Âl-i İmrân Suresi 32. Ayette “Allah’a ve Resule İtaat Edin; Eğer Yüz Çevirirlerse Allah İnkârcıları Sevmez” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Âl-i İmrân Suresinin 32. ayetinde şöyle buyrulur:
“De ki: Allah’a ve Resule itaat edin. Eğer yüz çevirirlerse şüphesiz Allah inkârcıları sevmez.”
Bu ayet, hemen önceki 31. ayetin devamıdır.
- ayette:
“Eğer Allah’ı seviyorsanız bana uyun ki Allah da sizi sevsin.”
denilmişti.
- ayette ise bu sevginin pratik sonucu açıklanır:
Allah’a ve Resulüne itaat.
Böylece iki ayet birlikte çok güçlü bir yapı oluşturur:
Allah sevgisi → Peygamber’e uyma → Allah’a ve Resule itaat → Allah’ın sevgisine yönelme.
Buradaki temel mesele yalnızca “itaat” kelimesi değildir.
Asıl soru şudur:
İnsan Allah’ı sevdiğini söylerken hayatının nihai ölçüsünü gerçekten Allah’ın mesajına bırakıyor mu?
“Allah’a İtaat Edin” Ne Demektir
Allah’a itaat:
Allah’ın vahiy aracılığıyla bildirdiği:
emirleri,
yasakları,
ahlaki ilkeleri,
sınırları
ciddiye almak anlamına gelir.
Bu, yalnızca ibadet alanıyla sınırlı değildir.
Adalet,
dürüstlük,
emanet,
merhamet,
kul hakkı
gibi alanlar da Allah’a itaatin parçasıdır.
Dolayısıyla itaat, yalnızca ritüel değil:
bütün hayatın ahlaki yönünü
ilgilendiren bir kavramdır.
Neden Allah ile Birlikte Resule de İtaat Emrediliyor
Çünkü Hz. Muhammed Kur’an’ın bakışına göre:
Allah’ın vahyini insanlara ileten elçidir.
İnsan Allah’ın vahyini peygamber aracılığıyla öğrenir.
Peygamber:
vahyi bildirir,
açıklar,
uygular,
örnekler.
Bu nedenle Resule itaat:
Allah’tan bağımsız ikinci bir ilaha itaat anlamına gelmez.
Tam tersine:
Allah’ın gönderdiği elçinin rehberliğine uymaktır.
Peygamber’e İtaat ile Allah’a İtaat Aynı Şey midir
Tam anlamıyla özdeş değildir; fakat aralarında doğrudan bağ vardır.
Allah:
kaynak,
Peygamber ise:
elçidir.
Peygamber’in otoritesi kendisinden bağımsız değildir.
Onun risalet otoritesi:
Allah tarafından gönderilmiş olmasına
dayanır.
Bu nedenle Kur’an’ın başka ayetlerinde de Resule itaatin Allah’a itaatle ilişkilendirildiği görülür.
Peygamber’e İtaat Neden Sadece Kur’an’ı Dinlemekle Sınırlı Görülmemiştir
Çünkü Hz. Muhammed yalnızca metni okuyup kenara çekilen bir aktarıcı değildir.
O aynı zamanda:
ibadetlerin uygulanışını,
toplumsal meseleleri,
ahlaki ilkeleri,
adalet anlayışını
hayatında göstermiştir.
Bu yüzden İslam geleneğinde:
Kur’an + sahih sünnet
birlikte değerlendirilir.
Ancak hangi rivayetin gerçekten Peygamber’e ait olduğu meselesi hadis ilminin önemli araştırma alanıdır.
Her Rivayet Otomatik Olarak Peygamber’in Sözü Kabul Edilebilir mi
Hayır.
İslam tarihinde bunun için çok büyük bir hadis metodolojisi geliştirilmiştir.
Rivayetlerin:
aktarım zincirleri,
ravileri,
metinleri,
birbirleriyle uyumu
incelenmiştir.
Hadisler arasında:
sahih,
hasen,
zayıf,
uydurma
gibi farklı değerlendirmeler yapılmıştır.
Dolayısıyla:
“Peygamber’e itaat”
ile:
“Peygamber adına söylenen her sözü sorgulamadan kabul etmek”
aynı şey değildir.
İtaat Körü Körüne Boyun Eğmek midir
Allah’a itaat kavramını insan otoritesine kör teslimiyetle karıştırmamak gerekir.
Kur’an insanı:
düşünmeye,
akletmeye,
delillere bakmaya,
ibret almaya
defalarca çağırır.
İtaat burada:
hakikati gördükten sonra onu sırf nefsimize uymuyor diye reddetmemek
anlamı taşır.
