Âl-i İmrân Suresi 29. Ayette “İçinizdekini Gizleseniz de Açığa Vursanız da Allah Onu Bilir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Âl-i İmrân Suresinin 29. ayetinde şöyle buyrulur:
“De ki: İçinizdekini gizleseniz de açığa vursanız da Allah onu bilir. Göklerde ve yerde olan her şeyi de bilir. Allah’ın her şeye gücü yeter.”
Bu ayet, bir önceki ayette geçen sadakat, gizli bağlılık ve insanın gerçek yönelişi meselesinin hemen ardından gelir.
- ayette insanın dışarıdan nasıl davrandığı kadar, gerçekte kime bağlı olduğu sorgulanmıştı.
- ayet ise bu meseleyi doğrudan insanın iç dünyasına taşır:
İnsan başkalarını kandırabilir; fakat Allah’tan kendi niyetini gizleyemez.
“İçinizdekini Gizleseniz” Ne Demektir
Ayette geçen ifade insanın iç dünyasına yöneliktir.
İnsan:
niyetini,
gerçek düşüncesini,
korkusunu,
kıskançlığını,
öfkesini,
sevgisini
başkalarından saklayabilir.
Dışarıdan sakin görünürken içinde büyük bir öfke taşıyabilir.
Dost gibi davranırken gerçekte çıkar peşinde olabilir.
Kur’an’ın mesajı şudur:
İçte saklanan şey Allah’ın bilgisinin dışında değildir.
Allah İnsanın Düşüncelerini de Bilir mi
Kur’an’ın genel anlatımına göre evet.
Allah yalnızca:
sözleri,
davranışları,
görünen olayları
değil,
kalplerde olanı da bilir.
Bu, ilahî bilginin insan bilgisinden en büyük farklarından biridir.
İnsan başka bir insanın zihnini doğrudan okuyamaz.
Allah’ın bilgisi ise dış görüntüyle sınırlı değildir.
Düşünmek ile Günah İşlemek Aynı Şey midir
Hayır.
İnsanın zihninden istemsiz olarak çok sayıda düşünce geçebilir.
Bir düşüncenin zihne gelmesi ile insanın onu:
benimsemesi,
istemesi,
planlaması,
eyleme dönüştürmesi
aynı şey değildir.
Bu nedenle İslam ahlakında niyet önemlidir; fakat insanın kontrolü dışında zihninden geçen her düşünce otomatik olarak günah sayılmaz.
Asıl mesele insanın o düşünceyle ne yaptığıdır.
Niyet Neden Bu Kadar Önemlidir
Çünkü aynı davranışın anlamı niyete göre değişebilir.
Bir insan yardım eder.
Gerçekten merhamet ettiği için yapabilir.
Başka biri aynı yardımı:
övülmek,
gösteriş yapmak,
insanları kendisine bağlamak
için yapabilir.
Dışarıdan bakıldığında iki davranış aynıdır.
Ama iç anlamları farklıdır.
Bu nedenle Allah’ın kalpleri bilmesi, ahlaki hesabın yalnızca dış görüntüye dayanmadığını gösterir.
İnsan Kendi Niyetini Her Zaman Doğru Bilebilir mi
Her zaman değil.
İnsan bazen kendi niyetini bile yanlış yorumlayabilir.
Kendisini:
fedakâr zannederken takdir arıyor olabilir.
Adalet savunduğunu düşünürken aslında kişisel öfkesini takip ediyor olabilir.
Eleştiri yaptığını düşünürken kıskançlık taşıyor olabilir.
Bu nedenle insanın kendisine karşı dürüst olması son derece önemlidir.
Kur’an’ın kalp vurgusu aynı zamanda:
öz eleştiri
çağrısıdır.
“Açığa Vursanız da” İfadesi Ne Söyler
Ayet yalnızca gizli olanı değil, açık olanı da kapsar.
Yani:
söylediğiniz,
yaptığınız,
gösterdiğiniz
şeylerin tamamı Allah’ın bilgisindedir.
Bu iki ifade birlikte:
gizli + açık
şeklinde bütün insan alanını kapsar.
İnsan hiçbir davranışını:
“Bunu Allah bilmiyor.”
diyebileceği bir alana taşıyamaz.
Allah’ın Bilmesi İnsanın Mahremiyetini Ortadan Kaldırır mı
İnsanlar arasındaki mahremiyet ile Allah’ın bilgisi aynı şey değildir.
