İsrâ Suresi 98. Ayette “İşte Bu, Ayetlerimizi İnkâr Etmeleri ve ‘Biz Kemik ve Ufalanmış Toprak Olduktan Sonra Yeni Bir Yaratılışla mı Diriltileceğiz?’ Demeleri Sebebiyle Onların Cezasıdır” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
İsrâ Suresi 98. Ayetin Anlamı Nedir
İsrâ Suresi'nin 98. ayeti, bir önceki ayette anlatılan ağır ahiret sonucunun nedenini açıklamaktadır. 97. ayette bazı insanların kıyamet günü yüzüstü, kör, dilsiz ve sağır hâlde toplanacağı ve cehennemle karşılaşacağı bildirilmişti. 98. ayet ise bunun keyfî bir ceza olmadığını; Allah'ın ayetlerini inkâr etmeleri ve özellikle ölümden sonra yeniden dirilişi reddetmeleriyle ilişkili olduğunu açıklar.Ayetin anlamı şöyledir:
Buradaki soru, samimi bir meraktan çok inkâr ve küçümseme içeren bir itiraz niteliğindedir. İnsan bedeninin ölümden sonra çözülmesini görerek, yeniden yaratılışın mümkün olamayacağını ileri sürmektedir.
Kur’an ise hemen sonraki ayette bu düşünceye son derece güçlü bir cevap verecektir: Gökleri ve yeri yaratan Allah'ın, insanları yeniden yaratmaya da gücü yetmez mi?
“İşte Bu Onların Cezasıdır” İfadesi Ne Anlama Gelir
Bu ifade, önceki ayette anlatılan ahiret sonucunun sebepsiz olmadığını göstermektedir. Kur’an'ın adalet anlayışında ceza, insanın iradesinden ve davranışlarından tamamen kopuk bir ilahî keyfîlik değildir.Ayet açık biçimde onların:
Allah'ın ayetlerini inkâr etmelerini ve yeniden dirilişi reddetmelerini
sebep olarak göstermektedir.
Bu nedenle İsrâ 97 ile 98 birlikte okunmalıdır. Birinci ayette sonuç, ikinci ayette ise bu sonuca götüren tavır açıklanır.
Buradan önemli bir ilke çıkar:
İlahî hesap, insanın dünyadaki tercihlerini ciddiye alır.
İnsan neye inanıp inanmadığından, hakikate karşı nasıl davrandığından ve kendisine verilen imkânları nasıl kullandığından tamamen bağımsız değildir.
Bu aynı zamanda Allah'ın adaletini anlamamız açısından önemlidir. Kur’an'ın anlattığı ceza, hiçbir sebep bulunmadan insana yöneltilmiş bir zulüm olarak sunulmaz.
“Ayetlerimizi İnkâr Etmeleri” Ne Anlama Gelir
“Ayet” kelimesi Kur’an'da işaret, delil ve vahyedilmiş ilahî söz anlamlarında kullanılabilir. Bu bağlamda Allah'ın insanlara ulaştırdığı vahiy ve hakikate ilişkin işaretler öne çıkmaktadır.İnkâr ise yalnız bir cümleyi duymamak anlamına gelmez. Bağlama göre, kendisine ulaşan hakikati reddetmek, küçümsemek veya onunla alay etmek gibi tavırlar içerebilir.
Ancak burada önemli bir hassasiyet gerekir. Bugün belirli bir insanın Allah katındaki durumunu yalnız dışarıdan bakarak kesin biçimde belirleyemeyiz. Bir kişi Kur’an'ı hiç tanımamış olabilir, yanlış tanımış olabilir veya gerçekten zihinsel sorular yaşıyor olabilir.
Bu nedenle ayeti:
“Benimle aynı inancı paylaşmayan herkes aynı şekilde değerlendirilir.”
şeklinde yüzeysel bir etikete dönüştürmek doğru olmaz.
Allah her insanın hangi bilgiye, hangi şartlarda ve hangi niyetle ulaştığını eksiksiz bilir.
Biz davranışı ve fikri değerlendirebiliriz; nihai hüküm Allah'a aittir.