Dolayısıyla iman:
aklın yok edilmesi değil,
aklın insanın egosuna köle olmaktan çıkarılması
olarak da düşünülebilir.
İnsan Neden Bildiği Doğruya İtaat Etmekte Zorlanabilir
Çünkü bilmek ile yapmak farklı şeylerdir.
İnsan:
sigaranın zararlı olduğunu bilir ama içebilir.
Yalanın yanlış olduğunu bilir ama yalan söyleyebilir.
Adaletin doğru olduğunu bilir ama çıkarı söz konusu olduğunda haksızlık yapabilir.
Dini alanda da aynı sorun ortaya çıkar:
Bilmek her zaman teslim olmak anlamına gelmez.
Bu nedenle Kur’an bilgi kadar irade ve davranışa da önem verir.
“Eğer Yüz Çevirirlerse” Ne Anlama Gelir
Ayet:
“fe in tevellev…”
yani:
“Eğer yüz çevirirlerse…”
der.
Yüz çevirmek:
mesajı duymak,
ona çağrılmak,
fakat bilinçli biçimde uzaklaşmak
anlamını taşır.
Burada basit bir bilgisizlikten daha fazlası vardır.
İnsan hakikat iddiasıyla karşılaşmış fakat onu kabul etmeyi reddetmiştir.
Her İnanmayan İnsan Bu Ayetteki “Yüz Çeviren” Kategorisine Girer mi
Bu konuda dikkatli olmak gerekir.
İnsanların:
bilgi düzeyleri,
karşılaştıkları din anlatıları,
psikolojik şartları,
niyetleri,
hakikati ne ölçüde anladıkları
farklıdır.
Bir insanın nihai ahlaki ve imanî durumunu tam olarak Allah bilir.
Bu nedenle Müslümanın ayeti:
tek tek insanlar hakkında kesin ahiret hükmü vermek için
kullanması doğru değildir.
Ayet ilk olarak belirli bir tavrı eleştirir:
Allah ve Resulün çağrısından bilinçli yüz çevirme.
“Allah İnkârcıları Sevmez” Ne Demektir
Ayette:
“Allah kâfirleri sevmez.”
denir.
Buradaki “sevmez” ifadesi Allah’ın:
inkâr,
hakikate direnme,
nankörlük
tavrından razı olmadığını ifade eder.
Fakat bu ifade:
“Müslümanlar da bütün inanmayan insanlardan nefret etmelidir.”
anlamına gelmez.
Allah’ın bir davranışı veya inanç tavrını onaylamaması ile insanların birbirlerine zulmetmesi tamamen farklı meselelerdir.
Allah’ın Sevmemesi İnsanların Haklarını Ortadan Kaldırır mı
Hayır.
Kur’an’ın adalet ilkesi açısından bir insanın farklı inanca sahip olması:
ona zulmetme,
hakkını yeme,
malını gasp etme,
ona haksızlık etme
izni vermez.
İslam ahlakında adalet yalnızca aynı inanca sahip kişilere uygulanacak bir değer değildir.
Dolayısıyla:
teolojik anlaşmazlık → ahlaki haksızlık izni
şeklinde bir sonuç çıkarılamaz.
Allah Sevgisi ile Allah’a İtaat Arasındaki Bağ Nedir
- ve 32. ayetler birlikte okunduğunda bu bağlantı çok açıktır.
31:
“Allah’ı seviyorsanız bana uyun.”
32:
“Allah’a ve Resule itaat edin.”
Yani Kur’an sevgiyi davranıştan ayırmaz.
Bir insan sevdiğini söylediği varlığın hiçbir isteğini önemsemiyorsa:
sevginin niteliği sorgulanır.
Allah sevgisi de:
itaat ve ahlaki yöneliş
üretmelidir.
İtaat Sevginin Mecburiyete Dönüşmesi Değil midir
Her itaat aynı değildir.
İnsan korkuyla itaat edebilir.
Çıkar için itaat edebilir.
Sevgi nedeniyle de itaat edebilir.
Âl-i İmrân 31 ve 32’nin sıralaması dikkat çekicidir:
Önce:
sevgi
gelir.
Sonra:
uyma ve itaat
gelir.
Bu açıdan ideal itaat yalnızca ceza korkusuna dayanan mekanik bir boyun eğme değil:
sevilen Allah’ın rızasını arayan bilinçli yöneliş
olarak anlaşılabilir.
İnsan Allah’a İtaat Ettiğini Söyleyip İnsanlara Zulmedebilir mi
Söyleyebilir.
Fakat bu, iddiasının doğru olduğu anlamına gelmez.
Kur’an’ın emirleri arasında:
adalet,
emanet,
merhamet,
kul hakkı,
dürüstlük
vardır.
