Âl-i İmrân Suresi 25. Ayette “Geleceğinde Şüphe Olmayan Bir Gün İçin Onları Topladığımızda ve Herkese Kazandığının Karşılığı Eksiksiz Verildiğinde Hâlleri Ne Olacak?” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Âl-i İmrân Suresinin 25. ayetinde şöyle buyrulur:
“Geleceğinde hiçbir şüphe bulunmayan bir gün için onları topladığımız ve hiç kimseye haksızlık edilmeden herkese kazandığının karşılığı eksiksiz verildiği zaman hâlleri nasıl olacak?”
Bu ayet, 24. ayetin hemen ardından son derece güçlü bir cevap niteliğindedir.
Bir önceki ayette bazı insanların:
“Ateş bize sayılı birkaç gün dışında dokunmayacaktır.”
diyerek kendilerini güvende hissettikleri anlatılmıştı.
- ayet ise bu güveni bir soruyla sarsar:
Peki gerçekten hesap günü geldiğinde ne olacak?
İnsan dünyada kendi hakkında istediği hikâyeyi anlatabilir.
Kendisini haklı görebilir.
Kurtuluş garantileri oluşturabilir.
Fakat Kur’an’a göre sonunda insanın kendi yorumu değil:
Allah’ın adaleti
belirleyici olacaktır.
“Hâlleri Nasıl Olacak?” Sorusu Neden Bu Kadar Güçlüdür
Ayet doğrudan:
“Şöyle olacak.”
demek yerine:
“Nasıl olacak?”
diye sorar.
Bu soru cevapsız değildir.
Tam tersine cevabı okuyucunun zihninde son derece açıktır.
Eğer insan kendisini sahte güvenlerle kandırmışsa ve bir gün bütün gerçekler ortaya çıkacaksa:
o gün durumunun ağır olacağı
anlaşılır.
Kur’an burada insanı kendi sonucunu düşünmeye zorlar.
“Onları Topladığımızda” Ne Anlama Gelir
Ayette yeniden haşir, yani insanların toplanması fikri vardır.
Daha önce Âl-i İmrân 9’da da:
“Rabbimiz! Geleceğinde şüphe olmayan bir günde insanları mutlaka toplayacaksın.”
denilmişti.
Şimdi aynı tema yeniden karşımıza çıkar.
Kur’an’ın ahiret anlayışında insanlar ölümle tamamen kaybolmaz.
Bir gün:
yeniden diriltilir ve Allah’ın huzurunda toplanırlar.
Neden Bütün İnsanların Toplanması Gerekiyor
Çünkü insan yalnızca kendisiyle ilişkili davranışlarda bulunmaz.
İnsan:
başkasının hakkını yer,
yardım eder,
zulmeder,
adalet sağlar,
yalan söyler,
insanları etkiler.
Dolayısıyla hayat yalnızca bireysel bir hikâye değildir.
İnsanların davranışları birbirine dokunur.
Mahşer fikri de bütün bu ilişkilerin nihai hesabının görüleceği ortak alanı ifade eder.
“Geleceğinde Şüphe Olmayan Gün” Ne Demektir
Kur’an kıyamet hakkında:
“lâ raybe fîh”
yani:
“onda şüphe yoktur”
ifadesini kullanır.
Kur’an’ın kendi iddiası açısından kıyamet:
muhtemel,
sembolik bir ihtimal
veya yalnızca ahlaki bir metafor
olarak değil,
kesin gerçekleşecek bir gelecek
olarak sunulur.
İnsan onun tarihini bilmez.
Fakat Kur’an’a göre gerçekleşip gerçekleşmeyeceği konusunda belirsizlik yoktur.
İnsan Kıyameti Neden Uzak Görür
Çünkü insan gündelik hayat içinde çoğu zaman yakın geleceğe odaklanır.
Bugün ne yapacağım?
Yarın ne olacak?
Bu yıl ne kazanacağım?
Hayatın büyük bölümü bu yakın hesaplarla geçer.
Ölüm ve ahiret ise sanki çok uzaktaymış gibi düşünülebilir.
Fakat insan açısından ölümün zamanı bilinmediği için:
“çok uzak”
dediğimiz şey aslında sandığımız kadar uzak olmayabilir.
“Her Nefse Kazandığının Karşılığı Verilecek” Ne Anlama Gelir
Ayet:
her insanın kazandığının karşılığını alacağını
bildirir.
Buradaki “kazanmak” ekonomik anlamda değildir.
