Nahl Suresi 12. Ayette “Geceyi, Gündüzü, Güneşi ve Ayı Sizin Hizmetinize Verdi; Yıldızlar da O’nun Emrine Boyun Eğmiştir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Nahl Suresi 12. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin Arapçası şöyledir:وَسَخَّرَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ ۖ وَالنُّجُومُ مُسَخَّرَاتٌ بِأَمْرِهِ ۗ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ
Okunuşu:
“Ve sehhara lekumu’l-leyle ve’n-nehâra ve’ş-şemse ve’l-kamer. Ve’n-nucûmu musahharâtun bi-emrih. İnne fî zâlike le-âyâtin li-kavmin ya‘kılûn.”
Genel anlamı:
“Geceyi, gündüzü, güneşi ve ayı sizin hizmetinize verdi. Yıldızlar da O’nun emrine boyun eğmiştir. Şüphesiz bunda aklını kullanan bir topluluk için ayetler vardır.”
Ayet insanın her gün karşılaştığı fakat çoğu zaman sıradanlaştırdığı büyük bir düzeni gösterir. Gece gelir, gündüz gelir, güneş doğar, ay görünür, yıldızlar gökyüzünde belirir. İnsan bu düzeni o kadar sürekli görür ki olağanüstülüğünü unutabilir. Kur’an ise tam tersine alışılmış olanı tekrar görünür kılar ve insana: “Bütün bu düzen üzerinde aklını kullan.” der.
“Sehhara Lekum” Yani “Sizin Hizmetinize Verdi” Ne Anlama Gelir
Ayette geçen “sehhara”, bir şeyi belirli bir düzene bağlı kılmak, kullanıma elverişli hâle getirmek veya onun faydasını insanın erişimine sunmak anlam alanına sahiptir.Bu nedenle:
“Güneş tamamen insanın emrindedir.”
gibi anlaşılmamalıdır.
İnsan güneşe emir veremez. Güneşi durduramaz, doğuş saatini keyfine göre değiştiremez veya ayın hareketlerini yönetemez. Buradaki mesaj, gök düzeninin insan hayatının devamına uygun faydalar taşımasıdır.
Güneş ışık ve enerji sağlar, gece dinlenme için ortam oluşturur, ay ve gök düzeni zamanın ölçülmesinde tarih boyunca rol oynar. Tes-hir, insanın mutlak hâkimiyeti değil; yaratılmış düzenin insana fayda sağlayacak biçimde işlemesidir.
Gece Neden Bir Nimet Olarak Anlatılır
Modern şehir hayatında gece bazen yalnız “gündüzün karanlık kısmı” gibi görülür. Oysa insan biyolojisi açısından gece son derece önemlidir.Uyku, dinlenme ve biyolojik ritimler gece-gündüz döngüsüyle yakından ilişkilidir. İnsan bedenindeki birçok süreç belirli zaman ritimleri içinde işler. Kur’an burada bunların teknik biyolojisini anlatmaz; fakat geceyi insan hayatına hizmet eden düzenin bir parçası olarak gösterir.
Gece yalnız karanlık değildir; dinlenme, sakinlik ve gündüzün yoğunluğundan geri çekilme imkânıdır.
Bu da insana sürekli faaliyet hâlinin doğal olmadığını hatırlatır.
Dinlenmek Tembellik midir
Hayır.İnsan makine değildir. Sürekli çalışan, hiç uyumayan ve hiç yorulmayan bir varlık olarak yaratılmamıştır.
Modern dünyada bazen insanın değeri:
Ne kadar çalıştığı.
Ne kadar üretim yaptığı.
Ne kadar az uyuduğu.
üzerinden ölçülmeye çalışılır.
Oysa bedenin dinlenme ihtiyacı vardır. Dinlenmek, sorumluluktan kaçış olmadığı sürece hayat düzeninin doğal parçasıdır.
Geceyi nimet olarak görmek, insanın kendi bedeninin sınırlarına saygı duyması açısından da önemlidir.
Gündüzün Nimeti Nedir
Gündüz:Çalışma.
Hareket.
Üretim.
Seyahat.
Sosyal hayat.
için doğal bir ortam oluşturur.
