Âl-i İmrân Suresi 39. Ayette “Melekler Zekeriyyâ’ya, Allah Sana Yahyâ’yı Müjdeliyor; O Allah’tan Gelen Bir Kelimeyi Doğrulayacak, Efendi, İffetli ve Salihlerden Bir Peygamber Olacaktır” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Âl-i İmrân Suresinin 39. ayetinde şöyle buyrulur:
“Zekeriyyâ mihrapta namaz kılarken melekler ona seslendiler: ‘Allah sana Yahyâ’yı müjdeliyor. O, Allah’tan gelen bir kelimeyi doğrulayan, efendi, iffetli ve salihlerden bir peygamber olacaktır.’”
Bir önceki ayette Hz. Zekeriyyâ:
“Rabbim! Bana katından temiz bir nesil bağışla.”
diye dua etmişti.
- ayette cevap gelir.
Fakat cevap son derece dikkat çekicidir.
Allah yalnızca:
“Sana bir çocuk verilecek.”
demez.
Çocuğun:
adı,
manevi konumu,
ahlaki özellikleri,
gelecekteki görevi
de açıklanır.
O çocuk:
Hz. Yahyâ
olacaktır.
Böylece Zekeriyyâ’nın duası yalnızca biyolojik bir evlat talebinin ötesine geçer ve yeni bir peygamberin doğum müjdesine dönüşür.
Zekeriyyâ’nın Duasına Cevap Ne Kadar Hızlı Geldi
- ayette Zekeriyyâ dua etmişti.
- ayet hemen:
“Melekler ona seslendi.”
diye başlar.
Kur’an’ın anlatımında dua ile cevap arasındaki geçiş çok hızlıdır.
Bu, mutlaka dünyadaki zaman açısından saniyeler geçtiği anlamına gelmek zorunda değildir.
Fakat metinsel olarak çok güçlü bir mesaj vardır:
Dua işitilmiştir.
Zekeriyyâ:
“Acaba Allah beni duydu mu?”
sorusuyla bırakılmaz.
Cevap gelir.
Neden Cevabı Melekler Getiriyor
Kur’an’da melekler farklı görevlerle anlatılır.
Bazen:
vahiy getirirler,
müjde verirler,
ilahî emirleri bildirirler.
Burada melekler Zekeriyyâ’ya:
Allah’ın müjdesini
iletmektedir.
Bu nedenle melekler bağımsız karar veren ilahî varlıklar değildir.
Mesajın kaynağı Allah’tır.
Melekler:
haberin taşıyıcılarıdır.
Zekeriyyâ O Sırada Ne Yapıyordu
Ayet özellikle:
“Mihrapta ayakta namaz kılarken…”
der.
Bu ayrıntı önemlidir.
Zekeriyyâ:
alışveriş yaparken,
gündelik bir işle uğraşırken
değil;
ibadet hâlindeyken
müjdeyi alır.
Bu, onun dua ile ibadet hayatı arasındaki bağı gösterir.
Kalbi Allah’a yönelmişken cevap gelir.
“Mihrap” Burada Ne Anlama Gelir
Buradaki mihrap, bugün camilerde imamın önünde bulunan mimari niş anlamıyla sınırlı değildir.
Daha genel olarak:
ibadet için ayrılmış özel bölüm
anlamındadır.
Meryem’in bulunduğu yer için de aynı kelime kullanılmıştı.
Böylece Meryem ile Zekeriyyâ’nın hikâyeleri aynı ibadet ortamında birbirine bağlanır.
Meryem’in yanında görülen rızık:
Zekeriyyâ’nın duasına ilham olmuştu.
Şimdi aynı manevi ortamda cevap gelmektedir.
Yahyâ İsmi Neden Özellikle Veriliyor
Melekler çocuğun doğacağını söylemekle yetinmez:
“Allah sana Yahyâ’yı müjdeliyor.”
derler.
Yani isim daha doğmadan bildirilir.
Kur’an’ın başka yerlerinde de Yahyâ isminin özel biçimde Allah tarafından verildiği anlatılır.
Bu durum onun doğumunun sıradan bir aile olayı değil:
ilahî görevle bağlantılı özel bir doğum
olarak sunulduğunu gösterir.
Yahyâ Kimdir
Hz. Yahyâ İslam geleneğinde önemli peygamberlerden biridir.
Hristiyan geleneğinde ise çoğunlukla:
Vaftizci Yahya / John the Baptist
olarak bilinir.
Hz. Zekeriyyâ’nın oğludur.
Kur’an onu:
bilge,
iffetli,
merhametli,
Allah’a bağlı,
peygamber
bir şahsiyet olarak anlatır.
Âl-i İmrân 39 onun özelliklerini daha doğmadan ilan eder.
