Yûnus Suresi 88. Ayette “Musa ‘Rabbimiz! Firavun’a ve İleri Gelenlerine Dünya Hayatında Süs ve Mallar Verdin; Rabbimiz, Mallarını Silip Yok Et ve Kalplerini Sıkılaştır’ Diye Dua Etti” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Yûnus Suresi 88. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Musa dedi ki: ‘Rabbimiz! Sen Firavun’a ve ileri gelenlerine dünya hayatında süs ve mallar verdin. Rabbimiz! Böylece onlar Senin yolundan saptırıyorlar. Rabbimiz! Mallarını silip yok et ve kalplerini sıkılaştır; acı azabı görünceye kadar iman etmesinler.’”
Ayetin Arapçası şöyledir:
“Ve kâle Mûsâ rabbenâ inneke âteyte Fir‘avne ve meleehû zîneten ve emvâlen fi’l-hayâti’d-dünyâ, rabbenâ li-yudillû an sebîlik. Rabbenâ’tmis alâ emvâlihim ve’şdud alâ kulûbihim fe lâ yu’minû hattâ yeravu’l-azâbe’l-elîm.”
Bir önceki ayette Musa ve Hârûn’a:
evler hazırlamaları, ibadeti ayakta tutmaları ve müminleri müjdelemeleri
emredilmişti.
Şimdi Hz. Musa:
uzun süren zulmün ve ısrarlı reddedişin ardından
Firavun düzeni hakkında Allah’a dua ediyor.
Musa Neden Firavun’un Servetinden Söz Ediyor
Hz. Musa:“Firavun’a ve ileri gelenlerine dünya hayatında süs ve mallar verdin.”
diyor.
Burada iki kavram öne çıkar:
zînet: süs, ihtişam, gösterişli dünya imkânları.
emvâl: mallar, servet, ekonomik güç.
Firavun yalnız:
siyasi otoriteye
sahip değildir.
Aynı zamanda:
zenginlik ve ihtişamla çevrili bir iktidarı
temsil eder.
Bu maddî güç:
insanların gözünde onun otoritesini daha etkileyici gösterebilir.
Allah’ın Firavun’a Servet Vermesi Ondan Razı Olduğu Anlamına mı Gelir
Hayır.Bu ayetin en önemli derslerinden biri budur.
Firavun:
zengindir.
Güçlüdür.
Gösterişli bir hayat düzenine sahiptir.
Ama Kur’an onu:
adaletli ve Allah’ın sevdiği biri
olarak sunmaz.
Tam tersine:
zulmü,
kibri,
haddi aşması
eleştirilir.
Dolayısıyla:
servet ≠ Allah’ın kesin rızası.
Aynı şekilde:
fakirlik ≠ Allah’ın kesin gazabı.
Dünyevî durum ile Allah katındaki ahlaki değer arasında otomatik denklem kurulamaz.
Zenginlik Kötü Bir Şey midir
Hayır.Ayet:
“Mal kötüdür.”
demiyor.
Sorun:
malın nasıl kullanıldığıdır.
Servet:
ailenin ihtiyaçlarını karşılamak,
iş kurmak,
insanlara istihdam sağlamak,
sadaka vermek,
bilim ve eğitim desteklemek,
topluma fayda sağlamak
için kullanılabilir.
Ama aynı servet:
rüşvet,
baskı,
propaganda,
sömürü,
insanları satın alma
aracına da dönüşebilir.
Mal ahlaki yönünü sahibinin kullanımından kazanır.
Firavun’un Malı Nasıl Bir Güce Dönüşmüş Olabilir
Servet yalnız:kişisel lüks
sağlamaz.
Servet:
insanları etkileme,
taraftar kazanma,
sistem kurma,
iktidarı sürdürme
aracına dönüşebilir.
Firavun’un çevresindeki ileri gelenlerin de:
bu düzenden çıkar sağladıkları
düşünülebilir.
Böyle bir yapı oluştuğunda:
insanlar yalnız fikre değil,
çıkar düzenine
bağlanabilir.
Hakikati kabul etmek:
sadece bir görüş değiştirmek değil,
menfaat kaybetmek
anlamına gelebilir.
“Senin Yolundan Saptırsınlar Diye” İfadesi Allah Onlara Özellikle İnsanları Saptırmaları İçin mi Mal Verdi Demektir
Bu ifade dikkatle anlaşılmalıdır.Ayetteki:
“li-yudillû an sebîlik”
ifadesi hakkında tefsirlerde farklı açıklamalar vardır.
Bazı yorumlarda:
“Senin yolundan saptırmaları sonucunu doğuracak şekilde...”
anlamı öne çıkar.
Bazılarında ise onların:
kendilerine verilen nimetleri:
insanları Allah’ın yolundan uzaklaştırmak için kullandıkları
vurgulanır.
Bunu:
“Allah onların kötülük yapmasını istedi ve sırf insanları saptırsınlar diye servet verdi.”
şeklinde anlamak doğru değildir.
Kur’an’ın genel öğretisinde insan:
kendisine verilen nimeti:
hangi yönde kullanacağından sorumludur.
Allah Nimet Veriyorsa İnsan Onu Kötülükte Kullanabilir mi
Evet.İnsan:
kendisine verilen:
aklı,
parayı,
gücü,
teknolojiyi,
zamanı
iyi veya kötü yönde kullanabilir.
Bir insanın:
zekâsı
Allah’ın nimetidir.
