Nahl Suresi 40. Ayette “Bir Şeyi Dilediğimizde Ona Sözümüz Sadece ‘Ol!’ Dememizdir; O da Oluverir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Nahl Suresi 40. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin Arapçası şöyledir:إِنَّمَا قَوْلُنَا لِشَيْءٍ إِذَا أَرَدْنَاهُ أَن نَّقُولَ لَهُ كُن فَيَكُونُ
Okunuşu:
“İnnemâ kavlunâ li-şey’in izâ eradnâhu en nekûle lehu kun fe yekûn.”
Genel anlamı:
“Biz bir şeyi dilediğimiz zaman ona sözümüz yalnızca ‘Ol!’ dememizdir; o da oluverir.”
Ayetin bağlamı özellikle ölümden sonra yeniden diriliştir. Bir önceki ayetlerde bazı insanların ölen kişinin yeniden diriltileceğini imkânsız gördükleri anlatılmıştı. Nahl 40 buna cevap verir: İlk yaratılışı gerçekleştiren Allah için yeniden yaratmak güç değildir.
Buradaki vurgu teknik bir yaratılış formülü vermek değil, Allah’ın iradesinin önünde bağımsız bir engel bulunmadığını öğretmektir.
“Kun Fe Yekûn” Ne Demektir
“Kun” kelimesi:“Ol!”
demektir.
“Fe yekûn” ise:
“Böylece olur, oluverir.”
anlamındadır.
Bu ifade Kur’an’da Allah’ın yaratıcı kudretini anlatan en güçlü ifadelerden biridir. İnsan bir şey yapmak istediğinde malzemeye, zamana, enerjiye, bilgiye ve araçlara ihtiyaç duyar. Allah ise yaratılmışların ihtiyaçlarına bağlı değildir.
Bu nedenle “Kun fe yekûn”, Allah’ın kudretinin mutlaklığını ve iradesinin gerçekleştirilmesinin yaratılmışların sınırlılıklarına bağlı olmadığını anlatır.
Allah Gerçekten “Ol” Diye Ses mi Çıkarıyor
Ayetin dilini insan konuşmasına birebir benzetmek doğru değildir.İnsan konuşurken:
Akciğer.
ses telleri.
ağız.
dil.
hava.
gibi fiziksel araçlara ihtiyaç duyar. Allah ise yaratılmış beden özelliklerine muhtaç değildir.
Bu nedenle “Allah ‘Ol’ der” ifadesini, Allah’ın bizim gibi ağız ve ses telleriyle fiziksel ses ürettiği şeklinde düşünmemek gerekir.
Kur’an burada insanın anlayabileceği bir ifadeyle ilahî iradenin kesin ve engellenemez oluşunu anlatır.
Allah’ın kelâmının mahiyeti, insan konuşmasının mahiyetiyle aynı değildir.
Allah “Ol” Diyorsa Bir Şey Mutlaka Anında mı Gerçekleşir
Allah’ın iradesinin gerçekleşmesine hiçbir bağımsız güç engel olamaz. Fakat bundan, Allah’ın yarattığı her şeyin bizim zaman ölçümüzle mutlaka tek bir anda ortaya çıkması gerektiği sonucu çıkarılamaz.Allah bir şeyi:
Bir anda yaratabilir.
Bir süreç içinde yaratabilir.
Sebepler üzerinden meydana getirebilir.
Örneğin insanın yaratılışı belli bir biyolojik süreç içinde gerçekleşir. Bir ağacın büyümesi yıllar sürebilir. Bir yıldızın oluşumu çok uzun kozmik süreçlerle gerçekleşebilir.
Bunların süreç içinde meydana gelmesi Allah’ın kudretinin eksikliği değildir.
Süreci de Allah yaratmıştır.
Dolayısıyla “Kun fe yekûn”:
“Allah’ın yaratması mutlaka bizim gözümüzde saniyesiz bir olaydır.”
demek yerine:
“Allah’ın dilediğinin gerçekleşmesi O’nun için engellenemezdir.”
şeklinde anlaşılmalıdır.
Doğal Süreçler Varsa “Kun Fe Yekûn” Nasıl Anlaşılmalıdır
Allah’ın yaratması ile doğal süreçler arasında zorunlu bir çatışma yoktur.Yağmurun meteorolojik sebepleri vardır.
Bitkinin büyümesinin biyolojik sebepleri vardır.
