Âl-i İmrân Suresi 36. Ayette “Rabbim, Onu Kız Doğurdum; Erkek Kız Gibi Değildir. Ona Meryem Adını Verdim ve Onu da Soyunu da Kovulmuş Şeytandan Sana Sığındırıyorum” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Âl-i İmrân Suresinin 36. ayetinde şöyle buyrulur:
“Onu doğurunca, ‘Rabbim! Onu kız doğurdum’ dedi. Oysa Allah onun ne doğurduğunu daha iyi biliyordu. ‘Erkek, kız gibi değildir. Ona Meryem adını verdim. Onu ve soyunu kovulmuş şeytandan sana sığındırıyorum’ dedi.”
Bu ayet, bir önceki ayette başlayan duanın devamıdır.
İmrân’ın eşi henüz doğmamış çocuğunu Allah’a adamıştı.
Muhtemelen mabed hizmeti açısından bir erkek çocuk bekliyordu.
Fakat çocuk doğduğunda:
kızdı.
İnsan açısından beklenti değişmişti.
Fakat Kur’an’ın anlatısında tam da bu noktada büyük bir paradoks ortaya çıkar:
Annenin beklediği erkek çocuk gelmez.
Fakat doğan kız:
Hz. Meryem
olacaktır.
Ve bu kızın soyundan:
Hz. Îsâ
dünyaya gelecektir.
Yani insanın ilk anda eksiklik gibi gördüğü şey, ilahî planda çok daha büyük bir anlam taşıyabilir.
“Rabbim, Onu Kız Doğurdum” Sözü Ne Anlama Gelir
Bu cümlede hem şaşkınlık hem de durumun Allah’a arz edilmesi vardır.
İmrân’ın eşi daha önce çocuğunu mabed hizmetine adamıştı.
Dönemin toplumsal ve dinî düzeninde bu tür bir hizmetin erkek çocukla ilişkilendirilmiş olması mümkündür.
Bu nedenle kız doğması annenin beklentisini değiştirmiştir.
Fakat onun tepkisi:
isyan etmek
değil,
Allah’a yönelmektir.
Bu çok önemlidir.
Anne Kız Çocuğu Doğduğu İçin Üzüldü mü
Ayet, annenin duygusunu ayrıntılı biçimde açıklamaz.
Bu nedenle:
“Kız olduğu için değersiz gördü.”
şeklinde kesin bir hüküm vermek doğru olmaz.
Daha makul yorum, annenin:
önceden yaptığı adak açısından erkek çocuk beklemiş olmasıdır.
Çünkü tarihsel mabed hizmeti şartları erkek çocuk için daha uygun görülüyor olabilir.
Dolayısıyla buradaki şaşkınlık:
cinsiyet düşmanlığından çok adak beklentisiyle
ilgili anlaşılmalıdır.
“Allah Onun Ne Doğurduğunu Daha İyi Biliyordu” Neden Söyleniyor
Bu ifade son derece dikkat çekicidir.
Anne:
“Kız doğurdum.”
der.
Fakat Allah zaten bunu bilmektedir.
Kur’an bunu özellikle vurgular.
Çünkü annenin gördüğü şey:
bir kız çocuğu
iken,
Allah’ın bilgisi onun geleceğini de kapsamaktadır.
O kız:
Meryem olacaktır.
Hz. Îsâ’nın annesi olacaktır.
Kur’an’da seçilmiş ve arındırılmış bir kadın olarak anılacaktır.
Yani insan:
anlık sonucu görür.
Allah’ın bilgisi ise:
sonucun bütün geleceğini kuşatır.
Bu İfade İnsan Bilgisi ile İlahi Bilgi Arasındaki Farkı mı Gösteriyor
Evet.
İnsan:
şimdiki ânı görür.
Allah:
başlangıcı,
sonucu,
geleceği
bilir.
İnsan bir olay hakkında:
“Bu kötü oldu.”
diyebilir.
