahlaklıysa, dış denetim ortadan kalktığında ahlakı da çözülebilir.
Allah’a karşı sorumluluk düşüncesi insanın içinde şu bilinci oluşturur:
“Kimse görmese de doğru doğru, yanlış yanlıştır.”
Bu, tevhidin ahlaki derinliğidir.
Nahl 51’in başka önemli mesajı Allah korkusunun sevgiyle birlikte yaşanmasıdır.
Ayet:
“Benden korkun.”
diyor.
Ama Kur’an’ın bütününde aynı Allah:
Rahmân.
Rahîm.
Gafûr.
Raûf.
olarak da tanıtılır.
Bu nedenle ayeti Kur’an’ın bütününden koparıp:
“Allah yalnız korkulacak bir varlıktır.”
şeklinde okumak doğru değildir.
İnsan Allah’ı:
Sever.
rahmetini umar.
O’nun hesabından çekinir.
Bu üç duygu birbirini yok etmek zorunda değildir.
Olgun iman, sevgiyi sorumsuzluğa; korkuyu da umutsuzluğa dönüştürmez.
Nahl 51’in başka önemli mesajı tevhidin insanın ölüm korkusuna da bir çerçeve sunmasıdır.
Ölümden korkmak insanidir.
Ama ölüm korkusu bütün hayatı kontrol etmeye başladığında kişi yaşamaktan da uzaklaşabilir.
Tevhid insana hayatın ve ölümün nihai olarak Allah’ın hükmünde olduğunu hatırlatır.
Bu:
Tedaviyi bırakmak.
riskli davranmak.
“Nasıl olsa ecel.”
demek değildir.
Tam tersine yaşamı korumak için tedbir alınır.
Fakat insan aynı zamanda ölümün sonsuza kadar kontrol edilemeyeceğini kabul eder.
Tevhid, tedbiri korurken mutlak kontrol yanılsamasını azaltır.
Nahl Suresi 51. ayetin bütün mesajı bu çerçevede şöyle özetlenebilir: **“İki ilah edinmeyin. O ancak tek ilahtır. Öyleyse yalnız benden korkun” ifadesi, Allah’ın ilahlıkta eşsiz ve ortaksız olduğunu, hiçbir yaratılmışın O’nunla birlikte mutlaklaştırılamayacağını bildirir. Bu ayet sevdiğimiz her insanı, kullandığımız her sebebi veya doğal olarak korktuğumuz her tehlikeyi şirk ilan etmemize izin vermez. Büyük mesaj şudur: Allah’ı tek mutlak ilah bil; insanları, liderleri, parayı, makamı, kendi egonu veya tabiat güçlerini Allah’ın yerine koyma. İnsanlardan gelebilecek gerçek tehlikelere karşı tedbir al ama hiçbir yaratılmışın korkusunu ahlaki pusulanın üstüne çıkarma. Çünkü tevhid yalnız ‘Allah birdir’ demek değil, hayatındaki sahte mutlakları da yerlerine oturtmaktır.”
Bir sonraki ayet olan Nahl Suresi 52. ayette, göklerde ve yerde ne varsa Allah’a ait olduğu, sürekli itaat ve kulluğun O’na ait bulunduğu bildirilecek ve ardından “Allah’tan başkasından mı sakınıyorsunuz?” diye sorulacaktır. Bu ayeti ele alırken özellikle Allah’ın her şeyin sahibi oluşunun özel mülkiyeti ortadan kaldırmaması, “vâsıben” kelimesinin sürekli ve kalıcı kulluk anlamı, doğal korkular ile kulluk korkusunu ayırmak, insanlardan meşru yardım almaktan kaçınmamak, servetin emanet boyutu ve Allah’ın sahipliği gerekçesiyle başkasının malına el koymanın meşrulaştırılamaması üzerinde dikkatle durmak gerekecektir.
Ve belki Nahl Suresi 51. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur: Dilimle Allah’ın bir olduğunu söylerken hayatımda başka şeyleri mutlaklaştırıyor muyum? İnsanların onayından o kadar korkuyor muyum ki doğru bildiğimi terk ediyorum? Bir lideri veya hocayı hata yapamaz mı görüyorum? Parayı hayatın bütün değerlerinin üstüne mi çıkarıyorum? Sevdiğim insanı sevmekle ona mutlak itaat etmeyi birbirine mi karıştırıyorum? Doğal korkularımı iman zayıflığı sanıp gerçek tehlikelere karşı tedbirsiz mi davranıyorum? Ve en önemlisi, Allah gerçekten tek ilahsa, insanın özgürlüğü sahte ilahların sayısını çoğaltmakta değil, hiçbir yaratılmışı Allah’ın yerine koymamayı öğrenmekte değil midir?
