Abese Suresi 9. Ayette “Üstelik Allah’tan Korkarak Gelene” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Haşyet İnsanı Hakikati Aramaya Nasıl Yöneltir 
Abese Suresi 9. Ayet Ne Söyler
Abese Suresi’nin 9. ayetinde:
“Ve huve yahşâ.”
buyrulur.
Bu kısa ifade genel olarak:
“Üstelik o, Allah’tan korkarak gelmişti.”
veya:
“O, haşyet içinde bulunuyordu.”
şeklinde anlamlandırılır.
Bir önceki ayette Abdullah b. Ümmü Mektûm’un:
Peygamber’e gayretle geldiği
anlatılmıştı.
Şimdi onun dışarıdaki çabasının arkasındaki iç hâl açıklanır:
Haşyet.
“Yahşâ” Kelimesi Ne Anlama Gelir
“Yahşâ” kelimesi:
haşyet duymak, derin saygıyla sakınmak, sorumluluğun farkında olmak
anlamlarını taşır.
Buradaki duygu yalnızca:
tehlikeden kaçan sıradan korku
değildir.
İnsan Allah’ın büyüklüğünü, kendi sınırlılığını ve yaptığı tercihlerin önemini fark eder.
Bu farkındalık onu:
daha dikkatli yaşamaya
yöneltir.
Haşyet İle Korku Aynı Şey Midir
Tam olarak değil.
Korku bazen sadece:
zarar görmekten kaçınmak
anlamına gelebilir.
Haşyette ise:
bilgi, saygı, bilinç ve sorumluluk
boyutu daha güçlüdür.
Örneğin insan yalnızca cezadan korktuğu için değil:
yanlış olanı yapmak istemediği için
de kötülükten uzak durabilir.
Bu daha derin bir ahlâkî bilinçtir.
Abdullah b. Ümmü Mektûm’un Haşyeti Neden Önemlidir
Çünkü onun Hz. Peygamber’e gelişi sıradan bir meraktan ibaret değildir.
O:
hayatını doğru yaşamak istemektedir.
Bu yüzden öğrenmek için çaba gösterir.
Vahiy onun:
görme engeline,
toplumsal statüsüne
veya dünyadaki etkisine değil,
içindeki samimi sorumluluk duygusuna
dikkat çeker.
Haşyet İnsanı Neden Bilgi Aramaya Yöneltir
Çünkü sorumluluk hisseden insan:
doğru olanı bilmek ister.
Eğer kişi:
“Ne yaparsam yapayım önemli değil.”
diye düşünüyorsa doğruyu araştırma ihtiyacı azalabilir.
Ama:
“Doğru yaşamam gerekiyor.”
diyorsa doğal olarak şu soruları sormaya başlar:
Ne doğru?
Ne yanlış?
Benden ne bekleniyor?
Haşyet böylece arayışa dönüşür.
Bilgi İle Haşyet Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Gerçek bilgi insana yalnızca güç vermeyebilir.
Aynı zamanda:
ne kadar sınırlı olduğunu
da gösterebilir.
İnsan evreni,
hayatı,
ölümü,
kendi bedenini
düşündükçe kontrolünün ne kadar sınırlı olduğunu fark edebilir.
Bu farkındalık:
kibir yerine tevazu
doğurursa bilgi haşyete yaklaşabilir.
Dolayısıyla bilginin en olgun sonuçlarından biri:
“Her şeyi bilmiyorum.”
diyebilmektir.
Haşyet İnsanı Pasif Mi Yapar
Hayır.
Abese 8 ve 9 bunun tam tersini gösterir.
- ayette:
“Sana gayretle geldi.”
- ayette:
“Ve haşyet duyuyordu.”
denilir.
Demek ki haşyet onu durdurmamış:
harekete geçirmiştir.
Gerçek sorumluluk bilinci insanı felç etmek yerine:
öğrenmeye,
düzeltmeye,
çaba göstermeye
sevk edebilir.
Korku İnsan Bazen Hakikatten Kaçırmaz Mı
Evet, bazı korkular kaçış doğurabilir.
İnsan gerçeğin hayatını değiştireceğini hissederse:
öğrenmek istemeyebilir.
Örneğin sağlık sorunu olduğunu düşünen kişi korkudan doktora gitmeyebilir.
Fakat olgun korku:
“Bilmezsem sorun ortadan kalkmıyor.”
der.
Haşyet de benzer şekilde hakikati örtmek yerine:
onunla yüzleşmeye
yöneltir.
Haşyet İle İstiğnâ Arasında Nasıl Bir Karşıtlık Vardır
Abese Suresi’nde son derece güçlü bir karşıtlık vardır.
Bir tarafta:
kendisini ihtiyaçsız gören insan
vardır.
Diğer tarafta:
haşyet duyan insan.
İstiğnâ şöyle der:
“Benim kimseye ihtiyacım yok.”
Haşyet ise:
“Eksiklerim var, öğrenmeliyim.”
der.
Birincisi insanı kapatabilir.
İkincisi:
açabilir.
Haşyet İnsanı Kendini Küçümsemeye Mi Götürür
Hayır.
Haşyet:
özdeğersizlik
demek değildir.
İnsan:
“Ben değersizim.”
demek zorunda değildir.
Daha sağlıklı anlam:
“Ben değerliyim ama sınırsız değilim.”
şeklindedir.
Kendi sınırını bilmek insanı küçültmez.
Aksine:
gerçekçi ve dengeli
hâle getirebilir.
Allah’tan Korkmak Sevgiyle Çelişir Mi
Zorunlu olarak hayır.
İnsan sevdiği birine karşı:
onu incitmekten çekinebilir.