Fakat olayın yıllar sonra hangi sonuçlara yol açacağını bilemez.
Âl-i İmrân 36 bu nedenle insanın kendi yargıları konusunda tevazu göstermesini öğretir.
Çünkü bugünkü hayal kırıklığımız:
yarının büyük iyiliğine dönüşebilir.
“Erkek Kız Gibi Değildir” İfadesi Ne Demektir
Bu ayetin en çok tartışılan bölümlerinden biri budur.
İfade:
“ve leyse’z-zekeru ke’l-unsâ”
şeklindedir.
Kelime anlamıyla:
“Erkek, kız gibi değildir.”
Burada dikkat edilmesi gereken şey şudur:
Ayet:
“Erkek daha değerlidir.”
dememektedir.
Bağlam, mabed hizmeti ve annenin beklentisidir.
Erkek ve kız:
toplumsal şartlar,
biyolojik özellikler,
o dönemin dinî hizmet düzeni
açısından aynı durumda olmayabilir.
Fakat bu ifade manevi değer bakımından kadının aşağı olduğu anlamına gelmez.
Bu Ayet Kadının Erkekten Daha Değersiz Olduğunu mu Söylüyor
Hayır.
Üstelik anlatının kendisi bunun tersine çok güçlü bir mesaj taşır.
Anne erkek çocuk beklemiş olabilir.
Fakat Allah’ın seçtiği çocuk:
Meryem’dir.
Ve Meryem Kur’an’da son derece yüksek bir konuma sahip olur.
Bu nedenle ayeti:
“Erkek üstündür, kadın aşağıdır.”
şeklinde okumak, anlatının bütünüyle çelişir.
Çünkü Kur’an tam tersine bu kız çocuğunu olağanüstü bir manevi konuma yükseltecektir.
İfadenin Yönü Neden “Kız Erkek Gibi Değildir” Değil de “Erkek Kız Gibi Değildir” Şeklindedir
Bu ince dil meselesi klasik tefsirde de dikkat çekmiştir.
Bazı yorumcular bu ifadeyi annenin sözü olarak görür.
Bazıları ise Kur’an’ın ara açıklaması olarak değerlendirir.
Eğer ilahî açıklama olarak düşünülürse çok güçlü bir anlam ortaya çıkar:
Anne erkek çocuk beklerken Allah sanki şöyle hatırlatmaktadır:
“Senin beklediğin erkek çocuk, sana verilen bu kız gibi olmayacaktır.”
Çünkü Meryem sıradan bir tarihsel şahsiyet olmayacaktır.
Bu durumda ifade kadını küçültmek yerine:
Meryem’in olağanüstü konumunu vurgulayan
bir anlam kazanır.
Meryem İsminin Anlamı Nedir
Kur’an burada annenin:
“Ona Meryem adını verdim.”
dediğini bildirir.
Meryem adı çok eski Semitik dil geleneğine aittir.
Kelimenin kesin etimolojisi konusunda farklı görüşler bulunur.
Tarih boyunca:
ibadet eden,
Allah’a adanmış,
seçkin kadın
gibi anlamlarla ilişkilendirilmiştir.
Fakat Kur’an açısından asıl önemli olan:
bu ismin artık çok büyük bir manevi şahsiyetin adı hâline gelmesidir.
Kur’an’da Adı Açıkça Geçen Kadınlardan Meryem’in Yeri Nedir
Hz. Meryem Kur’an’da çok özel bir konumdadır.
Adı açıkça zikredilir.
Hatta bir sure:
Meryem Suresi
adıyla anılır.
Kur’an’da Meryem:
seçilmiş,
arınmış,
Allah’a bağlı,
iffetini koruyan
bir kadın olarak sunulur.
Bu açıdan Âl-i İmrân 36 yalnızca bir doğum sahnesi değildir.
Kur’an’ın en önemli kadın şahsiyetlerinden birinin hikâyesinin başlangıcıdır.
