Abese Suresi 17. Ayette “Kahrolası İnsan, Ne Kadar Da Nankördür” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve İnsan Kendisine Verilen Bunca Nimete Rağmen Neden İnkâr Ve Nankörlüğe Yönelebilir 
Abese Suresi 17. Ayet Ne Söyler
Abese Suresi’nin 17. ayetinde:
“Kutile’l-insânu mâ ekferah.”
buyrulur.
Bu ifade genel olarak:
“Kahrolası insan! Ne kadar da nankördür!”
şeklinde tercüme edilir.
Burada sure çok güçlü bir ton değişikliğine gider.
Önceki ayetlerde:
vahyin şerefli sahifelerde bulunduğu ve güvenilir elçiler tarafından taşındığı
anlatılmıştı.
Şimdi ise bu büyük mesaj karşısında insanın:
inkârı ve nankörlüğü
gündeme gelir.
“Kutile’l-İnsân” Ne Anlama Gelir
“Kutile’l-insân” kelime kelime düşünüldüğünde:
“İnsan öldürülsün”
gibi görünse de Arapça kullanımda bu yapı her zaman literal bir öldürme emri değildir.
Bağlama göre:
“Kahrolası insan!”
“Yazıklar olsun insana!”
gibi güçlü bir kınama ve şaşkınlık ifadesidir.
Amaç:
insanın nankörlüğünün büyüklüğünü
çarpıcı biçimde göstermektir.
“Mâ Ekferah” Ne Anlama Gelir
“Mâ ekferah” ifadesi:
“Ne kadar da nankördür!”
anlamına gelir.
Buradaki kök, inkâr ve nimeti örtme anlam alanıyla ilişkilidir.
Yani mesele yalnızca:
“Tanrı yoktur.”
demek değildir.
İnsan kendisine verilenleri görmezden geliyor, kaynağını unutuyor ve hiçbir sorumluluk hissetmiyorsa:
nankörlük
fikri de ortaya çıkar.
Ayette Bütün İnsanlar Mı Nankör İlan Ediliyor
Ayet insan türünün:
nankörlüğe açık yönünü
sert bir üslupla eleştirir.
Bunu:
“Her insan istisnasız aynı derecede nankördür.”
şeklinde anlamak gerekmez.
Kur’an başka yerlerde:
şükreden,
iman eden,
iyilik yapan
insanları da över.
Dolayısıyla burada hedef:
nankör insan tipi ve insandaki nankörlük eğilimidir.
İnsan Neden Nankör Olabilir
Çünkü sürekli sahip olduğu şeyler zamanla:
normalleşir.
İnsan nefes alır.
Görür.
Düşünür.
Yürür.
Sevdikleriyle konuşur.
Bunların her biri kaybedildiğinde büyük bir değer taşıdığı anlaşılır.
Fakat sürekli elimizde olduklarında:
sanki bize zorunlu olarak verilmiş şeylermiş
gibi davranabiliriz.
Nankörlüğün önemli kaynaklarından biri alışkanlıktır.
Alışmak Nimeti Görünmez Hâle Getirebilir Mi
Evet.
İnsan sahip olduğu iyiliğe çok hızlı alışabilir.
Yeni bir eve taşınır.
İlk günlerde çok mutludur.
Bir süre sonra ev:
sıradan
gelmeye başlar.
Sağlığı yerindedir.
Bunu düşünmez.
Hastalandığında ise sağlığın değeri birden görünür olur.
Bu psikolojik durum:
nimetin varlığını değil, farkındalığını azaltır.
Şükür Sadece “Teşekkür Ederim” Demek Midir
Hayır.
Şükür daha geniş bir kavramdır.
Bir nimeti:
fark etmek, değerini bilmek ve doğru kullanmak
da şükrün parçasıdır.
Örneğin:
bilgi verilmişse onu kötülük için kullanmamak,
güç verilmişse zulmetmemek,
servet verilmişse başkalarının hakkını çiğnememek
şükrün davranış boyutunu gösterir.
