Bakara Suresi 160. Ayette “Ancak Tövbe Edenler, Kendilerini Düzeltenler ve Gerçeği Açıklayanlar Başka. İşte Ben Onların Tövbelerini Kabul Ederim. Ben Tövbeleri Çokça Kabul Edenim, Çok Merhamet Edenim” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Bakara Suresi 160. Ayette Ne Anlatılmaktadır
Bakara Suresi’nin 159. ayetinde son derece ağır bir uyarı vardı:
Allah’ın indirdiği açık delilleri ve hidayeti bildikleri halde gizleyenlerden söz edilmişti.
- ayet ise hemen ardından çok önemli bir kapı açar:
Tövbe kapısı.
Ayetin anlamı özetle şöyledir:
“Ancak tövbe edenler, kendilerini düzeltenler ve gizledikleri hakikati açıklayanlar başka. Ben onların tövbelerini kabul ederim. Ben tövbeleri çokça kabul edenim, çok merhamet edenim.”
Bu, Kur’an’ın cezalandırma ile merhamet arasındaki dengesinin çok güçlü örneklerinden biridir.
- ayet:
suçun ağırlığını
gösterir.
- ayet:
dönüş imkanını
gösterir.
Yani insan çok ciddi bir hata işlemiş olsa bile:
kapı tamamen kapanmış değildir.
Neden 159. Ayetteki Sert Uyarının Hemen Ardından Tövbe Geliyor
Çünkü Kur’an insanı yalnızca:
suçunu göstermek için
uyarmaz.
Amaç:
dönüş yolunu da göstermek
olabilir.
Eğer yalnızca:
“Yanlış yaptın.”
denilse ve hiçbir çıkış verilmeseydi:
insan umutsuzluğa düşebilirdi.
Fakat 160. ayet:
şunu söyler:
Yanlış büyüktür.
Ama:
samimi dönüş de mümkündür.
Bu çok önemli bir denge oluşturur:
Günahı küçümseme.
Ama:
Allah’ın rahmetinden de ümidini kesme.
“Ancak Tövbe Edenler” Ne Demektir
Arapça metinde:
“illellezîne tâbû”
ifadesi vardır.
“Tövbe” kelimesinin temel anlamlarından biri:
dönmek
tir.
Dinî anlamda tövbe:
insanın:
yanlışından,
günahından,
haksızlığından
dönerek Allah’a yönelmesidir.
Bu nedenle tövbe sadece:
“Pişman oldum.”
demek değildir.
Pişmanlık önemlidir.
Ama tövbenin özü:
yön değiştirmektir.
Yanlış yoldan:
doğru yola dönmek.
Gerçek Tövbe Sadece Sözle Olur mu
Ayetin kendisi:
hayır
cevabını verir.
Çünkü yalnız:
“Tövbe edenler”
demiyor.
Ardından iki şey daha ekliyor:
“Islah edenler.”
Ve:
“Açıklayanlar.”
Bu çok önemlidir.
Demek ki bazı yanlışlar için:
sadece:
“Allah’ım beni affet.”
demek yetmeyebilir.
İnsan:
bozduğu şeyi düzeltmeye
ve gizlediği gerçeği açıklamaya
çalışmalıdır.
Yani tövbe:
kalpte başlar ama davranışta görünür hale gelir.
“Kendilerini Düzeltenler” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayette:
“ve aslahû”
ifadesi vardır.
“Islah”:
düzeltmek,
bozulmuş olanı onarmak,
iyileştirmek
anlamlarına gelir.
Bir insan yanlış bilgi yaydıysa:
doğrusunu düzeltmelidir.
Birine zarar verdiyse:
mümkünse zararı telafi etmelidir.
Bir sistemi bozduysa:
onarılması için çalışmalıdır.
Bu bize son derece önemli bir ahlaki ilke verir:
Pişmanlık tek başına her zaman yeterli değildir; mümkün olan yerde telafi de gerekir.
Bir İnsan “Tövbe Ettim” Deyip Aynı Haksızlığı Sürdürüyorsa Tövbesi Ne Kadar Gerçektir
Bu ciddi bir çelişki oluşturur.