Hastalığın mikrobiyolojik veya genetik sebepleri bulunabilir.
Depremin jeolojik sebepleri vardır.
Bunları bilimsel olarak açıklamak:
“Allah yaratmadı.”
anlamına gelmez.
İslamî bakış açısından Allah, sebepler düzeninin de yaratıcısıdır.
Bu nedenle:
“Ya Allah yaptı ya da doğal sebepler yaptı.”
şeklinde iki seçenek oluşturmak gereksizdir.
Doğal sebep, yaratılmış düzenin nasıl işlediğini açıklar; iman ise bu düzenin nihai varlık kaynağını Allah’a bağlar.
“Kun Fe Yekûn” Bilimi Gereksiz mi Kılar
Hayır.Bir hastaya:
“Allah isterse ‘Ol’ der iyileşirsin, doktora gerek yok.”
demek yanlış bir sonuçtur.
Allah:
İlacı.
doktoru.
tıbbi bilgiyi.
bedenin iyileşme mekanizmalarını.
da sebepler olarak yaratmış olabilir.
Bu nedenle mümin dua ederken tedavi de olur.
Allah’a güvenmek ile tıbba başvurmak birbirinin alternatifi değildir.
Aynı durum mühendislik, tarım ve güvenlik için de geçerlidir.
“Allah korur.”
deyip çürük bina yapmak tevekkül değildir.
Allah’ın kudretine iman, insanın sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Allah Her İstediğini Yapabiliyorsa Neden Dünyada Süreçler Var
Çünkü kudretin büyüklüğü yalnız hızla ölçülmez.Bir sanatçı bir eseri anında yapmıyor diye yeteneksiz sayılmaz. Buradaki benzetmenin Allah’a birebir uygulanamayacağını da unutmamak gerekir; fakat şu fark anlaşılabilir: Bir şeyin süreç içinde gerçekleşmesi, onu meydana getiren kudretin yetersiz olduğunu göstermez.
Allah evrende:
Sebep.
sonuç.
zaman.
gelişim.
düzen.
yaratmıştır.
Bir bebeğin dokuz aylık süreçte gelişmesi Allah’ın:
“Bir anda yaratmaya gücü yetmedi.”
anlamına gelmez.
Allah dilerse doğrudan, dilerse süreç içinde yaratır.
Süreç, kudret eksikliği değil; yaratılış düzeninin bir parçasıdır.
“Kun Fe Yekûn” Mucizeleri de Açıklar mı
Allah’ın kudreti açısından mucizenin mümkün oluşunu anlamaya yardımcı olur.Mucize, peygamberlik bağlamında Allah’ın olağan alışkanlık düzeninin dışında meydana getirdiği özel bir olaydır. Ancak her sıra dışı olay mucize değildir ve insanların yaptığı her etkileyici şey de “Kun fe yekûn” ile açıklanacak mucize sayılmaz.
Mucizeyi:
Sihir.
illüzyon.
teknoloji.
tesadüfî sıra dışılık.
ile karıştırmamak gerekir.
Aynı şekilde modern çağda herhangi bir olağanüstü videoyu görüp:
“İşte mucize!”
demeden önce olayın gerçekliği araştırılmalıdır.
Allah’ın mucize yaratmaya gücünün yetmesi, internetteki her olağanüstü iddianın gerçek olduğu anlamına gelmez.
“Kun Fe Yekûn” Bir Sihirli Söz müdür
Hayır.“Kun fe yekûn” Allah’ın kudretini anlatan Kur’anî bir ifadedir. İnsanların kendi arzularını gerçekleştirmek için kullandıkları sihirli parola değildir.
Bir insan sürekli:
“Kun fe yekûn, ev istiyorum.”
“Kun fe yekûn, para gelsin.”
diyerek Allah’ın yaratıcı emrini kendi emir cümlesi gibi kullanamaz.
Dua edebilir.
Allah’tan isteyebilir.
Çalışabilir.
Sebeplere başvurabilir.
Ama:
“Bu sözü söyledim, artık evren istediğimi vermek zorunda.”
anlayışı İslam’ın dua ve kulluk anlayışıyla aynı değildir.
“Kun” diyen Allah’tır; insan değildir.
“Manifest Etmek” ile “Kun Fe Yekûn” Aynı Şey midir
Hayır.Günümüzde bazı yaklaşımlar:
“Bir şeyi yeterince güçlü düşünürsen evrene gönderirsin ve evren sana onu getirir.”
