Bakara Suresi 163. Ayette “Sizin İlahınız Tek Bir İlahtır. O’ndan Başka Hiçbir İlah Yoktur. O Rahmân’dır, Rahîm’dir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Bakara Suresi 163. Ayette Ne Anlatılmaktadır
Bakara Suresi’nin 163. ayeti, Kur’an’ın en temel inanç ilkesini son derece yoğun bir biçimde ifade eder:
“Sizin ilahınız tek bir ilahtır. O’ndan başka hiçbir ilah yoktur. O Rahmân’dır, Rahîm’dir.”
Bu ayet:
tevhid,
yani Allah’ın birliği
üzerine kuruludur.
Fakat ayet sadece:
“Allah birdir.”
deyip bırakmaz.
Bu birliğin ardından Allah’ın iki büyük rahmet ismini zikreder:
Rahmân.
Rahîm.
Yani Kur’an’ın tevhid anlayışında:
mutlak güç ile:
mutlak merhamet
birbirinden ayrılmaz.
“Sizin İlahınız Tek Bir İlahtır” Ne Demektir
Buradaki:
“ilâh”
kelimesi yalnızca:
“yaratıcı”
anlamına indirgenemez.
İlah:
kendisine kulluk edilen,
mutlak bağlılık gösterilen,
en yüksek otorite kabul edilen
varlıktır.
Dolayısıyla:
“Sizin ilahınız tek bir ilahtır.”
ifadesi:
yalnız evrenin bir yaratıcısı olduğunu söylemez.
Aynı zamanda:
nihai kulluk ve mutlak bağlılığın yalnız Allah’a ait olduğunu
bildirir.
Tevhid Sadece Allah’ın Sayısal Olarak Bir Olduğunu Söylemek midir
Hayır.
Tevhid:
“Bir tane Allah vardır.”
cümlesinden daha derindir.
İslam inancında Allah:
sadece sayısal anlamda tek değildir.
O:
eşsizdir.
Benzeri yoktur.
Ortağı yoktur.
Rakibi yoktur.
Varlığı:
yaratılmışların varlığına benzemez.
Dolayısıyla Allah’ın birliği:
matematiksel bir ‘1’ kavramından çok daha büyüktür.
Allah:
bir türün tek örneği değildir.
Çünkü:
O’nun türü yoktur.
“O’ndan Başka İlah Yoktur” İfadesi Neyi Reddediyor
Bu ifade:
yalnızca putları reddetmez.
Allah’a:
ortak,
eş,
bağımsız ilahi güç
nispet edilmesini de reddeder.
Kur’an’ın ifadesi:
“Lâ ilâhe illâ Hû.”
Yani:
“O’ndan başka ilah yoktur.”
Bu cümlede önce:
reddediş vardır.
Sonra:
kabul.
Önce:
“Hiçbir sahte ilah yok.”
Sonra:
“Yalnız O.”
Bu nedenle tevhid:
yalnız bir inanç eklemek değil,
aynı zamanda:
yanlış mutlaklıkları hayatın merkezinden çıkarmaktır.
İnsan Putlara Tapmadan da Başka Şeyleri “İlahlaştırabilir” mi
Kelimenin doğrudan dinî anlamıyla her güçlü bağlılığa:
“ilah edinmek”
demek dikkat gerektirir.
Fakat mecazi ve ahlaki açıdan:
insanın bazı şeyleri:
hayatının mutlak merkezi
haline getirmesi mümkündür.
Para.
Güç.
Statü.
Şöhret.
Toplumun onayı.
Bir lider.
Bir ideoloji.
Hatta:
kendi egosu.
Eğer insan:
doğru ile çıkarı çatıştığında
her seferinde çıkarını seçiyorsa,
şu soru ortaya çıkar:
Dili:
“Allah en yücedir.”
diyor olabilir.
Ama davranışında:
en yüksek otorite gerçekte kimdir?
Tevhid İnsanı Nasıl Özgürleştirebilir
Çünkü tek mutlak otorite Allah ise:
başka hiçbir insan:
mutlak değildir.
Hiçbir hükümdar.
Hiçbir patron.
Hiçbir toplum.
Hiçbir ideoloji.
Hiçbir para.