Bir insan:
“Yalan söylediğim için tövbe ettim.”
deyip:
yalan söylemeye devam ediyorsa,
tövbenin davranışa yansıması sorgulanır.
“İnsanlara haksızlık ettiğim için pişmanım.”
deyip:
aynı haksızlığı sürdürüyorsa:
değişim gerçekleşmemiş olabilir.
Samimi tövbenin önemli işaretlerinden biri:
yanlıştan uzaklaşmaya gerçek çaba göstermektir.
İnsan tekrar hata yapabilir.
Ama yönü:
aynı hatayı savunmak değil, ondan uzaklaşmak
olmalıdır.
“Gerçeği Açıklayanlar” Neden Özellikle Zikrediliyor
Çünkü önceki ayetteki suç:
hakikati gizlemekti.
O halde tövbenin karşılığı da:
hakikati yeniden:
açıklamak
olmalıdır.
Bu son derece mantıklı ve adildir.
Bir insan:
topluma yanlış bilgi verdi.
Sonra yalnız başına:
“Pişmanım.”
dedi.
Ama yanlış bilgi hâlâ insanların zihninde dolaşıyor.
Bu durumda zarar devam ediyor olabilir.
Gerçek düzeltme:
mümkünse:
yanlışın yayıldığı yerde doğrunun da açıklanmasını
gerektirir.
Bir Yalanı Bin Kişiye Söyleyip Doğrusunu Sadece Allah’a Söylemek Yeterli midir
Ayetin ilkesi düşünüldüğünde:
yalnızca içsel pişmanlıkla yetinmek yeterli olmayabilir.
Eğer yanlış bilgi:
başkalarını etkilediyse,
insan elinden geldiğince:
zararı düzeltmeye çalışmalıdır.
Mesela:
Birinin hakkında iftira yaydın.
Sonra pişman oldun.
Tövbe etmek önemlidir.
Ama o kişinin itibarı hâlâ zarar görüyorsa:
yalnız:
“Allah beni affetsin.”
demek yerine:
iftirayı düzeltme sorumluluğu
da doğabilir.
İşte:
“Açıkladılar.”
ifadesinin ahlaki gücü burada ortaya çıkar.
Tövbenin İnsan Hakkı Boyutu Neden Önemlidir
Çünkü bazı günahlar:
yalnız insan ile Allah arasında değildir.
Bir başkasının hakkını içerir.
Para çaldın.
İade etmek gerekir.
Birine iftira ettin.
Düzeltmek gerekir.
Birini dolandırdın.
Zararı mümkün olduğunca telafi etmek gerekir.
Birinin itibarını yıktın.
Sadece gizlice pişman olmak:
zararı otomatik olarak onarmaz.
Bu nedenle İslam ahlakında:
kul hakkı
çok ciddi bir konudur.
Tövbe:
mümkün olduğu ölçüde:
hakkı yerine koymaya
çalışmalıdır.
Bir Yanlışın Bütün Zararını Düzeltmek Artık Mümkün Değilse Ne Olur
Hayatta bazen tam telafi mümkün olmayabilir.
Yanlış bilgi yıllar önce yayılmış olabilir.
Zarar gören kişi ölmüş olabilir.
Her kişiye ulaşmak mümkün olmayabilir.
Bu durumda insanın sorumluluğu:
elinden geleni yapmasıdır.
Tövbenin samimiyeti:
mükemmel sonucu garanti etmekte değil, gerçek bir düzeltme çabasında
görülebilir.
İnsan:
ulaşabildiğini düzeltir.
Mümkün olan hakkı iade eder.
Benzer zararı bir daha üretmemeye çalışır.
Ve Allah’tan:
bağışlanma ister.
Tövbe Geçmişi Tamamen Silmek midir
Tövbe ahlaki ve manevi açıdan:
insanın geçmiş günahından dönüşüdür.
Allah’ın bağışlaması:
o günahın ahiret sorumluluğunu kaldırabilir.
Fakat dünyadaki bazı sonuçlar:
kalabilir.
Örneğin:
bir yanlış kararın maddi sonucu devam edebilir.
