Âl-i İmrân Suresi 16. Ayette “Rabbimiz, Biz İman Ettik; Günahlarımızı Bağışla ve Bizi Ateş Azabından Koru” Duası Ne Anlama Gelir 
Âl-i İmrân Suresinin 16. ayetinde takvâ sahiplerinin duası aktarılır:
“Onlar: ‘Rabbimiz! Şüphesiz biz iman ettik. Günahlarımızı bağışla ve bizi ateş azabından koru’ derler.”
Bir önceki ayette Allah’a karşı sorumluluk bilinci taşıyanlar için:
cennetler, ebedî hayat, tertemiz eşler ve Allah’ın rızası
anlatılmıştı.
- ayet ise bu insanların nasıl düşündüğünü ve Allah’a nasıl yöneldiğini gösterir.
İlginç olan şudur:
Cennetle müjdelenen insanların dili:
“Biz zaten kurtulduk.”
değildir.
Tam tersine:
“Günahlarımızı bağışla.”
derler.
Bu, Kur’an’ın iman anlayışı açısından son derece derin bir noktadır.
“Rabbimiz” Hitabı Neden Yine Karşımıza Çıkıyor
Dua yine:
“Rabbenâ” — “Rabbimiz”
kelimesiyle başlar.
Âl-i İmrân’ın daha önceki ayetlerinde de aynı hitabı görmüştük:
“Rabbimiz, kalplerimizi eğriltme.”
“Rabbimiz, insanları geleceğinde şüphe olmayan bir günde toplayacaksın.”
Şimdi ise:
“Rabbimiz, biz iman ettik…”
deniyor.
Bu tekrar, insan ile Allah arasındaki ilişkinin yalnızca emir ve yasak ilişkisi olmadığını gösterir.
Aynı zamanda sürekli bir:
yönelme, güvenme, isteme ve konuşma
ilişkisi vardır.
“Biz İman Ettik” Demek Ne Anlama Gelir
Ayette:
“İnnenâ âmennâ”
denir.
Yani:
“Şüphesiz biz iman ettik.”
İman yalnızca:
“Allah vardır.”
şeklindeki zihinsel kabul değildir.
Kur’an bağlamında iman:
Allah’a güvenmek,
vahyi kabul etmek,
peygamberlere inanmak,
ahireti ciddiye almak
ve bu inancın insanın hayatına yön vermesini kabul etmek
gibi daha geniş bir anlam taşır.
Dolayısıyla gerçek iman yalnızca fikir değil:
yöneliştir.
İman Ettilerse Neden Hâlâ Bağışlanma İstiyorlar
Ayetin en dikkat çekici taraflarından biri budur.
İman etmiş olmak:
günahsız olmak
anlamına gelmez.
İnsan inanabilir fakat hata yapabilir.
Öfkelenebilir.
Yanlış karar verebilir.
Nefsine yenilebilir.
Başkasının hakkına girebilir.
Sonradan pişman olacağı davranışlarda bulunabilir.
Bu nedenle iman insanın kusursuzlaşması değil:
kusurunu doğru ölçü karşısında fark edebilmesi
anlamına da gelir.
İman Günahları Otomatik Olarak Yok Etmiyor mu
İslam anlayışında samimi iman ve tövbenin bağışlanmayla çok güçlü ilişkisi vardır.
Fakat insan:
“İman ettim, artık ne yaparsam yapayım önemli değil.”
diyemez.
Kur’an iman ile davranışı sürekli yan yana getirir.
Çok sık:
“İman edenler ve salih amel işleyenler…”
ifadesi kullanılır.
Dolayısıyla iman ahlaki sorumluluğu kaldırmaz.
Aksine onu daha bilinçli hâle getirir.
Günah Nedir
Günah en temel anlamıyla:
Allah’ın koyduğu ahlaki veya dinî sınırı ihlal etmek
olarak düşünülebilir.
Ancak bütün günahlar aynı değildir.
İnsan:
Allah’a karşı,
başka insanlara karşı,
kendisine karşı
yanlış yapabilir.
Örneğin:
zulüm,
yalan,
haksızlık,
kibir,
emanete ihanet,
başkasının hakkını yemek
ahlaki sorumluluk doğuran davranışlardır.
İnsan Neden Günah İşlediğini Kabul Etmekte Zorlanır
Çünkü insan kendi zihninde iyi biri olmak ister.
Bu nedenle yanlış yaptığında bazen:
mazeret üretir,
başkasını suçlar,
davranışını küçültür,
niyetini gerekçe gösterir.
“Ben aslında onu kastetmedim.”
“Beni buna mecbur ettiler.”
“Herkes yapıyor.”
gibi açıklamalar ortaya çıkabilir.
