Âl-i İmrân Suresi 6. Ayette “Sizi Rahimlerde Dilediği Gibi Şekillendiren O’dur” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Âl-i İmrân Suresinin 6. ayetinde şöyle buyrulur:
“Sizi rahimlerde dilediği gibi şekillendiren O’dur. O’ndan başka ilah yoktur. O mutlak güç sahibidir, hüküm ve hikmet sahibidir.”
Bu ayet insanın varoluşunun en erken dönemine dikkat çeker:
Anne rahmine.
İnsan kendisini hatırlamaya başladığında bedeninin büyük kısmı çoktan oluşmuştur.
Yüzünü kendisi seçmemiştir.
Gözlerinin yapısını kendisi belirlememiştir.
Bedeninin temel planını kendisi hazırlamamıştır.
Kur’an bu süreci Allah’ın yaratmasıyla ilişkilendirir.
“Sizi Rahimlerde Şekillendiren O’dur” Ne Demektir
Ayette kullanılan ifade insanın anne rahmindeki oluşumunu anlatır.
Buradaki temel vurgu şudur:
İnsan kendi bedeninin ilk mimarı değildir.
İnsan dünyaya geldiğinde:
bedeni,
organları,
temel biyolojik yapısı
çoktan şekillenmiştir.
Bu süreç insanın bilinçli tercihinden bağımsız gerçekleşir.
Kur’an bunu Allah’ın yaratıcı fiiline bağlar.
“Rahim” Neden Özellikle Anılmıştır
Rahim insan hayatının görünmeyen ilk mekânıdır.
İnsan doğumdan önce uzun süre dış dünyadan tamamen gizli bir ortamda gelişir.
Bu nedenle rahim Kur’an’da:
yaratılış,
gizlilik,
aşamalı gelişim
ve insanın başlangıçtaki güçsüzlüğü
ile ilişkilendirilen önemli bir kavramdır.
İnsan hayatı dışarıda değil, önce görünmeyen bir yerde başlar.
“Dilediği Gibi Şekillendirir” Ne Anlama Gelir
Ayetin dikkat çekici kısmı:
“keyfe yeşâ”
yani:
“dilediği gibi”
ifadesidir.
Bu, yaratılışta nihai iradenin Allah’a ait olduğunu anlatır.
İnsanlar birbirinin aynı değildir.
Yüzler farklıdır.
Bedenler farklıdır.
Genetik özellikler farklıdır.
Bireysel biyolojik farklılıklar vardır.
Kur’an bu çeşitliliği yaratılışın bir parçası olarak görür.
İnsan Kendi Görünüşünü Seçmediğine Göre Bunun Anlamı Nedir
Bu ayet insanın kontrol alanı ile kontrolü dışında kalan şeyler arasındaki farkı düşündürür.
İnsan:
hangi ailede doğacağını,
hangi genleri taşıyacağını,
ilk beden yapısını,
doğduğu zamanı
kendisi seçmez.
Ancak daha sonra davranışları konusunda seçim yapabilir.
Bu ayrım insanın sorumluluğunu anlamak açısından önemlidir:
İnsan seçmediği özelliklerinden değil, seçebildiği davranışlarından sorumludur.
Ayet Modern Embriyolojiyle İlişkilendirilebilir mi
Ayetin temel amacı bir embriyoloji kitabı sunmak değildir.
Burada ayrıntılı biyolojik mekanizmalar anlatılmaz.
Asıl vurgu:
rahimde gerçekleşen şekillenme sürecinin Allah’ın yaratmasıyla bağlantılı olmasıdır.
Modern bilim bugün embriyonik gelişimin pek çok aşamasını ayrıntılı biçimde açıklayabilir.
Hücre bölünmesi,
genlerin etkinleşmesi,
organ gelişimi,
dokuların farklılaşması
gibi süreçler incelenebilir.
İslamî bakış açısından bu mekanizmaların keşfedilmesi yaratılış fikrine zorunlu olarak alternatif oluşturmaz.
Çünkü soru yalnızca:
“Nasıl oluyor?”
değil,
aynı zamanda:
“Bu varoluş düzeninin nihai kaynağı nedir?”
sorusudur.
Genetik Varsa “Allah Şekillendiriyor” Demek Ne Anlama Gelir
Modern biyoloji insanın birçok özelliğini genetik miras ve gelişim süreçleriyle açıklar.
Burada iki açıklama düzeyi birbirinden ayrılabilir.
Bilim:
hangi biyolojik mekanizmaların çalıştığını
araştırır.
Teoloji ise:
bu mekanizmaları mümkün kılan varlık düzeninin nihai kaynağını
sorgular.
