A‘râf Suresi 60. Ayette “Kavminin İleri Gelenleri ‘Biz Seni Apaçık Bir Sapıklık İçinde Görüyoruz’ Dediler” İfadesi Ne Anlama Gelir 
A‘râf Suresi'nin 59. ayetinde Hz. Nûh kavmine:
“Ey kavmim! Allah’a kulluk edin. Sizin O’ndan başka ilahınız yoktur. Ben sizin için büyük bir günün azabından korkuyorum.”
diye seslenmişti.
- ayette ise kavminin ileri gelenlerinin cevabı gelir:
Bu cevap son derece dikkat çekicidir.
Hz. Nûh:
onları Allah’a kulluğa çağırmıştır.
Kavmi ise mesajın içeriğini tartışmak yerine:
onu sapıklıkla suçlamıştır.
Yani mesele bir anda:
“Söylediğin doğru mu?”
sorusundan:
“Sen yanlış bir insansın.”
iddiasına dönüşür.
Bu, insanlık tarihinde çok sık görülen bir davranış biçimidir:
Bir fikre cevap veremediğinde:
fikri söyleyen kişiye saldırmak.
“Kavminin İleri Gelenleri” Kimlerdir
Ayette geçen ifade:toplumun önde gelenleri,
etkili kişileri,
yöneticileri,
zenginleri,
söz sahibi olanları
anlatabilir.
Bu insanlar:
toplum üzerinde nüfuz sahibidir.
Bu nedenle onların söyledikleri:
başkalarının düşüncelerini de
etkileyebilir.
Kur’an birçok kıssada özellikle:
toplumun ileri gelenlerinin peygamberlere karşı direncini
anlatır.
Neden Özellikle İleri Gelenler Karşı Çıkıyor
Çünkü yeni bir hakikat çağrısı:mevcut düzeni
sorgulatabilir.
Bir toplumda güç sahibi kişiler:
mevcut sistemden
yararlanıyor olabilir.
Hz. Nûh’un:
“Yalnız Allah’a kulluk edin.”
çağrısı:
insanların kutsallaştırdığı gelenekleri,
otoriteleri,
çıkar ilişkilerini
sarsabilir.
Bu nedenle hakikat bazen:
gücü elinde tutanları daha fazla rahatsız eder.
“Biz Seni Sapıklık İçinde Görüyoruz” Sözü Ne Anlama Gelir
Onlar Hz. Nûh’un:yanlış yolda olduğunu,
toplumun kabul ettiği inançtan saptığını
iddia ederler.
Burada ilginç olan şudur:
Nûh Peygamber:
onları:
Allah’a kulluğa çağırmaktadır.
Ama toplumun ölçüsüne göre:
yanlış olan Nûh’tur.
Bu bize:
toplumun çoğunluğunun bir şeyi doğru kabul etmesinin
onu otomatik olarak doğru yapmadığını
hatırlatır.
“Apaçık Sapıklık” İfadesi Neden Bu Kadar Serttir
Çünkü kavmin ileri gelenleri:yalnızca:
“Sana katılmıyoruz.”
demiyor.
Onu:
açıkça yanlış,
yoldan çıkmış
olarak ilan ediyorlar.
Bu sertlik:
fikir tartışmasının
kişisel suçlamaya dönüşmesini gösterir.
Hakikatin içeriği konuşulmadan:
kişinin itibarı hedef alınır.
Bir Fikre Cevap Vermek Yerine Kişiye Saldırmak Nedir
Bu bugün mantıkta:ad hominem
olarak bilinen davranışa benzer.
Örneğin biri:
bir argüman sunar.
Karşı taraf:
argümanın neden yanlış olduğunu göstermek yerine:
“Sen zaten cahilsin.”
der.
Bu:
argümana cevap değildir.
Çünkü bir kişinin karakteri hakkında söylenen şey:
sunduğu fikrin doğru veya yanlış olduğunu tek başına belirlemez.
Hz. Nûh’a Neden “Sapık” Dediler
Çünkü Hz. Nûh:onların alıştığı dini ve toplumsal düzeni
reddediyordu.
Onlar kendi geleneklerini:
normal,
doğru,
meşru
görüyorlardı.
Bu nedenle gelenekten ayrılan kişi:
onlara göre:
“sapmış”
gibi görünüyordu.
