Yûnus Suresi 91. Ayette Firavun’a “Şimdi mi? Oysa Daha Önce İsyan Etmiş ve Bozgunculardan Olmuştun” Denilmesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Yûnus Suresi 91. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Şimdi mi? Oysa daha önce isyan etmiş ve bozgunculardan olmuştun.”
Ayetin Arapçası şöyledir:
“Âl-âne ve kad asayte kablu ve kunte mine’l-mufsidîn.”
Bir önceki ayette Firavun:
boğulmak üzereyken:
“İsrailoğullarının iman ettiğinden başka ilah olmadığına iman ettim; ben de Müslümanlardanım.”
demişti.
Yûnus 91’de ise bu son andaki ilanına:
“Şimdi mi?”
şeklinde son derece güçlü bir karşılık veriliyor.
Ardından onun geçmişi hatırlatılıyor:
“Daha önce isyan etmiştin.”
ve:
“Bozgunculardan olmuştun.”
“Şimdi mi?” İfadesi Neden Bu Kadar Güçlüdür
Ayette:“Âl-ân?”
denilir.
Yani:
“Şimdi mi?”
Bu soru bilgi almak için sorulan sıradan bir soru değildir.
Firavun’un:
imanını neden bu kadar geciktirdiğini
ortaya çıkaran:
azarlayıcı ve yüzleştirici bir soru
niteliğindedir.
Adeta:
“Hakikati kabul etmek için bütün fırsatlar önündeyken reddettin; şimdi kaçışın kalmadığında mı?”
denilmektedir.
Sorunun merkezinde:
zamanlama
vardır.
Firavun Daha Önce Hiç Uyarılmamış mıydı
Hayır.Firavun’un:
“Ben bilmiyordum.”
diyebileceği bir tablo yoktur.
Hz. Musa:
ona gitmiştir.
Hz. Hârûn:
Musa’nın yanında bulunmuştur.
Allah’ın ayetleri:
gösterilmiştir.
Sihirbazlarla karşılaşma:
gerçekleşmiştir.
Uyarılar:
tekrarlanmıştır.
Firavun buna rağmen:
kibirlenmiş,
reddetmiş,
baskısını sürdürmüştür.
Bu yüzden:
“Şimdi mi?”
sorusu uzun bir geçmişin ardından gelir.
Ayet Neden Firavun’un Geçmişini Hatırlatıyor
Çünkü insanın son anda söylediği söz:önceki hayatından tamamen bağımsız
değerlendirilmiyor.
Firavun’un geçmişinde:
tesadüfî bir hata
yoktur.
Kur’an anlatısında:
sürekli:
isyan, kibir, zulüm ve hakikate karşı direnç
vardır.
Bu nedenle:
“Şimdi iman ettim.”
demesi,
uzun süreli davranış çizgisinin sonunda
gelmektedir.
Ayet:
söz ile hayat arasındaki:
tutarlılığı
gündeme getirir.
“Daha Önce İsyan Etmiştin” Ne Demektir
Ayette:“ve kad asayte kablu”
denilir.
“Asâ”:
itaatsizlik etmek,
karşı gelmek,
isyan etmek
anlamları taşır.
Burada Firavun’un:
Allah’ın peygamberine karşı:
bilinçli direnişi
vurgulanmaktadır.
Bu:
tek bir yanlış karar değildir.
Firavun:
kendisine ulaşan uyarılar karşısında:
ısrarla aynı çizgide
kalmıştır.
Dolayısıyla ayet:
geçici zayıflık ile sürekli isyanı birbirinden ayırır.
Her Günah İşleyen İnsan Bu Ayetteki Firavun Gibi midir
Hayır.Bu çok önemli bir ayrımdır.
İnsan:
günah işleyebilir.
Hata yapabilir.
Sonra:
pişman olabilir,
tövbe edebilir,
kendini düzeltebilir.
Yûnus 91’de anlatılan kişi:
Kur’an’ın açıkça tanımladığı:
Firavun’dur.
Onun:
uzun süreli,
sistematik,
baskıcı
tavrı vardır.
Bir insanın tek günahını alıp:
“Sen de Firavun gibi oldun.”
demek:
hem ağır
hem de çoğu durumda haksız bir benzetmedir.
Günah ≠ Firavunlaşmak.
“Bozgunculardan Olmuştun” Ne Anlama Gelir
Ayette:“ve kunte mine’l-mufsidîn”
denilir.
“Mufsid”:
bozan,
fesat çıkaran,
haksızlık ve bozulma üreten
kişi anlam alanına sahiptir.