Dolayısıyla şükür yalnızca dilde değil:
hayat biçiminde
ortaya çıkar.
Nankörlük İle İnkâr Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Kur’an dilinde bu iki kavram zaman zaman aynı kök etrafında birleşir.
Çünkü “küfür” kelimesinin temel anlam alanlarından biri:
örtmek
fikridir.
İnsan nimeti görür fakat kaynağını görmezden gelirse:
nimetin hakikatini örtmüş
olabilir.
Bu nedenle inkâr yalnızca teorik bir fikir değil:
varoluşsal bir unutma
olarak da düşünülebilir.
İnsan Her Şeyi Kendisine Mi Borçlu Sanabilir
Evet.
Başarılı kişi:
“Her şeyi ben yaptım.”
diyebilir.
Elbette insanın:
çabası,
disiplini,
emeği
çok önemlidir.
Fakat başarı yalnızca bireysel emeğin sonucu olmayabilir.
Doğduğu şartlar,
sağlığı,
öğretmenleri,
ailesi,
karşısına çıkan fırsatlar
da etkili olabilir.
İnsan bütün bunları silip sadece:
“Ben yaptım.”
dediğinde istiğnâ duygusuna yaklaşabilir.
İnsan Kendi Varlığının Kaynağı Mıdır
Hayır.
İnsan kendi doğumunu seçmemiştir.
Bedenini yoktan üretmemiştir.
Dünyanın temel şartlarını hazırlamamıştır.
Kendi kalbinin ilk kez atmasını sağlamamıştır.
Bu nedenle insan ne kadar güçlü olursa olsun:
varlığının başlangıcında tamamen alıcı konumundadır.
Abese Suresi’nin sonraki ayetleri tam da bunu hatırlatacaktır:
İnsan neden yaratıldığına baksın.
Nankörlük Neden Kibirle İlişkilidir
Çünkü şükür:
“Bende bulunan her şey yalnızca benden kaynaklanmıyor.”
demeyi gerektirir.
Kibir ise:
“Her şeyi kendime borçluyum.”
diyebilir.
Bu nedenle şükür insanın:
bağımlılığını ve sınırlarını
hatırlatır.
Kibir ise bu sınırları unutturabilir.
İnsan kendisini mutlak yeterli gördükçe:
teşekkür edecek kimse veya şey kalmadığını
düşünebilir.
İnsan Neden Elindekinden Çok Eksik Olana Bakabilir
Çünkü insan zihni eksik olana güçlü biçimde odaklanabilir.
On nimeti vardır.
Bir şey eksiktir.
Bazen bütün dikkat:
o tek eksik şeyin üzerine
gider.
Bu durumda sahip olunan dokuz nimet görünmez hâle gelir.
Bu psikolojik eğilim nankörlüğü besleyebilir.
Şükür ise dikkati:
var olana da
yönlendirmeyi öğretir.
Şükretmek İnsanı Pasif Mi Yapar
Hayır.
Şükür:
“Her şey mükemmel, hiçbir şeyi değiştirmeye gerek yok.”
demek değildir.
İnsan hem elindekinin değerini bilebilir hem de:
daha iyi bir hayat,
daha adil bir toplum,
daha iyi bir gelecek
için çalışabilir.
Şükür ile gelişim arzusu birbirinin düşmanı değildir.
Sorun:
sahip olmadıklarımız uğruna sahip olduklarımızı tamamen değersizleştirmektir.
Nankörlük İnsan İlişkilerinde Nasıl Görülür
Bir insan yıllarca bize destek olabilir.
Tek bir hata yaptığında:
bütün iyiliklerini unutabiliriz.
Anne baba,
eş,
arkadaş
veya başka biri sürekli yanımızda olabilir.
Zamanla bunu:
göreviymiş gibi
görebiliriz.
İşte nankörlük yalnızca Tanrı-insan ilişkisinde değil:
insanlar arasında da
ortaya çıkabilir.