Bu durum bize önemli bir soru sorar:
Doğrunun ölçüsü alışkanlık mıdır, hakikat midir?
Toplum Bir Yanlışı Uzun Süre Doğru Sanabilir mi
Evet.Tarih boyunca toplumlar:
köleliği,
ırk ayrımını,
kadınların bazı temel haklardan mahrum bırakılmasını,
farklı insanlara zulmü
normal kabul etmiş dönemler yaşamıştır.
Bir uygulamanın:
uzun süredir var olması
onun doğru olduğunu garanti etmez.
Bu nedenle insanın:
geleneği de sorgulayabilmesi
gerekir.
Çoğunluk Her Zaman Haklı mıdır
Hayır.Çoğunluk bazen doğru olabilir.
Bazen yanlış olabilir.
Bir fikrin doğruluğu:
kaç kişinin ona inandığıyla
tek başına ölçülmez.
Bir toplumun tamamı:
yanlış bir kanaati
uzun süre paylaşabilir.
Kur’an’ın peygamber kıssaları:
hakikat ile çoğunluk arasında otomatik bir eşitlik olmadığını
sık sık gösterir.
Azınlıkta Olmak İnsanı Otomatik Olarak Haklı Yapar mı
Hayır.Bu da önemli bir dengedir.
Çoğunlukta olmak:
doğruluğun kesin kanıtı değildir.
Ama azınlıkta olmak da:
kişiyi otomatik olarak haklı yapmaz.
Asıl soru:
Delil nedir?
Gerçek nedir?
Ahlaken doğru olan nedir?
Hakikat:
sayılara göre değil,
gerekçelere göre değerlendirilmelidir.
İnsan Neden Kendisine Ters Gelen Fikri Söyleyeni Kötülemek İster
Çünkü bir fikir:insanın kimliğini,
alışkanlığını,
çıkarını
tehdit edebilir.
Eğer fikri ciddiye alırsa:
kendisini değiştirmesi gerekebilir.
Bu zor olabilir.
Bu nedenle kişi bazen:
fikri değerlendirmek yerine
onu söyleyeni:
cahil,
kötü,
sapık,
tehlikeli
ilan ederek:
kendini değişimden korumaya çalışabilir.
Etiketlemek Düşünmenin Yerini Alabilir mi
Evet.Bir insana:
tek kelimelik bir etiket yapıştırdığımızda
onu artık dinlememek kolaylaşır.
Örneğin:
“Cahil.”
“Sapık.”
“Aşırı.”
“Gerici.”
“Dinsiz.”
gibi etiketler bazen:
argüman yerine kullanılabilir.
Etiketleme:
karşı tarafı anlamayı değil,
konuşmayı bitirmeyi
amaçlayabilir.
Her Eleştiri Kişisel Saldırı mıdır
Hayır.Bir fikrin:
yanlış,
zararlı,
mantıksız
olduğunu söylemek mümkündür.
Önemli olan:
bunu gerekçelendirmektir.
Sağlıklı tartışma:
“Sen kötüsün.”
demek yerine:
“Bu görüşe şu nedenle katılmıyorum.”
diyebilmektir.
Hz. Nûh’un Karşılaştığı Tepki Günümüzde de Görülüyor mu
Evet.Bugün sosyal medyada ve günlük tartışmalarda:
insanlar çoğu zaman fikirleri konuşmak yerine:
kişileri hedef alabiliyor.
Bir insanın:
geçmişi,
görünüşü,
eğitimi,
ailesi
üzerinden saldırı yapılabiliyor.
Böylece asıl soru:
“Söylediği doğru mu?”
gözden kayboluyor.
Güç Sahipleri Neden Fikirleri Kontrol Etmek İsteyebilir
Çünkü fikirler:toplumsal düzeni değiştirebilir.
İnsanların:
neyi doğru,
neyi yanlış,
neyi meşru
gördüğü değiştiğinde:
güç dengeleri de değişebilir.
Bu nedenle bazı otoriteler:
kendilerine meydan okuyan fikirleri
yalnız yanlışlamakla kalmaz;
o fikri söyleyen kişiyi itibarsızlaştırmaya da çalışabilir.