Firavun’un ifsadı:
yalnız:
yanlış inanca sahip olması
değildir.
O:
insanları baskı altında tutuyor,
İsrailoğullarına zulmediyor,
hakikati bastırmaya çalışıyor,
korku düzeni oluşturuyor.
Dolayısıyla:
ifsad burada somut zulümle bağlantılıdır.
Her Farklı İnançtaki İnsan “Mufsid” midir
Hayır.Yûnus 91’in bağlamı:
belirli tarihsel bir kişidir:
Firavun.
Kur’an onu:
yalnız Musa’ya inanmaması nedeniyle değil,
zulüm,
kibir,
baskı,
saldırganlık
çizgisindeki davranışlarıyla da anlatır.
Bu nedenle:
farklı inanç ≠ otomatik ifsad.
Bir Müslüman da:
zulüm yapabilir.
Bir Müslüman olmayan kişi de:
adil davranabilir.
İnsanların:
somut davranışları
değerlendirilmelidir.
Firavun’un İmanı Neden Son Anda Geçerli Bir Dönüş Olarak Sunulmuyor
Çünkü burada:normal bir ölüm korkusu
değil,
ilahî hükmün fiilen onu yakaladığı an
vardır.
Firavun:
boğulmanın içindedir.
Kaçış:
kalmamıştır.
Gerçek:
artık onun karşısında:
kaçınılmaz biçimde
açığa çıkmıştır.
Bu durumda söylediği:
“İman ettim.”
cümlesi,
özgür tercih döneminde:
Allah’a teslimiyetle aynı durumda değildir.
Ayetin:
“Şimdi mi?”
sorusu tam olarak bunu vurgular.
Ölümden Korkan Birinin Tövbesi Otomatik Olarak Geçersiz midir
Hayır.Bu ayrımı mutlaka korumak gerekir.
Bir insan:
ağır hastalanabilir.
Ölümü düşünebilir.
Hayatının sınırlı olduğunu fark edebilir.
Bu farkındalık:
onu samimi tövbeye
götürebilir.
Bu:
otomatik olarak sahte
değildir.
Bir insan:
yaşlılığında da
Allah’a dönebilir.
Hastalık döneminde de:
samimiyetle değişebilir.
Yaşlılık ≠ tövbenin reddedilmesi.
Hastalık ≠ tövbenin geçersizliği.
Firavun’un özel durumu:
kaçınılmaz ilahî hükmü bizzat gördüğü anda
iman ilan etmesidir.
Korkuyla Başlayan Tövbe Samimi Olabilir mi
Evet.İnsan:
bir kaza yaşar
ve hayatını düşünür.
Bir yakınının ölümünü görür
ve kendi faniliğini fark eder.
Bir hastalık yaşar
ve:
“Ben böyle devam etmek istemiyorum.”
der.
Bu değişim:
gerçek olabilir.
İnsan psikolojisinde:
sarsıcı olaylar
bazen:
çok derin ahlaki dönüşümlere
vesile olabilir.
Bu nedenle:
“Korktuğu için tövbe etti, demek sahte.”
diye insanlara hüküm vermek doğru değildir.
Firavun’un durumu:
çok daha özel ve ileri bir aşamadır.
Ayet Tövbenin Ertelenmesine Karşı Ne Söylüyor
Çok güçlü bir uyarı verir.İnsan:
“Şimdi biraz yaşayayım, sonra tövbe ederim.”
diyebilir.
“Borcu sonra öderim.”
“Hakkını sonra iade ederim.”
“Özür dilemeye daha zaman var.”
“Yaşlanınca ibadete başlarım.”
diyebilir.
Ama insan:
geleceği garanti edemez.
Yûnus 91’in:
“Şimdi mi?”
sorusu:
bu erteleme psikolojisini
çok güçlü biçimde sarsar.
Doğruyu bildiğinde sonsuza kadar erteleme.
Tövbe Yalnız Dil İle “Pişmanım” Demek midir
Hayır.Gerçek tövbe:
pişmanlık,
yanlışı terk,
Allah’a dönüş
ve mümkün olduğu ölçüde:
verilen zararı telafi etme
boyutları taşıyabilir.
Özellikle:
başka insanların hakları
söz konusuysa:
yalnız:
“Allah beni affetsin.”
demek yeterli bir dünyevî telafi değildir.
Birinin parasını aldıysan:
iade etmeye çalışırsın.
İftira ettiysen:
düzeltmeye çalışırsın.
Haksızlık yaptıysan:
mümkünse zararı giderirsin.
Tövbe ≠ sorumluluktan kaçış.
