Bakara Suresi 72. Ayette “Hani Bir Can Öldürmüştünüz de Bu Konuda Birbirinizle Çekişmiştiniz. Oysa Allah Gizlediğiniz Şeyi Ortaya Çıkaracaktı” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Bakara Suresi 72. Ayette Ne Anlatılmaktadır
Bakara Suresi’nin 72. ayeti, önceki ayetlerde anlatılan inek kesme olayının neden meydana geldiğini açıklamaya başlar.
67–71. ayetlerde İsrailoğullarına bir sığır kesmeleri emredilmiş, onların ise hayvanın yaşı, rengi ve özellikleri konusunda peş peşe sorular sordukları anlatılmıştı.
- ayette ise kıssanın arkasındaki esas olay açığa çıkar:
Fakat katilin kim olduğu bilinmemektedir.
Toplum içinde suçlama ve tartışma başlamıştır.
Kur’an:
“Bu konuda birbirinizle çekişiyordunuz.”
diyerek cinayetten sonra ortaya çıkan toplumsal karmaşayı anlatır.
Ardından çok önemli bir cümle gelir:
“Allah ise gizlediğinizi ortaya çıkaracaktı.”
Böylece kıssanın merkezine artık yalnızca bir hayvan değil, gizlenen bir cinayet ve ortaya çıkarılacak hakikat yerleşir.
Önceki Ayetlerdeki İnek Emrinin Cinayetle İlgisi Nedir
- ayetten itibaren anlatılan sığır kesme emri tek başına anlaşıldığında okuyucu doğal olarak şu soruyu sorabilir:
- ayet bu sorunun cevabını vermeye başlar.
Ardından 73. ayette kesilen sığırın bir parçasıyla öldürülen kişiye vurulması emredilecek ve Allah’ın ölüyü dirilterek gerçeği ortaya çıkarması anlatılacaktır.
Dolayısıyla 67–73. ayetler tek bir bütün olarak okunmalıdır.
Önce yöntem anlatılır.
Sonra yöntemin arkasındaki problem açıklanır.
Bu anlatım tekniği kıssaya güçlü bir merak ve derinlik kazandırır.
“Bir Can Öldürmüştünüz” İfadesi Neden Topluluğa Yöneltilmiştir
Ayette çoğul hitap kullanılması dikkat çekicidir.
Cinayeti fiilen tek bir kişi işlemiş olsa bile olay toplum içinde gerçekleşmiş, ardından suç gizlenmiş ve insanlar birbirlerini suçlamaya başlamıştır.
Kur’an’da zaman zaman bir grubun içinden bazı kişilerin yaptığı eylem, topluluğun tamamına nispet edilerek anlatılabilir.
Burada mesele yalnızca katilin bireysel fiili değildir.
Aynı zamanda toplumun içinde meydana gelen:
cinayet, gizleme, suçlama ve hakikati örtme sürecidir.
Bu nedenle ayetin mesajı bireysel suçtan daha geniş bir toplumsal sorumluluğu da düşündürür.
Ayette Neden Öldürülen Kişinin Kimliği Verilmez
Kur’an burada öldürülen kişinin adını söylemez.
Katilin adını da vermez.
Şehrin, köyün veya olay tarihinin ayrıntıları da anlatılmaz.
Bu durum Kur’an kıssalarının önemli özelliklerinden biridir.
Kur’an çoğu zaman tarihsel ayrıntıyı değil:
ahlaki ve düşünsel merkezi
öne çıkarır.
Çünkü asıl soru:
“Öldürülen kişinin adı neydi?”
değildir.
Asıl mesele:
Bir cinayet nasıl gizlendi ve gizlenmiş gerçek nasıl ortaya çıkarıldı?
sorusudur.
Bu sayede kıssa belirli bir döneme hapsolmaz ve insanlığın ortak davranışlarına hitap eder.
“Birbirinizle Çekişiyordunuz” Ne Demektir
Ayet cinayetten sonra insanların suç konusunda anlaşamadığını bildirir.
Birbirlerini suçlamaya başlamışlardır.
Bir taraf:
“Biz yapmadık.”
der.
Başka biri başkasını suçlar.
İddialar ortaya atılır.
Şüphe büyür.
Gerçek ise görünmez durumdadır.
Böylece cinayet yalnızca bir kişinin ölümüne neden olmaz.
Toplum içinde:
güvensizlik, suçlama ve çatışma
da meydana getirir.