Dolayısıyla Kur’an açısından Allah’ın yaratması mutlaka biyolojik süreçlerin olmadığı anlamına gelmez.
Tam tersine bu süreçlerin tamamı yaratılış düzeninin parçası olarak görülebilir.
İnsanların Farklı Olması Neden Önemlidir
Dünyada milyarlarca insan vardır.
Fakat yüzler,
sesler,
kişilikler,
bedensel özellikler
çok büyük çeşitlilik gösterir.
Ayetin “dilediği gibi şekillendirir” ifadesi bu çeşitliliği düşünmeye açar.
İnsanlık tek bir biyolojik tür olsa da bireyler birbirinin tam kopyası değildir.
Bu farklılık Kur’an’ın başka ayetlerinde de yaratılışın işaretlerinden biri olarak değerlendirilir.
Bu Ayet Güzellik ve Çirkinlik Kavramını Nasıl Etkiler
İnsan toplumları zaman içinde güzellik standartları üretir.
Belirli yüzleri,
bedenleri,
boyları,
tenleri
daha değerli görebilir.
Fakat insan bedeni kendi tercihiyle oluşturulmamışsa bir kişinin fiziksel özelliklerini üstünlük veya aşağılık ölçüsüne dönüştürmek ciddi bir problem hâline gelir.
Kur’an’ın genel ahlak anlayışında insanın değeri dış görünüşten çok:
iman, ahlak ve davranış
ile ilişkilendirilir.
Doğuştan Gelen Farklılıklar Bir Değer Hiyerarşisi midir
Hayır.
Bir insanın:
daha uzun,
daha kısa,
daha güçlü,
daha zayıf,
farklı bir ten rengine veya farklı bedensel özelliklere sahip olması
onun Allah katındaki değerini otomatik olarak belirlemez.
Biyolojik farklılık:
ahlaki üstünlük
anlamına gelmez.
Bu ayrım özellikle önemlidir.
Çünkü tarih boyunca insanlar doğuştan gelen özellikleri üstünlük gerekçesi hâline getirmiştir.
Kur’an’ın genel öğretisi bu yaklaşımı reddeder.
İnsan Neden Kendi Bedenine Bu Kadar Sahipmiş Gibi Hisseder
İnsan bedeniyle yaşadığı için zamanla:
“Bu beden benim.”
duygusu çok güçlü hâle gelir.
Fakat ayet insanı başlangıca götürür.
Bedeni kendisi tasarlamamıştır.
Kalbin yerini kendisi belirlememiştir.
Sinir sistemini kendisi kurmamıştır.
DNA dizilimini kendisi seçmemiştir.
Bu düşünce insanın kendisine bakışını değiştirebilir.
Beden yalnızca sahip olunan bir şey değil, aynı zamanda verilmiş bir varoluş imkânıdır.
“Allah Dilediği Gibi Şekillendiriyorsa” Doğuştan Hastalıklar Nasıl Açıklanır
Bu, ayetin doğurduğu en zor sorulardan biridir.
İnsanların bazıları doğuştan ağır hastalıklarla veya engellerle dünyaya gelebilir.
Burada basit cevaplar vermek doğru olmaz.
İslam düşüncesinde bu mesele:
dünya hayatının kusursuz bir ödül dünyası olmadığı,
imtihan,
doğal düzen,
insanların birbirlerine karşı sorumlulukları
ve ahiret adaleti
gibi kavramlarla birlikte ele alınır.
Fakat bir insanın doğuştan taşıdığı durumun onun ahlaki değerini azalttığını söylemek Kur’an’ın adalet anlayışıyla bağdaşmaz.
Bu Ayet Kader Meselesiyle İlgili midir
Dolaylı biçimde evet.
Çünkü insan hayatında kendi seçmediği pek çok şey vardır.
Doğum:
bunların en açık örneğidir.
İnsan hangi bedende dünyaya geleceğini seçmez.
Bu anlamda hayatın bir kısmı insana verilmiş şartlardan oluşur.
Fakat Kur’an’ın sorumluluk anlayışında insanın önüne çıkan şartlarla ne yaptığı da önemlidir.
Yani:
Verilenler kader alanına, verilenlerle ne yaptığımız ise sorumluluk alanına yaklaşır.
Ayette Neden Yeniden “O’ndan Başka İlah Yoktur” Denir
Bu ifade bir önceki ayetlerde de görülmüştü.
Burada yaratılış ile tevhid doğrudan birbirine bağlanır.
Mantık şöyledir:
Sizi rahimlerde şekillendiren Allah ise,
nihai yaratıcı kudret de O’na aittir.
Dolayısıyla ilahlık başka güçlere dağıtılamaz.