“Allah’tan Gelen Bir Kelimeyi Doğrulayacak” Ne Demektir
Ayetin en önemli ifadelerinden biri:
“musaddikan bi-kelimetin minallâh”
şeklindedir.
Yaklaşık anlamıyla:
“Allah’tan gelen bir kelimeyi doğrulayan.”
Klasik tefsirlerin büyük çoğunluğunda buradaki:
“Allah’tan gelen kelime”
ifadesi Hz. Îsâ’ya işaret eder.
Çünkü ilerleyen ayetlerde Hz. Îsâ da:
Allah’tan bir kelime
olarak anılacaktır.
Hz. Îsâ’ya Neden “Allah’ın Kelimesi” Denir
Bu ifade İslam ve Hristiyanlık açısından çok önemli teolojik tartışmalar doğurmuştur.
Kur’an’daki anlamıyla Hz. Îsâ:
Allah’ın:
“Ol”
emriyle babasız yaratılmış olmasıyla ilişkilendirilir.
Yani “Allah’ın kelimesi” ifadesi İslam teolojisinde:
Îsâ’nın Allah’ın bir parçası veya Allah’ın kendisi olduğu
anlamına gelmez.
Daha çok onun olağanüstü yaratılışını ve Allah’ın emriyle var oluşunu anlatır.
Bu ayrım çok önemlidir.
Yahyâ Hz. Îsâ’yı Nasıl Doğrulayacaktır
Yahyâ ile Îsâ aynı tarihsel döneme yakın iki peygamberdir.
Yahyâ:
Hz. Îsâ’nın getirdiği ilahî mesajı,
onun peygamberliğini
doğrulayan şahsiyetlerden biri olacaktır.
Böylece iki peygamber birbirine rakip değildir.
Aynı ilahî hakikat çizgisinin:
birbirini destekleyen iki halkasıdır.
Kur’an’ın peygamberlik anlayışında bu tekrar tekrar görülür:
Gerçek peygamber diğer peygamberlerin öz mesajını reddetmez.
“Seyyid” Ne Anlama Gelir
Ayet Yahyâ için:
“seyyiden”
kelimesini kullanır.
Bu kelime:
efendi,
önder,
saygın,
ahlaken üstün,
itibarlı kişi
anlamlarına gelebilir.
Burada siyasi hükümdarlık şart değildir.
Asıl anlam:
karakter ve manevi olgunluk bakımından yüksek konum
olarak düşünülebilir.
Yani Yahyâ’nın büyüklüğü servetinden veya iktidarından değil:
kişiliğinden
gelecektir.
“Hasûr” Kelimesi Ne Anlama Gelir
Bu kelime ayetin en çok tartışılan kavramlarından biridir.
“Hasûr”
genel olarak:
nefsini kontrol eden,
cinsel arzularını sınırlandıran,
iffetli,
kendini kötülükten alıkoyan
anlamlarında açıklanmıştır.
Bazı eski yorumlarda fiziksel cinsel yetersizlik gibi açıklamalar da aktarılmıştır.
Fakat kelimeyi mutlaka biyolojik bir yetersizlik şeklinde anlamak zorunlu değildir.
Daha güçlü ahlaki anlam:
yüksek özdenetim ve iffet
olarak düşünülebilir.
İffet Neden Peygamberlik Özelliği Olarak Öne Çıkarılıyor
Çünkü insanın ahlaki olgunluğu yalnızca dış davranışlarını değil:
arzularını yönetebilmesini
de içerir.
Kur’an arzuların varlığını kötü ilan etmez.
Fakat insanın:
arzularının kölesi olmamasını
ister.
Yahyâ’nın “hasûr” olarak nitelenmesi bu nedenle:
kendine hâkim olma
özelliğini vurgular.
Gerçek güç bazen başkalarını yönetmek değil:
kendini yönetmektir.
Yahyâ’nın Evlenmemiş Olması mı Kastediliyor
Geleneksel yorumlarda Yahyâ’nın evlenmediği görüşü yaygındır.
Ancak ayetin ana mesajını:
“Evlenmemek daha üstün bir dindarlıktır.”
şeklinde anlamak doğru değildir.
İslam genel olarak evliliği olumlu görür.
Hz. Muhammed de evlenmiştir.
Dolayısıyla Yahyâ’nın özel hayatındaki zühd:
bütün insanlar için zorunlu bir model
değildir.
Burada övülen temel özellik:
iffet ve nefsine hâkimiyettir.
“Peygamber Olacak” İfadesi Neden Çok Önemlidir
Zekeriyyâ yalnızca:
iyi bir çocuk
istemişti.
Allah’ın cevabı ise bunun çok ötesindedir:
“O peygamber olacaktır.”
