İsrâ Suresi 96. Ayette “De ki: Benimle Sizin Aranızda Şahit Olarak Allah Yeter; Şüphesiz O, Kullarından Haberdardır ve Her Şeyi Görendir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
İsrâ Suresi 96. Ayetin Anlamı Nedir
İsrâ Suresi'nin 96. ayeti, Hz. Peygamber'e yöneltilen uzun itirazlar ve olağanüstü talepler dizisinin ardından son derece güçlü bir cevap verir. İnsanlar onun peygamberliğini kendi belirledikleri şartlarla sınamış, bir insanın Allah'ın elçisi olmasını garip karşılamış ve sürekli yeni deliller istemişlerdi. Bütün bunlardan sonra Hz. Peygamber'e, nihai şahit olarak Allah'ın yeterli olduğunu söylemesi emredilmektedir.Ayetin anlamı şöyledir:
Bu ayet, Hz. Peygamber'in görevini insanların sonsuz taleplerine göre yeniden tanımlamaz. O mesajını tebliğ eder; Allah ise hem onun peygamberlik görevindeki doğruluğunu hem de muhataplarının tavrını eksiksiz bilir.
İnsanların hükmü sınırlıdır; Allah'ın şahitliği ise eksiksizdir.
“Benimle Sizin Aranızda Şahit Olarak Allah Yeter” Ne Demektir
Bu ifade, Hz. Peygamber'in peygamberlik iddiasının Allah'ın bilgisi ve şahitliği altında olduğunu anlatır. İnsanlar onu reddedebilir, suçlayabilir veya ondan sürekli yeni şartlar isteyebilirler. Fakat bütün bunlar Allah'ın gerçeği bilmesini değiştirmez.Buradaki “şahitlik” yalnız olaylara uzaktan bakan bir gözlem anlamında değildir. Allah, Hz. Peygamber'in ne söylediğini, vahyi nasıl taşıdığını, niyetini ve insanların ona nasıl karşılık verdiğini bütünüyle bilir.
Hz. Peygamber adeta şöyle demektedir:
“Sizin beni kabul etmemeniz, Allah katındaki gerçeği değiştirmez.”
Bu, insanın başkalarının onayını hakikatin ölçüsü hâline getirmemesi gerektiğini de gösterir.
Bir şey çoğunluk tarafından reddedildi diye yanlış olmaz; çoğunluk tarafından kabul edildi diye de otomatik olarak doğru olmaz.
Nihai ölçü hakikattir, alkış değildir.
Allah’ın Şahit Olması Hz. Peygamber İçin Nasıl Bir Teselli Olmuştur
Hz. Peygamber ağır bir tebliğ süreci yaşamıştır. İnsanlar onu yalanlamış, küçümsemiş, ondan olağanüstü talepler istemiş ve mesajını kabul etmemek için farklı gerekçeler üretmişlerdir.Böyle bir ortamda insanın en ağır duygularından biri, doğru yaptığı hâlde sürekli yanlış anlaşılmak olabilir.
İsrâ 96 bu noktada büyük bir teselli taşır:
İnsanlar anlamasa da Allah bilir.
İnsanlar niyeti çarpıtsa da Allah bilir.
İnsanlar iftira etse de Allah bilir.
Bu bilinç insanı insanların onayına bağımlı yaşamaktan kurtarabilir.
Fakat bu, insanın:
“Allah beni biliyor, kimseyi umursamam.”
diyerek eleştiriden kaçması anlamına gelmez.
Haklı eleştiri dinlenir. Yanlış varsa düzeltilir. Ancak insan elinden gelen doğruluğu gösterdikten sonra herkesi ikna edemediği için kendisini tüketmemelidir.
Bu Ayet “İnsanların Görüşünü Hiç Önemsemeyin” mi Demektedir
Hayır.İnsanların görüşleri bazen son derece değerli olabilir. Bir insan kendi hatasını göremeyebilir; başka biri onu uyarabilir. İstişare, nasihat ve eleştiri insanın gelişmesine yardımcı olur.
İsrâ 96'nın mesajı, başkalarının sözünü tamamen değersizleştirmek değil; insan hükmünü Allah'ın mutlak hükmü seviyesine çıkarmamaktır.
Bir kişi bizi övdüğünde otomatik olarak doğru insan hâline gelmeyiz.