Kur’an böylece yaratılış gözleminden tevhid sonucuna geçer.
“Azîz” İsmi Burada Neden Kullanılır
Ayetin sonunda Allah:
Azîz
olarak anılır.
Azîz:
mutlak güçlü, üstün ve yenilmez
anlamlarını taşır.
İnsan bedeninin son derece karmaşık gelişimi düşünüldüğünde ayette güç vurgusunun yer alması anlamlıdır.
İnsan kendi bedeninin ilk hücresinden yetişkin hâline gelişimini yönetmez.
Kur’an bu oluşumu Allah’ın kudretinin bir göstergesi olarak sunar.
“Hakîm” Ne Anlama Gelir
Ayetin sonundaki ikinci isim:
Hakîm
ifadesidir.
Hakîm:
hikmet sahibi, hükmü yerli yerinde olan
anlamına gelir.
Burada Allah’ın yalnızca güçlü olmadığı söylenir.
Aynı zamanda yaratışının:
bilgi ve hikmetle ilişkili olduğu
vurgulanır.
Bu son derece önemlidir.
Çünkü güç tek başına yeterli değildir.
Kur’an’ın Allah anlayışında:
Kudret ile hikmet birlikte bulunur.
İnsan Bedeni Neden Bu Kadar Karmaşıktır
Tek bir insan bedeninde:
milyarlarca hücre,
sinir ağları,
hormon sistemleri,
bağışıklık mekanizmaları,
organlar,
duyular
birlikte çalışır.
İnsan çoğu zaman bunların işleyişinin farkında bile değildir.
Uyurken kalbi atmaya devam eder.
Hücreleri yenilenir.
Bağışıklık sistemi çalışır.
Bu karmaşıklık bilimsel olarak incelenebilir.
Ayet ise bu gözlemin arkasında daha temel bir düşünceye yönlendirir:
İnsan kendi oluşumunun sahibi değildir.
Rahimdeki İnsan Bize Ne Öğretir
İnsan hayata tamamen bağımlı hâlde başlar.
Kendisini koruyamaz.
Beslenmesini sağlayamaz.
Nerede bulunduğunu bilemez.
Dış dünyayla bilinçli ilişki kuramaz.
Bu başlangıç insanın daha sonra kazandığı güç duygusuyla büyük bir tezat oluşturur.
Yıllar sonra insan:
şehirler kurabilir,
teknoloji geliştirebilir,
ülkeler yönetebilir.
Ama başlangıcında tamamen korunmaya muhtaç küçücük bir varlıktır.
Bu gerçek tevazu açısından güçlü bir düşüncedir.
Âl-i İmrân’ın İlk Altı Ayeti Nasıl Bir Zincir Oluşturuyor
Surenin başlangıcına baktığımızda düşünsel yapı giderek genişler:
Elif Lâm Mîm
ile gizem başlar.
Ardından:
Allah Hayy ve Kayyûm’dur.
Sonra:
Vahiy indirilir.
Tevrat, İncil ve Furkan anlatılır.
Hiçbir şeyin Allah’tan gizli olmadığı belirtilir.
Ve şimdi:
İnsanın rahimdeki oluşumuna gelinir.
Yani kozmik Tanrı anlayışından bireysel insanın bedenine kadar uzanan bir hareket vardır.
Allah yalnızca göklerin uzak Tanrısı olarak değil:
insanın henüz dünyaya gelmeden önceki oluşumunu bilen ve yaratan varlık
olarak anlatılır.
İnsan Kendini Ne Kadar Kendi Eseri Sayabilir
Âl-i İmrân 6 insanın kimliği hakkında son derece güçlü bir soru ortaya çıkarır.
İnsan hayatı boyunca:
kişiliğini geliştirir,
kararlar verir,
bilgi edinir,
başarılar kazanır,
kendi geleceğini belirlemeye çalışır.
Bu nedenle zamanla kendisini kendi hayatının tek kurucusu gibi görebilir.
Fakat başlangıç noktasına dönüldüğünde farklı bir gerçek ortaya çıkar.
İnsan:
doğacağını seçmedi.
Bedenini seçmedi.
Yüzünü seçmedi.
Genetik başlangıcını seçmedi.
Rahimdeki gelişimini yönetmedi.
Hayatın en temel şartları ona verildi.
Bu durumda insanın sahip olduğu şeylerle gurur duyması kadar şu soruyu sorması da gerekir:
“Ben gerçekten ne kadarını kendim yaptım?”
Belki de ayetin en güçlü mesajlarından biri budur:
İnsan hayatını şekillendirebilir; fakat hayatın kendisini başlangıçta kendisine veren değildir.