şeklinde manifestasyon fikirleri ileri sürer.
Olumlu düşünmek, hedef koymak ve zihinsel motivasyon elbette insan davranışını etkileyebilir. Bir hedefi sürekli düşünmek kişinin ona yönelik plan yapmasını ve fırsatları daha fazla fark etmesini sağlayabilir.
Fakat bundan:
“Düşüncelerim evreni metafizik olarak zorunlu biçimde emrime sokar.”
sonucu çıkmaz.
Nahl 40’taki:
“Ol!”
emri insana değil Allah’a aittir.
İnsan isteyen kuldur.
Allah ise yaratan Rabdir.
Bu ayrım ortadan kaldırıldığında insan kendi zihnini ilahî yaratıcı güç gibi görmeye başlayabilir.
Dua Ettiğimizde Allah “Ol” Derse Her İstediğimiz Gerçekleşir mi
Allah dilerse insanın duasını istediği biçimde gerçekleştirebilir. Ancak dua, Allah’a verilen emir değildir.İnsan:
“Ben dua ettim; Allah bunu yapmak zorunda.”
diyemez.
Dua kulluktur.
İstemektir.
Allah’a yönelmektir.
Sonuç ise Allah’ın bilgisi ve hikmeti içindedir.
İnsan istediği şeyin kendisi için gerçekten iyi olup olmadığını her zaman bilemez. Ayrıca dünyada başka insanların iradeleri ve çok sayıda sebep vardır.
Bu nedenle bir duanın istediğimiz biçimde gerçekleşmemesi:
“Allah’ın gücü yetmedi.”
veya:
“İmanım kesin zayıf.”
anlamına gelmez.
Allah’ın kudreti sınırsızdır; fakat bizim isteğimiz Allah’ın iradesini yönetmez.
Allah Her Şeye Gücü Yetiyorsa Mantıksal Çelişkileri de Yapar mı
“Allah’ın her şeye gücü yeter” ifadesindeki “şey”, anlamlı biçimde mümkün olan varlık ve olaylarla ilgilidir.Örneğin:
“Allah kendisinin yaratamayacağı kadar ağır bir taş yaratabilir mi?”
gibi meşhur sorular gerçekte anlamlı bir görev tanımlamaz; kendi içinde çelişkili bir ifade üretir.
Aynı anda ve aynı anlamda:
Tamamen kare.
ve tamamen daire.
olan tek bir geometrik şekil istemek gibi.
Mantıksal çelişki, Allah’ın gücünü sınırlayan dış bir güç değildir; ortada gerçekleştirilecek tutarlı bir “şey” bulunmamasıdır.
Bu nedenle ilahî kudreti anlamsız kelime oyunlarıyla ölçmeye çalışmak doğru bir yaklaşım değildir.
Allah’ın Kudreti Keyfîlik Anlamına mı Gelir
Hayır.Allah’ın kudret sahibi olması:
“Hiçbir hikmet ve adalet olmadan keyfî davranır.”
anlamına gelmez.
Kur’an Allah’ı yalnız kudretle değil:
Adalet.
Rahmet.
Hikmet.
İlim.
gibi sıfatlarla da tanıtır.
Bu nedenle ilahî kudret:
Zorbalık
gibi anlaşılmamalıdır.
İnsan dünyasında güç sahibi olup bilgi ve ahlaktan yoksun bir kişi tehlikeli olabilir. Allah hakkında ise kudret, eksiksiz bilgi ve adaletten ayrı düşünülemez.
Allah’ın gücü ile Allah’ın adaleti birbirine rakip değildir.
Allah “Ol” Dediğinde İnsan İradesi Ortadan Kalkar mı
Hayır.Allah insanı irade sahibi bir varlık olarak yaratmıştır. İnsan iradesinin var olması da Allah’ın yaratma düzeninin içindedir.
Bir insan:
Doğru veya yanlış tercihler yapabilir.
Allah’ın bunu biliyor olması, insanın tercihinin anlamsız olduğu anlamına gelmez.
Nahl Suresi’nin önceki ayetlerinde de insanların:
İnanmaları.
reddetmeleri.
kaderi mazeret göstermeleri.
hidayete yönelmeleri.
konuşulmuştu.
Eğer insan hiçbir anlamda seçim sahibi olmasaydı bütün bu sorumluluk dili anlamsızlaşırdı.
