Abese Suresi 3. Ayette “Ne Bilirsin, Belki O Arınacaktı” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Bir İnsanın Manevî Değerini Dış Görünüşünden Neden Bilemeyiz 
Abese Suresi 3. Ayet Ne Söyler
Abese Suresi’nin 3. ayetinde:
“Ve mâ yudrîke leallehû yezzekkâ.”
buyrulur.
Bu ifade genel olarak:
“Ne bilirsin, belki o arınacaktı.”
şeklinde anlamlandırılır.
Bir önceki ayette Hz. Peygamber’in yanına görme engelli Abdullah b. Ümmü Mektûm’un geldiği belirtilmişti.
Şimdi vahiy çok önemli bir soru yöneltir:
Onun bu görüşmeden nasıl yararlanacağını sen nereden bilebilirsin?
“Ve Mâ Yudrîke” Ne Anlama Gelir
“Ve mâ yudrîke” ifadesi:
“Sana ne bildirir, sen nereden bilebilirsin?”
anlamına gelir.
Bu ifade insan bilgisinin sınırını hatırlatır.
İnsan karşısındaki kişinin:
görünüşünü,
sosyal statüsünü,
konuşmasını
görebilir.
Ama onun iç dünyasında:
hangi değişimin gerçekleşebileceğini kesin olarak bilemez.
“Leallehû” Kelimesi Neden Önemlidir
“Leallehû”:
“belki o…”
anlamına gelir.
Bu küçük kelime büyük bir ihtimali açar.
Abdullah b. Ümmü Mektûm’un bu görüşmeden:
manevî olarak çok büyük bir kazanç sağlayabileceği
hatırlatılır.
İnsan bazen sonucu önceden bildiğini sanarak bir kişiyi geri plana atabilir.
Ayet ise:
“Belki senin küçük gördüğün fırsat onun hayatını değiştirecek.”
düşüncesini ortaya koyar.
“Yezzekkâ” Ne Anlama Gelir
“Yezzekkâ” kelimesi:
arınmak, temizlenmek, manevî olarak gelişmek
anlamlarını taşır.
Burada fiziksel temizlikten değil:
kalbin, davranışların ve insanın iç dünyasının arınmasından
söz edilir.
İnsan:
yanlış düşüncelerinden,
kötü alışkanlıklarından,
ahlâkî kusurlarından
uzaklaşarak daha iyi bir insan hâline gelebilir.
Abdullah b. Ümmü Mektûm Neden Arınmaya Daha Yakın Olabilir
Çünkü o kendi isteğiyle Hz. Peygamber’in yanına gelmiştir.
Bir şey öğrenmek istemektedir.
Bu son derece önemli bir göstergedir.
İnsan:
“Bana öğret.”
diyebiliyorsa, kendi bilgisinin eksikliğini kabul etmiş demektir.
Bu tevazu ise öğrenmenin ve değişmenin en önemli başlangıçlarından biridir.
Mekke’nin İleri Gelenleriyle Abdullah Arasındaki Fark Neydi
Mekke’nin ileri gelenlerinin:
toplumsal gücü
daha fazlaydı.
Abdullah b. Ümmü Mektûm’un ise:
öğrenme isteği
daha belirgindi.
Kur’an burada insanın değer ölçüsünü değiştirir.
Soru:
“Kim daha güçlü?”
değil,
“Kim gerçeğe daha açık?”
hâline gelir.
Bu son derece önemli bir ahlâkî değişimdir.
Bir İnsanın Manevî Değerini Dış Görünüşünden Anlayabilir Miyiz
Hayır.
İnsan çok güzel giyinebilir ama kötü niyetli olabilir.
Başka biri:
yoksul,
engelli,
toplumda tanınmayan
bir insan olabilir fakat son derece dürüst ve samimi yaşayabilir.
Dış görünüş bize insan hakkında bazı bilgiler verebilir.
Ama:
kalbin ahlâkî değerini kesin biçimde göstermez.
Zenginlik Manevî Üstünlük Anlamına Gelir Mi
Hayır.
Servet:
ekonomik bir durumdur.
Manevî değer ise:
insanın karakteri ve ahlâkî yönelişiyle
ilgilidir.
Zengin bir insan çok iyi biri olabilir.
Fakir bir insan kötü davranabilir.
Tam tersi de mümkündür.
Dolayısıyla:
para ile ahlâk arasında zorunlu bir üstünlük ilişkisi yoktur.
Abese Suresi tam da bu sosyal yanılgıyı kırar.
Fakirlik De Otomatik Manevî Üstünlük Sağlar Mı
Hayır.
Ayetin mesajını tersine çevirip:
“Fakir olan her zaman daha iyidir.”
demek de doğru olmaz.
Kur’an’ın ölçüsü:
servet veya yoksulluk değil, insanın hakikate ve ahlâka yaklaşımıdır.
Bu nedenle doğru yaklaşım:
zengini zengin olduğu için yüceltmemek,
fakiri fakir olduğu için küçümsememek
veya tam tersini yapmamaktır.
Fiziksel Engel İnsanın Manevî Değerini Azaltır Mı
Kesinlikle hayır.
Abdullah b. Ümmü Mektûm’un görme engelli olması onun:
aklını,
öğrenme isteğini,
imanını,
ahlâkî değerini
azaltmaz.
Ayetin tam merkezine böyle bir kişinin yerleştirilmesi bunun güçlü göstergesidir.
İnsanın bedenindeki bir sınırlılık:
insanlığındaki eksiklik
anlamına gelmez.
İnsanlar Neden Dış Görünüşe Göre Hızlı Hüküm Verir
Çünkü dış görünüş:
hemen görülebilir.
