Bakara Suresi 71. Ayette “Musa, ‘Allah Şöyle Buyuruyor: O, Henüz Boyunduruk Altına Alınmamış, Toprağı Sürmeyen, Ekin Sulamayan, Salma, Kusursuz Ve Alacasız Bir İnektir’ Dedi. Onlar, ‘İşte Şimdi Gerçeği Getirdin’ Dediler. Nihayet Onu Kestiler; Fakat Neredeyse Bunu Yapmayacaklardı” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Bakara Suresi 71. Ayette Ne Anlatılmaktadır
Bakara Suresi’nin 71. ayeti, İsrailoğullarına verilen sığır kesme emrinin soru-cevap bölümündeki son aşamayı anlatır.
Önce sadece bir sığır kesmeleri istenmişti.
Sonra yaşını sordular.
Rengi açıklandı.
Ardından daha ayrıntılı biçimde hangi sığırın kastedildiğini yeniden sordular.
Bu ayette artık son özellikler de bildirilir:
Sığır boyunduruk altına alınmamış, tarla sürmemiş, ekin sulamamış, sağlam ve alacasız olacaktır.
Bunun üzerine onlar:
“İşte şimdi gerçeği getirdin.”
derler.
Ve nihayet sığırı keserler.
Fakat Kur’an çok çarpıcı bir ekleme yapar:
“Neredeyse bunu yapmayacaklardı.”
Kıssanın bütün psikolojik ağırlığı neredeyse bu son cümlede toplanır.
“Boyunduruk Altına Alınmamış” Ne Demektir
Ayette tarif edilen hayvan sıradan biçimde tarım işlerinde kullanılan bir sığır değildir.
Yani:
Toprak sürmek için kullanılmamış,
su taşımamış,
ekin sulamamış,
ağır işlerde çalıştırılmamış bir hayvandır.
Burada verilen özellik, daha önceki şartları iyice daraltmaktadır.
Artık sadece belli yaşta ve belli renkte olması yetmez.
Geçmiş kullanım biçimi de belirli olacaktır.
Dolayısıyla sorular arttıkça bulunabilecek sığırın özellikleri giderek daha özel hale gelir.
“Toprağı Sürmeyen Ve Ekin Sulamayan” İfadesi Neden Belirtilmiştir
Bu ifade hayvanın daha önce tarımsal emek için kullanılmadığını gösterir.
Antik toplumlarda sığırlar yalnızca et veya süt için değil, aynı zamanda tarla sürmek ve sulama sistemlerinde çalıştırılmak için de kullanılıyordu.
Ayette ise bunların hiçbirini yapmamış bir hayvan tarif edilmektedir.
Bu ayrıntı, kıssadaki önemli yapıyı sürdürür:
Her yeni soru yeni bir şart doğurmaktadır.
Başlangıçtaki geniş seçim alanı artık son derece daralmıştır.
“Salma” veya “Serbest Bırakılmış” Ne Anlama Gelir
Meallerde ilgili kelime farklı biçimlerde çevrilebilir.
Genel anlamıyla hayvan:
işe koşulmamış, boyunduruk altında çalıştırılmamış, serbest durumda bulunan bir sığırdır.
Burada esas vurgu hayvanın fiziksel olarak başıboş olmasından çok:
insanın onu ağır çalışma için kullanmamış olmasıdır.
Yani henüz belirli amaçlarla yıpratılmamış, doğal kuvvetini koruyan bir hayvan söz konusudur.
“Kusursuz” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayette kullanılan ifade hayvanın:
sağlam, kusursuz ve ayıpsız
olduğunu belirtir.
Bu da şartların bir kez daha daraldığını gösterir.
Artık hayvan:
orta yaşta,
parlak sarı,
bakanların hoşuna giden,
çalıştırılmamış,
sağlam
olmalıdır.
Kıssanın başındaki:
“Bir sığır kesin.”
emrinden ne kadar uzaklaşıldığı burada açık biçimde görülebilir.
Sorular şartları artırmıştır.
Şartlar arttıkça seçenekler azalmıştır.