Allah’ın mutlak kudreti, insanın verilmiş ve sınırlı iradesini yok etmez.
“Allah İsterse Bir Anda Her Şeyi Düzeltir” Diyerek Zulme Sessiz Kalınabilir mi
Hayır.Bir toplumda adaletsizlik var ve bir insan:
“Allah isterse ‘Ol’ der, her şey düzelir; bize gerek yok.”
diyorsa sorumluluğu yanlış anlamış olabilir.
Allah insanlara:
Akıl.
imkân.
ahlaki sorumluluk.
vermiştir.
Bir aç insan varsa yemek vermek gerekir.
Bir haksızlık varsa hukuk yoluyla mücadele edilir.
Bir bina riskliyse güçlendirilir.
Bir hasta varsa tedavi edilir.
Allah’ın yapabilecek olması, insanın yapması gerekeni ortadan kaldırmaz.
Tam tersine insanın sahip olduğu güç ve imkân da Allah’ın verdiği bir emanet olarak görülebilir.
“Kun Fe Yekûn” İnsana Umut Verir mi
Evet.Ayetin en güçlü yönlerinden biri umuttur.
İnsan bazen kendi imkânlarına bakar ve:
“Bu mümkün değil.”
der.
Gerçekten de insan açısından bazı şeyler imkânsız olabilir.
Ölen birini insan kendi kudretiyle kıyamette yeniden yaratamaz.
Fakat Allah’ın kudreti insanın kudretiyle sınırlı değildir.
Bu nedenle ayet özellikle diriliş bağlamında:
“Sizin yapamamanız, Allah’ın yapamayacağı anlamına gelmez.”
mesajı verir.
Bununla birlikte bu umut, her kişisel arzunun kesin gerçekleşeceği vaat gibi kullanılmamalıdır.
Allah’ın kudretine güvenmek başka, Allah’a kendi istediğimiz senaryoyu mecbur kılmak başkadır.
Bu Ayet İnsanın Kibrini Nasıl Kırar
İnsan teknoloji geliştirdikçe çok büyük işler yapabilir.Uzaya araç gönderir.
Genleri düzenler.
Yapay zekâ geliştirir.
Dev şehirler kurar.
Bunlar insan zekâsının önemli başarılarıdır.
Fakat insan yine de yaratılmıştır.
Kendi varlığını yoktan meydana getirmedi.
Evrenin temel yasalarını kendisi yaratmadı.
Ölümün nihai sınırını kendi gücüyle ortadan kaldıramadı.
Nahl 40 insanı teknoloji karşıtı olmaya değil, teknolojik başarıyı ilahlık sanmamaya çağırır.
İnsan büyük şeyler yapabilir.
Ama yaratıcı değildir.
Bu ayrım hem bilimi takdir etmeyi hem tevazuyu mümkün kılar.
Nahl Suresi 39 ve 40. Ayetler Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Nahl 39’da Allah’ın insanları yeniden dirilterek ihtilaf ettikleri hakikatleri açıklayacağı bildirilmişti.Buna karşı:
“Ölüler nasıl yeniden dirilecek?”
sorusu gelebilir.
Nahl 40 bunun cevabını verir:
“Biz bir şeyi dilediğimiz zaman ona sözümüz yalnız ‘Ol!’ dememizdir; o da oluverir.”
Yani yeniden diriliş, insan gücüyle değil Allah’ın yaratıcı kudretiyle gerçekleşecektir.
Bir sonraki ayet olan Nahl Suresi 41. ayette, zulme uğradıktan sonra Allah uğrunda hicret edenlerin dünyada güzel bir yere yerleştirileceği ve ahiret ödülünün çok daha büyük olduğu bildirilecektir. Bu ayeti ele alırken özellikle hicretin anlamı, baskı ve zulüm altında yer değiştirme, Allah yolunda hicreti her modern göçle otomatik olarak eşitlememe, mülteci ve göçmenlerin insan onuru, dünyadaki güzel karşılığın mutlaka zenginlik anlamına gelmemesi ve ahiret ödülünün dünya kazancından daha büyük olması üzerinde dikkatle durmak gerekecektir.
Sonuç: Nahl Suresi 40. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Nahl Suresi 40. ayet Kur’an’ın en kısa fakat en güçlü kudret ifadelerinden birini içerir:“Kun fe yekûn.”
“Ol der; oluverir.”