Bizi eleştirdiğinde de otomatik olarak kötü insan olmayız.
Önemli olan şu sorudur:
“Allah'ın bildiği gerçek hâlim nedir?”
Bu soru insanı hem övgünün sarhoşluğundan hem de haksız eleştirinin yıkıcılığından koruyabilir.
Mümin insanların geri bildirimlerini dinler, fakat kimliğinin merkezini insanların alkışına teslim etmez.
Allah’ın Kullarından Haberdar Olması Ne Anlama Gelir
Ayette Allah'ın kullarından haberdar olduğu vurgulanmaktadır. Bu, insanın yalnız dış davranışlarının değil, içinde taşıdığı niyetlerin, korkuların, mücadelelerin ve gerçek yönelişlerin de Allah tarafından bilindiğini ifade eder.İnsan bir davranışı görebilir ama o davranışın arkasındaki bütün hikâyeyi bilemeyebilir.
Birinin sessizliğini kibir sanabiliriz; oysa kişi büyük bir acıyla mücadele ediyor olabilir.
Birinin yardımını gösteriş sanabiliriz; oysa niyeti son derece samimi olabilir.
Bunun tersi de mümkündür. Dışarıdan çok güzel görünen bir davranışın arkasında bambaşka hesaplar bulunabilir.
İnsan görünene bakar; Allah görünmeyeni de bilir.
Bu nedenle ayet, insanı başkalarının kalpleri hakkında kesin hüküm vermekten sakındıran güçlü bir tevazu öğretir.
“Her Şeyi Görendir” İfadesi Neden Ayrıca Vurgulanmıştır
Allah'ın hem haberdar hem gören olarak anılması, hiçbir davranışın O'nun bilgisinin dışında kalmadığını vurgular.İnsan kalabalıkta başka, yalnızken başka davranabilir. İnsanların gözü önünde son derece dürüst görünürken kimsenin görmediğini düşündüğü yerde ölçülerini kaybedebilir.
Ayet ise şunu hatırlatır:
Gerçek yalnızlık, Allah'ın görmediği bir yer değildir.
Bu bilinç korkutucu bir gözetim fikrine indirgenmemelidir. Allah'ın görmesi aynı zamanda mazlum için tesellidir.
Kimse görmediğinde yapılan iyiliği Allah görür.
Kimsenin fark etmediği sabrı Allah görür.
Bir insanın haksız yere çektiği acıyı Allah görür.
Bu nedenle Allah'ın “Basîr” oluşu hem sorumluluk hem umut taşır.
Zulmeden için uyarı, mazlum için teselli, iyilik yapan için güvence olabilir.
İnsanların Görmediği İyilikler Allah Katında Değerli midir
Evet.İnsan bazen yaptığı iyiliğin fark edilmesini ister. Bu insani bir duygudur. Fakat bütün iyilikler alkış almayabilir.
Bir insan ailesine yıllarca emek verir ve kimse bunu konuşmaz.
Bir kişi borcunu sessizce öder.
Bir başkasının hatasını örtüp onu küçük düşürmez.
Kimsenin haberi olmadan yardım eder.
Dışarıdan büyük görünmeyen bu davranışların Allah'ın bilgisi dışında olduğunu düşünmek mümkün değildir.
İsrâ 96'nın verdiği huzur tam burada ortaya çıkar:
İyiliğin değerini insanların görmesi belirlemez.
Bazen en samimi davranış, kimsenin alkışlamadığı davranıştır.
Bu yüzden insan:
“Kimse bilmiyor.”
diye iyiliğinin değersiz olduğunu düşünmemelidir.
Allah biliyorsa, mümin açısından bu en büyük şahitliktir.
Gizli Günahlar da Allah’ın Bilgisi İçinde midir
Evet.Aynı ilke yalnız iyilik için değil, yanlış davranışlar için de geçerlidir.
İnsan toplum içinde saygın görünebilir ama gizli hayatında başkalarının hakkını ihlal edebilir, yalan söyleyebilir veya Allah'ın sınırlarını önemsemeyebilir.
Hiç kimse öğrenmese bile insanın kendi vicdanı ve Allah'ın bilgisi gerçeği değiştirmez.
Bu nedenle gerçek ahlak:
Yalnız yakalanmadığında da doğru kalabilmektir.