İnsanın:
Allah dışındaki her güce karşı:
bir sınır koyabilmesinin temellerinden biri
burada bulunabilir.
İnsan:
insanlara saygı gösterir.
Kanunlara uyar.
Toplumsal sorumluluklarını yerine getirir.
Ama:
hiçbir yaratılmışı kutsallaştırmaz.
Bu anlamda tevhid:
yalnız teolojik değil,
özgürleştirici bir ahlak ilkesi
haline gelir.
İnsan Neden Sürekli Bir Merkez Arar
Çünkü insan:
hayatına yön verecek bir şey ister.
Neye göre yaşayacağım?
Neyi en önemli göreceğim?
Neye güveneceğim?
Neden fedakârlık yapacağım?
Bu soruların her biri:
bir merkez arayışıdır.
İnsan:
“Hiçbir şeye bağlanmıyorum.”
dese bile:
bir değer sistemi içinde yaşar.
Bakara 163:
bu merkezi:
Allah
olarak belirler.
Ve böylece diğer her şeyin:
yerini ve sınırını
ona göre düzenler.
Tevhid İnsanın Korkularını Nasıl Etkileyebilir
İnsan birçok şeyden korkabilir.
İşini kaybetmekten.
Toplum tarafından dışlanmaktan.
Bir insanın öfkesinden.
Gelecekten.
Ölümden.
Tevhid:
bu korkuların tamamen yok olacağı
anlamına gelmez.
Ama şunu hatırlatır:
Hiçbir yaratılmış mutlak güç sahibi değildir.
Böylece insan:
insanlardan korktuğu için
hakikati tamamen satmamaya çalışabilir.
Çünkü bilir ki:
nihai hüküm:
Allah’a aittir.
Tevhid İle İnsan Onuru Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Eğer bütün insanlar:
aynı Allah’ın kullarıysa,
hiçbir insan:
özünde tanrısal üstünlüğe sahip değildir.
Kral da:
kul.
Yoksul da:
kul.
Bilgin de:
kul.
Cahil de:
kul.
Bu düşünce:
insanlar arasındaki kibirli hiyerarşilere karşı
çok güçlü bir eşitlik fikri doğurabilir.
İnsanların:
görevleri,
sorumlulukları,
bilgileri
farklı olabilir.
Ama hiçbiri:
ilah değildir.
Dolayısıyla bir insanın diğerini:
kendi mutlak mülkü gibi görmesi
tevhid anlayışıyla bağdaşmaz.
Neden Allah’ın Birliği Anlatıldıktan Hemen Sonra “Rahmân ve Rahîm” Deniliyor
Bu çok önemli bir ayrıntıdır.
Ayet şöyle bitebilirdi:
“Allah birdir ve güçlüdür.”
Ama:
Rahmân
ve Rahîm
isimleri gelir.
Yani Allah’ın tekliği:
soğuk,
uzak,
yalnızca egemenlik bildiren
bir birlik değildir.
Bu tek ilah:
merhamet sahibidir.
Bu, Allah’ın mutlaklığını:
korku merkezli tek boyutlu bir tasavvurdan çıkarır.
Mutlak güç:
aynı zamanda:
rahmetle birlikte anılır.
Rahmân Ne Anlama Gelir
Rahmân, Allah’ın çok geniş ve kuşatıcı rahmetini ifade eden isimlerinden biridir.
Klasik açıklamalarda:
Allah’ın rahmetinin:
bütün yaratılmışlara yayılan yönü
üzerinde durulur.
İnsan:
nefes alır.
Su içer.
Güneşi görür.
Hayat bulur.
Rızıklanır.
Bunların çoğu:
yalnızca belirli bir inanç grubuna verilmez.
Allah’ın dünya üzerindeki birçok nimeti:
çok geniş bir rahmet alanı
içinde görülür.
Rahîm Ne Anlama Gelir
Rahîm de rahmet kökünden gelir.
Klasik yorumlarda Rahîm ismi:
özellikle Allah’ın kullarına yönelik:
sürekli,
özel,
yakın rahmeti
ile ilişkilendirilmiştir.
Rahmân ve Rahîm arasındaki fark konusunda:
çeşitli dilbilimsel ve tefsirî açıklamalar vardır.