Güneş ışığı insanın çevresini görmesini kolaylaştırır ve dünya üzerindeki hayatın büyük kısmı güneş enerjisine bağlıdır.
Kur’an’ın gece ve gündüzü birlikte zikretmesi, hayatın yalnız çalışmak veya yalnız dinlenmekten oluşmadığını düşündürür.
Denge vardır.
Çalış.
Ama dinlen.
Üret.
Ama bedenini tüketme.
Gece ile gündüzün birbirini tamamlaması gibi insan hayatında da faaliyet ile dinlenmenin birbirini tamamlaması gerekir.
Güneşin İnsan Hayatındaki Önemi Nedir
Güneş, yeryüzündeki hayatın temel enerji kaynaklarından biridir.Bitkiler güneş enerjisinden yararlanır. İklim sistemleri onun enerjisiyle şekillenir. Su döngüsü, sıcaklık dengeleri ve birçok doğal süreç güneşle bağlantılıdır.
Bugün bunu bilimsel olarak çok daha ayrıntılı biliyoruz.
Fakat Nahl 12’nin amacı:
Güneşin kütlesini.
çekirdek füzyonunu.
ışınım spektrumunu.
teknik olarak öğretmek değildir.
Ayet insanı daha temel soruya çağırır:
“Her gün üzerinde yaşadığın bu büyük düzeni hiç düşünüyor musun?”
Güneşin Bilimsel Olarak Açıklanması Allah İnancını Gereksiz mi Kılar
Hayır.Bilim bize güneşin:
Nasıl enerji ürettiğini.
Işığın dünyaya nasıl ulaştığını.
Yıldızların nasıl oluştuğunu.
araştırabilir.
Bunları öğrenmek Allah’a imanla zorunlu olarak çelişmez.
Mümin açısından bilim:
Yaratılmış düzenin mekanizmasını anlamaya çalışır.
Vahiy ise insanı:
Bu düzenin nihai kaynağı.
anlamı.
ve insanın sorumluluğu.
üzerinde düşünmeye çağırır.
Mekanizmayı bilmek, yaratıcı sorusunu otomatik olarak ortadan kaldırmaz.
Ayın İnsan Hayatındaki Yeri Nedir
Ay, insanlık tarihinde:Takvimlerin oluşturulmasında.
Ayların hesaplanmasında.
gece yolculuklarında.
denizcilikte.
ve kültürel hayatta.
önemli olmuştur.
İslamî takvim de ayın evreleriyle ilişkilidir.
Ramazan, hac gibi ibadet zamanlarının belirlenmesinde ay takvimi önem taşır.
Ancak ayın dinî veya takvimsel önemi:
Ayın bağımsız ilahî güç taşıdığı
anlamına gelmez.
Ay da yaratılmıştır.
Kendisine ibadet edilmez; Allah’ın yaratılışındaki bir işaret olarak görülür.
Ay İnsanların Kaderini Etkiler mi
Ayın fiziksel dünyada gerçek etkileri vardır. Örneğin gelgitlerle ilişkisi bilimsel olarak bilinir.Fakat buradan:
“Ayın konumu benim evliliğimin, para durumumun veya kaderimin ayrıntılarını belirliyor.”
sonucu çıkmaz.
Fiziksel etki ile astrolojik kader iddiası birbirinden farklıdır.
Ayın kütle çekim etkisi bilimsel olarak incelenebilir.
Ama:
“Dolunay olduğu için bugün şu kişiyle kavga edeceksin.”
gibi kişisel kader iddiaları başka bir alandır ve sağlam bilimsel delil gerektirir.
Kur’an güneş ve ayı Allah’ın emrine bağlı yaratılmışlar olarak sunar; bağımsız kader yöneticileri olarak değil.
Yıldızların “Allah’ın Emrine Boyun Eğmesi” Ne Anlama Gelir
Ayette:“Ve’n-nucûmu musahharâtun bi-emrih.”
yani:
“Yıldızlar da O’nun emrine boyun eğmiştir.”
buyurulur.
Bu ifade yıldızların:
Allah’tan bağımsız ilahlar olmadığını.
kendi başlarına mutlak güç taşımadığını.
yaratılmış düzene bağlı olduğunu.
anlatır.