Saygı duyduğu bir değeri kaybetmekten korkabilir.
Dinî ilişkide de:
sevgi,
saygı,
umut
ve haşyet
bir arada bulunabilir.
Bu yüzden Allah korkusunu yalnızca:
ceza korkusu
şeklinde daraltmak eksik kalabilir.
Haşyet Ahlâkı Nasıl Etkiler
İnsan kimse görmediğinde bile:
hesap vereceğini
düşünüyorsa davranışlarını kontrol edebilir.
Örneğin:
kimse görmeden haksız kazancı reddedebilir,
yalnızken de dürüst davranabilir,
gücünü kötüye kullanmaktan sakınabilir.
Bu durumda ahlâk yalnızca:
toplumun gözetimine
bağlı değildir.
İçeride çalışan bir sorumluluk bilinci vardır.
Haşyet Olmadan Dinî Bilgi Yeterli Olur Mu
Bilgi tek başına her zaman davranış değişikliği oluşturmaz.
İnsan bir şeyin yanlış olduğunu bilebilir ama yine de yapabilir.
Haşyet ise bilgiyi:
kişisel sorumluluğa
dönüştürebilir.
Bilgi:
“Bu yanlıştır.”
der.
Haşyet:
“Öyleyse bundan uzak durmalıyım.”
der.
Bu yüzden bilmek ile yaşamak arasında önemli bir köprü oluşturabilir.
Haşyet İnsanları Yargılamayı Azaltabilir Mi
Evet.
Kendi hesabını düşünen insan:
başkalarının hesabıyla aşırı meşgul olmak yerine
kendi davranışlarına daha fazla bakabilir.
Şöyle düşünür:
“Ben gerçekten doğru muyum?”
Bu soru kibri azaltabilir.
Çünkü insan kendi kusurlarını gördükçe başkalarına karşı:
daha ölçülü ve merhametli
olabilir.
Haşyet İle Tevazu Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Haşyet insanın:
kendisinden daha büyük bir hakikat bulunduğunu
kabul etmesidir.
Bu kabul doğal olarak tevazu doğurabilir.
Kibirli insan:
“Ben ölçüyüm.”
der.
Haşyet sahibi insan:
“Ben de bir ölçüye tabiyim.”
der.
Bu küçük fark insanın bütün karakterini değiştirebilir.
Ayetin Psikolojik Mesajı Nedir
İnsan değişmek için önce:
değişmeye ihtiyaç duyduğunu
hissetmelidir.
Kendisini tamamen yeterli gören kişi gelişmeye kapalı olabilir.
Ama sorumluluk hisseden kişi:
eksiklerini araştırır.
Bu nedenle yapıcı kaygı bazen insanı geliştirebilir.
Önemli olan korkunun:
umutsuzluğa değil, harekete
dönüşmesidir.
Abdullah b. Ümmü Mektûm’da görülen tam olarak budur.
Ayetin Felsefi Mesajı Nedir
Abese 9 şu büyük soruyu düşündürür:
İnsanı hakikate götüren en güçlü motivasyon nedir?
Merak olabilir.
Akıl olabilir.
Ama bazen daha derinde:
doğru yaşama sorumluluğu
vardır.
İnsan yalnızca:
“Gerçek nedir?”
diye değil,
“Gerçek buysa buna göre nasıl yaşamalıyım?”
diye sorduğunda hakikat arayışı ahlâkî bir boyut kazanır.
8. Ve 9. Ayetler Birlikte Ne Söylüyor
- ayette:
“Sana gayretle gelene…”
denilir.
- ayette:
“Üstelik o haşyet duyuyordu.”
buyrulur.
Yani Abdullah b. Ümmü Mektûm’da iki önemli özellik vardır:
Dışarıda çaba.
İçeride sorumluluk bilinci.
Sadece niyet etmez:
gelir.
Sadece gelir de değil:
neden geldiğini ciddiye alır.
Bu iki özellik onu surenin merkezindeki değerli insan hâline getirir.
Sonuç: Haşyet İnsanı Hakikati Aramaya Nasıl Yöneltir
Abese Suresi 9. ayette:
“Ve huve yahşâ.”
buyrulur:
“Üstelik o haşyet duyuyordu.”
Bu kısa ayet Abdullah b. Ümmü Mektûm’un gerçek değerinin nerede olduğunu gösterir.
Onun:
makamı değil,
serveti değil,
fiziksel gücü değil,
içindeki:
hakikat ve sorumluluk arayışı
öne çıkar.
Haşyet insana:
“Her istediğimi yapabilir miyim?”
yerine:
“Doğru olan nedir?”
sorusunu sordurur.
“Ben zaten biliyorum.”
yerine:
“Öğrenmem gereken ne var?”
dedirtir.
“Kimse görmüyor.”
yerine:
“Yaptığım şey yine de doğru mu?”
diye düşündürür.
İşte bu nedenle haşyet insanı küçülten değil:
ahlâkî olarak derinleştiren
bir bilinç olabilir.
Abese Suresi’nin ilk ayetlerindeki büyük karşıtlık da artık çok net görünür:
Bir tarafta toplumun güçlü fakat kendisini ihtiyaçsız gören insanları vardır.
Diğer tarafta görmeyen fakat:
hakikati arayan, çabalayan ve sorumluluk duyan
bir insan.
Ve vahyin terazisinde hangisinin daha değerli olduğu giderek açık hâle gelir.
Belki ayetin bize bıraktığı en önemli soru şudur:
Hakikati öğrenmek istiyor muyuz, yoksa yalnızca zaten inandığımız şeylerin doğru olduğunun söylenmesini mi istiyoruz?