Yeniden Dirilişi Reddedenlerin Temel İtirazı Neydi
İtiraz çok somut bir gözleme dayanıyordu: İnsan ölür, bedeni zamanla çözülür, kemikler dağılır ve sonunda toprağa karışır.Bundan hareketle şu soru soruluyordu:
“Bütün bunlardan sonra aynı insan nasıl yeniden yaratılabilir?”
İnsan kendi tecrübesinden bakınca bunu olağanüstü bulabilir. Çünkü insanın dağılan bir bedeni kendi gücüyle yeniden oluşturması mümkün değildir.
Fakat Kur’an'ın dikkat çektiği hata şudur:
İnsan, Allah'ın kudretini kendi kudretiyle ölçmektedir.
Bir şeyi insan yapamıyor diye Allah'ın da yapamayacağı sonucu çıkmaz.
Bu nedenle yeniden diriliş tartışmasının merkezinde yalnız ölüm değil, Allah tasavvuru vardır.
Allah gerçekten bütün varlığın yaratıcısıysa, ilk yaratılışı gerçekleştiren kudretin yeniden yaratılışa güç yetirmesi neden imkânsız olsun?
“Kemik ve Ufalanmış Toprak” İfadesi Neyi Vurgular
Bu ifade bedenin ölümden sonra geçirdiği çözülmeyi en çarpıcı biçimde anlatmaktadır. İnsan bedeni canlıyken düzenli ve bütün bir yapıdadır; ölümden sonra ise zamanla parçalanır ve maddi bütünlüğünü kaybeder.İnkârcıların itirazı tam olarak bu noktaya dayanır:
“Bütünlük tamamen kaybolmuşsa yeniden diriliş nasıl gerçekleşecek?”
Kur’an bu soruyu küçümsemez; fakat cevabını Allah'ın yaratma kudretine bağlar.
Bir bedenin maddi parçalarının dağılması, o insanın Allah'ın bilgisinden çıkması anlamına gelmez.
Allah insanın yalnız bedenini değil, bütün varlık hikâyesini bilir.
İnsanın hangi maddelerden yaratıldığını, bedeninin nasıl oluştuğunu ve ölümden sonra nereye dönüştüğünü bilmektedir.
Dolayısıyla toprağa karışmak Allah açısından insanın kaybolması değildir.
Kaybolmak bizim bakışımızdadır; Allah'ın bilgisinde değildir.
Kur’an Yeniden Dirilişi Neden İlk Yaratılışla İlişkilendirir
Çünkü ilk yaratılış, yeniden yaratılışın imkânsız olmadığına dair en güçlü düşünsel kapılardan biridir.İnsan bir zamanlar dünyada yoktu.
Sonra yaratıldı.
Beden oluştu.
Bilinç gelişti.
Hayat başladı.
İnsan bütün bunları kendi iradesiyle yapmadı.
Kur’an bu nedenle insana şu mantığı sunar:
İlk defa yaratmaya gücü yeten Allah, yeniden yaratmaya da elbette kadirdir.
Bu düşünce bir sonraki 99. ayette daha açık biçimde ortaya konacaktır.
Yeniden diriliş, Allah açısından unutulmuş parçaları bulmaya çalışma problemi değildir. Allah'ın bilgisi eksik değildir.
Bu yüzden ahiret inancı, ilk yaratılıştaki ilahî kudretin devamı olarak anlaşılır.
Yeniden Diriliş Aynı Bedenle mi Olacaktır
Kur’an insanın yeniden diriltileceğini açık biçimde bildirir; ancak dirilişin bütün biyolojik ve fiziksel ayrıntılarını modern bilimsel terminolojiyle açıklamaz.Bu nedenle:
“Her atom dünyadaki bedenin tamamen aynı yerinden geri gelecek.”
gibi ayrıntıları vahyin açıkça bildirmediği ölçüde kesinleştirmek doğru olmaz.
Önemli olan insanın kimliğinin, sorumluluğunun ve hesabının yeniden dirilişte devam etmesidir.
Ahiret bedeni de dünya bedeninin bütün şartlarına mahkûm olmak zorunda değildir. Çünkü ahiret farklı bir varoluş aşamasıdır.
Kur’an'ın temel iddiası şudur:
Ölen insan yokluğa karışıp Allah'ın bilgisinden çıkmaz; Allah onu yeniden diriltmeye kadirdir.
Nasıl gerçekleşeceğinin bütün teknik ayrıntıları ise Allah'ın bilgisi içindedir.