“Alacasız” Olması Ne Demektir
Ayette ineğin üzerinde başka renkten bir leke bulunmaması da belirtilir.
Yani rengi bütündür.
Daha önce:
“Parlak sarı.”
denilmişti.
Şimdi bunun üzerine:
Başka renkten bir işaret veya leke bulunmayacak.
şartı eklenmiştir.
Böylece tarif neredeyse tek bir hayvanı gösterecek kadar belirginleşir.
Bu da kıssanın temel mantığını tamamlar:
Başlangıçtaki kolaylık, sürekli sorularla giderek daha özel bir göreve dönüşmüştür.
“İşte Şimdi Gerçeği Getirdin” Demeleri Ne Anlama Gelir
Bu cümle kıssanın en düşündürücü ifadelerinden biridir.
Çünkü Musa daha önce de Allah’tan gelen cevapları aktarmıştır.
Yaş konusunda verilen cevap gerçektir.
Renk konusunda verilen cevap gerçektir.
Bir önceki açıklama da gerçektir.
Buna rağmen ancak bütün ayrıntılar verildikten sonra:
“Şimdi gerçeği getirdin.”
derler.
Bu ifade insanın şu psikolojik eğilimini düşündürür:
Kendi tatmin seviyemize ulaşmayan açıklamayı bazen yeterince gerçek kabul etmeyebiliriz.
Oysa gerçeğin eksik olmasıyla bizim ikna olmamamız aynı şey değildir.
Gerçek Daha Önce de Açık Değil miydi
Kıssanın akışına bakıldığında:
Evet.
İlk emir açıktı.
Bir sığır kesilecekti.
Fakat onlar giderek daha fazla belirginlik istediler.
Dolayısıyla:
“Şimdi gerçeği getirdin.”
cümlesi ironik bir anlam da taşır.
Çünkü Musa yeni yeni doğru söylemeye başlamamıştır.
Onların kabul edebilmesi için gereken ayrıntı seviyesi ancak şimdi tamamlanmıştır.
Burada çok önemli bir ayrım vardır:
Hakikatin açık olması ile insanın hakikati kabul etmeye hazır olması aynı şey değildir.
İnsan Neden “Şimdi Anladım” Diyebilmek İçin Bu Kadar Çok Ayrıntı İster
Çünkü ayrıntı sorumluluk alanını küçültür.
Genel bir emir karşısında insanın seçim yapması gerekir.
Seçim ise sorumluluk getirir.
Ama şartlar tamamen belirlenirse kişinin seçme yükü azalır.
Bir anlamda:
“Bana tam olarak ne yapacağımı söyle.”
demek daha güvenli hissettirebilir.
Fakat bunun bedeli vardır.
Özgürlük azalır.
Seçenek azalır.
Esneklik azalır.
Dolayısıyla hayatın ilginç paradokslarından biri ortaya çıkar:
Daha fazla kesinlik isteyen insan, daha az hareket alanına sahip olabilir.
“Nihayet Onu Kestiler” İfadesi Neden Önemlidir
Çünkü bütün kıssa boyunca ertelenen eylem sonunda gerçekleşmiştir.
Başlangıçta yapılması gereken şey basitti:
Sığırı kesmek.
Fakat eylem hemen gerçekleşmedi.
Araya sorular girdi.
Açıklamalar geldi.
Yeni sorular geldi.
Yeni özellikler bildirildi.
Ve sonunda:
yapılması gereken en baştaki şey yapıldı.
Bu çok çarpıcı bir insanlık durumudur.
Bazen uzun bir düşünme sürecinin sonunda yaptığımız şey:
zaten başlangıçta yapmamız gereken şeydir.
“Neredeyse Bunu Yapmayacaklardı” Neden Kıssanın En Sert Cümlelerinden Biridir
Çünkü bu ifade bütün soru sürecinin arkasında yalnızca merak bulunmadığını düşündürür.
Kur’an onların sonunda emri yerine getirdiğini söyler.
Ama hemen ardından:
“Neredeyse yapmayacaklardı.”
ifadesini ekler.
Yani mesele yalnızca doğru hayvanı bulmak değildir.