Bir Çocuğa İsim Vermek Neden Ayette Özellikle Anlatılıyor
Çünkü isim:
kimlik,
aidiyet,
hatıra
taşır.
İmrân’ın eşi çocuğunu yalnızca doğurmaz.
Ona bir isim verir:
Meryem.
İsim verme eylemi aynı zamanda annenin çocuğu kabul ettiğini ve hayatının içine aldığını gösterir.
Beklentisi farklı olmuş olabilir.
Fakat doğan çocuğu:
reddetmez.
Ona isim verir ve dua eder.
Bu çok güçlü bir annelik sahnesidir.
“Onu Şeytandan Sana Sığındırıyorum” Ne Demektir
İmrân’ın eşi:
“Onu kovulmuş şeytandan sana sığındırıyorum.”
der.
Bu ifade:
çocuğunu Allah’ın korumasına emanet etme
anlamı taşır.
İnsan çocuğunu:
fiziksel tehlikelerden,
ahlaki bozulmadan,
manevi kötülükten
korumak ister.
Ama anne her yerde çocuğun yanında olamaz.
Bu nedenle onu Allah’a emanet eder.
Şeytan Burada Nasıl Bir Tehlikeyi Temsil Ediyor
Kur’an’daki şeytan kavramı:
insanı Allah’tan uzaklaştıran,
kötülüğe teşvik eden,
yanlış olanı süslü gösteren
bir ayartıcı güç olarak anlatılır.
Dolayısıyla annenin duası yalnızca:
“Çocuğumu fiziksel zarar görmesin.”
duası değildir.
Daha derindir:
“Ahlaki ve manevi olarak da korunsun.”
Bu, ebeveyn duasının kapsamını oldukça genişletir.
“Onu ve Soyunu” Neden Birlikte Koruma Altına Almak İstiyor
Anne yalnızca Meryem için dua etmez.
Onun zürriyeti için de dua eder.
Bu son derece dikkat çekicidir.
Çünkü Meryem’in soyundan gelecek en önemli kişi:
Hz. Îsâ’dır.
Anne henüz bunu bilmiyor olabilir.
Fakat duası yalnızca kendi çocuğunu değil:
gelecek nesli
de kapsar.
Bu da önceki ayetlerdeki zürriyet temasını devam ettirir.
Bir Anne Babanın Çocuğu İçin Duası Ne Kadar Önemlidir
Kur’an’da anne baba duasının farklı örnekleri vardır.
Çocuk için dua:
anne babanın:
kontrol edemediği alanı Allah’a emanet etmesidir.
Fakat dua:
eğitimin,
ilginin,
sorumluluğun
yerine geçmez.
Anne baba:
dua eder
ve aynı zamanda:
çocuğunu korur,
eğitir,
örnek olmaya çalışır.
Yani İslam’daki tevekkül:
dua + sorumluluk
birlikteliğidir.
Bir Çocuğu Şeytandan Korumak Ne Demektir
Bunu yalnızca metafizik bir koruma formülü olarak görmek eksik olabilir.
Çocuğu kötülükten korumanın pratik boyutu da vardır.
Ona:
doğruyu öğretmek,
iyi örnek olmak,
ahlaki sınırlar kazandırmak,
vicdan geliştirmesine yardımcı olmak
da bu koruma çabasının parçasıdır.
Anne baba dua eder.
Ama çocuğun dünyasını da şekillendirir.
Bu nedenle manevi korunma yalnızca sözel dua değil:
ahlaki eğitim
meselesidir.
Allah Bir Çocuğu Korursa O Çocuk Hiç Günah İşlemez mi
Koruma kavramını mekanik biçimde anlamamak gerekir.
İnsan özgür iradeye sahip bir varlıktır.
Allah’ın koruması:
hidayet,
yardım,
rahmet,
kötülükten uzaklaştırma
şeklinde anlaşılabilir.