İnsanın:
yaptığı işler,
ahlaki tercihleri,
iyilikleri,
kötülükleri
kastedilir.
Yani insan hayatı boyunca yalnızca para veya mal biriktirmez.
Kur’an açısından insan aynı zamanda:
amel biriktirir.
“Kazandığı” Kelimesi Neden Kullanılır
Bu ifade insanın davranışlarında aktif rol oynadığını gösterir.
İnsan yaptığı seçimlerle kendi ahlaki geleceğine katkıda bulunur.
Bu nedenle hesap günü insanın karşılaştığı sonuç bütünüyle yabancı bir şey değildir.
Bir anlamda:
dünyada yaptığı tercihlerin karşılığıdır.
Kur’an böylece sorumluluk ile sonuç arasında güçlü bir bağ kurar.
İyi ve Kötü Her Şeyin Karşılığı Gerçekten Verilecek mi
Kur’an’ın genel anlatımına göre insanın hiçbir davranışı Allah’ın bilgisinin dışında değildir.
En küçük iyilik de,
en küçük kötülük de
hesabın parçası olabilir.
Ancak Allah’ın:
rahmeti,
bağışlaması,
tövbe kabulü
de Kur’an’ın temel kavramlarıdır.
Dolayısıyla ilahî hesap yalnızca mekanik bir ceza sistemi değildir.
Adalet ile rahmet birlikte düşünülür.
“Eksiksiz Verilmek” Ne Anlama Gelir
Ayetin kullandığı ifade karşılığın tam olarak verilmesini anlatır.
İnsan mahkemelerinde eksiklik olabilir.
Bir insanın yaptığı iyilik görülmeyebilir.
Bir suç kanıtlanamayabilir.
Bir mazlum hakkını alamayabilir.
Fakat ilahî hesapta:
eksik dosya
fikri yoktur.
Çünkü Allah’ın bilgisi tamdır.
Bu nedenle karşılık da eksik bilgiye dayanmaz.
“Onlara Haksızlık Edilmez” İfadesi Neden Özellikle Eklenmiştir
Ayetin en önemli ilkelerinden biri budur:
“Onlara zulmedilmez.”
Allah’ın hesap görmesi keyfî değildir.
Hiç kimse:
işlemediği suçtan cezalandırılmaz,
iyiliğinin karşılığından mahrum bırakılmaz,
başkasının günahıyla otomatik olarak sorumlu tutulmaz.
Bu nedenle kıyamet yalnızca güç gösterisi değil:
mutlak adalet günü
olarak anlatılır.
Allah Zaten Her Şeyi Biliyorsa Neden Hesap Günü Var
Allah’ın bilgi edinmeye ihtiyacı yoktur.
Kur’an’ın Tanrı anlayışına göre Allah zaten her şeyi bilir.
Hesap günü:
Allah’ın öğrenmesi için değil,
adaletin gerçekleşmesi ve insanın kendi yaptıklarıyla yüzleşmesi
içindir.
İnsan yaptığını görecek.
Gerçekler ortaya çıkacak.
Hak ile haksızlık birbirinden ayrılacaktır.
İnsan Kendi Günahını Dünyada Küçümseyebilir mi
Evet.
İnsan yaptığı yanlış için:
“Herkes yapıyor.”
“Çok önemli değildi.”
“Başka çarem yoktu.”
“Kimse zarar görmedi.”
gibi gerekçeler üretebilir.
Bazen bunlar gerçekten geçerli açıklamalar olabilir.
Bazen ise insanın kendisini rahatlatma biçimidir.
Hesap günü fikri, insanın kendi kendisinin nihai hâkimi olmadığını hatırlatır.
İnsan Kendi İyiliğini de Gereğinden Fazla Büyütebilir mi
Evet.
İnsan kendi hatalarını küçültürken yaptığı iyilikleri büyütmeye eğilimli olabilir.
Bir yardım yaptıysa yıllarca hatırlayabilir.
Fakat başkasına verdiği zararı unutabilir.
Kur’an’ın ilahî hesap anlayışı burada insanın öz değerlendirmesinin üzerine çıkar.
Çünkü Allah:
hem iyiliğin hem kötülüğün gerçek ölçüsünü bilir.
Dinî Kimlik Hesap Gününde Ayrıcalık Sağlar mı
Bir önceki ayet tam da bu konuda uyarı yapmıştı.
Bazı insanlar kendilerini:
“Bize cehennem yalnızca birkaç gün dokunur.”
diye güvende görüyorlardı.