Ortada güçlü bir:
tereddüt, isteksizlik veya direnç
bulunmaktadır.
Bu nedenle önceki sorular da kıssanın bütünü içerisinde değerlendirildiğinde farklı anlam kazanır.
Soruların bazıları gerçekten açıklama arayışı olsa bile süreç bütünüyle:
eylemi geciktiren bir dirence
dönüşmüştür.
İnsan Yapmak İstemediği Bir Şeyi Neden Sürekli Sorgular
Çünkü açıkça:
“Yapmak istemiyorum.”
demek zor olabilir.
Bunun yerine insan çok daha kabul edilebilir görünen bir yöntem kullanabilir:
“Önce biraz daha bilgiye ihtiyacım var.”
“Şu kısmı netleştirelim.”
“Bir şart daha soralım.”
“Emin olmamız gerekiyor.”
Bütün bunlar bazı durumlarda son derece haklıdır.
Fakat bazen bilinçaltında başka bir amaç vardır:
Eylemi ertelemek.
Bakara kıssası bu nedenle yalnızca dini bir emir karşısındaki davranışı değil, insanın günlük hayatındaki kaçınma mekanizmalarını da düşündürür.
Sürekli Soru Sormak Bir Direnme Biçimine Dönüşebilir mi
Evet.
Soru özünde değerlidir.
Fakat sorunun amacı önemlidir.
İki kişi aynı soruyu sorabilir.
Biri gerçekten anlamak için sorar.
Diğeri harekete geçmemek için sorar.
Dışarıdan bakıldığında sorular aynı görünür.
Fark:
niyettedir.
Bu yüzden düşünsel açıdan şu ölçü kullanılabilir:
Sorduğum sorunun cevabı geldiğinde harekete geçiyor muyum, yoksa hemen yeni bir soru mu üretiyorum?
Eğer her cevap yeni bir erteleme doğuruyorsa sorun artık bilgi eksikliği olmayabilir.
Bakara 71 Erteleme Davranışı Hakkında Ne Söyler
Erteleme çoğu zaman tembellik olarak düşünülür.
Oysa erteleme her zaman hiçbir şey yapmamak değildir.
İnsan bazen son derece meşgul görünerek de erteleyebilir.
Araştırır.
Plan yapar.
Karşılaştırır.
Not alır.
Danışır.
Liste hazırlar.
Ama asıl işi yapmaz.
İşte en tehlikeli erteleme biçimlerinden biri budur:
Eyleme benzeyen hazırlıklarla eylemi geciktirmek.
Bakara 71’in:
“Neredeyse yapmayacaklardı.”
ifadesi bu açıdan çok güçlüdür.
İlahi Emri Zorlaştıran Allah mı, İnsan mı
Kıssanın başlangıcını hatırladığımızda cevap daha anlaşılır hale gelir.
İlk emir:
Bir sığır kesin.
şeklindedir.
Ayrıntılar sonraki sorular üzerine gelir.
Dolayısıyla kıssadan çıkarılan klasik derslerden biri:
Allah’ın geniş bıraktığı alanı gereksiz sorularla daraltmamak
olmuştur.
Burada insanın kendi hayatı açısından çok güçlü bir metafor vardır:
Bazen hayat yeterince basittir.
Fakat biz:
on şart,
yirmi kriter,
otuz ihtimal
ekleriz.
Sonra da:
“Bu iş neden bu kadar zor?”
diye sorarız.
Bazı zorluklar dışarıdan gelmez.
Biz onları üretiriz.
Bakara 71 Mükemmeliyetçiliğin Son Aşamasını mı Gösteriyor
Bir açıdan böyle okunabilir.
Mükemmeliyetçilik şöyle başlayabilir:
“Doğru yapmak istiyorum.”
Bu sağlıklıdır.
Fakat sonra:
“Yanlış yapma ihtimalim sıfır olmalı.”
noktasına dönüşebilir.
Ardından:
“Bir ayrıntı daha.”
“Bir kontrol daha.”
“Bir açıklama daha.”
derken insan hareket edemez hale gelir.
Sonunda bütün kriterler sağlandığında bile:
neredeyse hâlâ başlamaz.