Yeniden Dirilişe İnanmak Neden Bu Kadar Önemlidir
Çünkü ahiret inancı insanın bütün hayat anlayışını değiştirir.Eğer ölüm mutlak son ise, dünyada karşılıksız kalan birçok iyilik ve kötülük nihai olarak sonuçsuz kalabilir.
Bir mazlum bütün hayatı boyunca haksızlığa uğrayabilir ve dünyada adalet görmeden ölebilir.
Bir zalim ise büyük suçlar işleyip hesap vermeden hayatını tamamlayabilir.
Ahiret inancı bu tabloya nihai adalet boyutu ekler.
Ölüm, hesabın iptali değil; hesabın başka bir aşamaya geçişidir.
Bu nedenle yeniden diriliş yalnız metafizik bir doktrin değildir.
Adalet anlayışının, sorumluluğun ve hayatın anlamının temel parçalarından biridir.
İnsan yaptıklarının bütünüyle kaybolmayacağını bildiğinde, dünya hayatını farklı yaşar.
Ahirete İnanmamak Ahlaksız Olmak Anlamına mı Gelir
Hayır.Ahirete inanmayan bir insan da dürüst, merhametli ve adaletli davranabilir. İnsanların somut ahlakını yalnız dinî kimliklerinden hareketle otomatik biçimde belirlemek doğru değildir.
Kur’an'ın burada ele aldığı mesele, belirli bir bağlamda ilahî vahyi ve yeniden diriliş haberini bilinçli biçimde reddeden tavırdır.
Bu nedenle:
“Ahirete inanmayan herkes mutlaka kötü insandır.”
demek hem gerçek hayatı hem ayetin bağlamını aşırı basitleştirir.
Bununla birlikte ahiret inancı mümin için ahlaki sorumluluğa çok güçlü bir nihai temel verir.
İnsan:
“Kimse görmese bile Allah görüyor ve hesap var.”
bilinciyle davranabilir.
Dolayısıyla ahiret inancı ahlakın tek mümkün kaynağı olduğunu söylemekten ziyade, mümin açısından ahlaki hesabı sonsuz bir boyuta taşıyan temel inançtır.
Ölümden Sonra Dirilişi Aklen İmkânsız Görmek Doğru mudur
Bir şeyin olağanüstü olması ile mantıksal olarak imkânsız olması aynı şey değildir.İnsan ölümden sonra dirilişi günlük hayatta gözlemlemez. Bu nedenle onu olağan dışı bulması anlaşılabilir.
Fakat:
“Ben bunun nasıl olacağını bilmiyorum, o hâlde olamaz.”
sonucu zorunlu değildir.
İnsan birçok şeyin nasıl gerçekleştiğini bilmeden önce onların mümkün olduğunu gözlemleyebilir.
Ahiret konusunda ise mesele daha da temeldir: Eğer Allah bütün varlığı yoktan yaratmaya kadirse, yeniden yaratılışın ilke olarak imkânsız olduğunu söylemek için güçlü bir sebep kalmaz.
Buradaki asıl soru:
“Allah var mı ve yaratıcı kudreti nasıl anlaşılmalı?”
sorusudur.
Yeniden dirilişin aklen mümkünlüğü, Allah'ın yaratıcı kudreti kabul edildiğinde çok daha anlaşılır hâle gelir.
Beden Tamamen Yok Olsa Allah İnsanı Nasıl Yeniden Yaratır
Bu soru insan açısından anlamlıdır; çünkü biz bir şeyi yeniden yapmak için çoğu zaman eski parçalarına ihtiyaç duyarız.Allah ise insan gibi çalışmaz.
İlk yaratılışta da insan kendi bedenini hazırlamış değildi.
Allah insanın maddi yapısını var etmişti.
Bu yüzden yeniden yaratılış için:
“Eski parçaların hepsi nerede?”
sorusu Allah'ın kudretine sınır getiren bir problem değildir.
Allah insanın bütün kimliğini, tarihini ve varlığını bilir.
İnsan mezarda tamamen çözülse, maddeleri başka yapılara karışsa bile Allah'ın bilgisi dağılmaz.
Yeniden diriliş, Allah'ın bilgi kaybı yaşadıktan sonra insanı yeniden bulmaya çalışması değildir.