Eski toplumlarda yıldızlar ve gök cisimleri bazen tanrısal güçlerle ilişkilendirilmişti. Kur’an’ın tevhid anlayışı buna açık sınır koyar:
Yıldız yaratılmıştır; Yaratan değildir.
Astronomi ile Astroloji Arasındaki Fark Nedir
Astronomi:Gök cisimlerini bilimsel yöntemlerle inceler.
Yıldızların:
Hareketini.
yapısını.
uzaklığını.
oluşumunu.
fiziksel özelliklerini.
araştırır.
Astroloji ise gök cisimlerinin insanların karakterlerini veya gelecekte yaşayacakları olayları belirlediği iddiasıyla ilgilidir.
Bunlar aynı şey değildir.
Gökyüzünü bilimsel olarak araştırmak değerlidir; yıldızlara bağımsız kader tayin eden güç vermek ise tevhid açısından problemli olabilir.
Bu ayrım özellikle önemlidir.
Burçlara Bakmak Dinî Açıdan Neden Problemli Olabilir
Bir insan burçlara eğlence amacıyla bakabilir ve hiçbir ciddi inanç taşımadığını söyleyebilir. Fakat mesele burca:Gerçek kader bilgisi.
Kesin gelecek haberi.
kişiliği belirleyen değişmez güç.
atfetmeye başladığında değişir.
Örneğin:
“Ben böyleyim çünkü şu burçtayım, değiştiremem.”
demek insanın sorumluluğunu zayıflatabilir.
Daha ileri aşamada:
“Yıldızlar bana şu olayın kesin gerçekleşeceğini söylüyor.”
gibi gayb iddiaları ortaya çıkabilir.
Kur’an’ın tevhid öğretisinde yıldızlar Allah’ın emrindeki yaratılmışlardır; Allah’tan bağımsız gayb kaynakları değildir.
Yıldız Haritası İnsan Karakterini Kesin Belirler mi
Bir insanın karakteri son derece karmaşık bir yapıdır.Genetik.
Aile.
Çevre.
Eğitim.
yaşantılar.
kişisel seçimler.
gibi birçok etkenden söz edilebilir.
Doğum anında gökyüzündeki gezegen ve yıldız konumlarının insan karakterini kesin biçimde belirlediğine dair güçlü bilimsel kanıt bulunmadığı için böyle iddiaları kesin gerçek gibi sunmamak gerekir.
Dahası dinî açıdan insan:
Ahlaki sorumluluğu bulunan bir varlıktır.
“Benim burcum böyle, o yüzden öfkeliyim.” demek sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
Kişilik açıklaması, ahlaki mazerete dönüşmemelidir.
Gece ve Gündüzün Düzeni Tesadüfen İşliyor Demek mi, Allah’ın Emri Demek mi
Bu iki ifade her zaman birbirine rakip olarak kurulmak zorunda değildir.Bilim:
Dünya’nın dönüşünü.
Güneş etrafındaki hareketini.
eksen eğikliğini.
fizik yasalarını.
açıklar.
Mümin ise bütün bu düzenin Allah’ın yaratması içinde gerçekleştiğini söyler.
Bu yüzden:
“Gece-gündüz dünyanın dönüşüyle oluşuyor.”
demek Allah’ı inkâr etmek değildir.
Aynı şekilde:
“Allah gece ve gündüzü yaratmıştır.”
demek de bilimsel mekanizmanın yok sayılması anlamına gelmez.
Biri mekanizmayı açıklar; diğeri yaratılışın nihai kaynağına dair teolojik açıklamadır.
“Sizin Hizmetinize Verdi” İfadesi Doğayı Sınırsızca Kullanma Hakkı Verir mi
Hayır.Bu önemli bir ayrımdır.
İnsan:
Güneş enerjisinden.
topraktan.
sudan.
hayvanlardan.
bitkilerden.
yararlanabilir.
Ama:
“Hepsi benim için, istediğim kadar yok ederim.”
sonucu çıkarılamaz.
Çünkü insanın yararlanma imkânı sorumlulukla birlikte düşünülmelidir.
Bir ormanı kullanmak başka.