Bir İnsan Hakkında Olumsuz Etiket Duyduğumuzda Ne Yapmalıyız
Hemen hüküm vermemek gerekir.Şunu sormak daha sağlıklı olabilir:
Ne söyledi?
Bunun delili nedir?
Karşı tarafın cevabı nedir?
Etiket gerçeği mi anlatıyor, yoksa tartışmayı yönlendirmek için mi kullanılıyor?
Böylece insan:
başkalarının hazır hükmünü
kendi düşüncesi sanmaktan
korunabilir.
Hakikat Söyleyen İnsan Her Zaman Toplum Tarafından Sevilir mi
Hayır.Bazen doğruyu söylemek:
rahatsız edici olabilir.
Çünkü hakikat:
insanın:
çıkarına,
alışkanlığına,
kibrine
dokunabilir.
Bu nedenle bir mesajın:
tepki çekmesi
onun yanlış olduğunun kesin kanıtı değildir.
Ama aynı şekilde tepki çekmek de:
doğruluğun kanıtı değildir.
Yine delile bakmak gerekir.
İnsan Eleştirilince Nasıl Davranmalıdır
Öncelikle:eleştirinin içeriğine bakmalıdır.
Eleştiri doğruysa:
düzeltmek gerekir.
Yanlışsa:
sakin biçimde cevap verilebilir.
Her eleştiriyi:
hakaret
gibi algılamak
sağlıklı değildir.
Ama kişisel saldırı ile yapıcı eleştiriyi:
birbirinden ayırmak
önemlidir.
A‘râf Suresi 59. ve 60. Ayetler Birlikte Ne Söylüyor
- ayette Hz. Nûh:
“Allah’a kulluk edin.”
“O’ndan başka ilahınız yoktur.”
“Sizin için korkuyorum.”
- ayette kavmin ileri gelenleri buna:
“Biz seni apaçık sapıklık içinde görüyoruz.”
derler.
Yani:
bir tarafta:
mesaj
vardır.
Diğer tarafta:
etiketleme.
Bu karşıtlık bize:
hakikat tartışmalarında yöntem kadar:
ahlakın da önemli olduğunu
gösterir.
Sonuç: A‘râf Suresi 60. Ayet Bize Ne Öğretiyor
A‘râf Suresi 60. ayet yalnız Hz. Nûh’un yaşadığı tarihî bir tartışmayı anlatmaz.İnsan davranışının çok eski bir yönünü de ortaya koyar.
Hz. Nûh:
“Allah’a kulluk edin.”
der.
Kavmin ileri gelenleri ise:
“Sen sapıklık içindesin.”
diye cevap verir.
Dikkat edilirse:
Hz. Nûh’un söylediği şey:
henüz çürütülmemiştir.
Onun yerine:
Hz. Nûh’un kendisi hedef alınmıştır.
İşte bu çok önemli bir düşünce dersidir.
Bir insanın fikrine katılmıyorsak:
onu kötülemek yerine:
neden katılmadığımızı açıklayabilmeliyiz.
Çünkü hakikat:
hakaretle ortaya çıkmaz.
Bağırmak:
delil değildir.
Çoğunluk:
delil değildir.
Makam:
delil değildir.
Bir insana yapıştırılan etiket:
delil değildir.
Asıl soru hâlâ aynıdır:
Söylenen şey doğru mu?
Bu ayet aynı zamanda bize:
toplumun genel kanaatiyle
hakikatin aynı şey olmayabileceğini
öğretir.
Bir insan:
herkesin yaptığı yanlışa karşı çıkabilir.
Bu durumda toplum onu:
garip,
tehlikeli,
sapmış
görebilir.
Ama tarihin birçok döneminde:
bugün doğru kabul ettiğimiz düşünceler
bir zamanlar:
azınlıkta kalmış olabilir.
Bu yüzden insanın en büyük zihinsel sorumluluklarından biri:
herkesin ne dediğini dinlemek
ama sonunda:
kendi aklını, vicdanını ve delilleri kullanarak karar vermektir.
Belki de A‘râf 60’ın bize yönelttiği en güçlü soru şudur:
Bir fikre katılmadığımızda gerçekten o fikri mi değerlendiriyoruz, yoksa onu söyleyen kişiyi susturacak bir etiket mi arıyoruz?
Çünkü düşüncenin başladığı yer:
kişiyi değil, sözü tartabilmektir.