En güvenli biçimde şöyle söylenebilir:
Her iki isim de:
Allah’ın rahmetini son derece güçlü biçimde vurgular.
Ayetin amacı:
Allah’ın birliğini:
merhametle birlikte düşünmemizi
sağlar.
Allah Tek İlahsa İnsan Başka İnsanlardan Yardım İsteyemez mi
Elbette isteyebilir.
Tevhid:
insanlar arasındaki doğal yardımlaşmayı
reddetmez.
Doktora gidersin.
Arkadaşından yardım istersin.
Bir avukata danışırsın.
Bir öğretmenden öğrenirsin.
Sorun:
bu insanları:
bağımsız ve mutlak güç sahibi
olarak görmek olur.
İslamî anlayışta sebepler kullanılır.
Ama nihai kudret:
Allah’a nispet edilir.
Yani:
sebep ile ilah birbirine karıştırılmaz.
Tevhid Bilimsel Sebepleri Reddetmek midir
Hayır.
Bir hastalığın:
biyolojik sebebini araştırmak
Allah’a inanmakla çelişmez.
Yağmurun:
meteorolojik süreçlerini anlamak
tevhidi bozmaz.
Evrenin işleyişindeki:
fiziksel yasaları araştırmak
yaratıcıyı reddetmek anlamına gelmez.
İslam düşüncesinde:
doğal sebeplerin varlığı
ile:
Allah’ın yaratıcı oluşu
aynı düzlemde rakip açıklamalar olmak zorunda değildir.
Nasıl gerçekleşiyor?
sorusuyla:
Varlığın nihai kaynağı nedir?
sorusu aynı değildir.
Tevhid İnsanın Kendisini İlahlaştırmasını Nasıl Engeller
Belki en zor put:
dışarıdaki değil,
içerideki benliktir.
İnsan:
kendi görüşünü mutlak doğru
sanabilir.
Eleştiriyi kabul etmeyebilir.
Hatasını itiraf edemeyebilir.
Her şeyin kendi isteğine göre olmasını bekleyebilir.
Bu noktada tevhid:
insana:
“Sen Allah değilsin.”
hatırlatması yapar.
Bu cümle:
çok özgürleştirici olabilir.
Her şeyi bilmek zorunda değilsin.
Her şeyi kontrol etmek zorunda değilsin.
Her tartışmayı kazanmak zorunda değilsin.
Yanılabilirsin.
Çünkü:
mutlak olan sen değilsin.
Allah’ın Tekliği Farklı İnsanları Ortak Bir Merkezde Birleştirebilir mi
İslam’ın ibadet düzeninde bunu çok açık görürüz.
Farklı:
ırklar,
diller,
milletler,
ekonomik sınıflar
aynı kıbleye yönelir.
Aynı Allah’a:
secde eder.
Bu:
kültürel farklılıkları yok etmek anlamına gelmez.
İnsanlar:
farklı diller konuşabilir,
farklı yemekler yiyebilir,
farklı geleneklere sahip olabilir.
Tevhid:
herkesi aynı kültüre çevirmek yerine:
farklı insanların aynı mutlak merkeze kulluk edebilmesini
sağlar.
Bakara 161, 162 ve 163 Arasında Nasıl Bir Geçiş Vardır
161 ve 162. ayetlerde:
inkâr üzere ölmenin ağır sonucu
anlatılmıştı.
- ayette ise:
neyin inkâr edildiği
adeta yeniden merkeze getirilir:
Tek Allah.
Ve dikkat çekici biçimde:
ceza ayetlerinden sonra:
Rahmân ve Rahîm
isimleri gelir.
Bu bize önemli bir denge gösterir:
Kur’an’ın Allah tasavvuru:
yalnız ceza üzerinden kurulmaz.
Hemen ardından:
rahmet
hatırlatılır.
Uyarı vardır.
Ama merkezin adı:
yine:
Rahmân ve Rahîm’dir.
Bakara 163’ten Çıkarılabilecek En Büyük Hayat Dersi Nedir
Belki şöyle özetlenebilir:
İnsan hayatında neyi mutlaklaştırdığına dikkat etmelidir.
Para:
araçtır.
İlah değildir.