Bu nedenle Kur’an'ın mantığı basittir:
Yaratıcı için yeniden yaratmak mümkündür.
Diriliş İnancı İnsan Hayatını Nasıl Değiştirir
Ahiret gerçekliği insanın kararlarına uzun vadeli bir perspektif kazandırır.Bir insan kısa vadede çıkar sağlayacak bir haksızlığı yapabilir. Eğer yalnız dünya sonucuna bakarsa:
“Yakalanmayacaksam neden yapmayayım?”
diye düşünebilir.
Ahiret bilinci ise soruyu değiştirir:
“İnsanlardan kaçsam bile Allah'ın hesabından kaçabilir miyim?”
Bu bilinç ticarette, aile hayatında, güç kullanımında ve gizli davranışlarda ahlaki sorumluluğu derinleştirebilir.
Aynı şekilde iyilik yapan insan da yaptığı iyiliğin dünyada karşılık bulmaması nedeniyle umutsuzluğa düşmek zorunda değildir.
Kimse teşekkür etmese bile yaptığı iyiliğin Allah katında kaybolmadığına inanır.
Ahiret, hem kötülüğe sınır hem iyiliğe umut verir.
Yeniden Diriliş İnancı Ölüm Korkusunu Tamamen Ortadan Kaldırır mı
Hayır.Mümin de ölümden korkabilir. Ölüm bilinmeyen bir geçiştir ve insan hayatını sever. Sevdiklerinden ayrılmak da acı vericidir.
Ahirete iman, insanı duygusuzlaştırmaz.
Fakat ölümün mutlak yokluk olmadığını öğreterek korkunun anlamını değiştirebilir.
İnsan:
“Her şey burada bitiyor.”
yerine:
“Dünya hayatım sona eriyor ama Rabbime dönüş var.”
diye düşünür.
Bu, ölüm karşısında daha derin bir anlam ve hazırlık bilinci doğurabilir.
Ahiret inancı ölümü önemsizleştirmez; onu sorumluluk taşıyan bir geçiş hâline getirir.
Bu yüzden mümin ölümü düşünür ama hayattan kaçmaz.
Tam tersine kendisine verilen zamanı daha değerli kullanmaya çalışır.
Ölümü Hatırlamak Hayatı Karamsarlaştırır mı
Doğru anlaşıldığında hayır.Ölümü sürekli korku üretmek için düşünmek insanı yorabilir. Fakat ölüm gerçeğini dengeli biçimde hatırlamak, hayatın kıymetini artırabilir.
İnsan sonsuza kadar yaşayacağını düşündüğünde bazı şeyleri sürekli erteleyebilir.
Özür dilemek.
Sevdiklerine vakit ayırmak.
ibadetini düzeltmek.
kul hakkını ödemek.
Bunları yarına bırakabilir.
Ölümün gerçekliği ise şunu hatırlatır:
Zaman sınırsız değildir.
Bu farkındalık insanı karamsarlığa değil, daha anlamlı yaşamaya götürebilir.
Ahiret inancı da ölüm düşüncesini yalnız sonlanma değil hesap ve kavuşma perspektifine taşır.
Yeniden Dirilişi İnkâr Etmek Neden Ahlaki Sonuçlar Doğurabilir
Çünkü insanın dünya hayatını nasıl gördüğü, davranışlarının anlamını etkileyebilir.Eğer insan:
“Ölümle her şey kesin biçimde bitiyor ve nihai hesap yok.”
diye düşünürse, adaletin yalnız dünya kurumlarıyla sınırlı olduğunu kabul etmiş olur.
Bu tek başına o kişiyi ahlaksız yapmaz; fakat metafizik düzeyde nihai hesap fikrini ortadan kaldırır.
Kur’an ise insanın yaptığı her şeyin Allah katında bir karşılığı bulunduğunu öğretir.
Bu inanç, özellikle görünmeyen haksızlıklarda güçlü bir ahlaki sınır oluşturur.
İnsan:
“Kimse bilmiyor.”
diyebilir.
Ama ahiret inancı:
“Allah biliyor ve hesap var.”
der.
Bu nedenle yeniden diriliş, Kur’an'da yalnız bedenlerin yeniden oluşması meselesi değil; adaletin tamamlanması meselesidir.