İç dünya ise zaman ister.
İnsan beyni hızlı değerlendirme yapmak için:
kıyafet,
yaş,
meslek,
konuşma biçimi,
fiziksel görünüm
gibi işaretleri kullanabilir.
Bu günlük yaşamda pratik olabilir.
Ama sorun, bu ilk izlenimleri:
kesin ahlâkî hükme
dönüştürdüğümüzde başlar.
İlk İzlenimler Bizi Yanıltabilir Mi
Evet.
Bir insan ilk görüşmede sessiz olabilir.
Biz onu:
soğuk
sanabiliriz.
Belki utangaçtır.
Başka biri son derece etkileyici konuşabilir.
Biz onu:
çok güvenilir
sanabiliriz.
Fakat zamanla bunun doğru olmadığını görebiliriz.
Abese 3 adeta:
“Bir insan hakkında son hükmü çok erken verme.”
der.
“Belki Arınacaktı” Eğitim Açısından Ne Öğretir
Öğretmen bir öğrencinin geleceğini önceden kesin bilemez.
Bugün:
başarısız,
ilgisiz
veya geride görünen bir öğrenci,
doğru destekle yıllar sonra çok başarılı olabilir.
Bu nedenle eğitimde:
“Bundan bir şey olmaz.”
cümlesi son derece tehlikeli olabilir.
Abese’nin “belki”si insana:
her insanın değişim ihtimaline alan bırakmayı
öğretir.
İnsan Değişebilir Mi
Evet.
İnsanın karakteri tamamen sabit olmak zorunda değildir.
İnsan:
yanlışını fark edebilir,
yeni bilgiler öğrenebilir,
alışkanlıklarını değiştirebilir,
tövbe edebilir,
daha merhametli veya daha disiplinli hâle gelebilir.
Bu nedenle bir insanı geçmişindeki tek bir davranışa kilitlemek de adil olmayabilir.
İnsan değişme kapasitesi taşıyan bir varlıktır.
Ayet Umut Kavramını Nasıl Güçlendirir
“Belki o arınacaktı” ifadesi:
değişim ihtimaline kapıyı açık bırakır.
Henüz sonuç belli değildir.
Fakat ihtimal vardır.
Bu insan için büyük bir umut mesajıdır.
Bugün:
yanlışları olan,
ahlâkî açıdan zorlanan,
hayatını düzeltmek isteyen
bir insan yarın farklı olabilir.
İnsan kendisini:
“Ben böyleyim, değişemem.”
diye mahkûm etmemelidir.
Ayetin Psikolojik Mesajı Nedir
İnsanlar birbirlerini kategorilere ayırmayı sever.
Başarılı.
Başarısız.
Zengin.
Fakir.
Engelli.
Güçlü.
Zayıf.
Fakat kategori, insanın tamamı değildir.
Bir insanın önünde:
henüz gerçekleşmemiş büyük bir gelecek
bulunabilir.
Abese 3 bize:
bir insanı yalnızca şu anki görüntüsüyle dondurmamayı
öğretir.
Ayetin Felsefi Mesajı Nedir
Ayet şu çok derin soruyu ortaya çıkarır:
Bir insanın gerçek değerini kim bilebilir?
Biz çoğu zaman yalnızca:
görünen kısmı
biliriz.
İnsanın:
gizli niyetlerini,
iç mücadelelerini,
gelecekte kim olacağını
tam olarak bilemeyiz.
Bu nedenle ahlâkî tevazu gereklidir:
İnsanlar hakkında değerlendirme yapabiliriz ama onların bütün hakikatini bildiğimizi sanmamalıyız.
1, 2 Ve 3. Ayetler Birlikte Ne Söylüyor
- ayette:
“Yüzünü ekşitti ve döndü.”
- ayette:
“Yanına görme engelli biri geldi diye.”
- ayette:
“Ne bilirsin, belki o arınacaktı.”
Böylece olayın asıl ahlâkî noktası ortaya çıkar.
Sorun sadece yüz ifadesi değildir.
Sorun:
hangi insana daha fazla değer verileceğine ilişkin insanî tahmindir.
Vahiy bu tahmini sorgular:
Belki toplumda önemsiz gördüğün kişi, mesajdan en fazla yararlanacak kişidir.
Sonuç: Bir İnsanın Manevî Değerini Dış Görünüşünden Neden Bilemeyiz
Abese Suresi 3. ayette:
“Ve mâ yudrîke leallehû yezzekkâ.”
buyrulur:
“Ne bilirsin, belki o arınacaktı.”
Bu ayet yalnızca Abdullah b. Ümmü Mektûm hakkında değildir.
İnsanların birbirini nasıl değerlendirdiği konusunda evrensel bir ölçü taşır.
Biz bir insana bakıp:
zenginliğini,
yoksulluğunu,
engelliliğini,
kıyafetini,
mesleğini,
makamını
görebiliriz.
Ama:
kalbinde hangi arayışın başladığını göremeyiz.
Bugün sıradan gördüğümüz insan yarın çok büyük bir değişim yaşayabilir.
Bugün çok güçlü görünen kişi ise hakikate tamamen kapalı kalabilir.
Bu nedenle insanın gerçek değeri:
bize ne kadar etkileyici göründüğünden çok, hakikate ne kadar açık olduğuyla
ilişkilidir.
Belki Abese 3’ün insana yönelttiği en önemli soru şudur:
Bugün hayatımızda, hakkında çok hızlı hüküm verdiğimiz için gerçek değerini göremediğimiz biri var mı?
Çünkü bazen insanı görmek:
ona bakmaktan çok daha fazlasıdır.