İnsan bunu duyduğunda ilk olarak Allah’ın sınırsız kudretini düşünür.
Fakat ayeti doğru anlamak için şu ayrım çok önemlidir:
Allah’ın kudreti sınırsızdır.
İnsanın kudreti değildir.
Bu yüzden “Kun fe yekûn” ifadesini insanın kişisel güç sloganına dönüştürmek doğru değildir.
İnsan:
“Ben istersem olur.”
diyebilir.
Motivasyon açısından bu bazen güzel olabilir.
Ama gerçek hayatta insanın istemesi her şeyi gerçekleştirmez.
Sen bir iş kurmak istersin.
Çalışırsın.
Yine de başarılı olmayabilir.
Bir insanı seversin.
Onun da seni sevmesini isteyebilirsin.
Ama onun kalbini zorlayamazsın.
Sağlıklı olmak istersin.
Dikkat edersin.
Yine de hastalanabilirsin.
İnsan sınırlıdır.
Allah ise sınırlı değildir.
Bu ayrım kulluğun temelidir.
Ayet insanı çaresizleştirmez; tam tersine doğru yere yerleştirir.
Sen yapabileceğini yaparsın.
Allah’ın kudretine güvenirsin.
Fakat kendini Allah yerine koymazsın.
Nahl 40’ın başka büyük mesajı sebepler ile Allah arasında sahte bir çatışma oluşturmamaktır.
Bir insan:
“Doktor mu iyileştirdi, Allah mı?”
diye sorabilir.
Bu soruyu iki seçenekli kurmak zorunda değiliz.
Doktor tedavi eder.
İlaç biyolojik etki gösterir.
Beden tepki verir.
Bütün bunlar yaratılmış sebeplerdir.
Mümin ise nihai yaratmayı Allah’a nispet eder.
Aynı şekilde:
Yağmur meteorolojik süreçlerle oluşur.
Bu, Allah’ın yağmuru yaratmadığı anlamına gelmez.
Bir bebek sperm ve yumurtanın birleşmesi, genetik mekanizmalar ve embriyonik gelişimle meydana gelir.
Bu, Allah’ın yaratmasına rakip açıklama değildir.
Bilim “nasıl” sorusunun önemli kısmını araştırır; iman nihai varlık kaynağına ilişkin daha geniş bir anlam çerçevesi kurar.
Bu ikisini düşman yapmak zorunda değiliz.
Nahl 40’ın başka önemli mesajı Allah’ın yaratmasının yorgunluk gerektirmediğidir.
İnsan çok büyük bir iş yaptığında yorulur.
Bir bina yapmak yıllar sürer.
Binlerce insan çalışır.
Milyarlarca lira gerekir.
Allah için ise yaratılış insan üretimine benzemez.
Allah:
Malzemeye muhtaç değildir.
Yardıma muhtaç değildir.
Enerji kaynağı aramak zorunda değildir.
Bu nedenle ayet:
“Ol.”
gibi son derece kısa bir ifadeyle Allah’ın yaratıcı iradesindeki mutlak bağımsızlığı anlatır.
Burada “kolay” kelimesini bile insan anlamıyla düşünmemek gerekir.
Çünkü insan için kolay ve zor, harcanan enerji ve kapasiteyle ilgilidir.
Allah’ın kudreti için:
“Bu daha zor, şu daha kolay.”
şeklindeki insan ölçüsü geçerli değildir.
İlk yaratılış da yeniden diriliş de Allah için kudret sorunu oluşturmaz.
Nahl 40’ın başka önemli mesajı Allah’ın iradesinin önünde bağımsız ikinci bir tanrısal gücün bulunmamasıdır.
İnsan bazen evrendeki güçleri neredeyse bağımsız ilahlar gibi düşünür.
Şans.
kader enerjisi.
evren.
yıldızlar.
gezegenler.
insanın hayatını yöneten bağımsız metafizik güçlere dönüştürülebilir.
İslam’ın tevhid anlayışında ise nihai irade Allah’a aittir.
Astrolojik bir gezegen:
“Allah’a rağmen senin kaderini yazamaz.”
Bir uğurlu taş:
“Bağımsız biçimde sana zenginlik veremez.”
Bir enerji nesnesi:
“Kendi ilahî gücüyle hayatını değiştiremez.”