Ahiret İnancı Bizi Dünyadan Uzaklaştırmalı mıdır
Hayır.Sağlıklı ahiret inancı dünyayı değersizleştirmez; dünyadaki sorumluluğu artırır.
İnsan:
“Nasıl olsa ahiret var, bu dünya önemsiz.”
deyip çevresine, ailesine veya işine karşı sorumsuz davranamaz.
Tam tersine ahiret hesabına inanıyorsa dünyadaki davranışları daha önemli hâle gelir.
Çünkü hesap dünyada yapılanlar üzerinden olacaktır.
Bu nedenle Müslüman çalışır, üretir, ailesine bakar, adaleti savunur ve iyilik yapar.
Dünyayı ebedî yurt sanmaz; fakat onu ihmal de etmez.
Dünya geçicidir ama önemsiz değildir; ahiretin sorumluluk alanıdır.
Bu denge çok önemlidir.
İsrâ Suresi 97–99. Ayetler Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
97. ayette hidayet ve sapmanın ardından kıyamet günü yaşanacak ağır sonuçlar anlatılmıştı.98. ayet şimdi bu sonucun nedenini açıklar: Allah'ın ayetlerinin inkâr edilmesi ve ölümden sonra yeniden dirilişin reddedilmesi.
99. ayet ise bu inkârın mantığına doğrudan cevap verecektir. Gökleri ve yeri yaratan Allah'ın, onların benzerlerini yeniden yaratmaya gücünün yettiği bildirilecek ve ölüm ile yeniden dirilişin Allah'ın kudreti karşısında imkânsız olmadığı vurgulanacaktır.
Bu üç ayet çok güçlü bir bütün oluşturur: Önce ahiret sonucu gösterilir, sonra inkârın gerekçesi açıklanır, ardından dirilişin mümkünlüğüne yaratılıştan delil sunulur.
Kur’an böylece yalnız uyarmaz; aynı zamanda düşünmeye de çağırır.
İsrâ Suresi 98. Ayetin En Büyük Manevi Mesajı Nedir
Bu ayetin en büyük manevi mesajlarından biri şudur:Ölümden sonrasını kendi sınırlı gücünle ölçme; seni ilk kez yaratan Allah'ın kudretini düşün.
İnsan mezara baktığında çürümeyi görür.
Kur’an ise çürümenin ötesine bakmayı öğretir.
Beden dağılabilir.
Ama insan Allah için kaybolmaz.
Dünya hayatı sona erebilir.
Ama hikâye sona ermez.
Bu bilinç insanın bugününe çok güçlü bir sorumluluk getirir.
Çünkü ölüm nihai yokluk değilse, yaptıklarımız da bütünüyle yok olmaz.
Bir iyilik unutulabilir ama kaybolmaz.
Bir haksızlık gizlenebilir ama yok sayılmaz.
Diriliş inancı, hayatın hiçbir ahlaki anının gerçekten anlamsız olmadığını öğretir.
İsrâ Suresi 98. Ayetin Sonuç Olarak Bize Anlattığı Nedir
İsrâ Suresi'nin 98. ayeti, Allah'ın ayetlerini ve özellikle ölümden sonra yeniden dirilişi bilinçli biçimde reddeden tavrın ahirette ciddi bir karşılığı bulunduğunu öğretmektedir. Ayet, insanın ölümle karşılaşınca gördüğü maddi çözülmeyi Allah'ın yaratıcı kudretine karşı bir delil gibi kullanmasının yanlışlığını ortaya koyar.İnsan için ölüm çok güçlü bir görüntüdür. Canlı beden hareket eder, konuşur ve düşünürken ölümden sonra sessizleşir; zamanla fiziksel yapı çözülmeye başlar. İnsan bu manzaraya bakarak:
“Bundan sonra nasıl tekrar hayat olabilir?”
diye sorabilir.
Bu soru samimi merakla sorulduğunda anlaşılabilir ve düşünmeye değerdir. Kur’an'ın eleştirdiği tavır ise sorunun kendisinden çok, Allah'ın kudretini peşinen insanın gözlem sınırlarına hapsetmektir.
İnsan yaratıcı değildir.
Bir bedeni yeniden diriltememesi Allah'ın da bunu yapamayacağı anlamına gelmez.