Ormanı geri dönülmez biçimde yok etmek başka.
Suyu kullanmak başka.
Kirletmek başka.
Hayvanlardan yararlanmak başka.
Eziyet etmek başka.
Tes-hir, sınırsız sömürü ruhsatı değildir.
“Aklını Kullanan Bir Topluluk İçin Ayetler Vardır” Ne Demektir
Ayetin sonunda:“Li-kavmin ya‘kılûn.”
yani:
“Aklını kullanan bir topluluk için.”
buyurulur.
Bir önceki ayette:
“Düşünen bir topluluk.”
ifadesi vardı.
Burada ise akletme vurgulanır.
Bu çok önemlidir.
Kur’an insana:
“Gökyüzüne bak ama düşünme.”
demez.
Tam tersine:
Bak.
Karşılaştır.
Bağlantı kur.
Aklını işlet.
der.
Dinî iman ile akıl düşman gibi sunulmamalıdır.
Akıl vahyin muhatabıdır.
Akıl Tek Başına Her Şeyi Çözebilir mi
İnsan aklı çok güçlüdür.Bilim üretir.
Teknoloji geliştirir.
Felsefe yapar.
Ama sınırlıdır.
İnsan bütün varlığı bilmez.
Geleceğin tamamını bilmez.
Gaybın tamamını bilemez.
Kendi zihninin bütün işleyişini bile tam çözmüş değildir.
Bu nedenle Kur’an aklı kullanmayı överken insanı:
“Aklın mutlak ve yanılmazdır.”
diye ilahlaştırmaz.
Sağlıklı yaklaşım:
Aklı sonuna kadar kullan; ama sınırını da bil.
Bu, aklı küçültmek değil gerçek yerinde değerlendirmektir.
Nahl Suresi 11 ve 12. Ayetler Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Nahl 11’de:Toprak.
Ekin.
Zeytin.
Hurma.
Üzüm.
anlatılmıştı.
Nahl 12’de ise:
Gece.
Gündüz.
Güneş.
Ay.
Yıldızlar.
anlatılır.
Yani Kur’an bakışı:
Yeryüzünden gökyüzüne
taşır.
Ve her iki yerde de insanı düşünmeye çağırır.
Bir sonraki ayet olan Nahl Suresi 13. ayette, yeryüzündeki farklı renk ve türlerde yaratılmış varlıklara dikkat çekilecek ve şöyle buyurulacaktır: “Yeryüzünde sizin için farklı renklerde yarattığı şeyleri de hizmetinize verdi. Şüphesiz bunda öğüt alan bir topluluk için bir ayet vardır.” Bu ayeti ele alırken özellikle renk ve tür çeşitliliği, doğadaki farklılıkların değeri, biyolojik çeşitliliği ‘üstün ırk’ veya insan gruplarıyla yanlış biçimde ilişkilendirmemek, renklerin yaratılıştaki estetik boyutu, çeşitliliğin tekdüzelik olmadan düzen oluşturabilmesi ve ‘öğüt almak’ ile yalnız bilgi sahibi olmak arasındaki fark üzerinde dikkatle durmak gerekecektir.
Sonuç: Nahl Suresi 12. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Nahl Suresi 12. ayet insanın başını kaldırıp gökyüzüne bakmasını ister.Gece.
Gündüz.
Güneş.
Ay.
Yıldızlar.
Bunların hepsi o kadar tanıdık ki insan bazen artık gerçekten görmez.
Güneş doğuyor.
Normal.
Akşam oluyor.
Normal.
Ay çıkıyor.
Normal.
Ama “normal” dediğimiz şey çoğu zaman yalnız sürekli tekrarlandığı için alıştığımız olağanüstü bir düzendir.
Kur’an insanın bu alışkanlığını kırar.
Bize:
“Bir daha bak.”
der.
Güneş her gün doğuyor.
Sen bunu kontrol etmiyorsun.
Dünya dönüyor.
Sen yönetmiyorsun.
Gece geliyor.
Sen emretmiyorsun.
Ayın evreleri değişiyor.
Sen belirlemiyorsun.
İnsan bunların içinde yaşıyor ama sistemin sahibi değil.
Bu farkındalık insanın kibrini azaltabilir.