Bir güven ilişkisi zarar görmüş olabilir.
Bir insan:
seni affetse bile:
eskisi kadar güvenmeyebilir.
Bu, tövbenin değersiz olduğu anlamına gelmez.
Şunu gösterir:
Affedilmek ile bütün dünyevi sonuçların otomatik olarak yok olması aynı şey değildir.
Tövbe İnsanın Kendisine Karşı da Bir Dürüstlük Gerektirir mi
Evet.
Çünkü insan bazen:
özür diliyor gibi görünür,
ama içinde:
hâlâ kendisini tamamen haklı görür.
“Özür dilerim ama sen de…”
diyebilir.
Bu gerçek pişmanlığı zayıflatabilir.
Tövbenin derin aşamalarından biri:
savunma mekanizmalarını bırakabilmektir.
“Ben bunu yaptım.”
“Yanlıştı.”
“Bunun sorumluluğu bana ait.”
diyebilmek.
Bu:
insanın egosu için çok zor olabilir.
Ama gerçek değişim çoğu zaman:
mazeretlerin bittiği yerde
başlar.
Özür Dilemek Neden Bu Kadar Zordur
Çünkü özür:
egonun:
“Ben haklıyım.”
duvarını kırar.
İnsan özür dilediğinde:
bir hata yaptığını kabul eder.
Bazı insanlar bunu:
zayıflık,
yenilgi
veya itibar kaybı
gibi algılar.
Oysa ahlaki olgunluk açısından:
hatasını kabul etmek:
karakter gücü
olabilir.
Çünkü hatayı inkâr etmek kolaydır.
Ama:
“Ben yanlış yaptım.”
demek cesaret ister.
Tövbe Eden İnsan Her Zaman Aynı Günaha Bir Daha Düşmez mi
İnsan kusurludur.
Aynı hataya tekrar düşebilir.
Bu durum tek başına:
önceki tövbenin mutlaka sahte olduğu
anlamına gelmez.
Önemli olan:
tövbe anındaki samimiyet
ve yeniden düştüğünde:
yanlışı meşrulaştırmak yerine tekrar dönme iradesidir.
İnsan bazen:
aynı zayıflıkla uzun süre mücadele eder.
Bu yüzden Allah’ın ayetteki ismi son derece anlamlıdır:
Et-Tevvâb.
Yani:
tövbeleri tekrar tekrar kabul eden.
Allah’ın “Tevvâb” Olması Ne Anlama Gelir
“Tevvâb”:
tövbeyi çokça kabul eden,
kulun dönüşüne rahmetle karşılık veren
anlamına gelir.
Bu isim insan için büyük bir umut taşır.
Çünkü insan:
bir kez değil,
defalarca hata yapabilir.
Kur’an Allah’ı:
dönüş kapısını hemen kapatan
bir Rab olarak anlatmaz.
Kul samimi biçimde tekrar dönerse:
Allah’ın rahmeti için:
yeniden bir kapı vardır.
Fakat bu:
“Nasıl olsa tövbe ederim.”
deyip günahı bilinçli biçimde planlama
anlamına gelmemelidir.
“Rahîm” İsminin Ayetin Sonunda Gelmesi Neden Önemlidir
Çünkü ayetin merkezinde:
hata yapmış insanlar vardır.
Üstelik:
hakikati gizlemek gibi ciddi bir hata.
Buna rağmen ayet:
“Ben Tevvâb ve Rahîm’im.”
diye biter.
Bu bize Allah’ın rahmetinin:
yalnız kusursuz insanlar için olmadığını
hatırlatır.
Zaten kusursuz insan:
tövbeye ihtiyaç duymazdı.
Rahmet:
düşüp tekrar yönünü bulan insan
için de vardır.
Bu, umutsuzluğa karşı çok güçlü bir mesajdır.
Bakara 159 ve 160 Birlikte Okunduğunda Nasıl Bir Bütünlük Ortaya Çıkar
- ayet:
hakikati gizleyenler hakkında:
son derece ağır bir uyarı getirir.
- ayet ise:
hemen ardından:
“Ancak tövbe edenler…”
der.