İnsan psikolojik olarak bazı nesnelere anlam yükleyebilir; fakat bunları bağımsız metafizik yaratıcı güçler hâline getirmek tevhid açısından farklı bir noktadır.
“Kun fe yekûn” yaratma kudretini Allah’a verir.
Nahl 40’ın başka büyük mesajı dua ile emir vermeyi ayırmaktır.
Dua ederken:
“Allah’ım bunu istiyorum.”
deriz.
Ama bazen modern kişisel gelişim dili dua anlayışını şöyle değiştirebilir:
“İstediğini kesinlikle evrene bildir; olmuş gibi davran; evren onu vermek zorunda.”
İslam’ın dua anlayışı böyle değildir.
Kul ister.
Allah bilir.
Kul dua eder.
Allah hükmeder.
Kul çalışır.
Allah sonucu yaratır.
Bu ilişkide sevgi ve yakınlık vardır ama roller değişmez.
İnsan kuldur.
Allah Rabdir.
Bu sınır insanı değersizleştirmez; tam tersine büyük bir yükten kurtarır.
Çünkü bütün evreni kendi düşüncelerinle yönetmek zorunda değilsin.
Her kötü olayın:
“Ben negatif düşündüğüm için oldu.”
olduğunu sanmak da ağır bir psikolojik yük oluşturabilir.
Bir insan kanser oldu diye:
“Negatif enerji çektin.”
demek hem bilimsel hem ahlaki açıdan problemli olabilir.
Bir kişi trafik kazası geçirdi diye:
“Bunu sen manifest ettin.”
demek mağduru suçlamaya dönüşebilir.
Her yaşanan şey insanın düşüncelerinin kozmik sipariş sonucu değildir.
Nahl 40’ın tevhid anlayışı tam tersine yaratıcı egemenliği Allah’a verir.
Ayetin başka önemli mesajı umudun gerçekçi olmasıdır.
Allah’ın kudretine inanan insan:
“Bu sorun çok büyük, Allah’ın gücü yetmez.”
demez.
Ama:
“Allah’ın gücü yetiyor, demek kesin benim istediğim gibi olacak.”
da demez.
Bu iki cümle arasında büyük fark vardır.
Bir hasta:
“Allah isterse beni iyileştirebilir.”
diyebilir.
Bu imandır.
Fakat:
“Allah beni kesin iyileştirecek, aksi mümkün değil.”
demek vahiy olmadan Allah adına kesin gelecek hükmü vermektir.
Dua ve umut:
Allah’ın kudretine güvenmek
demektir.
Allah’ın kararını önceden kendi lehimize yazmak değildir.
Bu denge özellikle ağır hastalık, ekonomik kriz veya aile meselelerinde önemlidir.
Nahl 40’ın başka önemli mesajı insanın başarısında kibirlenmemesidir.
Bir proje yaptın.
Çok başarılı oldu.
Sen çalıştın.
Emeğin var.
Bunu küçümsemek gerekmez.
Ama bu başarıyı mümkün kılan:
Sağlığın.
aklın.
eğitimin.
zamanın.
karşılaştığın insanlar.
ekonomik şartlar.
gibi birçok unsur üzerinde tam kontrolün yoktu.
Bu yüzden mümin:
“Ben yaptım.”
derken aynı zamanda:
“Allah imkân verdi.”
diyebilir.
Bu, emeğini yok saymak değildir.
Emeği şükürle birleştirmektir.
Aynı şekilde başarısız olduğunda da:
“Demek Allah beni değersiz görüyor.”
sonucu çıkarmaz.
Sonuç ile insanın ilahî değeri arasında otomatik eşitlik yoktur.
Nahl 40’ın başka önemli mesajı insanın geleceği tam kontrol edemediğini kabul etmesidir.
Modern insan kontrolü sever.
Takvim yapar.
Bütçe yapar.
sigorta yapar.
yedekleme yapar.
Bunların hepsi akıllı tedbirlerdir.
Ama hayat yine sürpriz taşır.
Bir telefon gelir.
Plan değişir.
Bir hastalık ortaya çıkar.
Ekonomi değişir.
Bu, plan yapmanın anlamsız olduğu anlamına gelmez.
Plan yap.
Ama planını tanrılaştırma.
İnsan:
“Ben her şeyi kontrol ederim.”
dediğinde hayat ona sınırını hatırlatabilir.
Tevekkül burada insanı pasif değil, esnek ve mütevazı yapabilir:
“Elimden geleni yaptım; her sonuç benim kontrolümde değil.”