Modern insan teknoloji sayesinde çok güçlüdür.
Elektrik üretir.
Şehir aydınlatır.
Uydular gönderir.
Uzaya araç yollar.
Bunlar gerçekten büyük başarılardır.
Ama bütün bunlara rağmen insan:
Güneşi yaratmadı.
Dünya’nın dönüşünü başlatmadı.
Fizik yasalarını koymadı.
Bu, insan başarısını küçümsemek değildir.
Başarının gerçek çerçevesini görmektir.
İnsan çok şey yapabilir.
Ama mutlak değildir.
Bu ayrım insanı hem özgüvenli hem mütevazı yapabilir.
Nahl 12’nin başka büyük mesajı ritimdir.
Hayat ritim üzerine kuruludur.
Gece ve gündüz.
Uyku ve uyanıklık.
Çalışma ve dinlenme.
İnsan bu ritmi tamamen bozduğunda kendi bedenini zorlayabilir.
Bugün ekranlar sayesinde geceyi gündüze çevirmek mümkün.
İnsan sabaha kadar çalışabilir.
Sosyal medyada kalabilir.
Oyun oynayabilir.
Ama biyolojik beden hâlâ dinlenme ister.
Bu yüzden teknoloji:
Geceyi ortadan kaldırmış değildir.
Yalnız insanın geceyi kullanma biçimini değiştirmiştir.
Nahl 12 burada modern insana çok güçlü bir soru sorabilir:
Hayatındaki doğal ritimleri ne kadar koruyorsun?
Sürekli çalışma kültürü insanı başarılı gösterebilir.
Ama tükenmişlik de doğurabilir.
İnsan:
Günde saatlerce çalışıyor.
Uyku azalıyor.
Dinlenme azalıyor.
Sonra:
“Niye yoruldum?”
diyor.
Çünkü beden yaratılmıştır.
Sınırı vardır.
Gece bunun hatırlatıcısıdır.
Dinlenme insanın kusuru değil, yaratılışının parçasıdır.
Ayetin güneş ve ay vurgusu aynı zamanda insanın zaman bilincini düşündürür.
Günler geçiyor.
Aylar geçiyor.
Yıllar geçiyor.
Güneş her doğduğunda insan ömründen bir gün daha başlıyor.
Her gece bir gün kapanıyor.
Bu düşünce insanı karamsarlığa değil bilinçli yaşamaya yöneltebilir.
Zaman:
Sınırsız değildir.
Bir insan:
“Bir gün yaparım.”
der.
Yıllar geçer.
“Bir gün ararım.”
“Bir gün özür dilerim.”
“Bir gün başlarım.”
Sonra fırsat kalmayabilir.
Gece ve gündüz yalnız astronomik olay değil; insan hayatının akıp gittiğinin ölçüleridir.
Bu nedenle Nahl 12’nin zamanı gösteren gök düzeni insana:
Bugünü doğru kullan.
mesajını düşündürebilir.
Ancak bu:
Sürekli üret.
Hiç dinlenme.
anlamına gelmez.
Tam tersine zamanı iyi kullanmak:
Çalışmayı.
Dinlenmeyi.
Aileyi.
ibadeti.
öğrenmeyi.
dengelemektir.
Ayetin başka büyük mesajı gök cisimlerini ilahlaştırmamaktır.
İnsanlık tarihinde güneşe tapan toplumlar oldu.
Aya kutsal güç veren inançlar oldu.
Yıldızlara kader belirleyen ilahî güçler atfedildi.
Nahl 12 açık biçimde:
Bunların Allah’ın emrine bağlı olduğunu
söyler.
Bu, tevhidin kozmik boyutudur.
Güneş ne kadar büyük olursa olsun:
İlah değildir.
Bir yıldız dünyadan milyonlarca kat büyük olabilir.
Ama büyüklük:
İlahlık değildir.
Fiziksel büyüklük ile metafizik ilahlık aynı şey değildir.
Bu önemli bir ayrımdır.
İnsan devasa bir yıldız gördüğünde hayran olabilir.
Ama ibadet etmez.
Çünkü yıldız:
Yaratılmıştır.