İnsanların gördüğü yerde iyi davranmak önemlidir. Fakat karakterin en güçlü sınavlarından biri, kimsenin görmediği yerde ne yaptığımızdır.
Allah'ın bizi görmesi bilinci, ahlakı toplumun gözetiminden çıkarıp vicdan ve kulluk seviyesine taşır.
Bu Ayet İftira ve Yanlış Anlaşılma Karşısında Bize Ne Öğretir
İnsan bazen kendisini ne kadar açıklarsa açıklasın bazı kişileri ikna edemeyebilir. Hatta tamamen yanlış anlaşılabilir.Böyle durumlarda yapılması gereken ilk şey, elimizden geldiğince gerçeği açıklamaktır. Bir hak ihlali varsa hukuki veya meşru yollar kullanılabilir. Sessiz kalmak her zaman doğru değildir.
Fakat bütün açıklamalara rağmen bazı insanlar gerçeği kabul etmiyorsa, insanın ruhunu sürekli onların hükmüne teslim etmesi de sağlıklı değildir.
İsrâ 96 şöyle bir iç denge verir:
“Ben gerçeği söylemekten ve doğru davranmaktan sorumluyum; herkesin zihnini kontrol etmekten değil.”
Allah gerçeği biliyorsa, insanın iç huzuru yalnız başkalarının kanaatine bağlı olmak zorunda değildir.
Bu, pasiflik değil sorumluluğun sınırını bilmektir.
Allah’ın Şahitliği İnsanların Delil Aramasını Gereksiz mi Kılar
Hayır.Bir insan:
“Allah biliyor, o hâlde size hiçbir delil göstermeme gerek yok.”
diyerek her iddiasını dokunulmaz hâle getiremez.
Dünya hayatındaki hukuk, bilgi ve toplumsal ilişkiler delil gerektirir. Bir kişi başka birini suçluyorsa delil sunmalıdır. Bilimsel iddia deney ve kanıtla desteklenmelidir. Ticari ilişkilerde kayıt ve sözleşme gerekebilir.
İsrâ 96 özel bağlamında Hz. Peygamber'in peygamberliği ve Allah'ın bu konudaki şahitliği anlatılmaktadır.
Dolayısıyla ayeti delilsiz iddiaların kalkanına dönüştürmek yanlış olur.
İnsan dünyada kendisine düşen açıklamayı ve delili sunar. Son hüküm ve kalplerin gerçek bilgisi ise Allah'a aittir.
Tevekkül, delilin yerine geçmez; delilden sonra insanın Allah'a güvenmesini sağlar.
Allah’ın Her Şeyi Bilmesi Özgür İradeyi Ortadan Kaldırır mı
Hayır.Allah'ın insanın ne yapacağını bilmesi ile insanın seçim yapması aynı şey değildir.
Bilmek, zorlamak değildir.
İnsan seçimini kendi iradesiyle yapar; Allah ise onun seçimini, niyetini ve şartlarını eksiksiz bilir.
Bu konu İslam düşüncesinde derin biçimde ele alınmış olsa da İsrâ 96'nın temel amacı ayrıntılı bir kader tartışması değildir.
Ayetin vurgusu daha doğrudandır:
Hiçbir insan Allah'ın bilgisinin dışında değildir.
Dolayısıyla insan:
“Kimse bilmiyor.”
diye davranışının ahlaki gerçekliğinin ortadan kalktığını düşünemez.
Allah'ın bilgisi insanın sorumluluğunu kaldırmaz; tam tersine sorumluluğun gizli alanlarda da devam ettiğini hatırlatır.
Bu Ayet Riya ve Gösteriş Hakkında Bize Ne Söyler
İnsan bazen iyiliği Allah için yapmaktan çok insanların onayını kazanmak için yapabilir. İbadetini, yardımını veya bilgisini görünür hâle getirerek sürekli takdir bekleyebilir.İnsanların takdirinden hoşlanmak tek başına bütün ameli değersiz kılmaz. Fakat asıl amaç insanların alkışı hâline geldiğinde niyet ciddi biçimde sorgulanmalıdır.
İsrâ 96 burada insanı şu soruya çağırır:
“İnsanlar görmeseydi yine yapar mıydım?”
Bu soru niyetimizi anlamamıza yardımcı olabilir.
Allah zaten görüyor.
O hâlde iyiliğin bütün değerini insanların fark etmesine bağlamak gereksizdir.