Firavun “İman Ettim” Dediğinde Geçmişteki Zulümleri Yok mu Sayılmalıydı
Hayır.Genel ahlaki ilke açısından:
bir insanın:
manevî dönüş yaşaması
dünyevî mağdur haklarını:
kendiliğinden yok etmez.
Bir zalim:
gerçekten pişman olabilir.
Bu:
çok değerli bir dönüş olabilir.
Ama:
mağdurların hakları
devam edebilir.
Bir suç işlenmişse:
hukukî sorumluluk
sürebilir.
Dolayısıyla:
Allah’a dönüş ile dünyevî hesap birbirine karıştırılmamalıdır.
Tövbe:
adaletin düşmanı
değildir.
Bu Ayet İnsanlara “Senin Tövben Kabul Olmaz” Demek İçin Kullanılabilir mi
Hayır.Böyle kullanmak:
ayetin özel bağlamını
aşmak olur.
Firavun hakkında:
Allah bize:
vahiy yoluyla
bilgi veriyor.
Ama bugün:
yaşayan bir insanın:
Allah katındaki son durumunu
bilmiyoruz.
Bir insan:
çok kötü yaşamış olabilir.
Sonra:
gerçekten değişebilir.
Dolayısıyla:
“Allah seni kesin affetmez.”
demek:
bizim yetkimiz değildir.
İnsan:
yanlışa karşı:
“Bu yanlış.”
diyebilir.
Ama:
nihai ilahî hükmü:
kendisine alamaz.
Ayetteki “Şimdi mi?” Sorusu Pişmanlığı Küçümsemek midir
Hayır.Kur’an genel olarak:
tövbeyi
çok değerli görür.
Burada küçümsenen:
samimi pişmanlık
değildir.
Sorun:
hakikati:
bilerek,
ısrarla,
zulümle
reddettikten sonra,
seçim alanı fiilen sona ermişken:
mecburî bir kabullenişe
gelmektir.
Dolayısıyla:
“Şimdi mi?”
ifadesi:
“Geç kalan herkes değersizdir.”
demiyor.
Firavun’un:
ısrarlı geçmişiyle
son anı arasındaki:
ahlaki bağlantıyı kuruyor.
Firavun’un En Büyük Sorunu İnanmaması mı, Zulmetmesi mi
Kur’an anlatısında bu iki boyut:birbiriyle bağlantılıdır.
Firavun:
Musa’nın mesajını
reddeder.
Ama mesele yalnız:
teolojik fikir ayrılığı
olarak kalmaz.
Firavun:
insanları:
ezmekte,
kontrol etmekte,
tehdit etmekte,
özgürlüklerini bastırmaktadır.
Yani:
inanç problemi + ahlaki ve siyasi zulüm
birlikte bulunmaktadır.
Bu nedenle Firavun’u yalnız:
“Yanlış teolojiye sahip adam.”
şeklinde okumak:
kıssanın önemli kısmını kaybettirir.
Yûnus 90 ve 91 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Yûnus 90’da:Firavun boğulma kendisini yakalayınca:
“İman ettim.”
dedi.
Yûnus 91’de:
ona:
“Şimdi mi? Oysa daha önce isyan etmiş ve bozgunculardan olmuştun.”
denildi.
İki ayet birlikte:
şu güçlü sıralamayı gösterir:
Özgür tercih dönemi.
Tekrarlanan reddediş.
Israrlı zulüm.
Kaçınılmaz ilahî hükmün gelişi.
Son anda iman ilanı.
Ardından ‘Şimdi mi?’ yüzleştirmesi.
Dolayısıyla ayetin merkezinde:
geç yaş değil, geç kalınmış özgür tercih
vardır.
Sonuç: Yûnus Suresi 91. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Yûnus Suresi 91. ayetin merkezindeki:“Şimdi mi?”
sorusu,
Kur’an’ın en sarsıcı sorularından biridir.
Çünkü bu soru yalnız Firavun’un:
o anını
değil,
ondan önceki bütün hayatını
hatırlatır.
Hakikat:
ona gelmişti.
Musa:
konuşmuştu.
Hârûn:
Musa’nın yanındaydı.
Ayetler:
gösterilmişti.
Sihirbazlar:
meydana çıkarılmıştı.
Firavun’un kendi seçtiği uzmanlar bile:
olayın sıradan sihir olmadığını
anlayabilecek bir konuma gelmişti.
Uyarılar:
yapılmıştı.
Ama Firavun:
geri dönmek yerine direnmişti.
Burada Kur’an’ın bize gösterdiği büyük mesele:
insanın yanlışını:
tek bir anda değil, tekrar tekrar seçebilmesi
meselesidir.