Bu, duanın beklenenden daha büyük bir cevap almasıdır.
Zekeriyyâ:
“Temiz bir nesil.”
istemiştir.
Allah ona:
vahiy taşıyacak bir peygamber
müjdelemektedir.
Böylece dua:
isteğin aynısıyla değil,
ondan daha büyük bir anlamla
karşılık bulmuş olur.
“Salihlerden Bir Peygamber” Ne Demektir
Ayet Yahyâ’yı yalnızca peygamber olarak tanımlamaz.
Aynı zamanda:
“mine’s-sâlihîn”
yani:
“salihlerden”
der.
Bu son derece anlamlıdır.
Peygamberlik görevi yüksek bir makamdır.
Fakat ahlaki iyilik ayrıca vurgulanır.
Yahyâ:
görevi nedeniyle değil yalnızca,
karakteri nedeniyle de
övülmektedir.
Bu, dinî makam ile ahlakın birbirinden ayrılamayacağını gösterir.
Allah Neden Çocuğun Karakterini Daha Doğmadan Bildiriyor
Bu, ilahî bilginin geleceği kuşatmasıyla ilgilidir.
Zekeriyyâ henüz çocuğu görmemiştir.
Ama Allah onun:
adını,
görevini,
ahlaki özelliklerini
bilir.
Bu, önceki ayetlerde tekrar edilen:
“Allah bilendir.”
temasının somut bir örneğidir.
İnsan doğumu görmeden önce geleceği bilemez.
Allah’ın bilgisi ise Kur’an’a göre zamanla sınırlı değildir.
38. ve 39. Ayetler Birlikte Okunduğunda Ne Görürüz
- ayette:
dua
vardı.
- ayette:
müjde
vardır.
Ama dikkat çekici olan cevap yapısıdır.
Zekeriyyâ:
“Temiz bir nesil ver.”
dedi.
Cevap:
Yahyâ.
Sonra onun özellikleri sayılır:
Allah’ın kelimesini doğrulayacak.
Saygın olacak.
İffetli olacak.
Peygamber olacak.
Salih olacak.
Yani Allah yalnızca:
“İstediğini verdim.”
demiyor.
Adeta:
“İstediğin hayırlı neslin nasıl biri olacağını da söylüyorum.”
diyor.
Bir Anne Babanın Çocuğu İçin En Büyük Hayali Ne Olmalıdır
Modern dünyada ebeveynler çocukları için sıklıkla:
iyi okul,
iyi meslek,
yüksek gelir,
başarı,
itibar
ister.
Bunların hepsi anlaşılabilir.
Fakat Zekeriyyâ’nın duası ve verilen cevap farklı bir öncelik sıralaması gösterir.
Çocuğun:
temiz,
salih,
ahlaklı,
kendini kontrol edebilen,
hakikati doğrulayan
biri olması öne çıkar.
Bu, ebeveynliğe çok ciddi bir soru yöneltir:
Çocuğumuzun başarılı olmasını mı daha çok önemsiyoruz, iyi insan olmasını mı?
Bir Duanın En Büyük Cevabı İstediğimiz Şeyi Almak mı, Yoksa O Nimeti Hayırlı Kılmak mı
Âl-i İmrân 39’un insanın önüne koyduğu en derin sorulardan biri budur.
Zekeriyyâ çocuk istedi.
Fakat herhangi bir çocuk değil:
hayırlı bir nesil
istedi.
Ve müjde geldi:
Yahyâ.
Bu çocuk yalnızca onun soyadını sürdürecek biri olmayacaktır.
Allah’ın mesajını taşıyacaktır.
İffetli olacaktır.
Salih olacaktır.
Peygamber olacaktır.
Burada dua anlayışı derinleşir.
Çünkü insan bazen:
“Bana bunu ver.”
der.
Ama asıl önemli soru belki şudur:
Verilen şey benim için neye dönüşecek?
Para verilebilir.
Ama insanı kibirli yapabilir.
Güç verilebilir.
Ama onu zalimleştirebilir.
Çocuk verilebilir.
Ama anne baba çocuğa yalnızca başarı öğretip ahlak öğretemeyebilir.
Bu nedenle nimetin varlığı kadar:
nimetin hayırlı oluşu
da önemlidir.
Zekeriyyâ’nın duası tam olarak bunu içeriyordu:
“Bana nesil ver” değil yalnızca; “temiz bir nesil ver.”
Ve Kur’an’ın cevabı da bunun üzerine kuruludur.
Belki bu yüzden insanın duası bazen şöyle değişmelidir:
“Allah’ım bana çok ver.”
yerine:
“Allah’ım bana verdiğini hayırlı kıl.”
Çünkü miktar hayatı büyütebilir.
Ama yalnızca hayır:
insanı büyütür.
