Bakara Suresi 58. Ayette “Hani ‘Şu Şehre Girin, Orada Dilediğiniz Yerden Bol Bol Yiyin; Kapıdan Secde Ederek Girin Ve ‘Hıtta’ Deyin Ki Hatalarınızı Bağışlayalım, İyilik Yapanlara Daha Fazlasını Vereceğiz’ Demiştik” İfadesi Ne Anlama Gelir Ve Şehre Giriş, Secde Ve Tevazu, “Hıtta” Kelimesinin Anlamı, Bağışlanma Talebi, Nimete Kavuşurken Kibirlenmemek, Zafer Sonrası Ahlak, İhsan Ve İnsanın Yeni Bir Başlangıca Girerken Geçmiş Hatalarıyla Nasıl Yüzleşmesi Gerektiği Açısından Nasıl Anlaşılmalıdır 
Bakara Suresi 58. Ayet Ne Söyler
Bakara Suresi'nin elli sekizinci ayetinde anlam olarak şöyle buyrulur:
“Hani, ‘Şu şehre girin, orada dilediğiniz yerde bol bol yiyin; kapıdan secde ederek girin ve “Hıtta” deyin ki hatalarınızı bağışlayalım. İyilik yapanlara daha fazlasını vereceğiz.’ demiştik.”
Bu ayette birkaç unsur aynı anda buluşur:
Bir şehre giriş.
Bol rızık.
Tevazu.
Bağışlanma talebi.
İhsan.
Dikkat çekici olan şudur:
İsrailoğullarına yalnız:
“Girin ve nimetlerden yararlanın.”
denmez.
Aynı zamanda:
“Nasıl gireceğiniz de önemlidir.”
mesajı verilir.
Yani nimete ulaşmak kadar nimete hangi ahlakla ulaşıldığı da önemlidir.
Ayetteki “Şehir” Hangi Şehirdir
Kur’an ayetin kendisinde şehrin adını açıkça vermez.
Tefsir geleneğinde farklı görüşler bulunmaktadır.
En yaygın yorumlardan bazıları burayı:
Beytülmakdis/Kudüs
veya:
Eriha
ile ilişkilendirmiştir.
Başka görüşler de aktarılmıştır.
Bu nedenle:
“Ayet kesin olarak şu şehri söylüyor.”
demek yerine, şehrin kimliği konusunda tefsir geleneğinde farklı açıklamalar bulunduğunu belirtmek daha sağlıklıdır.
Kur’an'ın burada asıl vurgusu coğrafi isimden çok şehre hangi bilinçle girileceğidir.
“Orada Dilediğiniz Yerden Bol Bol Yiyin” Ne Anlama Gelir
Bu ifade genişlik ve nimet dilidir.
Daha önce çölde:
men,
selva,
gölge
gibi özel nimetler verilmişti.
Şimdi ise bir şehir hayatının sunduğu daha geniş rızık imkânı söz konusudur.
“Dilediğiniz yerden bol bol yiyin.”
ifadesi Allah'ın nimeti daraltmadığını gösterir.
Fakat aynı ayetin hemen devamında tevazu emri gelmesi önemlidir.
Demek ki bolluk:
kibir hakkı
değildir.
Bolluk da bir sınavdır.
Nimet Arttıkça Şükür Neden Daha Önemli Hâle Gelir
Çünkü kıtlıkta insan nimeti kolay fark eder.
Aç insan yiyeceği görür.
Susuz insan suyun değerini bilir.
Ama bolluk içinde insanın farkındalığı azalabilir.
Böylece:
“Bana verildi.”
duygusu zamanla:
“Zaten benim hakkımdı.”
duygusuna dönüşebilir.
Bu yüzden ayetin mantığı çok anlamlıdır:
Önce bolluk verilir.
Ardından:
“Kapıdan tevazuyla girin.”
denir.
Sanki nimet ile kibir arasına secde konulmaktadır.
“Kapıdan Secde Ederek Girin” Ne Demektir
Buradaki secde ifadesi hakkında farklı yorumlar vardır.
Bazı tefsirlerde gerçek anlamda secde ederek veya eğilerek girme şeklinde anlaşılmıştır.
Bazılarında ise daha genel anlamıyla:
**tevazu,
boyun eğme,
Allah'a teslimiyet**
vurgusu öne çıkarılmıştır.
Her durumda temel mesaj açıktır:
Şehre:
zafer sarhoşluğuyla,
böbürlenerek,
üstünlük taslayarak
değil,
Allah'a karşı alçakgönüllülükle
girin.