İhlas, insanlardan kaçmak değil; insanların bakışını Allah'ın rızasının önüne geçirmemektir.
Sosyal Medya Çağında “Allah’ın Görmesi” Bilinci Neden Daha Önemli Hâle Gelmiştir
Bugün birçok insan hayatının önemli bölümünü görünür biçimde yaşamaktadır. Ne yediğini, nereye gittiğini, yaptığı yardımı, ibadetini veya başarılarını paylaşabilir.Bunların tamamı otomatik olarak yanlış değildir.
Ancak görünürlük sürekli arttığında insan farkında olmadan hayatını:
“Başkaları bunu nasıl görecek?”
sorusuna göre düzenlemeye başlayabilir.
Bu durumda asıl soru kaybolabilir:
“Allah katında bu doğru mu?”
İsrâ 96 modern insan için çok güçlü bir denge sunar.
Takipçi sayısı Allah'ın şahitliğinin yerine geçmez.
Beğeni sayısı ahlaki doğruluk ölçüsü değildir.
Bir paylaşım milyonlarca kişi tarafından alkışlanabilir ama yanlış olabilir.
Hiç kimsenin görmediği küçük bir iyilik ise Allah katında çok değerli olabilir.
Görünürlüğü değerle karıştırmamak gerekir.
İnsanların Onayına Bağımlı Yaşamak Neden Yorucudur
Çünkü insanların beklentileri sürekli değişebilir.Bugün yaptığınız bir davranış övülür, yarın aynı davranış eleştirilebilir. Bir grup sizi severken başka grup aynı sebeple sizden hoşlanmayabilir.
Eğer insan bütün kimliğini başkalarının değerlendirmesine bağlarsa sürekli değişen beklentiler arasında yorulur.
İsrâ 96, insanı daha sağlam bir merkeze çağırır:
Allah'ın bildiği gerçek hâlim nasıl?
Bu soru insanı sorumsuz yapmaz; aksine daha derin bir sorumluluk kazandırır.
Çünkü insan artık yalnız görünüşünü değil, kalbini de düzeltmeye çalışır.
Yalnız insanların karşısında değil, yalnızken de dürüst olmak ister.
Allah merkezli hayat, insanları yok saymak değil; insanların hükmünü nihai hüküm olmaktan çıkarmaktır.
Mazlum Bir İnsan Bu Ayetten Nasıl Teselli Bulabilir
Mazlumun en ağır duygularından biri, yaşadığı haksızlığın görülmediğini düşünmesidir.Bir insan haksızlığa uğrayabilir ve bunu kanıtlamakta zorlanabilir. Güçlü kişiler gerçeği örtebilir. Toplum yanlış tarafa inanabilir.
İsrâ 96 böyle bir kişiye büyük bir teselli sunar:
Allah görür.
Bu, dünyadaki hak arama yollarından vazgeçmek anlamına gelmez. Mazlum hakkını arayabilir, delil toplayabilir, hukuka başvurabilir ve yardım isteyebilir.
Fakat bütün bunların ötesinde şu güveni taşır:
Hiçbir zulüm Allah'ın bilgisinin dışında değildir.
Dünya adaleti eksik kalabilir.
İnsanlar yanılabilir.
Ama Allah'ın bilgisi yanılmaz.
Bu yüzden ahiret inancı, dünyada karşılığı alınmamış haksızlıkların nihai olarak unutulmayacağına dair büyük bir umut taşır.
Allah’ın Her Şeyi Görmesi İnsanda Korku mu, Güven mi Oluşturmalıdır
Her ikisini de dengeli biçimde oluşturabilir.Yanlış yapan insan için Allah'ın görmesi uyarıdır. Çünkü gizli bir hayat yoktur.
İyilik yapan ve haksızlığa uğrayan insan için ise Allah'ın görmesi güven verir.
Bu nedenle ayetin mesajını yalnız:
“Allah seni izliyor, dikkat et.”
şeklinde korkutucu bir cümleye indirgemek eksik olur.
Aynı zamanda:
“Allah seni görüyor; yalnız değilsin.”
mesajı da vardır.
Bir insan gecenin bir vakti dua ederken Allah onu bilir.
Kimseye anlatamadığı acısını taşırken Allah bilir.
Doğruyu yapmak uğruna kayıp yaşarken Allah bilir.