Bu son derece gerçekçi bir insanlık tablosudur.
Çünkü gizlenen suçlar çoğu zaman yalnızca mağdura zarar vermez.
Toplumun birbirine olan güvenini de parçalar.
İnsanlar Neden Suçu Birbirinin Üzerine Atar
Çünkü suçun kabul edilmesi sonuç doğurur.
Sorumluluk getirir.
Ceza getirir.
Utanç doğurabilir.
Statüyü kaybettirebilir.
İnsan bu sonuçlarla karşılaşmamak için bazen gerçeği değiştiremese de:
gerçeğin anlatısını değiştirmeye çalışır.
“Ben yapmadım.”
“O yaptı.”
“Ben orada değildim.”
“Yanlış anlaşıldı.”
“Gerçek öyle değil.”
Bu savunmaların bir kısmı elbette masum insanlar tarafından da kullanılabilir.
Fakat suçlu kişinin zihninde inkâr çok güçlü bir savunma mekanizmasına dönüşebilir.
Bakara 72 tam da bu noktada insanı gerçekle yüzleştirir:
Gerçeği reddetmek, gerçeği ortadan kaldırmaz.
“Allah Gizlediğinizi Ortaya Çıkaracaktı” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayetin en güçlü cümlesi budur.
İnsanların saklamaya çalıştıkları şey Allah’ın bilgisinin dışında değildir.
İnsan:
delili saklayabilir,
hikâyeyi değiştirebilir,
şahitleri yanıltabilir,
suçu başkasına atabilir.
Ama Kur’an’ın teolojik çerçevesinde:
Allah gerçeği bilmektedir.
Dolayısıyla insanın gizlediği şey yalnızca diğer insanlar açısından gizlidir.
Allah açısından bilinmeyen bir gerçek yoktur.
Burada hakikat ile görünürlük arasındaki fark ortaya çıkar.
Bir şeyin görünmemesi, onun gerçek olmadığı anlamına gelmez.
Gizlenen Hakikat Neden İnsan Zihninde Bu Kadar Güçlü Bir Tema Oluşturur
Çünkü insanlar sadece gerçeğin ne olduğuyla değil:
gerçeğin bilinip bilinmediğiyle
de yaşarlar.
Bir suç işleyen kişi, gerçeği kendisi bilir.
Fakat başkalarının bilmemesini ister.
Böylece iki dünya oluşur:
Dışarıdaki anlatı.
İçeride bilinen gerçek.
Bu ikisi birbirinden uzaklaştıkça insan daha fazla enerji harcamaya başlar.
Yalanı korumak gerekir.
Yeni açıklamalar üretmek gerekir.
Çelişkileri kapatmak gerekir.
Gizlenen hakikat böylece ortadan kaybolmaz.
Tam tersine:
onu gizlemek için sürekli yeni çaba gerekir.
Ayet Vicdan Kavramıyla Nasıl İlişkilendirilebilir
Ayet doğrudan psikolojik anlamda vicdan teorisi anlatmaz.
Fakat gizlenen suç ile insanın iç dünyası arasında güçlü bir bağlantı kurulabilir.
Bir insan bir şeyi herkesten gizleyebilir.
Fakat kendi hafızasından tamamen silemeyebilir.
İnsan bazen dış dünyada suçsuz görünürken içeride ne yaptığını bilir.
Bu nedenle ahlak yalnızca:
“Başkaları gördü mü?”
sorusuna indirgenemez.
Daha derin soru şudur:
“Ben ne yaptığımı biliyor muyum?”
Kur’an bunun da ötesinde:
“Allah ne yaptığını biliyor.”
perspektifini getirir.
Hakikati Gizlemekle Hakikati Değiştirmek Arasında Nasıl Bir Fark Vardır
Çok temel bir fark vardır.Bir gerçeği gizleyebilirsiniz.
Fakat yaşanmış olanı geri alamazsınız.
Bir belgeyi saklamak olayın hiç yaşanmadığı anlamına gelmez.
Bir yalan söylemek geçmişi değiştirmez.
Bir suçu inkâr etmek mağduru hayata döndürmez.
Bu nedenle Bakara 72’nin güçlü düşünsel mesajlarından biri şöyle ifade edilebilir:
İnsan algıyı yönetebilir; hakikati yönetemez.
Gerçek, insanların onun hakkında söylediklerinden bağımsız olarak gerçektir.