Dolayısıyla insan:
“Allah’a itaat ediyorum.”
deyip aynı zamanda bilinçli biçimde zulmediyorsa söz ile davranış arasında ciddi bir çelişki vardır.
Dindarlık iddiası ahlaki hesap vermekten muafiyet sağlamaz.
Peygamber’e İtaat İnsanların Peygamber Adına Otorite Kurmasına Dönüşebilir mi
Bu önemli bir tehlikedir.
Bir insan:
“Ben Peygamber adına konuşuyorum.”
diyerek kendi görüşünü tartışılmaz hâle getirmeye çalışabilir.
Oysa Peygamber’e itaat ile:
bir din adamına, mezhep liderine veya herhangi bir insana mutlak itaat
aynı şey değildir.
İslam’da hiçbir sıradan insan peygamberlik otoritesine sahip değildir.
Bu nedenle dinî otorite iddiaları da:
delille,
Kur’an’la,
sahih sünnetle,
ahlaki ilkelerle
değerlendirilmelidir.
İtaatin Bir Sınırı Var mıdır
İnsanlara itaatin sınırı vardır.
İslam geleneğinde temel ilkelerden biri:
Allah’a isyan olan konuda yaratılmışa itaat edilmeyeceği
düşüncesidir.
Yani:
devlet başkanı,
anne baba,
dinî lider,
işveren
gibi insanların hiçbiri mutlak itaat sahibi değildir.
Mutlak otorite Allah’a aittir.
Bu ayrım, dini insan tahakkümüne dönüştürmemek açısından son derece önemlidir.
31. ve 32. Ayetler Birlikte Bize Ne Söylüyor
Bu iki ayet adeta birbirini tamamlar:
- ayet:
“Seviyorsanız uyun.”
- ayet:
“İtaat edin; yüz çevirmeyin.”
Böylece bir iman zinciri ortaya çıkar:
Sevgi → Takip → İtaat → Ahlaki dönüşüm.
Sevgi davranışa dönüşmezse eksik kalabilir.
İtaat sevgi ve bilinçten koparsa mekanikleşebilir.
Kur’an ikisini birlikte kurar.
İnsan Allah’ın Emirlerinden Sadece Hoşuna Geleni Seçerse Bu İtaat Sayılır mı
İşte zor meselelerden biri budur.
İnsan:
kendisine hak veren hükmü sever,
kendisinden fedakârlık isteyen hükümden kaçarsa;
başkasına sorumluluk yükleyen ayeti hatırlar,
kendisine sorumluluk yükleyeni unutursa;
o zaman gerçekten Allah’a mı itaat ediyor?
Yoksa kendi arzusunu mu takip ediyor?
Gerçek itaatin sınavı çoğu zaman:
Allah’ın ölçüsü bizim çıkarımıza ters düştüğünde
başlar.
Allah’a İtaat Ediyor muyuz, Yoksa Allah’ın Bizim İstediğimiz Şeyi Söylemesini mi İstiyoruz
Âl-i İmrân 32’nin insanı götürdüğü en derin soru belki de budur.
İnsan dini hayatında farkında olmadan şöyle davranabilir:
Önce ne yapmak istediğine karar verir.
Sonra buna uygun dinî gerekçe arar.
İşine gelen ayeti öne çıkarır.
İşine gelmeyen hükmü görmezden gelir.
Böyle bir durumda görünüşte Allah’ın sözü konuşmaktadır.
Fakat gerçekte belirleyici olan:
insanın kendi arzusu
olabilir.
Âl-i İmrân 32 bu düzeni tersine çevirir:
“Allah’a ve Resule itaat edin.”
Yani:
Önce nefsin karar verip vahyin onu onaylamasını beklemesin.
Vahyin ölçüsü insanın kararını sorgulayabilsin.
İşte gerçek teslimiyet burada ortaya çıkar.
- ayet:
“Allah’ı seviyor musun?”
diye sormuştu.
- ayet bunun hemen ardından daha zor bir soru sorar:
“Peki Allah’ın sözü senin isteğine ters düştüğünde kimi tercih ediyorsun?”
Belki Allah sevgisinin gerçek sınavı da tam burada başlar.
İnsan Allah’ın kendisine verdiği nimetleri sevdiğinde değil;
Allah’ın ölçüsü kendi arzusunu sınırladığında da:
“İşittim ve elimden geldiğince uymaya çalışacağım.”
diyebildiğinde.
Çünkü Kur’an’ın anlattığı iman:
yalnızca Allah’ın varlığını kabul etmek değildir.
Allah’ın insanın hayatı üzerinde söz söyleme hakkını da kabul etmektir.