Devlet:
düzen aracıdır.
İlah değildir.
Lider:
insandır.
İlah değildir.
Bilim:
bilgi üretme yöntemidir.
İlah değildir.
Aile:
çok değerlidir.
Ama ilah değildir.
Hatta:
sen bile kendi hayatının ilahı değilsin.
Tevhid:
her şeyi:
doğru yerine koyar.
Allah:
merkezde.
Diğer her şey:
sınırları içinde.
Son Söz Bakara 163 Bize “Dilimle ‘Allah Birdir’ Diyorum; Peki Hayatımda Gerçekten En Yüksek Yeri Kime veya Neye Veriyorum?” Diye mi Soruyor
Bakara Suresi 163. ayet:
çok kısa.
Ama:
İslam’ın bütün dünya görüşünü taşıyabilecek kadar güçlüdür.
“Sizin ilahınız tek bir ilahtır.”
Bu cümle:
insanın dünyasını yeniden düzenler.
Çünkü insan hayatında:
çok sayıda güç merkezi vardır.
Para.
Aile.
Toplum.
Siyaset.
Statü.
Şöhret.
Korku.
Arzu.
Ego.
Bunların her biri:
insanın kararlarını etkileyebilir.
Ama tevhid:
şöyle der:
Hiçbiri mutlak değildir.
İnsan:
paraya ihtiyaç duyar.
Ama:
para için her şeyi yapmaz.
İnsan:
toplumda yaşar.
Ama toplum alkışlasın diye:
hakikati satmaz.
Bir lideri sevebilir.
Ama:
onu hatasızlaştırmaz.
Bir fikri savunabilir.
Ama:
kendi fikrini kutsallaştırmaz.
Bir insanı çok sevebilir.
Ama:
onu Allah’ın yerine koymaz.
İşte tevhid:
hayattaki sevgileri yok etmez.
Onların sınırlarını belirler.
Bu çok önemlidir.
Çünkü insanın problemi her zaman:
hiç sevmemek değildir.
Bazen:
yanlış şeyi sınırsız sevmektir.
Para iyidir.
Ama:
her şey olduğunda bozar.
Güç gereklidir.
Ama:
mutlaklaştırıldığında zulme dönüşebilir.
Benlik gereklidir.
Ama:
kendini evrenin merkezi haline getirdiğinde kibir doğar.
Tevhid ise:
bütün bu şeylerin üzerine:
tek bir sınır çizer:
Allah’tan başka mutlak yoktur.
Bu düşünce insanı:
başkalarının kölesi olmaktan da,
kendi nefsinin kölesi olmaktan da
kurtarabilir.
Çünkü bazen insan:
putların önünde secde etmez.
Ama:
başkasının onayı uğruna
kendi değerlerini çiğner.
Bir insanın:
“Beni sevsinler.”
arzusu:
hayatının efendisi olabilir.
Bir insan:
parasını kaybetmekten o kadar korkar ki:
harama yönelir.
Bir insan:
statüsünü korumak için:
gerçeği gizler.
O zaman soru şudur:
Gerçekten kim yönetiyor?
Dil:
“Allah.”
diyor.
Ama davranış:
“Para.”
diyorsa:
insan kendi içindeki çelişkiyi görmelidir.
Bakara 163’ün gücü:
tam burada ortaya çıkar.
Tevhid:
yalnızca camide söylenen bir inanç değildir.
Her kararın içinde:
“En yüksek değerim nedir?”
sorusuna verilen cevaptır.
Bir işte:
çıkarın ile dürüstlüğün çatışıyor.
Hangisini seçiyorsun?
Bir tartışmada:
egon ile hakikat çatışıyor.
Hangisini seçiyorsun?
Bir haksızlıkta:
grubun ile adalet çatışıyor.
Hangisini seçiyorsun?
Tevhid:
bu anlarda:
teolojik bilgiden ahlaki davranışa
dönüşür.
Ama ayetin bir başka olağanüstü tarafı:
şudur:
Bu tek Allah:
yalnız:
mutlak otorite
olarak tanıtılmıyor.
Ayet:
“O Rahmân’dır, Rahîm’dir.”
diye bitiyor.
Yani evrenin tek mutlak sahibi:
merhamet sahibidir.