Bu noktada Kur’an insanın dikkatini ilk yaratılışa yöneltir. Biz dünyaya gelmeden önce kendimizi yaratmadık. Bedenimizin temel yapısını seçmedik. Kalbimizi, beynimizi ve sinir sistemimizi kendi irademizle kurmadık. Hayat bize verildi.
Bu yüzden yeniden yaratılış sorusu aslında şuna dönüşür:
“İlk yaratılışı gerçekleştiren kudret neden ikinci yaratılışa güç yetiremesin?”
Bir sonraki ayet tam da bu cevabı verecektir.
İsrâ 98'in önemli mesajlarından biri, insanın Allah'ın bilgisinden kaybolamayacağıdır. İnsan bedeni toprağa karışabilir. Mezarı zamanla bilinmez hâle gelebilir. Yüzyıllar geçebilir. Dünyadaki hiç kimse onun bedeninden geriye kalan parçaların nerede bulunduğunu bilemeyebilir.
Ama Allah için bu bir bilgi kaybı değildir.
İnsanların kayıtları silinebilir.
Mezar taşları kaybolabilir.
İsimler unutulabilir.
Fakat Allah unutmaz.
Bu, diriliş inancına son derece güçlü bir boyut kazandırır:
İnsan dünya tarafından unutulabilir ama Rabbi tarafından unutulmaz.
Bu düşünce özellikle sessiz ve görünmeyen hayatlar yaşayan insanlar için çok büyük bir anlam taşır. Her insan tarihe adını yazdırmayacaktır. Milyonlarca insan doğacak, yaşayacak ve birkaç nesil sonra isimleri bile hatırlanmayacaktır.
Fakat insanın değeri yalnız insanların onu hatırlamasına bağlı değildir.
Allah biliyor.
Allah görüyor.
Ve hesap günü insanın bütün hayatı O'nun bilgisindedir.
Bu nedenle ahiret inancı insanın hayatına kozmik bir değer verir.
İnsan yalnız birkaç on yıl yaşayan ve sonra tamamen kaybolan bir varlık değildir. Tercihleri ebedî sonuçlar taşıyabilecek kadar ciddidir.
Bu durum insanı korkutabileceği gibi aynı zamanda hayatına anlam da verebilir.
Yaptığımız küçük iyilikler bile değersiz değildir.
Bir insanın gönlünü almak.
Haksızlıktan vazgeçmek.
Sessizce yardım etmek.
Bunlar dünya tarihinde büyük olaylar olarak yazılmayabilir.
Fakat Allah katında unutulmaz.
Ahiret, görünmeyen iyiliklerin de bir gün görünür hâle geleceği inancıdır.
Aynı şey kötülük için de geçerlidir.
İnsan güçlü olduğu için dünyada hesap vermeyebilir. Yaptığı haksızlığı belgeleyemeyen insanlar olabilir. Gerçeği saklayabilir. Hatta toplum onu başarılı bir insan olarak hatırlayabilir.
Fakat yeniden diriliş varsa, dünya mahkemesinden kaçmak nihai adaletten kaçmak değildir.
Bu nedenle ahiret inancı mazlum için güçlü bir umut taşır.
Dünyada tamamlanmayan adaletin tamamlanacağına inanır.
Aynı zamanda zalim için güçlü bir uyarıdır.
Gücü ne kadar büyük olursa olsun, ölüm onun dokunulmazlığını sona erdirir.
Bu ayet bize ölüm ve adalet arasındaki bağı da gösterir. Eğer insan gerçekten yeniden dirilecekse, ölüm haksızlığın üzerini örten perde değildir.
Tam tersine hesabın kapısını açan geçiştir.
Bu yüzden Müslümanın ahiret inancı dünyadaki adalet arayışını zayıflatmamalıdır.
“Nasıl olsa ahirette hesaplaşırlar.”
deyip zulme sessiz kalmak doğru değildir.
Mümin gücü ölçüsünde dünyada adalet için çalışır.
Çünkü Allah'ın adaletine inanmak, kulun da adaletli olmaya çalışmasını gerektirir.
Ahiret inancı dünyayı terk etme gerekçesi değil, dünyadaki sorumluluğu derinleştiren bir inançtır.
Ayetin yeniden dirilişe ilişkin sorusu, insanın ölüm korkusunu da yeniden düşünmesine yardım eder. Ölüm elbette ciddidir. İnsan sevdiklerinden ayrılır ve beden dünya hayatından çıkar.