Ayet burada insanın hayranlık duygusunu tevhide yönlendirir.
Yaratılmışa hayran ol.
Ama Yaratan ile karıştırma.
Bu denge doğanın tümü için geçerlidir.
Dağa hayran ol.
Denize hayran ol.
Gökyüzüne.
Güneşe.
Ama hiçbirini Allah’ın yerine koyma.
Nahl 12’nin astroloji açısından mesajı da burada önem kazanır.
İnsan geleceğini bilmek ister.
Bu çok insani bir arzudur.
Para ne olacak?
Aşk?
Sağlık?
İş?
Bu belirsizlik bazen insanı:
Burçlara.
fal yorumlarına.
yıldız haritalarına.
yöneltebilir.
Fakat burada ciddi bir sınır vardır.
Yıldızlar:
Allah’ın emrindeki yaratılmışlarsa, onların insan kaderini Allah’tan bağımsız biçimde yönetmesi düşünülemez.
Bir yıldızın fiziksel etkisi olabilir.
Işığı gelir.
Kütle çekimi vardır.
Ama:
“Bu yıldız yüzünden sen üç ay sonra evleneceksin.”
başka bir iddiadır.
Böyle bir iddianın güçlü delile ihtiyacı vardır.
Ve gayb bilgisi gibi sunulması dinî açıdan ayrıca problem oluşturabilir.
Burçların başka bir tehlikesi insanın ahlaki sorumluluğunu zayıflatabilmesidir.
Birisi:
“Ben Koç’um, sinirliyim, yapacak bir şey yok.”
diyor.
Başka biri:
“Ben şu burcum, sadakat bende olmaz.”
diyor.
Bu yaklaşım insanın değişme gücünü küçültür.
İnsan:
Öfkesini yönetebilir.
Karakterini geliştirebilir.
Alışkanlığını değiştirebilir.
Tövbe edebilir.
Kendini eğitebilir.
Doğum tarihi insanın ahlaki kaderine zincir vurmaz.
Nahl 12’nin bir başka önemli mesajı akıl kullanma çağrısıdır.
Ayet:
“Aklını kullanan bir toplum için ayetler vardır.”
diyor.
Bu ifade din adına düşünmeyi bırakmanın ne kadar yanlış olduğunu gösterir.
İnsan bazen:
“Sorgulama, sadece inan.”
diyebilir.
Oysa Kur’an defalarca:
Düşün.
Aklet.
Bak.
İbret al.
der.
Bu, her şeyi akılla tamamen çözebileceğimiz anlamına gelmez.
Ama inancın aklı kapatma projesi olmadığını gösterir.
Sağlıklı dinî hayat:
Soruyu korkuyla susturmaz.
Ciddi soruya ciddi cevap arar.
Bilmediği yerde:
“Bilmiyorum.”
diyebilir.
Delili değerlendirir.
İnsan yorumunu vahyin kendisiyle eşitlemez.
Bu çok önemli bir epistemik ahlaktır.
Bir âlim bir şey söyledi.
Saygı duy.
Ama:
“Delili nedir?”
diye sorabilirsin.
Bir internet videosu:
“Kur’an’da NASA’nın keşfettiği şu şey açıkça yazıyor.”
diyor.
Kontrol et.
Kelimenin gerçekten o anlama gelip gelmediğine bak.
Bağlamı oku.
Çünkü akletmek yalnız inanmayana değil inanana da görevdir.
Nahl 12’nin başka bir büyük mesajı bilimin değeridir.
Güneşi araştır.
Ayı araştır.
Yıldızları araştır.
Evreni incele.
Bunlar:
Allah’a meydan okumak değildir.
Mümin için Allah’ın yarattığı düzeni öğrenmektir.
Bilim insanı:
Yıldızın yaşını hesaplıyor.
Bu Allah’ı küçültmez.
Bir gezegen keşfediyor.
Bu vahyi tehdit etmez.
Tam tersine yaratılış hakkında daha fazla bilgi ortaya çıkar.
Din ile bilimi sürekli savaş hâline sokmak gerekmez.
Gerçek çatışma bazen:
Bilimin alanını aşarak metafizik kesinlik iddia etmesi.
veya din yorumunun bilimsel veriyi haksız yere reddetmesi.
noktasında çıkar.