Neden Bir Şehre Girerken Tevazu Emredilir
Çünkü insan başarıdan sonra en kolay kibirlenir.
Zorluk içindeyken:
dua eder,
yardım ister,
acizliğini hisseder.
Ama başarı geldiğinde:
“Bunu ben yaptım.”
diyebilir.
Şehir kapısından secdeyle girme emri tam bu psikolojik dönüşümün önüne set çeker.
Zafer anında insanın kendisine şunu hatırlatması gerekir:
“Buraya yalnız kendi gücümle gelmedim.”
Bu, başarının küçümsenmesi değil, başarının mutlaklaştırılmamasıdır.
“Hıtta” Ne Demektir
“Hıtta” kelimesi genel olarak:
“Günahlarımızı üzerimizden kaldır.”
“Bizi bağışla.”
“Hatalarımızı bağışla.”
anlamlarıyla açıklanmıştır.
Kelime, yükün kaldırılması veya günahın düşürülmesi fikrini çağrıştırır.
Dolayısıyla şehir kapısından geçerken yalnız bedenin eğilmesi değil, dilin de:
bağışlanma
istemesi beklenmektedir.
Beden tevazu gösterir.
Dil af ister.
Bu iki unsur birlikte güçlü bir tevbe sahnesi oluşturur.
Neden Zafer Anında Bağışlanma İstenir
Çünkü insan genellikle yenilgide hatalarını düşünür.
Ama ayet çok farklı bir eğitim verir:
Başarı anında da geçmişini unutma.
Şehre giriyorsun.
Rızık var.
Kapılar açılmış.
Tam bu anda:
“Hatalarımızı bağışla.”
de.
Bu, büyük bir ahlaki olgunluktur.
Çünkü başarı insanın geçmiş kusurlarını silmez.
İnsan kazandı diye otomatik olarak haklı olmaz.
Zafer de insanı eleştiriden muaf kılmaz.
Zafer Her Zaman Haklı Olduğumuzu Gösterir Mi
Hayır.
Tarihte kötü insanlar da kazanmıştır.
Zalim ordular da şehirler ele geçirmiştir.
Ahlaksız kişiler de servet ve güç elde etmiştir.
Bu nedenle:
“Kazandım, demek ki Allah benden razı.”
şeklindeki sonuç tehlikelidir.
Başarı ile ahlaki doğruluk aynı şey değildir.
Bakara 58'in kapıda secde ve af talebi istemesi tam da bu yanılsamayı kırar:
Kazandığında bile kendini sorgula.
Fetih Veya Zafer Ahlakı Nasıl Olmalıdır
Ayetin verdiği temel fikir, güce kavuşulduğunda tevazunun korunmasıdır.
Bir toplum yıllarca baskı yaşamış olabilir.
Sonra şehir veya güç elde eder.
Bu durumda iki yol vardır:
İntikam.
Veya:
adalet ve sorumluluk.
Secde ederek girmek, zaferin:
aşağılama,
kibir,
hesapsız güç
üretmemesi gerektiğini düşündürür.
İnsanın gerçek ahlakı bazen düşmanına karşı değil, düşmanını yenebilecek güce ulaştığında ortaya çıkar.
Bağışlanmak İçin Sadece Bir Kelime Söylemek Yeterli Midir
Hayır.
“Hıtta” bir sihirli kelime değildir.
Ayet:
kelime,
tavır,
tevazu
bütünlüğü içinde okunmalıdır.
İnsan dilinden:
“Beni bağışla.”
diyebilir.
Ama davranışında aynı kibir ve haksızlığa devam edebilir.
Bu durumda kelimenin ruhu kaybolur.
Gerçek bağışlanma talebi:
hatasını tanımayı
ve değişmeye yönelmeyi gerektirir.
Secde İle Bağışlanma Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Secde insanın bedenini küçültür.
Tevbe ise egosunu.
İkisi birlikte şu şeyi öğretir:
“Ben hatasız değilim.”
İnsan gerçekten bunu kabul ettiğinde af istemek mümkün olur.
Kibirli insanın tevbe etmesi zordur.
Çünkü tevbe önce:
“Ben yanlış yaptım.”
demeyi gerektirir.
Bu cümle egonun sevmediği bir cümledir.
Belki secde ile tevbenin birleşmesi bu yüzden çok anlamlıdır:
Bedenin eğildiği yerde benlik de eğilmelidir.