İşte Bakara 71’in sonundaki ifade tam olarak bu noktada çarpıcıdır:
Bütün açıklamalar tamamlanmıştı; ama yine de neredeyse yapmayacaklardı.
Demek ki problem artık bilgi değildi.
Problem:
iradeydi.
67’den 71’e Kadar Olan Ayetlerde Nasıl Bir Süreç Görülmektedir
Bu ayetleri birlikte okuduğumuzda çok güçlü bir zincir ortaya çıkar:
Başlangıç:
Bir sığır kesin.
Sonra:
Kaç yaşında?
Ardından:
Ne renk?
Sonra:
Tam olarak nasıl?
En sonunda:
İşte şimdi anladık.
Ve nihayet:
Kestiler; ama neredeyse yapmayacaklardı.
Bu zincir insan davranışının çok derin bir modelini ortaya koyar:
Basit görev → tereddüt → soru → yeni şart → daha fazla soru → daha fazla şart → daralan seçenekler → geciken eylem.
Belki de kıssanın en güçlü tarafı budur.
Kur’an yalnızca onların ne yaptığını anlatmaz.
İnsanın nasıl direndiğini de gösterir.
Bakara 71’den Günlük Hayata Taşınabilecek En Büyük Ders Nedir
Şu olabilir:
Bir noktadan sonra düşünmek değil, yapmak gerekir.
Araştırmanın zamanı vardır.
Sorunun zamanı vardır.
Danışmanın zamanı vardır.
Kontrolün zamanı vardır.
Ama bunların hiçbirinin amacı sonsuza kadar devam etmek değildir.
Hepsinin amacı:
doğru eyleme ulaşmaktır.
İnsan bazen kendisine şu soruyu sormalıdır:
Şu anda gerçekten hazırlanıyor muyum, yoksa hazırlık görüntüsü altında başlamayı mı erteliyorum?
Bu soru birçok hayat problemini şaşırtıcı biçimde açığa çıkarabilir.
Son Söz Bakara 71 Bize “Hakikat Eksik Değildi, Cesaret Eksikti” mi Diyor
Bakara Suresi’nin 67–71. ayetleri boyunca bir sığırın özelliklerinin giderek ayrıntılandığını görürüz.
Fakat kıssanın sonunda ortaya çıkan asıl mesele sığır değildir.
İnsandır.
Çünkü ilk emir geldiğinde önlerinde geniş bir hareket alanı vardı.
Sordular.
Alan daraldı.
Tekrar sordular.
Daha da daraldı.
Yeniden sordular.
Sonunda neredeyse tek bir seçenek kaldı.
Ve o noktada:
“İşte şimdi gerçeği getirdin.”
dediler.
Oysa gerçek en başından beri oradaydı.
Değişen gerçek değildi.
Onların kabul edebilmesi için istedikleri kesinlik düzeyiydi.
Sonra Kur’an bütün kıssanın üzerine adeta son bir cümle bırakır:
“Onu kestiler; fakat neredeyse yapmayacaklardı.”
Bu ifade insanın kendi hayatına çevrildiğinde rahatsız edici derecede güçlü bir soruya dönüşür:
Kaç konuda aslında yeterince biliyoruz?
Kaç konuda yapılması gereken şey açık?
Kaç konuda cevabı zaten aldık?
Ama hâlâ:
“Biraz daha düşüneyim.”
“Biraz daha araştırayım.”
“Bir şart daha netleşsin.”
diyoruz?
Belki de insanın en büyük yanılgılarından biri şudur:
Karar veremediği her yerde bilgi eksikliği bulunduğunu sanmak.
Oysa bazen eksik olan bilgi değildir.
Cesarettir.
Bazen açıklama değildir.
İradedir.
Bazen yol değildir.
İlk adımdır.
Bakara 71 bu nedenle yalnızca geçmişte kesilen bir sığırı anlatmaz.
İnsanın bütün zamanlarda karşılaşacağı o büyük soruyu önüne koyar:
Gerçekten daha fazla açıklamaya mı ihtiyacın var, yoksa artık yapman gereken şeyi yapmanın zamanı mı geldi?