Her alanın yöntemini bilmek gerekir.
Bilim:
Gözlem.
deney.
hesap.
üzerinden çalışır.
Vahiy:
İlahî rehberlik iddiası taşır.
İnsan bunların ilişkisini düşünürken ne bilimi din kitabına ne Kur’an’ı astronomi ders kitabına çevirmelidir.
Nahl 12’nin “teshir” kavramı çevre ahlakı açısından da güçlüdür.
İnsan:
“Bunlar benim hizmetime verilmiş.”
deyip dünyayı sınırsızca tüketebilir.
Bu yanlış bir sonuç olur.
Çünkü hizmete verilme:
Sahipsiz bırakılma
değildir.
İnsan doğayı kullanırken sonuçlarını da taşır.
Fosil yakıt kullanıyor.
Atmosfer etkileniyor.
Orman kesiyor.
Toprak ve ekosistem etkileniyor.
Nehir kirletiyor.
İnsanlar ve hayvanlar etkileniyor.
Bu nedenle doğanın insana fayda sağlaması, insanın ona karşı sorumluluğunu azaltmaz; artırır.
Bize sunulan şey ne kadar büyükse kötü kullanımın sonucu da o kadar büyük olabilir.
Güneş enerjisinin kullanımı buna güzel örnektir.
İnsan güneşi kontrol etmiyor.
Ama güneşten gelen enerjiyi teknolojiyle değerlendirebiliyor.
Bu insan zekâsının başarısıdır.
Böylece Nahl 12’nin:
“Güneşi sizin hizmetinize verdi.”
ifadesi modern insanda yeni tefekkürler uyandırabilir.
Fakat yine:
“Bu ayet kesin güneş panellerini haber veriyor.”
demek doğru olmaz.
Ayetin anlamı daha geniş ve kalıcıdır.
İnsan farklı çağlarda güneşten farklı biçimlerde yararlanır.
Ama güneşin kendisi Allah’ın yaratması olarak kalır.
Nahl 12’nin başka bir mesajı insanın evrendeki yeridir.
İnsan gökyüzüne bakıyor.
Yıldızlar.
Galaksiler.
Devasa mesafeler.
Böyle bir manzara insanı iki uçtan koruyabilir.
Birinci uç:
“Ben hiçbir şeyim, hayatımın hiçbir değeri yok.”
Bu doğru değildir.
Kur’an insanı sorumlu ve değerli muhatap kabul eder.
İkinci uç:
“Her şey benim etrafımda dönüyor.”
Bu da doğru değildir.
İnsan değerli.
Ama evrenin mutlak merkezi ve sahibi değil.
Bu denge:
Değer + tevazu
oluşturur.
İnsan küçük olabilir.
Ama sorumluluğu büyüktür.
Bu perspektif ego üzerinde çok güçlü olabilir.
Bir insan küçük bir tartışmada:
“Dünya başıma yıkıldı.”
hissedebilir.
O an acısı gerçek olabilir.
Ama bazen gece gökyüzüne bakmak insana:
“Bu yaşadığım önemli ama bütün varlık bundan ibaret değil.”
hissini verebilir.
Bu, acıyı küçümsemek değildir.
Perspektif kazandırmaktır.
Nahl 12’nin başka bir önemli boyutu gece karanlığı ile korku arasında kurulan ilişkinin dengelenmesidir.
İnsan tarih boyunca karanlıktan korkmuş olabilir.
Fakat gece yalnız korku değildir.
Dinlenme.
Sessizlik.
tefekkür.
için de imkândır.
Karanlık her zaman kötülük değildir.
Aynı şekilde ışık da her zaman otomatik iyilik anlamına gelmez.
Kur’an’daki bazı ışık-karanlık mecazlarını fiziksel geceye düşmanlık şeklinde okumamak gerekir.
Gece Allah’ın yarattığı nimettir.
Bu, dinî sembollerle fiziksel gerçekliği birbirine karıştırmamak açısından önemlidir.
Ayetin başka bir mesajı zamanın düzenli oluşudur.
İnsan bugün takvim yapabiliyor.
Saat hesaplıyor.