“İyilik Yapanlara Daha Fazlasını Vereceğiz” Ne Demektir
Ayette yalnız bağışlama yoktur.
Bir adım daha vardır:
İhsan sahiplerine fazlası.
İhsan:
iyiliği güzel biçimde yapmak,
Allah bilinciyle yaşamak,
iyilikte kalite ve derinlik
gibi anlamlar taşır.
Yani dini hayat yalnız:
“Günahım silinsin.”
düzeyinde kalmaz.
Daha ileri bir hedef vardır:
İyiliği çoğaltmak.
Af geçmişi düzeltir.
İhsan geleceği güzelleştirir.
İhsan İle Sadece Görevi Yapmak Arasında Ne Fark Vardır
Görev:
gerekeni yapmak
olabilir.
İhsan ise:
gerekeni güzel yapmak.
Bir insan borcunu öder.
Bu görevdir.
Ama zor durumda olan borçluya kolaylık gösterir.
Bu ihsan olabilir.
Bir çalışan görevini yerine getirir.
Ama işini özenle, dürüstlükle ve insanlara fayda sağlayacak biçimde yapar.
Bu ihsan ruhuna yaklaşabilir.
Bu nedenle ayetin sonunda:
“İyilik yapanlara artıracağız.”
denmesi, dini ahlakın yalnız minimum yükümlülüklerle sınırlı olmadığını gösterir.
Yeni Bir Başlangıç İçin Geçmişle Yüzleşmek Neden Gereklidir
Çünkü insan geçmişini inkâr ederek yeni hayat kurarsa eski hatalar tekrar edebilir.
Bir toplum yeni bir şehre girebilir.
Yeni düzen kurabilir.
Ama eski:
kibri,
haksızlığı,
itaatsizliği
yanında taşıyabilir.
“Hıtta” demek geçmişin inkârı değil:
geçmişin ahlaki olarak kabul edilmesidir.
İnsan:
“Bunu yaptık ve yanlıştı.”
diyebilmelidir.
Bu kabul olmazsa yeni başlangıç sadece mekân değişikliğidir.
Karakter aynı kalır.
Başarı Sonrası İnsan Neden Geçmiş Sıkıntılarını Unutur
Çünkü insan bugünkü durumuna hızla alışır.
Yıllarca:
“Bir gün şunu elde etsem...”
der.
Elde eder.
Bir süre sonra onu normal kabul eder.
Sonra geçmişteki:
yardımları,
fedakârlıkları,
zorlukları
unutabilir.
Bu nedenle başarı bazen insanın hafızasını bozar.
Bakara 58'in tevazu emri bu unutkanlığa karşı güçlü bir ilaçtır:
Kapıdan girerken nereden geldiğini unutma.
Bu Ayet Mümin İçin Nasıl Bir Öz Muhasebe Olmalıdır
İnsan kendisine şu soruları sorabilir:
Başarı kazandığımda daha mütevazı mı, daha kibirli mi oluyorum?
Yeni bir nimete kavuştuğumda Allah'ı mı hatırlıyorum, yalnız kendimi mi övüyorum?
Geçmişte yaptığım hataları gerçekten kabul ediyor muyum?
Af istemek kolay ama davranış değiştirmek zor geldiğinde ne yapıyorum?
Kazandığım güçle başkalarına nasıl davranıyorum?
Sadece hatalarım silinsin mı istiyorum, yoksa ihsan sahibi biri olmaya da çalışıyor muyum?
Bu sorular ayeti insanın başarı karşısındaki karakter sınavına dönüştürür.
Modern Dünyada “Şehrin Kapısından Secdeyle Girmek” Nasıl Düşünülebilir
Bugün insanın önüne pek çok “kapı” açılabilir.
Yeni bir iş.
Büyük bir terfi.
Servet.
Ün.
Siyasi güç.
Başarılı bir proje.
Bir okul kazanmak.
Bir ülkeye yerleşmek.
Bunların her biri bir tür yeni şehre giriş gibidir.
Soru şudur:
Kapı açıldığında kim oluyorsun?
Dün insanlardan yardım isterken bugün onları küçümsüyor musun?
Dün küçük bir imkânın yokken bugün sahip olduklarını doğal hak mı sayıyorsun?
Secde dili burada çok güçlü bir ahlaki sembole dönüşür:
Yükseldikçe içinden eğilebilmek.
İnsanın Gerçek Büyüklüğü Kapıların Kendisine Açılmasında Değil, O Kapılardan Geçerken Kibrini Dışarıda Bırakabilmesindedir
Bakara Suresi'nin elli sekizinci ayeti çok güzel bir sahne kurar.