Bu yüzden Allah'ın görmesi, mümin için hesap bilinci ile rahmet güvenini birlikte taşıyan bir hakikattir.
İsrâ Suresi 95–97. Ayetler Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
95. ayette insanlara neden insan peygamber gönderildiği açıklanmıştı. Eğer yeryüzünde melekler yaşıyor olsaydı, onlara melek elçi gönderilecekti. Böylece Hz. Peygamber'in insan oluşunun peygamberlik açısından bir eksiklik olmadığı gösterilmişti.96. ayette ise bütün tartışmaların ardından:
“Benimle sizin aranızda şahit olarak Allah yeter.”
buyurularak Hz. Peygamber'in görevinin Allah'ın bilgisi altında olduğu vurgulanmaktadır.
97. ayette konu hidayet meselesine daha doğrudan taşınacak ve Allah'ın hidayet verdiği kişinin doğru yolda olduğu, saptırdığı kimseler için Allah'tan başka yardımcı bulunamayacağı bildirilecektir. Ayrıca ahiret sahnesine ilişkin güçlü bir uyarı gelecektir.
Böylece akış insan elçinin gerçekliğinden Allah'ın şahitliğine, oradan da hidayetin nihai kaynağına geçmektedir.
İsrâ Suresi 96. Ayetin En Büyük Manevi Mesajı Nedir
Bu ayetin en büyük manevi mesajlarından biri şudur:Hayatını insanların seni nasıl gördüğüne göre değil, Allah'ın seni nasıl bildiğini düşünerek düzeltmeye çalış.
İnsanların görüşleri tamamen önemsiz değildir. Eleştiriyi dinlemek gerekir. Hata varsa düzeltmek gerekir.
Fakat hayatın merkezi:
“Herkes beni sevsin.”
olursa insan kendi değerlerini kaybedebilir.
Bazen doğruyu söylediğiniz için eleştirilirsiniz.
Bazen yanlış yaptığınız hâlde alkışlanırsınız.
Dolayısıyla alkış ve yuhalama tek başına ahlak ölçüsü değildir.
Daha derin soru şudur:
“Allah'ın huzurunda bunu savunabilir miyim?”
Bu soru insanın kararlarını çok ciddi biçimde değiştirebilir.
Kimse görmediğinde dürüst olmak, herkesin gördüğü yerde dürüst görünmekten daha değerlidir.
İsrâ Suresi 96. Ayetin Sonuç Olarak Bize Anlattığı Nedir
İsrâ Suresi'nin 96. ayeti, Hz. Peygamber ile onu reddedenler arasındaki tartışmada nihai şahit olarak Allah'ın yeterli olduğunu, Allah'ın bütün kullarının görünen ve görünmeyen hâllerinden eksiksiz biçimde haberdar bulunduğunu öğretmektedir. Bu ayet, uzun süredir devam eden mucize talepleri ve peygamberlik itirazlarının ardından Hz. Peygamber'e güçlü bir manevi dayanak verir: İnsanların kabulü değişebilir, fakat Allah'ın bilgisi değişmez.Bu hakikat ilk olarak peygamberlik bağlamında anlaşılmalıdır. Hz. Peygamber insanların her yeni talebini yerine getirmek zorunda değildir. Onun görevi vahyi sadakatle tebliğ etmektir. İnsanlar bunu kabul edebilir veya reddedebilir. Fakat Allah, Hz. Peygamber'in kendisine verilen görevi nasıl taşıdığını bilir.
Bu durum tebliğ yapan herkes için önemli bir ölçü sunar:
Başarı yalnız kaç kişinin seni dinlediği değildir; hakikati ne kadar dürüst taşıdığın da önemlidir.
Bir öğretmen yüz öğrenciden yalnız birkaçına ulaşabilir. Bu onun hiçbir işe yaramadığı anlamına gelmez.
Bir anne veya baba çocuğuna yıllarca doğruyu anlatabilir; çocuk hemen değişmeyebilir.
Bir insan arkadaşına güzel nasihatte bulunabilir ama karşılık alamayabilir.
İnsan başkasının kalbini kontrol edemez.
Sorumluluğumuz doğruyu doğru biçimde sunmak; sonucu zorla üretmek değildir.