Bir insanın başka bir insanın özel hayatını gizlice araştırması:
ahlaki ve hukuki bir problem olabilir.
Allah’ın bilgisi ise dışarıdan casusluk yaparak elde edilen bilgi değildir.
Kur’an’ın Tanrı anlayışında insanın varlığı zaten:
Allah’ın yaratması ve bilgisi içindedir.
Bu nedenle iki durumu aynı kategoride düşünmemek gerekir.
Bu Ayet Münafıklık Meselesiyle İlişkili midir
Dolaylı olarak ilişkilendirilebilir.
Münafıklık:
dışarıda başka,
içeride başka
bir tutum taşımayı ifade eder.
İnsan dışarıdan iman ettiğini söyleyebilir.
Fakat iç dünyasında tamamen farklı bir yönelim taşıyabilir.
Âl-i İmrân 29’un mesajı bu tür ikili hayatlara karşı son derece güçlüdür:
Allah dış görüntüyle aldanmaz.
İnsan Başkalarını Kandırınca Gerçeği Değiştirmiş Olur mu
Hayır.
Bir insan yüz kişiyi kandırabilir.
Bin kişiye kendisini farklı gösterebilir.
Bütün toplum onun hakkında yanlış bir kanaate sahip olabilir.
Ama bu:
gerçeğin kendisini değiştirmez.
Kur’an’ın Allah anlayışında nihai gerçeklik, insanların algısından bağımsızdır.
Bu nedenle:
itibar ile hakikat aynı şey değildir.
“Göklerde ve Yerde Olan Her Şeyi Bilir” Neden Eklenmiştir
Ayet insanın iç dünyasından birden bütün evrene geçer.
Önce:
“Kalbinizde ne varsa Allah bilir.”
denir.
Sonra:
“Göklerde ve yerde ne varsa da bilir.”
ifadesi gelir.
Bu geçiş ilahî bilginin kapsamını gösterir.
Allah’ın bilgisi:
yalnızca insan psikolojisiyle,
yalnızca Dünya’yla,
yalnızca belirli olaylarla
sınırlı değildir.
Bütün varlığı kuşatır.
Allah’ın Bilgisi İnsan Bilgisinden Nasıl Farklıdır
İnsan bilgisi:
öğrenilir,
unutulabilir,
yanlış olabilir,
eksik olabilir.
İnsan bugün bilmediğini yarın öğrenir.
Bugün doğru sandığını yarın yanlış anlayabilir.
Kur’an’ın Allah tasavvurunda ise Allah’ın bilgisi:
eksiksiz ve kuşatıcıdır.
Allah’ın yeni bilgi edinmesine gerek yoktur.
Bu nedenle ilahî bilgi insan bilgisinin yalnızca daha büyük versiyonu değildir.
Nitelik olarak farklıdır.
Allah Her Şeyi Biliyorsa İnsan Neden Sınanıyor
Bu çok önemli bir sorudur.
Eğer Allah insanın ne yapacağını biliyorsa neden dünya hayatındaki imtihan vardır?
İslam düşüncesinde verilen temel cevaplardan biri şudur:
İmtihan Allah’ın öğrenmesi için değildir.
İnsanın:
seçimlerinin gerçekleşmesi,
ahlaki sorumluluğunun ortaya çıkması
ve adaletin insanın gerçekten yaptığı şeyler üzerinden gerçekleşmesi
içindir.
Yani Allah’ın bilmesi ile insanın seçmesi aynı şey değildir.
Allah Bilirse İnsan Özgür Olabilir mi
Bu, kader ve özgür irade tartışmasının merkezindeki sorulardan biridir.
Klasik açıklamalardan biri:
bilmenin zorlamak olmadığı
üzerine kuruludur.
Allah’ın insanın ne seçeceğini bilmesi, insanın o seçimi zorla yaptığı anlamına gelmez.
Ancak ilahî bilgi ile insan özgürlüğünün tam ilişkisinin nasıl anlaşılması gerektiği İslam düşüncesinde farklı ekoller tarafından farklı biçimlerde açıklanmıştır.
Bu nedenle konu basit bir cümleyle tamamen çözülebilecek bir mesele değildir.
İnsan Gizli İyilik Yaptığında da Allah Bilir mi
Evet.