Bu cümle büyük psikolojik rahatlık sağlayabilir.
Nahl 40’ın başka önemli mesajı yeniden dirilişin Allah için mümkün oluşudur.
Ayetin gerçek bağlamını unutmamak gerekir.
Bu ayet öncelikle:
“Ölü insan nasıl dirilecek?”
sorusuna cevap verir.
İnsan bedeni:
Çürüyebilir.
Dağılabilir.
Toprağa karışabilir.
Fakat yaratılışın maddelerini takip etmek zorunda olan biziz.
Allah için:
“Parçalar kayboldu, artık bulamıyorum.”
gibi bilgi eksikliği yoktur.
Allah’ın ilmi ve kudreti açısından insanın yeniden yaratılması imkânsız değildir.
Bu nedenle Nahl 40’ı sadece motivasyon sözüne dönüştürmek, ayetin ana bağlamını küçültür.
“Kun fe yekûn” önce Allah’ın kudretidir; bizim kişisel başarı sloganımız değildir.
Ayetin başka önemli mesajı Allah’ın zamanla ilişkisini insan zamanına hapsetmemektir.
Biz:
Önce.
sonra.
dün.
yarın.
içinde yaşarız.
Bir işi yapmak için zaman gerekir.
Allah’ın varlığı ve iradesi ise insan zaman deneyimiyle birebir ölçülemez.
Bu yüzden:
“Allah önce düşündü, sonra karar verdi, sonra ‘Ol’ dedi, sonra bekledi.”
gibi tamamen insanî bir süreç tasarlamak doğru değildir.
Kur’an’ın dili bize anlam kazandırır; fakat Allah’ı yaratılmış zihinsel ve fiziksel süreçlere dönüştürmez.
Yaratıcı, yaratılmışın zaman ve beden şartlarına mahkûm değildir.
Nahl 40’ın başka önemli mesajı Allah’ın kudretinin korku kadar güven de vermesidir.
Aynı kudret:
Diriltir.
yaratır.
korur.
rahmet eder.
İnsan Allah’ın kudretini yalnız:
“Beni cezalandırabilir.”
şeklinde düşünürse eksik bir Allah tasavvuru oluşabilir.
Allah’ın kudreti aynı zamanda:
Affetmeye.
yardım etmeye.
yeniden imkân yaratmaya.
da yeter.
Bir insan hayatını çok bozmuş olabilir.
“Ben artık düzelemem.”
diyor.
Belki geçmişi geri çeviremez.
Ama bugün yeni bir başlangıç yapabilir.
Allah’ın kudreti karşısında insanın geçmişi Allah’ın rahmetine sınır değildir.
Bu, yanlışların sonuçlarının otomatik silineceği anlamına gelmez. Kul hakkı varsa telafi gerekir. Hukuki sonuç varsa devam edebilir.
Ama manevî dönüş kapısını umutsuzlukla kapatmamak gerekir.
Nahl 40’ın başka büyük mesajı insanın ilahî kudreti şiddet fantezilerine dönüştürmemesidir.
Bir kişi kendisine karşı çıkan insanlar için:
“Allah ‘Ol’ der, hepsini yok eder.”
diye tehdit dili kurabilir.
Allah elbette her şeye kadirdir.
Fakat bizim Allah’ın kudretini kişisel öfkemizin silahı hâline getirmemiz doğru değildir.
Bir tartışmada:
“Allah seni mahvedecek.”
demek, Allah adına bilmediğimiz bir gelecek hükmü vermek olabilir.
Daha doğru tavır:
Hakkını hukuk içinde ara.
zarardan korun.
gerekirse sınır koy.
ama Allah’ın kudretini kişisel intikam senaryosuna çevirmemektir.
İlahî kudret, insan kibrinin silahı değildir.
Nahl 40’ın başka önemli mesajı Allah’ın yaratıcı kudreti karşısında hem aklı hem imanı birlikte korumaktır.
Ayet:
“Aklını kapat.”
demiyor.
Tam tersine bağlamda insanların:
“Ölen nasıl dirilecek?”
itirazına cevap veriyor.
İnsan düşünür.
İlk yaratılışa bakar.
Kendi sınırlılığını fark eder.
Sonra Allah’ın kudretini değerlendirir.
Bu nedenle iman düşünmenin düşmanı değildir.