Bunu düşünmek çok önemlidir.
İnsan dünyadaki mutlak güç örneklerine baktığında:
korkabilir.
Çünkü insanlar güç kazandıkça:
acımasızlaşabilir.
Kontrol etmeye çalışabilir.
Zulmedebilir.
Ama Allah’ın mutlak kudreti:
insan gücüne benzemez.
Kur’an:
mutlaklığın yanına:
rahmeti
yerleştirir.
Demek ki Allah’ı tanımak:
yalnız korkmak değildir.
O’na:
güvenmek,
umut etmek,
rahmetini beklemek
de vardır.
Bu denge:
kulun psikolojisini de değiştirir.
Sadece korkuyla kurulan ilişki:
mesafeli olabilir.
Sadece sevgiyle ve sorumluluksuz kurulan ilişki:
ciddiyetini kaybedebilir.
Kur’an ise:
Allah’ı:
hem:
mutlak ilah
hem de:
Rahmân ve Rahîm
olarak tanıtır.
Bu:
heybet ile rahmetin
aynı hakikatte birleşmesidir.
Belki insanın kendi ahlakı için de buradan bir ders çıkarılabilir.
Gücün varsa:
merhametin de olmalı.
Bilgin varsa:
tevazun da olmalı.
Otoriten varsa:
adaletin de olmalı.
Çünkü Allah’ın kudreti bile:
Kur’an’da rahmetten kopuk anlatılmıyorsa,
insanın küçük gücünü:
acımasızlığa çevirmesi
nasıl meşru olabilir?
Tevhid aynı zamanda:
insanın parçalanmış hayatını birleştirebilir.
Modern insan:
birçok merkeze çekilir.
İşte:
başka biri olmak zorunda.
Sosyal medyada:
başka.
Ailesinin yanında:
başka.
İçinde:
başka.
Dışında:
başka.
Bu parçalanma yorucudur.
Tevhid:
tek merkez önerir:
Allah’ın rızası.
Bu, insanın her ortamda:
aynı davranacağı anlamına gelmez.
Fakat temel ahlaki yönü:
aynı kalabilir.
Kimse görmediğinde:
dürüst.
Güçlü olduğunda:
adil.
Zayıf olduğunda:
onurlu.
Başarılı olduğunda:
şükreden.
Kaybettiğinde:
sabreden.
İşte tevhid:
karakter bütünlüğüne
dönüşebilir.
Ve belki ayetin:
“Sizin ilahınız…”
demesi de önemli bir kişisel soru oluşturur.
Ayet:
“Bir ilah vardır.”
demekle yetinmez.
“Sizin ilahınız.”
der.
Yani mesele:
kozmolojik bir bilgi olmaktan çıkıp:
senin hayatına gelir.
Peki:
sen kimin kulusun?
Bunu dilin değil,
belki:
en zor kararların
gösterecektir.
İnsan bazen:
kendisini özgür sanır.
Ama:
başkalarının düşüncelerine bağımlıdır.
Bir yorum:
moralini yıkar.
Bir alkış:
onu uçurur.
Bir eleştiri:
kimliğini sarsar.
Tevhid insana:
“İnsanların görüşü mutlak hüküm değildir.”
diyebilir.
Bu da çok büyük bir iç özgürlük getirir.
İnsan:
eleştiriyi dinler.
Ama:
kendini insanların alkışına teslim etmez.
Sevilmek ister.
Ama:
sevilmek uğruna değerlerini satmaz.
Başarılı olmak ister.
Ama:
başarıyı tanrısı yapmaz.
Çünkü hayatın merkezi:
Allah’tır.
Ve ayetin sonunda:
rahmet vardır.
Bu da sanki şöyle der:
Merkezine Allah’ı koyduğunda:
yalnız kudrete değil,
rahmete de yöneliyorsun.
Belki Bakara 163’ün bugünün insanına yönelttiği en güçlü soru tam olarak şudur:
“Allah’tan başka ilah yoktur” cümlesini söylemek kolaydır; peki para, güç, insanların onayı, korkularımız ve egomuz bizi Allah’ın emrine aykırı bir şeye çağırdığında, hayatımız gerçekten kimin ilah olduğunu gösterecek?