Bir insan:
ilk yanlışından sonra:
dönebilir.
İkinci yanlışından sonra:
dönebilir.
Üçüncü yanlışından sonra:
yine dönebilir.
Ama her defasında:
“Hayır, devam edeceğim.”
derse,
yanlış:
giderek:
alışkanlığa,
alışkanlık:
karaktere,
karakter:
hayat yönüne
dönüşebilir.
Firavun’un hikâyesinin korkutucu taraflarından biri:
budur.
O:
bir sabah uyanıp aniden Firavunlaşmış
değildir.
Kur’an’ın anlattığı çizgide:
kibir tekrar edilir.
zulüm tekrar edilir.
hakikat reddedilir.
güç kötüye kullanılır.
Ve sonunda:
insan kendi kurduğu yolun:
çok ilerisine
gitmiş olur.
Bu, günlük hayatta da önemlidir.
Bir insan ilk defa:
küçük bir yalan
söyler.
Vicdanı:
rahatsız olabilir.
İkinci defa:
daha kolay söyler.
Sonra:
yalanı korumak için:
başka yalanlar
üretir.
Bir gün:
yalana alışmış
hâle gelebilir.
Aynı şey:
haksız kazanç,
kibir,
hakaret,
aldatma,
kul hakkı
için de olabilir.
Bu yüzden:
küçük yanlışları küçük oldukları için değil, bizi hangi yöne taşıdıkları için de ciddiye almak gerekir.
Yûnus 91'in:
“Daha önce isyan etmiştin.”
ifadesi tam da geçmiş tercihlerle:
bugünkü durum arasındaki
bağı gösterir.
İnsan:
bugünkü karakterini:
dünkü tercihleriyle
oluşturur.
Bu:
insan değişemez
demek değildir.
Tam tersine:
yaşarken:
yön değiştirmenin değerini
gösterir.
Çünkü Firavun kıssasının trajedisi:
dönüş ihtimalini tekrar tekrar ertelemektir.
Bu nedenle ayeti okuyan insanın:
öncelikle:
“Firavun ne kötüymüş.”
demesinden önce:
kendine bakması
daha faydalı olabilir.
Ben:
hangi doğruyu sürekli erteliyorum?
Hangi hatayı:
“Bir gün bırakırım.”
diyerek sürdürüyorum?
Kimin hakkını:
“Sonra telafi ederim.”
diyerek bekletiyorum?
Kime:
özür borcum var?
Hangi yanlış davranışı:
artık karakterimin parçası
hâline getirmeye başlıyorum?
Bu sorular:
ayeti:
yaşayan bir ahlak rehberine
dönüştürür.
Ayetin:
“Şimdi mi?”
sorusu ayrıca:
insanın zamanı nasıl algıladığını
da sorgular.
İnsan:
gençken:
ölüm çok uzak
sanabilir.
“Daha çok zaman var.”
der.
Ama aslında:
kimse kendi:
hayat takvimini
bilmiyor.
Bu nedenle:
İslam’ın tövbe çağrısı:
insanı sürekli korkuyla yaşatmak
için değildir.
Asıl amacı:
değişme fırsatını ertelememektir.
Bir insan:
bugün değişebiliyorsa,
neden:
on yıl sonrayı
beklesin?
Bir borcu:
bugün ödeyebiliyorsa,
neden:
yarını beklesin?
Bir özrü:
bugün dileyebiliyorsa,
neden:
gururuna yıllar versin?
Bir insan:
Allah’a dönmek istiyorsa:
başlamak için neden son nefesi beklesin?
Ama burada:
çok önemli merhamet dengesini
yeniden korumamız gerekir.
Bu ayeti:
yaşlı bir insanı:
umutsuzluğa sürüklemek için
kullanamayız.
Bir kişi:
seksen yaşında:
Allah’a dönebilir.
Ve bu dönüş:
samimi olabilir.
Bir insan:
hastanede:
hayatını yeniden değerlendirebilir.
Ve:
gerçekten tövbe edebilir.
Bir insan:
yıllarca dine uzak yaşayıp:
hayatının son dönemlerinde:
derin bir iman
kazanabilir.
Biz:
“Sen geç kaldın.”
diyemeyiz.
Çünkü Yûnus 91’deki:
“Şimdi mi?”
sorusu:
sıradan geç yaş tövbesine
değil,
Firavun’un ilahî hükmü artık gözleriyle görerek kaçınılmaz biçimde teslim olduğu özel ana
yöneliktir.
Bu fark:
merhamet açısından
çok önemlidir.