Astronomik olayları önceden tahmin ediyor.
Bunun sebebi evrende büyük ölçüde düzenli ve hesaplanabilir süreçlerin bulunmasıdır.
Eğer her gün güneş tamamen rastgele bir saatte doğsaydı.
Ayın hareketleri düzensiz olsaydı.
Mevsimler hiçbir düzene sahip olmasaydı.
insan medeniyeti çok daha zor kurulabilirdi.
Düzen, bilimin ve günlük hayatın mümkün olmasının temel şartlarından biridir.
İnsan bu düzeni keşfeder.
Matematikle ifade eder.
Takvim yapar.
Bu, yaratılışı anlamanın bir biçimidir.
Nahl 12’nin:
“Aklını kullanan toplum.”
ifadesi tam da burada çok güçlüdür.
Düzeni gör.
Araştır.
Hesapla.
Ama hesabın arkasında kendi sınırlılığını da unutma.
Bir tutulmanın tarihini saniyesine kadar hesaplayabilmek insan bilgisinin zaferidir.
Ama bu:
“Artık evrenin her sırrını biliyoruz.”
anlamına gelmez.
Bilgi büyüdükçe bilinmeyenin büyüklüğü de görünür hâle gelir.
Bu yüzden gerçek ilim kibir değil tevazu üretebilir.
Nahl 12’nin bütün mesajı bu çerçevede şöyle özetlenebilir: **Geceyi, gündüzü, güneşi, ayı ve yıldızları yalnız fiziksel nesneler olarak görüp onların hayatımızdaki büyük düzenini sıradanlaştırma; fakat onları ilahlaştırıp kader belirleyen bağımsız güçler hâline de getirme. ‘Sizin hizmetinize verdi’ ifadesini doğayı sınırsızca tüketme ruhsatı olarak anlama. Çünkü ayetin büyük mesajı şudur: Gök cisimleri Allah’ın emrine bağlı yaratılmışlardır; insan onlardan yararlanır, onları araştırır ve düzenlerinden faydalanır. Fakat gerçek akıl, bilgiyi büyütürken tevazuyu da büyütür; gökyüzünü incelerken yıldızlara kulluk etmez, yaratılışı sömürmeden kullanır ve bütün bu düzeni tefekkür vesilesi hâline getirir.”
Bir sonraki ayet olan Nahl Suresi 13. ayette, yeryüzündeki çeşitliliğe dönülecek ve şöyle buyurulacaktır: “Yeryüzünde sizin için farklı renklerde yarattığı şeyleri de hizmetinize verdi. Şüphesiz bunda öğüt alan bir topluluk için bir ayet vardır.” Bu ayeti ele alırken özellikle “muhtelif renkler” ifadesinin yalnız renk değil çeşitlilik boyutu, doğadaki farklılıkların estetik ve işlevsel değeri, bitki ve hayvan çeşitliliği, renk farklılığını insan grupları arasında üstünlük teorilerine dönüştürmemenin gereği, biyolojik çeşitliliğin korunması ve ‘öğüt alan toplum’ ifadesinin yalnız bilgi edinmek değil bilgiyi ahlaki farkındalığa dönüştürmek anlamı üzerinde dikkatle durmak gerekecektir.
Ve belki Nahl Suresi 12. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur: Her gün doğan güneşi gerçekten görüyor muyuz, yoksa yalnız saat kaç diye mi bakıyoruz? Geceyi dinlenme nimeti olmaktan çıkarıp sürekli ekran ve çalışma zamanı hâline mi getirdik? Yıldızları araştırmak yerine onlardan kişisel kader tahminleri mi üretmeye çalışıyoruz? Bilim ilerledikçe daha mütevazı mı oluyoruz, yoksa “Artık her şeyi biliyoruz” yanılgısına mı düşüyoruz? Doğanın bize fayda sağlamasını onu sınırsızca tüketme hakkı mı sanıyoruz? Ve en önemlisi, Allah “Bunda aklını kullanan bir topluluk için ayetler vardır” diyorsa, gökyüzüne gerçekten aklımızı kullanarak mı bakıyoruz, yoksa alıştığımız için artık hiçbir şey görmüyor muyuz?