- ayet buna karşı:
her insanın kazandığının karşılığını alacağını
söyler.
Dolayısıyla kimlik:
ahlaki sorumluluğun yerine geçmez.
İnsan hangi topluluğa mensup olduğunu söylemekle hesabı ortadan kaldıramaz.
Bu Ayet Müslüman İçin de Aynı Derecede Uyarı mıdır
Evet.
Müslüman bir insan ayeti yalnızca:
“Başka topluluklar böyle düşünmüş.”
şeklinde okursa önemli bir ibreti kaçırabilir.
Müslüman da:
“Ben zaten ümmet-i Muhammed’im.”
“Nasıl olsa affedilirim.”
“Sonunda cennete girerim.”
diyerek kendisine sahte bir güvence oluşturabilir.
Kur’an’ın mesajı ise insanı rehavete değil:
sorumluluğa
çağırır.
İlahi Adalet ile İnsan Adaleti Arasındaki En Büyük Fark Nedir
İnsan adaletinin en büyük sınırı bilgidir.
Hâkim:
delillere,
tanıklara,
belgelere
göre karar verir.
Bunlar eksik veya yanlış olabilir.
Allah’ın adaletinde ise bilgi eksikliği yoktur.
İnsanların:
yaptığı,
söylediği,
niyet ettiği,
gizlediği
şeyler Allah’ın bilgisi içindedir.
Bu nedenle Kur’an’ın idealindeki nihai adalet yanlış bilgi problemi yaşamaz.
24. ve 25. Ayetler Birlikte Okunduğunda Ne Görürüz
- ayette insanın oluşturduğu hikâye vardır:
“Bize ateş yalnız birkaç gün dokunur.”
- ayette Allah’ın koyduğu gerçeklik vardır:
“Herkes kazandığının karşılığını eksiksiz alacaktır.”
İki ayet arasında çok güçlü bir karşıtlık oluşur:
İnsanın kendisine verdiği garanti
ve
Allah’ın adaleti.
İnsan kendisini kandırabilir.
Ama ilahî hesap insanın kendisi hakkında kurduğu hikâyeye göre gerçekleşmez.
“Hâlleri Ne Olacak?” Sorusu Neden Cevap Vermeden Bırakılıyor
Çünkü bazen soru doğrudan verilen cevaptan daha güçlüdür.
Ayet insanın hayal etmesini ister:
Dünya bitti.
Bütün bahaneler sona erdi.
Kimlikler ve ayrıcalıklar anlamını kaybetti.
İnsanlar toplandı.
Bütün ameller ortaya çıktı.
Ve hiç kimseye zerre kadar haksızlık yapılmıyor.
Şimdi:
Kendisine sahte güvence veren insan ne yapacak?
Bu sorunun ağırlığı cevabın kendisidir.
İnsan Gerçekten Kendisiyle Tam Olarak Yüzleşmeye Hazır mı
Âl-i İmrân 25’in en derin boyutu belki de budur.
İnsan dünyada kendisi hakkında bir hikâye oluşturur.
Kendisini:
iyi,
haklı,
mazur,
başarılı
görebilir.
Hatalarını açıklayabilir.
Kötü davranışlarına gerekçeler bulabilir.
Başkalarının kusurlarını ise çok daha kolay görebilir.
Fakat ayetin anlattığı hesap günü bütün bu öz savunmaların dışına çıkılan andır.
Orada belirleyici soru:
“Ben kendimi nasıl görüyordum?”
değil,
“Gerçekte ne yaptım?”
olacaktır.
Bu nedenle ahiret fikri yalnızca ölümden sonra başlayacak bir mahkeme fikri değildir.
Bugünkü insan hayatına da güçlü bir çağrıdır:
Hesap günü gelmeden önce kendi hesabını gör.
Haksızlık yaptıysan düzelt.
Yanlış yaptıysan kabul et.
Borçluysan öde.
Kırdıysan onarmaya çalış.
Günah işlediysen tövbe et.
Çünkü Kur’an’ın anlattığı nihai hesapta insanın:
serveti,
soyu,
grubu,
kendi hakkındaki güzel kanaati
değil;
gerçekten kazandığı şeyler
ortaya çıkacaktır.
Ve ayetin verdiği en büyük güvence de tam burada saklıdır:
Hiç kimseye haksızlık edilmeyecektir.
Bu zalim için ciddi bir uyarıdır.
Mazlum için ise büyük bir umuttur.