Bu ayet insanın onay bağımlılığı açısından da son derece güçlüdür. Günümüzde insanların hayatları eskisine göre çok daha görünürdür. Sosyal medya, iş hayatı ve toplumsal çevre insanı sürekli değerlendirmeye tabi tutabilir.
Beğenilmek isteriz.
Takdir edilmek isteriz.
Bu doğaldır.
Sorun, bütün davranışlarımızı yalnız bu onayı almak için yapmaya başladığımızda ortaya çıkar.
İnsan:
“Başkaları ne düşünür?”
sorusunu o kadar büyütebilir ki:
“Bu doğru mu?”
sorusunu unutabilir.
İsrâ 96 bu sırayı düzeltir.
İnsanların düşüncesini dikkate al.
Ama daha önce:
Allah'ın huzurunda bunun karşılığı nedir?
diye sor.
Bu bilinç insanı yalnız dış görünüşü düzeltmekten de korur. Dindar görünmek ile gerçekten Allah'a yönelmek aynı şey değildir. İnsan ibadetini sergileyebilir ama kalbinde kibir taşıyabilir. Çok güzel sözler söyleyip evinde insanları kırabilir. Toplum önünde dürüstlük anlatıp ticaretinde hile yapabilir.
Allah'ın:
“Habîr” ve “Basîr”
oluşu, bu ikili hayatı anlamsız hâle getirir.
Çünkü Allah yalnız sahneyi değil, sahne arkasını da bilir.
Bu yüzden İslam ahlakında asıl hedef yalnız iyi bir imaj kurmak değildir.
İyi insan olmaya çalışmaktır.
İmaj bazen gerçeği yansıtabilir, bazen yansıtmayabilir. Fakat Allah katında imaj değil hakikat vardır.
İsrâ 96'nın insana verdiği en güçlü sorulardan biri şudur:
“Kimse beni görmese yine aynı insan olur muydum?”
Eğer cevap hayırsa, karakterimiz üzerinde çalışmamız gereken alanlar olabilir.
Bu ayet, gizli iyiliğin değerini de yeniden öğretir. Günümüz kültüründe görünür olmayan şey bazen yokmuş gibi algılanabilir.
Bir yardım paylaşılmadıysa kimse bilmez.
Bir başarı duyurulmadıysa kimse alkışlamaz.
Oysa Allah'ın ölçüsünde görünürlük şart değildir.
Bir annenin kimsenin görmediği fedakârlıkları.
Bir babanın ailesi için sessizce yaptığı mücadele.
Bir insanın günaha düşmemek için kendi içinde verdiği savaş.
Bir gencin kimse bilmeden kıldığı namaz.
Bütün bunlar Allah'ın bilgisi içindedir.
Allah'ın görmesi, görünmeyen iyilikleri görünmez olmaktan çıkarır.
Bu bilinç insanın iyilik yapma motivasyonunu da temizleyebilir.
İnsan iyilik yapar.
Biri teşekkür ederse sevinir.
Etmezse iyilik değersizleşmez.
Çünkü asıl niyeti Allah'a yönelmiştir.
Bu anlayış kişinin insanlardan hiçbir şey beklememesi gerektiği anlamına gelmez. Teşekkür etmek ve edilmesini istemek insanîdir. Fakat iyiliğin anlamını tamamen karşı tarafın tepkisine bağlamamak gerekir.
İyiliğin değeri yalnız alkışla ölçülmez.
Ayetin diğer yüzü ise gizli kötülüklerdir. İnsan bazen:
“Kimse öğrenmez.”
diyerek yanlış davranışını kolaylaştırabilir.
Burada Allah'ın görmesi büyük bir ahlaki fren oluşturur.
Bir şirket çalışanı kendisine emanet edilen paradan kimsenin fark etmeyeceği küçük miktarlar alabilir.
Bir kişi internette anonim olduğu için başkalarına hakaret edebilir.
Bir insan eşinden veya ailesinden gizli biçimde haksız davranışlar yapabilir.
Toplumsal ceza ihtimali azaldığında vicdanın gerçek niteliği ortaya çıkar.
İsrâ 96 insana şunu öğretir:
Ahlak, yakalanma ihtimalinin olmadığı yerde de ahlaktır.
İnsan yalnız kanundan korktuğu için doğru davranıyorsa, dış kontrol ortadan kalktığında davranışı değişebilir. Allah bilinci ise daha derin bir sorumluluk oluşturur.