Fakat mümin için ölüm:
Mutlak hiçlik değildir.
Bu fark çok büyüktür.
İnsan ölümle yokluğa değil, Rabbine dönüşe doğru ilerlediğine inanır.
Bu yüzden ölüm düşüncesi yalnız korku üretmemelidir. Aynı zamanda hazırlık üretmelidir.
Nasıl öleceğimden önce nasıl yaşadığımı düşünmeliyim.
Ölümün zamanını çoğu insan bilmez.
Ama bugünkü davranışını seçebilir.
Birine haksızlık yapmışsa düzeltebilir.
Borcu varsa ödemeye çalışabilir.
Kırdığı kalp için özür dileyebilir.
İbadetinde eksikse yeniden başlayabilir.
Ahiret inancının pratik sonucu tam olarak budur:
Henüz vakit varken dönüş.
İsrâ 98 bize bilim ile ahiret inancını gereksiz biçimde çatıştırmamayı da öğretir. Bilim bedenin ölüm sonrası çözülmesini inceler. Bunun nasıl gerçekleştiğini açıklayabilir.
Kur’an ise başka bir soru sorar:
“Bu çözülme, Allah'ın yeniden yaratmasını imkânsız mı kılar?”
Bunlar aynı türden sorular değildir.
Bilim mevcut dünya düzenindeki fiziksel süreçleri inceler.
Diriliş ise Allah'ın ahiret yaratılışına ilişkin metafizik bir iddiadır.
Bu yüzden mezardaki bedenin nasıl çözündüğünü bilimsel olarak öğrenmek, yeniden dirilişi otomatik olarak çürütmez.
Aynı şekilde ahirete inanmak da biyolojik çözülmeyi inkâr etmeyi gerektirmez.
Beden çürür; Kur’an zaten bunu inkâr etmez. Tartışma, çürümüş bedenin Allah tarafından yeniden yaratılıp yaratılamayacağıdır.
Bu ayrım çok önemlidir.
Ayet aynı zamanda insanların:
“Göremediğim şeyi kabul etmem.”
şeklindeki düşüncesini de sorgulatır. İnsan yeniden dirilişi henüz gözlemlemediği için reddedebilir.
Fakat gelecekte gerçekleşecek bir olayın bugün gözlenememesi, onun mantıksal olarak imkânsız olduğu anlamına gelmez.
Elbette herhangi bir görünmeyen iddia sırf görünmüyor diye doğru kabul edilmemelidir. Dinî iddialar da delil ve vahyin güvenilirliği üzerinden değerlendirilir.
Kur’an'ın yaklaşımı:
“Düşünmeden inan.”
değildir.
Tam tersine:
İlk yaratılışa bak.
Evrene bak.
Allah'ın kudretini düşün.
Sonra yeniden yaratılışın gerçekten imkânsız olup olmadığını sorgula.
Bu, akla yöneltilmiş bir davettir.
İsrâ 98 aynı zamanda insanın ölümden kaçma psikolojisini de ortaya çıkarır. Yeniden dirilişi reddetmek bazen yalnız felsefi bir kanaat olmayabilir; hesap düşüncesinin rahatsız ediciliği de insanı etkileyebilir.
Eğer ahiret varsa, insan yaptığı şeylerden sorumludur.
Güç kullandığı biçimden.
Kazancından.
İnsanlara davranışından.
Gizli hayatından.
Bütün bunlardan hesap verme fikri nefsin hoşuna gitmeyebilir.
Bu yüzden insan bazen:
“Diriliş mümkün değil.”
diyerek aynı zamanda:
“Kimse benden nihai hesap sormayacak.”
rahatlığına ulaşmak isteyebilir.
Elbette ahirete inanmayan her insanın sebebinin bu olduğunu söyleyemeyiz. İnsanların zihinsel gerekçeleri farklı olabilir.
Ancak ayet bize inançlarımızın ahlaki sonuçlarının da bulunduğunu düşündürür.
Kendi inancımızı değerlendirirken de bu dürüstlük gerekir.
Ben bir görüşü yalnız doğru olduğu için mi savunuyorum?
Yoksa o görüş bana daha rahat bir hayat sağladığı için mi?
Bu soru herkes için önemlidir.