Şükür Psikolojik Olarak İnsanı Nasıl Etkileyebilir
Şükür pratiği insanın dikkatini:
yalnızca eksiklerden var olan değerlere de
yöneltebilir.
Bu, hiçbir sorunu inkâr etmek anlamına gelmez.
Fakat insanın hayatını sadece:
kaybettiği veya sahip olmadığı şeylerden
ibaret görmesini engelleyebilir.
Şükür:
gerçekliği daha dengeli görme pratiği
hâline gelebilir.
Ayet Neden Bu Kadar Sert Bir Dil Kullanıyor
Çünkü sonraki ayetlerde insanın:
nereden yaratıldığı,
hayat yolunun nasıl kolaylaştırıldığı,
ölümünün ve yeniden dirilişinin
hatırlatılması gelecektir.
Yani insanın nankörlüğü:
çok temel gerçekleri unutması
karşısında eleştirilir.
Bu nedenle ton:
sarsıcıdır.
Amaç insanı aşağılamak değil:
uyandırmaktır.
Ayetin Felsefi Mesajı Nedir
Abese 17 şu temel soruyu ortaya çıkarır:
İnsan sahip olduğu şeylerin ne kadarının gerçek sahibi, ne kadarının emanetçisidir?
İnsan bir gün:
hiçbir şeyi olmadan dünyaya gelir.
Bir süre yaşar.
Sonunda ise sahip olduğu her şeyi geride bırakır.
Bu gerçek düşünüldüğünde:
mutlak sahiplik duygusu
sarsılır.
Belki insan sahip olmaktan çok:
geçici olarak kullanmaktadır.
Bu düşünce şükrü ve sorumluluğu derinleştirir.
13’ten 17. Ayete Kadar Nasıl Bir Geçiş Vardır
- ayette:
değerli sahifelerden
söz edilir.
- ayette:
onların yüceltilmiş ve temiz
olduğu anlatılır.
- ayette:
elçilerin ellerinde
bulunduğu söylenir.
- ayette:
bu elçilerin değerli ve iyi
olduğu belirtilir.
- ayette ise birden:
“Kahrolası insan! Ne kadar da nankördür!”
buyrulur.
Yani karşıtlık büyüktür:
Mesaj değerlidir.
Taşıyıcıları güvenilirdir.
Fakat insan buna rağmen:
nankörlük edebilir.
Sonuç: İnsan Kendisine Verilen Bunca Nimete Rağmen Neden Nankörlüğe Yönelebilir
Abese Suresi 17. ayette:
“Kutile’l-insânu mâ ekferah.”
buyrulur:
“Kahrolası insan! Ne kadar da nankördür!”
Bu sert ifade insanın çok temel bir zaafını ortaya çıkarır:
Sahip olduğu şeylere alışmak.
İnsan nefesinin değerini:
nefesi daraldığında,
sağlığının değerini:
hastalandığında,
sevdiklerinin değerini:
onları kaybettiğinde
daha açık biçimde anlayabilir.
Fakat şükür:
değerini anlamak için kaybetmeyi beklememektir.
Nankörlük ise yalnızca:
“Teşekkür etmemek”
değildir.
Bazen insanın:
kendisine verilmiş olanı tamamen kendisine ait ve zorunlu bir hak gibi görmesi
de nankörlüğe dönüşebilir.
Abese Suresi burada insanı köklerine döndürmeye hazırlanır.
Bir sonraki ayet soracaktır:
“Allah onu hangi şeyden yarattı?”
Çünkü insan kendisini çok büyük görmeye başladığında en güçlü ilaçlardan biri:
başlangıcını hatırlamaktır.
Hiç kimse dünyaya makamıyla gelmedi.
Hiç kimse servetiyle doğmadı.
Hiç kimse kendi varlığını kendisi başlatmadı.
Belki de şükrün en derin başlangıcı şu cümledir:
“Sahip olduğum her şey, yalnızca benim eserim değildir.”
Ve insan bunu gerçekten kavradığında:
kibir azalır, sorumluluk büyür.