Bu ilke yalnızca suçlar için değil hayatın birçok alanı için geçerlidir.
Toplumlarda Gerçeğin Gizlenmesi Neden Tehlikelidir
Çünkü gizlenen her büyük gerçek başka sorunlar üretir.
Cinayet gizlenirse şüphe büyür.
Yolsuzluk gizlenirse güven azalır.
Haksızlık gizlenirse mağduriyet devam eder.
Hata gizlenirse aynı hata tekrar edilir.
Bir toplum hakikati korumak yerine görüntüyü korumaya başladığında:
adalet sistemi zayıflar.
Bakara 72’de de cinayetin kendisi kadar ardından gelen:
“birbirinizle çekişmeniz”
önemlidir.
Çünkü gerçek ortaya çıkmadığında herkes potansiyel şüpheli hale gelebilir.
Ayet Adaletle Nasıl İlişkilidir
Adaletin ilk şartlarından biri gerçeğin ortaya çıkarılmasıdır.
Kim yaptı?
Ne oldu?
Kimin hakkı ihlal edildi?
Sorumluluk kime ait?
Bunlar bilinmeden adalet kurulamaz.
Bu nedenle Bakara 72–73 kıssası aynı zamanda:
hakikatin ortaya çıkışı ile adalet arasındaki ilişkiyi
gösterir.
Gerçek gizli kaldığında suçlu korunabilir ve masum insanlar suçlanabilir.
Gerçek ortaya çıktığında ise sorumluluk doğru yere yöneltilebilir.
Dolayısıyla hakikat yalnızca bilgi değildir.
Adaletin temelidir.
İnsan Neden Bazen Gerçeği Bilmek İstemez
Çünkü gerçek her zaman rahatlatıcı değildir.
Bazı gerçekler sorumluluk getirir.
Bazıları insanın kendisi hakkındaki güzel hikâyeyi bozar.
Bazıları sevdiği kişi hakkındaki düşüncesini değiştirir.
Bazıları çıkarlarını tehdit eder.
Bu nedenle insan zihni bazen gerçeği aramak yerine:
inanmak istediği şeyi korumaya
çalışabilir.
Bakara 72 bu noktada sert bir ilke ortaya koyar:
Hakikat bizim hazır olup olmamamıza bağlı değildir.
Biz görmek istemesek de gerçek varlığını sürdürür.
“Herkes İnkâr Ederse Gerçek Değişir mi?” Sorusu Açısından Ayet Ne Söyler
Hayır.
Bir topluluk aynı yalana inanabilir.
Bir suç hakkında herkes farklı bir hikâye anlatabilir.
Bir gerçeğin üstü yıllarca örtülebilir.
Fakat bunların hiçbiri geçmişte gerçekten ne olduğunu değiştirmez.
Bu, felsefi açıdan çok önemli bir ayrımdır:
Hakikat ile çoğunluk görüşü aynı şey değildir.
Bin kişi yanlış bir şeye inanırsa yanlış doğruya dönüşmez.
Bir kişi doğruyu biliyorsa doğru da yanlış hale gelmez.
Bakara 72’de Allah’ın gizleneni ortaya çıkarması, hakikatin insan uzlaşmasına bağımlı olmadığını güçlü biçimde gösterir.
Bu Ayet Günümüz Dünyasındaki Dezenformasyonla İlişkilendirilebilir mi
Doğrudan modern medya hakkında bir ayet değildir.
Fakat ayetin temel ilkesi günümüz için son derece anlamlıdır.
Bugün insanlar:
haberleri değiştirebilir,
görüntüleri bağlamından koparabilir,
sosyal medyada yanlış hikâyeler yayabilir,
algı oluşturabilir.
Böylece bazen görünür olan anlatı ile gerçek olay birbirinden ayrılabilir.
Bakara 72’nin temel sorusu burada yeniden ortaya çıkar:
Bir şeyin çok tekrar edilmesi onu doğru yapar mı?
Hayır.
Gerçeklik, propaganda miktarına göre değişmez.
Bu nedenle sağlıklı bir toplumun görevi anlatılara değil:
kanıta ve hakikate
yaklaşmaya çalışmaktır.
Ayet “Mükemmel Suç Yoktur” mu Diyor
Bunu doğrudan modern polisiye anlamda söylemek ayetin maksadını daraltır.
Fakat teolojik açıdan çok daha güçlü bir şey söylenmektedir:
Allah açısından gizlenmiş suç yoktur.