Fakat insan hayatı yine imtihan alanıdır.
Burada Meryem’in özel seçilmişliği ilerleyen ayetlerde daha açık biçimde anlatılacaktır.
Bu nedenle ayetteki dua:
genel insan hayatının bütün irade sorunlarını ortadan kaldıran otomatik bir garanti olarak görülmemelidir.
35. ve 36. Ayetler Birlikte Okunduğunda Nasıl Bir Dönüşüm Görülür
- ayette anne:
“Karnımdakini sana adadım.”
demişti.
Bir planı vardı.
- ayette çocuk doğar.
Ama sonuç beklediği gibi değildir:
kızdır.
Burada iki aşamalı bir teslimiyet vardır.
İlk teslimiyet:
geleceği Allah’a adamak.
İkinci ve daha zor teslimiyet:
gelecek kendi beklediğin gibi çıkmadığında da Allah’a güvenmek.
Belki gerçek teslimiyet tam olarak ikinci aşamada sınanır.
İnsan Beklentisi Gerçekleşmediğinde Allah’a Olan Güveni Nasıl Sınanır
İnsan dua ederken çoğu zaman zihninde bir sonuç vardır.
Şunu ister.
Şöyle olsun ister.
Şu kişiyle evlenmek ister.
Şu işe girmek ister.
Şu çocuğu bekler.
Ama hayat farklı sonuç verebilir.
İşte o zaman insanın önünde iki ihtimal vardır:
“Benim istediğim olmadı, demek ki her şey kötü.”
veya:
“Ben bütün sonucu bilmiyorum.”
İmrân’ın eşinin hikâyesi ikinci ihtimalin olağanüstü örneklerinden biridir.
Çünkü onun beklediği ile aldığı farklıdır.
Ama aldığı şey, beklediğinden tarihsel olarak çok daha büyük bir anlama sahip olacaktır.
Hayatımızdaki En Büyük Hayal Kırıklığı Aslında Bilmediğimiz Bir İyiliğin Başlangıcı Olabilir mi
Âl-i İmrân 36’nın insanı ulaştırdığı en derin sorulardan biri budur.
İmrân’ın eşi bir şey beklemiştir.
Sonuç farklı çıkmıştır.
İnsan gözüyle bakıldığında belki:
plan bozulmuştur.
Fakat Kur’an’ın anlatısında aslında plan bozulmamıştır.
Çok daha büyük bir hikâye başlamıştır.
Doğan çocuk:
Meryem’dir.
Meryem büyüyecektir.
Allah tarafından özel biçimde seçilecektir.
Ve onun hayatından Hz. Îsâ’nın olağanüstü doğum hikâyesi başlayacaktır.
Bu bize çok büyük bir epistemik tevazu öğretir:
Bir olayın bugünkü görünüşünü biliyoruz; bütün sonucunu bilmiyoruz.
Bugün:
“Olmadı.”
dediğimiz şey,
yarın:
“İyi ki böyle olmuş.”
dediğimiz bir sonuca dönüşebilir.
Elbette her acının ardından dünyada mutlaka büyük bir ödül geleceğini söyleyemeyiz.
Kur’an böyle basit bir garanti vermez.
Fakat şunu öğretir:
İnsan kendi sınırlı bilgisini nihai hüküm zannetmemelidir.
Belki insanın hayatındaki en zor dua şudur:
“Allah’ım, benim istediğimi ver.”
değil;
“Allah’ım, benim göremediğim yerde de sana güvenebilmemi sağla.”
İmrân’ın eşi tam da bunu yaşamaktadır.
Beklediği çocuk gelmez.
Ama doğan çocuğu reddetmez.
Ona isim verir.
Onu Allah’a emanet eder.
Ve gelecek nesli için dua eder.
İşte teslimiyetin büyüklüğü burada ortaya çıkar:
Hayat bizim planımızı değiştirdiğinde sevgimizi ve güvenimizi değiştirmemek.