Bu, korku kültürüne indirgenmemelidir.
Çünkü aynı Allah mazlumu da görür.
Bir insan haksızlığa uğradığında bütün delilleri ortaya koyamayabilir. Bazen suçlu güçlüdür, mağdur ise zayıftır. Dünya tarihinin büyük bölümünde nice insanın hakkı dünyada tam olarak teslim edilmemiştir.
Ahiret ve Allah'ın şahitliği inancı burada büyük bir adalet umudu verir:
Hiçbir gerçek sonsuza kadar Allah'tan saklanamaz.
Bu, dünyadaki adalet arayışını azaltmaz.
Tam tersine insanın adalet isteğini güçlendirebilir.
Çünkü Allah adilse, kul da adalete yönelmelidir.
Dünya mahkemesinin hata ihtimali vardır.
Allah'ın hükmünde ise eksik bilgi yoktur.
İsrâ 96 insanları yargılarken de bizi daha dikkatli yapmalıdır. Allah kullarından haberdardır; biz ise yalnız sınırlı parçalar görürüz.
Bu nedenle:
“Bu insanın niyeti kesin kötü.”
demeden önce dikkat etmeliyiz.
Davranış hakkında hüküm verebiliriz.
Bir yalanı yalan olarak nitelendirebiliriz.
Bir haksızlığı eleştirebiliriz.
Fakat insanın kalbinin tamamını bildiğimizi iddia edemeyiz.
Görünen davranışın değerlendirilmesi başka, görünmeyen niyetin mutlak hükmünü vermek başkadır.
Bu ölçü aile ilişkilerinde de son derece önemlidir. İnsan eşinin veya çocuğunun davranışını hemen niyete bağlayabilir:
“Bunu beni üzmek için yaptın.”
“Beni hiç önemsemiyorsun.”
Oysa bazen gerçek başka olabilir.
İnsanlar birbirlerinin zihinlerini okuyamaz.
Bu yüzden davranışı konuşmak, niyeti varsaymaktan daha sağlıklıdır.
Ayet bize doğrudan iletişim terapisi öğretmiyor; fakat Allah'ın kulların içini bilen tek mutlak bilgi sahibi oluşu, insanların niyet okuma kibrinden kaçınmasına güçlü bir temel sağlar.
İsrâ 96'nın sosyal medya çağındaki mesajı özellikle dikkat çekicidir. İnsan internette kendi hayatının seçilmiş parçalarını gösterir. Başkalarının hayatlarının da seçilmiş bölümlerini görür.
Bu yüzden insanlar birbirlerini gerçekte olduklarından daha mutlu, daha zengin, daha dindar veya daha başarılı sanabilirler.
Oysa Allah kişinin ekran görüntüsünü değil bütün hayatını bilir.
Bu gerçek insanı kıyaslama hastalığından da koruyabilir.
Başkasının görünen hayatını kendi bütün hayatımızla karşılaştırmamalıyız.
Çünkü bizim onun hakkında bildiğimiz çok azdır.
Allah ise bütününü bilir.
Bu ayet aynı zamanda insanın kendi vicdanından kaçmamasını ister. Bazen başkalarını kandırmak kolay olabilir; kendimizi kandırmak da bir süre mümkün olabilir.
Yanlış davranışımıza isim değiştiririz.
Cimriliğe:
“tedbir.”
Kibre:
“özgüven.”
İntikama:
“adalet.”
diyebiliriz.
Fakat isim değiştirmek gerçeği değiştirmez.
Allah gerçeği bilir.
Bu nedenle manevi gelişimin önemli parçalarından biri kendimize karşı dürüst olabilmektir.
İnsan kendi niyetini bütünüyle çözemez; fakat düzenli muhasebe yapabilir:
“Bunu gerçekten neden yaptım?”
“Burada nefsimi mi savunuyorum?”
“Bu yardımda gösteriş payı var mı?”
Böyle sorular insanı daha derin bir ihlasa taşıyabilir.
Hz. Peygamber açısından ayetin verdiği teselli, bugün haklı olduğu hâlde yanlış anlaşılan insanlara da sınırlı biçimde bir ders sunar. Ancak burada dikkatli olmak gerekir: Her eleştirilen kişi:
“Ben peygamber gibi yanlış anlaşılıyorum.”
diyerek kendisini otomatik olarak haklı ilan edemez.