Bir şehir var.
Kapıları var.
İçinde bolluk var.
İnsanların önünde yeni bir hayat var.
Normalde insan böyle bir sahnede:
zafer
bekler.
Kur’an ise:
secde
getirir.
Bu çok çarpıcıdır.
Çünkü insanın dünyasında başarı ile yükselmek ilişkilidir.
Daha yüksek makam.
Daha fazla para.
Daha fazla tanınma.
Daha fazla güç.
Kur’an ise bazı başarıların ardından:
“Eğil.”
der.
Neden?
Çünkü insanın başarısı yükseldikçe egosu da yükselebilir.
Bu nedenle bedensel eğiliş, ahlaki bir denge oluşturur.
İnsan şöyle düşünebilir:
“Ben buraya kendi emeğimle geldim.”
Bu kısmen doğru olabilir.
Emek gerçekten önemlidir.
Ama:
hangi ailede doğdu?
Hangi bedene sahipti?
Hangi fırsatlar karşısına çıktı?
Kim yardım etti?
Hangi krizlerden kurtuldu?
Bunların hepsini kendisi yaratmadı.
Tevazu emeği inkâr etmek değildir.
Emeğin yanında verilenleri de görebilmektir.
Ayetin ikinci şaşırtıcı tarafı:
“Hıtta deyin.”
Yani:
“Bizi bağışla.”
Yeni bir şehrin girişinde neden geçmiş günahlar konuşulur?
Çünkü yeni bir hayatın en büyük tehlikesi, eski insanın yeni şartlara taşınmasıdır.
Mekân değişir.
Statü değişir.
Gelir değişir.
Ama karakter değişmez.
İnsan eski kibrini yeni makama taşır.
Eski korkusunu yeni ilişkiye taşır.
Eski haksızlığını yeni iktidara taşır.
Bu yüzden gerçek yeni başlangıç yalnız:
yeni kapı
değildir.
Yeni bilinçtir.
Belki birçok insan hayatında bunu yaşar.
“Yeni bir şehirde her şeyi yeniden kuracağım.”
der.
Ama birkaç ay sonra aynı davranış kalıplarını tekrar eder.
Çünkü insan nereye giderse kendisini de götürür.
Bu nedenle yeni başlangıçtan önce geçmişle hesaplaşmak önemlidir.
Ben neyi yanlış yaptım?
Neyi tekrar etmeyeceğim?
Bende ne değişmeli?
İşte “Hıtta” bu açıdan çok güçlü bir başlangıç sözü hâline gelir.
Bir başka önemli nokta zafer ahlakıdır.
İnsan güçsüzken adalet istemek kolaydır.
Çünkü adalete ihtiyacı vardır.
Asıl sınav güç elde ettiğinde başlar.
Kendisinden daha zayıf olana:
nasıl davranacak?
İntikam mı alacak?
Aşağılayacak mı?
Yoksa dün kendisi için istediği adaleti bugün başkası için de mi isteyecek?
Secde ederek şehre girmek bu yüzden siyasi ve toplumsal açıdan da güçlü bir semboldür.
Zafer seni zalime benzetmemelidir.
Çünkü eğer kurtulduğun düzenin ahlakını yeniden üretiyorsan, yalnız iktidarın sahibi değişmiştir.
Sistem değil.
Ayetin sonunda ise çok umutlu bir kapı açılır:
“Muhsinlere daha fazlasını vereceğiz.”
İnsan sadece:
günahını silmek
için yaşamamalıdır.
Daha yüksek bir hedef vardır:
iyiliği güzelleştirmek.
Bu, ahlakın savunma düzeyinden yaratıcı düzeye geçmesidir.
Sadece:
“Kötülük yapmayayım.”
değil.
“Ne iyilik üretebilirim?”
Sadece:
“Haksız olmayayım.”
değil.
“Nasıl daha adil olabilirim?”
Sadece:
“Affedileyim.”
değil.
“Bundan sonra nasıl daha güzel yaşarım?”
Belki Bakara 58'in insana bıraktığı en derin soru tam da budur:
“Hayat sana yeni bir kapı açtığında, içeri eski egonla mı gireceksin, yoksa kapının eşiğinde birazını bırakabilecek misin?”
Çünkü bazı kapılar insanın hayatını büyütür.
Ama büyüyen hayatın içinde küçülmeyen ego, en büyük nimeti bile yeni bir sınava dönüştürebilir.