Fakat akıl da kendi sınırını unutmamalıdır.
İnsan aklı çok güçlüdür.
Bilim üretir.
Matematik kurar.
Evreni inceler.
Ama:
“Ben anlamıyorsam gerçek olamaz.”
dediğinde kendi kapasitesini mutlaklaştırmış olur.
Akıl en güçlü hâline, hem düşünürken hem sınırını bilirken ulaşır.
Nahl 40’ın başka önemli mesajı “olmaz” kelimesini dikkatli kullanmaktır.
İnsan bazen:
“Bu iş asla düzelmez.”
der.
Belki gerçekten şartlar çok zor.
Ama gelecek bilgisi bizde değildir.
Bir insan yıllarca kötü alışkanlık içinde yaşamış olabilir.
Sonra değişebilir.
İki insan yıllardır küs olabilir.
Bir gün barışabilir.
Bir bilimsel problem yüz yıl çözülememiş olabilir.
Sonra çözülür.
Bunları:
“Kun fe yekûn, mutlaka benim istediğim olacak.”
diye okumamalıyız.
Fakat şu tevazuyu taşıyabiliriz:
“Ben bugün mümkün görmüyorum; fakat bütün imkânları ben bilmiyorum.”
Bu, hem akıllı hem umutlu bir duruştur.
Nahl Suresi 40. ayetin bütün mesajı bu çerçevede şöyle özetlenebilir: **“Biz bir şeyi dilediğimiz zaman ona sözümüz yalnız ‘Ol!’ dememizdir; o da oluverir” ifadesi Allah’ın yaratıcı iradesinin mutlaklığını bildirir. Bunu Allah’ın insan gibi fiziksel sesle konuşması, doğal sebeplerin gereksiz olması veya insanların ‘Kun fe yekûn’ diyerek kendi arzularını evrene zorla kabul ettirebileceği anlamında okumamak gerekir. Büyük mesaj şudur: Allah yaratmak için bizim gibi araçlara ve yardımcıya muhtaç değildir; fakat Allah’ın yarattığı sebepler düzenini kullanmak da kulluğun parçasıdır. Dua et, çalış, tedbir al ve Allah’ın kudretine güven; fakat kendi isteğini Allah’ın iradesi sanma. ‘Kun’ emri kula değil, yaratıcı olan Allah’a aittir.”
Bir sonraki ayet olan Nahl Suresi 41. ayette, zulme uğradıktan sonra Allah uğrunda hicret edenlerden söz edilecek ve şöyle buyurulacaktır: “Zulme uğradıktan sonra Allah uğrunda hicret edenleri dünyada mutlaka güzel bir yere yerleştireceğiz; ahiret mükâfatı ise daha büyüktür. Keşke bilselerdi.” Bu ayeti ele alırken özellikle hicretin anlamı, baskı ve zulüm nedeniyle yurdundan ayrılmak, her ekonomik veya sıradan göçü otomatik olarak dinî hicret saymamak, mülteci ve göçmenlerin insan onuru, zulümden kaçmanın korkaklık olmaması, dünyadaki ‘güzel yerleşim’in mutlaka servet anlamına gelmemesi ve ahiret mükâfatının daha büyük oluşu üzerinde dikkatle durmak gerekecektir.
Ve belki Nahl Suresi 40. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur: “Kun fe yekûn” derken gerçekten Allah’ın kudretini mi düşünüyoruz, yoksa bu ifadeyi kendi arzularımızın sihirli formülüne mi dönüştürüyoruz? Dua ettiğimizde Allah’tan mı istiyoruz, yoksa O’na sonucu dikte etmeye mi çalışıyoruz? Allah’ın her şeye gücünün yettiğini söylerken doktoru, bilimi, mühendisliği ve tedbiri gereksiz mi sayıyoruz? Doğal sebepleri açıklayınca Allah’ı dışlamış mı oluyoruz, yoksa yaratılmış düzeni daha iyi mi tanıyoruz? Bir şey istediğimiz gibi olmadığında “Allah’ın gücü yetmedi” mi diyoruz, yoksa Allah’ın kudreti ile bizim tercihimizin aynı şey olmadığını kabul edebiliyor muyuz? Ve en önemlisi, ölmüş insanı yeniden yaratmak Allah için imkânsız değilse, insanın kendi sınırlı gücünü Allah’ın kudretine ölçü yapması ne kadar doğru olabilir?