Önce eleştiriyi değerlendirmek gerekir.
Belki gerçekten yanlış yapıyoruz.
Allah'ın bizi bildiğini söylemek, öz eleştiriden kaçmak için kullanılmamalıdır.
Doğru yaklaşım şudur:
Önce kendini sorgula, varsa hatanı düzelt; ardından hâlâ haksız yere suçlanıyorsan Allah'ın gerçeği bildiğini hatırla.
Bu denge çok değerlidir.
Ayetin:
“Şahit olarak Allah yeter.”
ifadesi ayrıca insanın her tartışmayı kazanmak zorunda olmadığını da öğretir.
Bazen tartışma bir noktadan sonra hakikati aramaktan çıkar.
İnsanlar birbirlerini yenmeye çalışır.
Aynı sözler tekrar edilir.
Bu durumda kişi hakikati açıkladıktan sonra tartışmayı bırakabilir.
Her son sözün bize ait olması gerekmez.
Her yorumun altına cevap vermemiz gerekmez.
Her insanı ikna etmek zorunda değiliz.
Bazen susmak yenilgi değil, sınırı bilmektir.
Hz. Peygamber'in sorumluluğu tebliğdi.
Kalpleri zorla açmak değildi.
Bu, modern insan için büyük bir huzur kaynağı olabilir.
İnsan işinde, ailesinde veya toplumda elinden gelen doğruluğu yaptıktan sonra sonucu tamamen kontrol edemeyeceğini kabul etmelidir.
Bu tevekküldür.
Tevekkül:
“Hiçbir şey yapmayayım.”
değil,
“Bana düşeni yaptıktan sonra kontrol edemediğim kısmı Allah'a bırakayım.”
demektir.
İsrâ 96'nın 97. ayete hazırladığı zemin de burada önemlidir. Allah yalnız şahit değildir; hidayetin de nihai kaynağıdır. İnsan tebliğ edebilir ama bir kalbe iman zorla yerleştiremez.
Bu gerçek mümini hem sorumluluğa hem tevazuya çağırır.
Anlat.
Örnek ol.
Dua et.
Ama kendini insanların hidayetinin mutlak sahibi sanma.
Hidayeti veren Allah'tır.
Bu bilinç tebliği daha merhametli hâle getirir. Çünkü insan karşısındakini zorlamaya değil, anlamaya ve güzel biçimde anlatmaya çalışır.
İsrâ Suresi'nin 96. ayeti bugün insana şu soruları sordurur: Hayatımı insanların onayına göre mi kuruyorum? Kimse görmediğinde de aynı ahlakı koruyor muyum? İyiliklerimin bilinmemesi beni rahatsız ediyor mu? Gizli yanlışlarımı “kimse bilmiyor” diyerek küçümsüyor muyum? Başkalarının niyetleri hakkında gereğinden fazla kesin hükümler mi veriyorum? Haksız eleştiri karşısında kendimi tüketiyor muyum? Allah'ın gerçeği bildiği bilinci bana sorumluluk ve huzur veriyor mu?
Bu sorular ayetin yalnız Hz. Peygamber ile inkârcılar arasındaki bir tartışmayı sonuçlandırmadığını; bugün de niyet, ihlas, insan onayı, gizli iyilik, gizli günah, adalet, eleştiri, sosyal medya, mazlumiyet ve tevekkül konusunda güçlü bir manevi ölçü sunduğunu göstermektedir.
Sonuç olarak İsrâ 96 bize şunu öğretmektedir: İnsanların hükmünü önemseyelim ama onu Allah'ın hükmünün yerine koymayalım. Doğru eleştiriden yararlanalım, yanlışımızı düzeltelim; fakat herkesi memnun etmeye çalışırken hakikati kaybetmeyelim. Kimsenin görmediği yerde de dürüst olalım ve kimsenin görmediği iyiliğin Allah katında kaybolmadığını bilelim.
Çünkü insan bizi yalnız bir anımızla tanıyabilir.
Allah ise bütün hikâyemizi bilir.
İnsan yalnız dışımızı görebilir.
Allah niyetimizi de bilir.
Ve mümin için en derin huzurlardan biri şudur:
İnsanların yanlış anlayabildiği yerde Allah gerçeği bilir; insanların görmediği yerde Allah görür.
⠀
Son Söz