İnsanlar delilleri bulamayabilir.
Mahkemeler bazen gerçeğe ulaşamayabilir.
Bir suç dünyada çözülemeyebilir.
Fakat Kur’an’ın hesap anlayışında:
hiçbir eylem nihai olarak bilinmez kalmaz.
Bu düşünce ahlaki sorumluluğu yalnızca dünyadaki yakalanma ihtimalinin ötesine taşır.
İnsan:
“Kimse görmedi.”
diyebilir.
Kur’an’ın cevabı ise:
“Görülmedi diye bilinmedi sanma.”
şeklinde özetlenebilir.
67–72. Ayetlere Birlikte Bakıldığında Kıssa Nasıl Değişmektedir
- ayette okuyucu yalnızca:
emrini görür.
68’de yaşı öğreniriz.
69’da rengini.
70’te yeni tereddütleri.
71’de son ayrıntıları ve hayvanın kesilmesini.
72’ye geldiğimizde ise birden:
Bütün bunların arkasında bir cinayet bulunduğunu
öğreniriz.
Bu anlatım çok güçlüdür.
Çünkü başta anlamsız gibi görülebilecek ayrıntılar bir anda yeni bir bağlama oturur.
Kıssa böylece bize başka bir düşünsel ders daha verir:
Bir olayın tamamını bilmeden bazı parçaları anlamsız bulabiliriz.
Bağlam değiştiğinde anlam da derinleşebilir.
Bakara 72’den Çıkarılabilecek En Büyük Hayat Dersi Nedir
Belki şu cümleyle özetlenebilir:
Hakikati gizlemek mümkündür; yok etmek mümkün değildir.
İnsanların bilmediği şeyler olabilir.
Toplumların yıllarca konuşmadığı olaylar olabilir.
Ailelerin sakladığı gerçekler olabilir.
Kurumların örttüğü hatalar olabilir.
Fakat hakikat, bilinmediği dönemde bile hakikattir.
Bu nedenle insanın asıl görevi:
görüntüyü korumak değil, gerçekle yüzleşmektir.
Çünkü gerçek bastırıldığında sorun bitmez.
Sadece ertelenir.
Ve ertelenmiş gerçek bazen ortaya çıktığında çok daha büyük sonuçlar doğurur.
Son Söz Bakara 72 Bize “Gerçek Saklanabilir Ama Yok Edilemez” mi Diyor
Bakara Suresi 72. ayet, kıssanın yönünü bir anda değiştirir.
Artık önümüzde yalnızca kesilmesi gereken bir sığır yoktur.
Bir ceset vardır.
Bir cinayet vardır.
Bir sır vardır.
Birbirini suçlayan insanlar vardır.
Ve bütün bunların üzerinde tek bir cümle vardır:
“Allah gizlediğinizi ortaya çıkaracaktı.”
Bu cümle yalnızca geçmişte yaşanmış bir cinayetin çözülmesini anlatmaz.
İnsanın hakikatle olan bütün ilişkisini sorgular.
Çünkü insan çoğu zaman gerçeğin varlığıyla değil:
başkalarının gerçeği bilip bilmediğiyle
ilgilenir.
“Kimse görmedi.”
“Kimse bilmiyor.”
“Kanıtlayamazlar.”
“Üstü kapandı.”
Fakat bunların hiçbiri:
“Olmadı.”
anlamına gelmez.
Gerçek ile bilinmek birbirinden farklı şeylerdir.
Bir olay yıllarca bilinmeyebilir.
Ama yaşanmıştır.
Bir haksızlık unutulabilir.
Ama yapılmıştır.
Bir yalan herkes tarafından doğru sanılabilir.
Ama yine de yalandır.
Bakara 72 insanı bu nedenle çok temel bir ahlaki gerçekle yüzleştirir:
Hakikat insanların hafızasına, çoğunluğun kanaatine veya suçlunun itirafına bağlı değildir.
Gerçek vardır.
Ve Kur’an’ın dünya görüşünde nihai olarak:
ortaya çıkacaktır.
Belki ayetin bugün bize yönelttiği en ağır soru şudur:
Hayatımızda gerçeği gerçekten düzeltmeye çalıştığımız şeyler mi var, yoksa yalnızca başkalarının o gerçeği öğrenmesini engellemeye mi çalışıyoruz?
Çünkü ikisi arasında insanın bütün ahlaki karakterini belirleyebilecek kadar büyük bir fark vardır.