Bu iki ayetin yan yana oluşu çok önemlidir.
Birincisi:
sorumluluğun ciddiyetini
gösterir.
İkincisi:
rahmetin kapısını
açar.
Yani Kur’an:
ne günahı küçümser,
ne de insanı günahıyla sonsuza kadar özdeşleştirir.
İnsan:
yanlış yapmıştır.
Ama:
yanlıştan ibaret olmak zorunda değildir.
Bakara 160’tan Çıkarılabilecek En Büyük Hayat Dersi Nedir
Belki şöyle özetlenebilir:
Gerçek pişmanlık, geçmişi değiştiremese bile gelecekteki davranışını ve mümkün olan yerde geçmişin zararını değiştirmeye çalışır.
“Tövbe ettim.”
demek başlangıçtır.
Ama ardından:
Ne düzelttin?
sorusu gelir.
Kime zarar verdiysen:
ne yaptın?
Yanlış bilgi verdiysen:
doğrusunu söyledin mi?
Bir hakkı aldıysan:
geri verdin mi?
İşte tövbenin:
ahlaki bedeni
burada ortaya çıkar.
Son Söz Bakara 160 Bize “Pişman Olduğumuzu Söylüyoruz; Peki Bozduğumuz Şeyi Düzeltmeye Hazır mıyız?” Diye mi Soruyor
Bakara Suresi 160. ayet, tövbeyi:
çok ciddi bir kavrama dönüştürür.
Çünkü çoğu zaman insan tövbeyi:
bir cümleye indirger:
“Allah’ım beni affet.”
Bu cümle çok değerlidir.
Ama ayet:
orada durmaz.
Üç adım gösterir:
Tövbe et.
Islah et.
Açıkla.
Bu üç kelimeyi dikkatle düşünürsek:
çok derin bir ahlak modeli ortaya çıkar.
Birincisi:
İçeride dönüş.
Kalbin:
“Bu yanlıştı.”
demeli.
İkincisi:
Dışarıda düzeltme.
Davranış:
“Bir daha böyle olmayacak ve mümkünse zararı onaracağım.”
demeli.
Üçüncüsü:
Hakikati yeniden görünür hale getirme.
Eğer insanları yanlış yönlendirdiysen:
doğrusunu açıklamalısın.
İşte gerçek tövbe:
kalp,
davranış
ve toplumsal sorumluluğu:
bir araya getirir.
Bu çok güçlüdür.
Çünkü insan bazen kendisini:
çok kolay affedebilir.
Birine büyük haksızlık yapar.
Sonra:
“Ben Allah’tan af diledim.”
der.
Peki zarar verdiğin kişi?
Onun hakkı?
Onun itibarı?
Onun kaybettiği para?
Onun yaşadığı acı?
Tövbe:
Allah ile kul arasındaki ilişkiyi onarırken,
eğer insan hakkı varsa:
insanla insan arasındaki bozulmayı da görmezden gelemez.
Bu yüzden “ıslah” kelimesi çok büyüktür.
Bozdun mu?
Düzelt.
Kırdın mı?
Mümkünse:
onar.
Aldın mı?
Geri ver.
Yalan söyledin mi?
Doğrusunu söyle.
Bir insan hakkında yanlış bilgi yaydın mı?
Aynı cesaretle:
düzeltmesini de yay.
İşte burada tövbenin bedeli başlar.
Çünkü yanlış yapmak bazen kolaydır.
Düzeltmek:
daha zordur.
Bir yalan:
on saniyede söylenebilir.
Ama onun oluşturduğu zararı:
yıllarca düzeltemeyebilirsin.
Bir hakaret:
bir cümledir.
Ama karşıdaki insanın içinde:
uzun süre yaşayabilir.
Bir yanlış haber:
bir dakikada yayılır.
Düzeltmesi:
aynı hızla yayılmaz.
Bu yüzden insanın:
söylemeden,
yazmadan,
karar vermeden
önce daha dikkatli olması gerekir.
Çünkü tövbe kapısı açık olsa bile:
her zararın dünyadaki sonucu tamamen geri alınamayabilir.
Fakat ayet insanı tam burada:
umutsuzluğa bırakmıyor.