Âl-i İmrân 16’nın duasında ise bu savunmalar yoktur.
Doğrudan:
“Günahlarımızı bağışla.”
denir.
Bu, insanın kendi kusuruyla dürüst biçimde yüzleşmesidir.
Bağışlanma İstemek Yalnızca “Özür Dilerim” Demek midir
Hayır.
Kur’an’daki gerçek tövbe anlayışında yalnızca söz yeterli değildir.
Samimi tövbe:
yanlışı fark etmek,
pişmanlık duymak,
günahı bırakmak,
yeniden yapmamaya yönelmek
ve mümkünse verilen zararı düzeltmek
gibi unsurlar içerir.
Dolayısıyla:
“Allah’ım beni affet.”
demek değerlidir.
Fakat insan aynı kötülüğü bilinçli biçimde sürdürmeye kararlıysa söz ile davranış arasında ciddi bir çelişki oluşur.
Başkasının Hakkını Yiyen İnsan Sadece Allah’tan Af Dileyebilir mi
Burada önemli bir ayrım vardır.
Bir yanlış yalnızca insan ile Allah arasındaysa bağışlanma Allah’tan istenir.
Fakat başka bir insanın hakkı ihlal edilmişse:
kul hakkı
meselesi ortaya çıkar.
Örneğin birinin malı çalınmışsa yalnızca:
“Allah’ım beni affet.”
demek yeterli görülmez.
Mümkünse:
hak iade edilmeli,
zarar giderilmeli,
helallik alınmalıdır.
Çünkü tövbe aynı zamanda adaleti onarma çabasıdır.
Allah Neden Günahları Bağışlar
Kur’an’da Allah defalarca:
Gafûr
ve
Rahîm
olarak tanımlanır.
Yani:
çok bağışlayan,
çok merhamet eden.
İslam’ın Tanrı tasavvurunda insan hata yaptığında bütün kapılar kapanmaz.
Aksine tövbe imkânı vardır.
Bu nedenle günah:
insanın Allah’a bir daha dönemeyeceği anlamına gelmez.
Samimi dönüş her zaman merkezî bir kavramdır.
Her Günah Bağışlanabilir mi
Kur’an’ın genel öğretisinde samimi tövbenin son derece geniş bir bağışlanma alanı vardır.
Ancak şirk konusunda özellikle insanın o hâl üzere ölmesiyle ilgili ciddi uyarılar bulunur.
Bunun dışında Kur’an insanın Allah’ın rahmetinden ümit kesmemesini özellikle öğütler.
Dolayısıyla iki uç yaklaşım da sorunludur:
“Ne yaparsam yapayım kesin affedilirim.”
ve
“Benim günahım çok büyük, Allah beni asla affetmez.”
Kur’an insanı hem sorumluluğa hem ümide çağırır.
“Bizi Ateş Azabından Koru” Ne Demektir
Duanın ikinci bölümü:
“Ve kınâ azâbe’n-nâr.”
şeklindedir.
Yani:
“Bizi ateş azabından koru.”
Buradaki ateş cehennemi ifade eder.
İnsan yalnızca geçmiş günahlarının affını istemez.
Aynı zamanda o günahların nihai sonucundan korunmayı ister.
Dolayısıyla dua iki aşamalıdır:
Günahı bağışla.
Sonucundan koru.
Cehennem Korkusu İnancın Sağlıklı Bir Parçası mıdır
Kur’an’da hem:
korku
hem de
umut
bulunur.
Yalnızca korkuya dayalı bir din anlayışı insanı ümitsizliğe götürebilir.
Yalnızca ümide dayalı fakat sorumluluğu kaldıran anlayış ise ahlaki ciddiyeti zayıflatabilir.
Kur’an bu ikisini dengeler:
Allah’ın rahmeti vardır.
Fakat hesap da vardır.
Bu nedenle ideal bilinç:
ümit ile sorumluluk arasında
kurulur.
İnsan Neden Cehennemden Korkmalıdır
Kur’an açısından cehennem yalnızca fiziksel acı korkusu değildir.
Daha derin anlamda:
insanın Allah’tan uzaklaşmasının ve ahlaki tercihlerinin nihai sonucuyla karşılaşmasının
ifadesidir.
İnsan bazen dünyada yaptığı kötülüğün sonucundan kaçabilir.
Fakat ahiret anlayışında davranışların nihai hesabı vardır.
Bu nedenle cehennem uyarısı insanın:
“Yaptıklarım gerçekten önemli.”
bilincini güçlendirir.
Sadece Cehennemden Korktuğu İçin İyilik Yapan İnsan Gerçekten İyi midir
Bu çok ilginç bir ahlak sorusudur.