Din:
insana:
“Daha hayattaysan dönüş arama.”
değil,
tam tersine:
“Dönüşü erteleme.”
der.
İkisi aynı şey değildir.
Ayetin:
“Bozgunculardan olmuştun.”
ifadesi de:
tövbenin yalnız bireysel:
“Ben kötüydüm.”
pişmanlığından daha geniş bir boyutu olduğunu
düşündürür.
Firavun:
başkalarına zarar vermiştir.
Dolayısıyla:
ahlaki kötülük:
yalnız insanın:
Allah ile özel ilişkisini
etkilemez.
Toplumda:
yaralar bırakabilir.
Bu nedenle gerçek dönüşün:
toplumsal sorumluluk
boyutu da vardır.
Örneğin:
bir insan yıllarca:
çalışanlarını sömürmüş.
Sonra:
dine dönmüş olabilir.
Bu güzel olabilir.
Ama:
geçmiş hakları:
mümkünse telafi etmesi
gerekir.
Bir insan:
birisine iftira etmiş.
Sonra:
pişman olmuş.
Sadece:
“Allah’ım beni affet.”
demekle yetinmeyip:
mümkünse yanlış bilgiyi:
düzeltmelidir.
Bir insan:
borcunu bilerek ödememiş.
Tövbe:
borcu sihirli biçimde yok etmez.
Gerçek tövbe:
insanı sorumluluğa:
daha fazla yaklaştırmalıdır.
Bu da Firavun kıssasının:
günümüze bakan önemli ahlaki yönlerinden biridir.
Yûnus 91 bize:
güç ile vicdan arasındaki ilişkiyi de düşündürür.
Firavun güçlü olduğu sürece:
kendini:
hesap vermez
görmektedir.
Ama güç:
elinden çıktığında,
deniz:
onu kuşattığında,
ordusu:
onu kurtaramadığında,
ilk defa:
kendi sınırlılığını
tam anlamıyla görür.
Bu bize insan için çok önemli bir uyarı verir:
Hakikati görmek için mutlaka güçsüz kalmayı bekleme.
Güçlüyken de:
kendini sorgula.
Paran varken:
adil ol.
Makamın varken:
hesap ver.
Sağlığın varken:
fani olduğunu hatırla.
İnsanlar seni alkışlarken:
yanılabileceğini kabul et.
Çünkü gerçek tevazu:
her şey elinden gittikten sonra:
“Ben de kulmuşum.”
demek değil,
her şey elindeyken:
“Ben yine de kulum.”
diyebilmektir.
Firavun’un trajedisi:
bunu:
çok geç fark etmesidir.
İşte:
“Şimdi mi?”
sorusunun belki de en büyük anlamlarından biri budur.
Ayet aynı zamanda bize:
başkasının son hâlini kolayca yargılamamamız gerektiğini
yeniden hatırlatır.
Firavun hakkında:
Allah konuşuyor.
Bizim hakkımızda ise:
insanlar:
kalplerimizi bilmiyor.
Bu nedenle:
birinin tövbesine:
şüpheyle bakabiliriz,
özellikle:
dünyevî haklar açısından:
telafi isteyebiliriz.
Ama:
“Kesin samimiyetsiz.”
diye Allah katındaki hükmünü
bilemeyiz.
Örneğin bir suç işlemiş kişi:
“Pişmanım.”
der.
Hukuk:
ona yine ceza verebilir.
Mağdur:
ona hemen güvenmek zorunda değildir.
Toplum:
tedbirli olabilir.
Bütün bunlar:
meşru olabilir.
Çünkü:
tövbe ≠ güvenin anında geri gelmesi.
Ama:
“Allah seni kesin affetmez.”
demek:
başka bir iddiadır.
Bu hüküm:
Allah’a aittir.
Dolayısıyla Yûnus 91:
hem:
tövbeyi ertelememe
hem de:
başkalarının tövbe kapısını kendi elimizle kapatmama
dersini birlikte taşır.
Ve belki Yûnus Suresi 91. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur:
Hayatımızda değiştirmemiz gerektiğini bildiğimiz hangi şeyi hâlâ “sonra” diyerek erteliyoruz; ayrıca güç, sağlık ve imkân elimizdeyken mi doğruya dönüyoruz, yoksa yalnız bütün seçenekler elimizden çıktığında mı hakikati kabul ediyoruz? Ve başka biri geç de olsa değişmeye çalıştığında, Allah’ın ona rahmet kapısını kapattığını iddia etmeden, dünyevî sorumluluk ile ilahî affı birbirinden ayırabiliyor muyuz?