“Ben onların tövbelerini kabul ederim.”
diyor.
Bu cümle:
insanın geçmişi yüzünden geleceğini tamamen kaybetmek zorunda olmadığını
gösterir.
İnsan bazen büyük bir hata yaptıktan sonra:
şöyle düşünebilir:
“Ben artık bittim.”
“Benden iyi insan olmaz.”
“Allah beni affetmez.”
Ama Bakara 160:
bu umutsuzluğu kırar.
Çünkü Kur’an:
insanı yaptığı günahla:
ebediyen dondurmaz.
Sen dün:
yanlış yaptın.
Ama bugün:
dönebilirsin.
Dün:
hakikati gizledin.
Bugün:
açıklayabilirsin.
Dün:
zarar verdin.
Bugün:
onarabilirsin.
Dün:
başka bir insandın.
Bugün:
başka bir yön seçebilirsin.
İşte tövbenin en büyük güzelliği budur:
Geçmişi değiştiremezsin.
Ama:
geçmişin geleceğini belirleme gücünü azaltabilirsin.
Bir insan geçmişindeki hatadan ders çıkarırsa:
o hata:
bir sonraki günahın bahanesi olmak yerine:
bir sonraki doğruluğun öğretmeni
haline gelebilir.
Fakat bunun için:
önce hakikate dürüstçe bakmak gerekir.
Tövbenin önündeki en büyük engellerden biri:
belki de günah değil,
mazerettir.
“Ben aslında kötü bir şey yapmadım.”
“Beni buna o zorladı.”
“Zaten herkes yapıyor.”
“Başka seçeneğim yoktu.”
“Benim niyetim iyiydi.”
Bazen bunlar kısmen doğru olabilir.
Ama bazen insan:
kendi sorumluluğunu görmemek için:
bu cümlelerin arkasına saklanır.
Gerçek tövbe ise:
bir noktada şöyle diyebilir:
“Evet, şartlar vardı. Ama benim de seçimim vardı ve ben yanlış seçim yaptım.”
İşte insan:
tam burada değişmeye başlayabilir.
Çünkü sorumluluğu kabul etmediğin şeyi:
düzeltemezsin.
Kendini sürekli masum ilan ediyorsan:
tövbe edecek bir şey de göremezsin.
Bu yüzden öz eleştiri:
tövbenin kapılarından biridir.
Ama öz eleştiri:
kendinden nefret etmek değildir.
“Ben yanlış yaptım.”
ile:
“Ben tamamen değersiz bir insanım.”
aynı şey değildir.
Kur’an’ın tövbe anlayışı:
insanı ezmek için değil,
yeniden ayağa kaldırmak için
vardır.
Sen davranışından daha büyüksün.
Yanlışını kabul et.
Ama:
yanlışın kimliğin haline gelmesine izin verme.
Ve ayet:
Allah’ın iki ismiyle sona eriyor:
Et-Tevvâb.
Er-Rahîm.
Biri:
dönüş kapısının açık olduğunu
söylüyor.
Diğeri:
bu kapının arkasında:
rahmet bulunduğunu.
Bu ikisi birlikte insanı:
iki aşırı uçtan korur.
Bir tarafta:
“Nasıl olsa Allah affeder.”
deyip günahı küçümsemek.
Diğer tarafta:
“Ben asla affedilmem.”
deyip umutsuzluğa düşmek.
Doğru denge:
şudur:
Günahı ciddiye al.
Ama:
rahmeti de küçümseme.
Düzeltmen gerekeni düzelt.
Açıklaman gereken gerçeği açıkla.
Hakkı iade et.
Yönünü değiştir.
Ve sonra:
Allah’ın rahmetine güven.
Belki Bakara 160’ın bugünün insanına yönelttiği en güçlü soru tam olarak şudur:
Bir hatamız ortaya çıktığında gerçekten tövbe edip bozduğumuz şeyi düzeltmeye mi çalışıyoruz, yoksa yalnızca vicdanımız rahatlasın diye “Pişmanım” deyip aynı sonuçları başkalarının üzerinde bırakmaya devam mı ediyoruz?