Ayet Müslümana da rehavet hakkı vermez. Ahirete inandığını söylemek tek başına yeterli değildir.
Asıl soru:
Ahirete inancım hayatımı değiştiriyor mu?
Bir gün Allah'ın huzurunda hesap vereceğime inanıyorsam, kul hakkına yaklaşımım değişmeli.
Yalan konusunda daha dikkatli olmalıyım.
Gizli davranışlarımı da düzeltmeye çalışmalıyım.
Çünkü ahiret inancı yalnız dilde taşınan bir cümle değilse, karakter üretmesi gerekir.
İnsan:
“Ölümden sonra dirileceğiz.”
deyip hiçbir hesabı yokmuş gibi yaşayabilir.
Bu durumda inanç bilgisi ile hayat arasında büyük bir mesafe oluşur.
Kur’an'ın hedefi yalnız ahiret kavramını öğretmek değil, ahiret bilinci oluşturmaktır.
Ahiret bilinci, insanı sürekli korkuyla yaşatmak değildir.
Denge gerekir.
Bir tarafta hesap vardır.
Diğer tarafta Allah'ın rahmeti, tövbe ve bağışlanma umudu vardır.
İnsan günah işlediğinde:
“Artık mahvoldum.”
dememelidir.
Henüz hayat devam ediyorsa dönüş imkânı vardır.
İsrâ 98'in ağır uyarısı da tam olarak bunun için anlamlıdır: Sonuç gelmeden önce insanın yönünü değiştirmesi için.
Uyarının faydası, henüz ceza gerçekleşmeden insanı uyandırabilmesidir.
Bu nedenle cehennem ve hesap ayetlerini yalnız korkutucu bir gelecek haberi olarak değil, bugünkü dönüş çağrısı olarak okumak gerekir.
İsrâ 97–99 arasındaki bağlantı bu açıdan çok güçlüdür. 97. ayet ahiret sonucunu göstermiştir. 98. ayet bu sonucun sebeplerinden birini açıklamıştır. 99. ayet ise yeniden dirilişi reddeden zihne:
“Gökleri ve yeri yaratan Allah, sizin benzerinizi yeniden yaratmaya kadir değil midir?”
diye soracaktır.
Bu, Kur’an'ın eğitim yöntemini güzel biçimde gösterir.
Önce uyarır.
Sonra gerekçeyi açıklar.
Ardından akla delil sunar.
Böylece insan yalnız korkutulmaz; düşünmeye de çağrılır.
İsrâ Suresi'nin 98. ayeti bugün insana şu soruları sordurur: Ölümden sonra dirilişi gerçekten hayatımın parçası olarak düşünüyor muyum? Ahiret inancım davranışlarımı etkiliyor mu? İnsanlardan gizleyebildiğim şeyleri Allah'tan da gizlenmiş mi sanıyorum? Dünyada karşılığı olmayan iyiliklerin kaybolduğunu mu düşünüyorum? Haksızlıkların nihai olarak hesapsız kalmayacağına güveniyor muyum? Ölümü sürekli uzak bir olay gibi görüp önemli dönüşleri erteliyor muyum?
Bu sorular ayetin yalnız eski inkârcıların:
“Kemik ve ufalanmış toprak olduktan sonra yeniden mi yaratılacağız?”
sorusunu aktarmadığını; bugün de ölüm, diriliş, Allah'ın kudreti, adalet, ahiret, tövbe ve hayatın anlamı konusunda son derece güçlü bir düşünce alanı açtığını göstermektedir.
Sonuç olarak İsrâ 98 bize şunu öğretmektedir: Bedenin çürümesini insanın bütünüyle yok olması sanmayalım. Ölümün gücünü Allah'ın kudretinden büyük görmeyelim. İlk yaratılışımızı düşünelim ve yeniden dirilişin Allah için imkânsız olmadığını anlayalım.
Ahireti yalnız ölümden sonraki bir konu olarak bırakmayalım.
Onu bugünkü hayatımızın ölçüsüne dönüştürelim.
Çünkü yeniden dirilişe inanmak demek, aslında şuna da inanmak demektir:
Hiçbir iyilik tamamen kaybolmaz, hiçbir zulüm sonsuza kadar gizlenmez ve insanın hikâyesi mezarın başında bitmez.
⠀
Son Söz
⠀