Ayetin teselli edici yönlerinden biri budur.
Bir insan:
kimse bilmeden yardım edebilir,
kimse görmeden fedakârlık yapabilir,
gizlice birini koruyabilir,
iyiliğini duyurmadan yaşayabilir.
İnsanlardan hiçbir teşekkür gelmeyebilir.
Ama Kur’an’a göre:
iyilik kaybolmaz.
Allah onu bilir.
Gizli Kötülük de Aynı Şekilde Bilinir mi
Evet.
Bir insan:
delilleri yok edebilir,
yalan söyleyebilir,
başkalarının görmediği bir kötülük yapabilir.
Dünya hukukundan kurtulabilir.
Fakat Kur’an’ın ilahî hesap anlayışında:
gizlilik cezasızlık garantisi değildir.
Çünkü Allah’ın bilgisi için kamera, tanık veya belge gerekmez.
Bu nedenle ayetin hem umut hem uyarı yönü vardır.
“Allah’ın Her Şeye Gücü Yeter” İfadesi Neden Ayetin Sonundadır
Ayet yalnızca:
“Allah her şeyi bilir.”
deyip bitmez.
Şunu da ekler:
“Allah her şeye kadirdir.”
Bu çok önemlidir.
Çünkü bilgi tek başına yeterli değildir.
Bir hâkim her şeyi bilebilir fakat hükmünü uygulayacak gücü olmayabilir.
Kur’an’ın Allah anlayışında ise:
Bilgi + Kudret
birliktedir.
Allah bilir ve hükmünü gerçekleştirebilecek kudrete de sahiptir.
28. ve 29. Ayetler Birlikte Okunduğunda Ne Görürüz
- ayette:
sadakat,
ittifak,
gerçek bağlılık
konusu vardı.
- ayette ise:
kalplerdeki gizli yönelişin Allah tarafından bilindiği
söylenir.
Bu bağlantı son derece güçlüdür.
İnsan dışarıdan bir şey söyleyebilir.
Fakat içeride başka bir sadakat taşıyabilir.
Ayet sanki şöyle der:
“İnsanlardan gerçek niyetini saklayabilirsin; Allah’tan saklayamazsın.”
Dinî Hayatta Dış Görünüş Neden Yeterli Değildir
İnsan:
namaz kılabilir,
dini sözler söyleyebilir,
dindar görünüm taşıyabilir.
Fakat bütün bunların ahlaki anlamı:
niyet,
samimiyet,
adalet,
dürüstlük
ile birlikte değerlendirilir.
Kur’an insanı yalnızca dış ritüel üzerinden tanımlamaz.
İç dünya ile dış davranış arasında tutarlılık ister.
Bu nedenle gerçek dindarlığın önemli sorularından biri:
“Kimse görmediğinde de aynı insan mıyım?”
sorusudur.
İnsan Başkalarından Sakladığı Şeyi Kendinden de Saklıyor Olabilir mi
Âl-i İmrân 29’un belki de en derin psikolojik boyutu burada ortaya çıkar.
İnsan yalnızca başkalarına karşı rol yapmaz.
Bazen kendi kendisine de rol yapar.
Kendisini:
daha iyi,
daha dürüst,
daha haklı,
daha merhametli
görmek isteyebilir.
Bu nedenle hatalarının gerçek nedenlerini saklayabilir.
Fakat ayetin mesajı insanı bütün savunmaların ötesine götürür:
Allah gerçekte ne olduğunu bilir.
Bu düşünce korkutucu olabilir.
Çünkü insanın saklanacak yeri kalmaz.
Fakat aynı zamanda özgürleştirici de olabilir.
Çünkü insan herkes tarafından yanlış anlaşılsa bile Allah niyetini bilir.
İyiliği görünmese bile bilir.
Acısı anlatılamasa bile bilir.
Kendisine yapılan haksızlığın tanığı olmasa bile bilir.
Bu nedenle Allah’ın kalpleri bilmesi yalnızca bir gözetim fikri değildir.
Aynı zamanda:
insanın en derin hâlinin kaybolmadığına dair bir güven
anlamı taşır.
Ve ayetin insana bıraktığı soru belki de şudur:
Başkalarının bizi nasıl gördüğüne bu kadar önem verirken, Allah’ın gerçekte kim olduğumuzu bildiğini ne kadar hatırlıyoruz?