Bir insan yalnızca cezadan korktuğu için kötülük yapmıyorsa bu yine de kötü davranışı engelleyebilir.
Fakat ahlaki olgunluğun daha yüksek aşamasında insan:
iyiliği sevdiği,
adaletin doğru olduğuna inandığı,
Allah’ın rızasını istediği
için iyi davranabilir.
Nitekim bir önceki ayette cennetin nimetlerinden sonra:
Allah’ın rızası
özellikle anılmıştı.
Bu, ahlaki motivasyonun giderek derinleşebileceğini gösterir.
Gerçek Mümin Kendinden Emin mi Olmalıdır, Kendini Sorgulamalı mı
Âl-i İmrân 16 bu konuda önemli bir denge sunar.
İnanan kişi:
Allah’ın rahmetinden umutludur.
Fakat kendi kusurlarını da unutmamalıdır.
Bu nedenle:
“Ben kesin cennetliğim.”
şeklindeki aşırı güven ile:
“Allah beni kesinlikle affetmez.”
şeklindeki umutsuzluk
arasında bir yol bulunur.
Duanın kendisi bu dengeyi gösterir:
İman ediyoruz ama yine de bağışlanmana muhtacız.
Günah Bilinci İnsan Psikolojisini Ezmez mi
Yanlış anlaşılırsa ezebilir.
İnsan sürekli:
değersiz,
kirli,
affedilemez
olduğunu düşünürse sağlıksız bir suçluluk duygusu oluşabilir.
Kur’an’ın tövbe anlayışı ise yalnızca suçluluk üretmez.
Aynı zamanda:
dönüş imkânı
sunar.
Amaç insanı geçmişte hapsetmek değil:
yanlışını görmesini,
onu düzeltmesini
ve yeniden başlamasını sağlamaktır.
Bu nedenle tövbenin içinde hem pişmanlık hem umut vardır.
15. ve 16. Ayetler Birlikte Okunduğunda Ne Görürüz
- ayette takvâ sahiplerine:
cennet,
ebedîlik,
tertemiz eşler,
Allah’ın rızası
vaat edilir.
- ayette ise bu insanların:
“Günahlarımızı bağışla.”
dedikleri anlatılır.
Bu sıralama çok değerlidir.
Çünkü Kur’an cennet ehlini:
kendilerini kusursuz gören insanlar
olarak tasvir etmez.
Tam tersine onların özelliklerinden biri:
kendi eksikliklerini bilmeleridir.
Belki de takvânın belirtilerinden biri tam olarak budur.
İman İnsana Kendini Üstün Görme Hakkı Verir mi
Hayır.
İman kibir üretmeye başladığında ciddi bir paradoks ortaya çıkar.
Bir insan:
“Ben inanıyorum, bu yüzden diğer insanlardan otomatik olarak daha değerliyim.”
diye düşünürse Kur’an’ın tevazu ve hesap vurgusunu unutabilir.
Âl-i İmrân 16’daki müminler başkalarının günahlarını saymıyor.
Kendi günahlarının bağışlanmasını istiyorlar.
Bu çok önemli bir yön değişikliğidir.
Din insanın sürekli başkalarını yargıladığı bir aynadan çok:
önce kendisine baktığı bir ayna
olmalıdır.
Belki Gerçek İmanın İşaretlerinden Biri “Ben de Yanlış Yapabilirim” Diyebilmektir
Âl-i İmrân 16 çok kısa bir ayettir.
Fakat insanın din karşısındaki tavrına dair çok büyük bir ölçü verir.
Takvâ sahipleri:
“Biz iman ettik.”
derler.
Ama hemen ardından:
“Bizi bağışla.”
derler.
Yani imanları onları kendi kusurlarına kör etmez.
Tam tersine kusurlarını daha görünür hâle getirir.
Bu nedenle gerçek iman ile kendini kusursuz görmek arasında ciddi bir fark vardır.
İnsan gerçekten Allah’ın mutlak adaletine inanıyorsa kendisini de bu adaletin dışında göremez.
Kendi:
öfkesini,
kibrini,
yalanını,
haksızlığını,
bencilliğini
sorgulamak zorundadır.
Belki ayetin en derin sorusu da burada ortaya çıkar:
İnsan Allah’a gerçekten yaklaştıkça kendi mükemmelliğine mi daha çok inanır, yoksa kendi eksikliklerini mi daha açık görmeye başlar?
Âl-i İmrân 16’nın duası ikinci ihtimale işaret eder.
İman eden insanın sözü:
“Ben tamamlandım.”
değildir.
“Rabbim, ben sana inandım; şimdi beni bağışla ve beni yanlışlarımın nihai sonucundan koru.”
sözüdür.