Ama o zekâyla:
ilaç da geliştirebilir,
dolandırıcılık sistemi de kurabilir.
Para:
nimettir.
Ama:
yetim okutmak için de,
insanları satın almak için de
kullanılabilir.
Dolayısıyla:
nimetin Allah’tan gelmesi, nimetin kötü kullanımının Allah tarafından onaylandığı anlamına gelmez.
Musa Neden Bu Kadar Ağır Bir Dua Ediyor
Çünkü bu dua:ilk karşılaşmada söylenmiş öfkeli bir söz
değildir.
Musa:
Firavun’a gitmiştir.
Ayetler gösterilmiştir.
Uyarılar yapılmıştır.
Firavun:
kibirlenmiş,
Musa’yı sihirbazlıkla suçlamış,
insanları baskı altında tutmuş,
hakikate karşı ısrarını sürdürmüştür.
Dolayısıyla dua:
uzun süren peygamberlik mücadelesinin ileri bir aşamasında
gelmektedir.
Bu ayrıntı çok önemlidir.
Ayet:
insanın kendisine kızan herkese hemen:
“Allah malını yok etsin.”
demesini öğretmez.
“Mallarını Silip Yok Et” Ne Anlama Gelir
Ayette:“Rabbenâ’tmis alâ emvâlihim”
denilir.
“طمس / tams”:
izini silmek,
belirsiz hâle getirmek,
yok etmek,
işlevsizleştirmek
gibi anlamlar taşıyabilir.
Hz. Musa:
Firavun ve çevresinin:
zulmün aracı hâline getirdiği maddî gücünün
ortadan kaldırılmasını
istiyor.
Buradaki mesele:
zenginlerden nefret etmek
değildir.
Mesele:
servetin zulüm sisteminin motoru hâline gelmesidir.
Bir Zenginin Malının Yok Olmasını İstemek Bu Ayete Dayandırılabilir mi
Hayır.Bir insanın:
zengin olması
onun Firavun olduğu
anlamına gelmez.
Zengin bir insan:
son derece:
adil,
cömert,
dürüst
olabilir.
Bu nedenle:
“Zengin, o hâlde Allah malını yok etsin.”
anlayışı ayetin mesajıyla ilgisizdir.
Hz. Musa’nın duasının hedefinde:
servet sahibi olmak değil, serveti zulüm ve hakikati bastırma aracına dönüştüren Firavunî düzen
vardır.
Zenginlik ≠ günah.
Zulüm için kullanılan zenginlik = ahlaki sorumluluk.
“Kalplerini Sıkılaştır” Ne Anlama Gelir
Ayette:“ve’şdud alâ kulûbihim”
denilir.
Kelime anlamı itibarıyla:
“Kalplerinin üzerine sıkılık ver / kalplerini katılaştır.”
şeklinde anlaşılır.
Bu ifade oldukça ağırdır.
Fakat bağlamı unutulmamalıdır.
Söz konusu insanlar:
hakikati yeni duyan,
soru soran,
kararsız kalan
kişiler değildir.
Uzun bir süreçte:
ayetlerle karşılaşmış,
kibirlenmiş,
zulmü sürdürmüş,
hakikatin karşısında örgütlenmişlerdir.
Bu nedenle ayet:
samimi arayış içindeki insanın iman yolunun keyfî biçimde kapatılması
olarak okunmamalıdır.
Allah İnsanların Kalplerini Katılaştırıyorsa Onlar Nasıl Sorumlu Oluyor
Bu soru daha önceki:kalplerin mühürlenmesi
ayetlerinde olduğu gibi önemlidir.
Kur’an’ın genel anlatısında süreç:
insanın:
reddetmesi,
kibirlenmesi,
ısrar etmesi,
zulmü sürdürmesi
ile bağlantılıdır.
İlahî mühürleme veya kalbin katılaşması:
hiçbir sebep yokken masum insanı zorla inkâra mahkûm etmek
şeklinde anlaşılmamalıdır.
İnsan:
seçimleriyle bir yön oluşturur.
Israr edilen yön:
zamanla daha da sertleşebilir.
Bu nedenle:
ilahî hüküm insan sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
“Azabı Görünceye Kadar İman Etmesinler” İfadesi Neden Bu Kadar Serttir
Hz. Musa’nın duasının bu bölümü gerçekten ağırdır:“Acı azabı görünceye kadar iman etmesinler.”
Burada:
uzun süreli ve bilinçli reddedişin
son aşaması söz konusudur.
İnsan özgürce:
iman etme,
tövbe etme,
doğruya dönme
fırsatlarını sürekli reddederse,
bir noktada hakikat:
imtihan alanında seçilen iman olmaktan çıkıp
kaçınılmaz hükmün görülmesine
dönüşebilir.
Azabı bizzat gördükten sonraki zorunlu kabul ile:
özgür tercih dönemindeki iman
aynı şey değildir.
Bu Ayet “Bir İnsan İçin Artık Tövbe Kapısı Kapandı” Diye Hüküm Vermemize İzin Verir mi
Hayır.Bu son derece önemli bir sınırdır.
Hz. Musa:
peygamberdir.
Firavun hakkında özel vahiy sürecinin içindedir.
Biz ise:
bir insanın:
sonunun ne olacağını,
kalbinin yarın nasıl değişeceğini
bilemeyiz.
Bu nedenle yaşayan bir insan hakkında:
“Sen artık asla iman edemezsin.”
“Allah kalbini kesin kapattı.”
“Senin tövben kabul olmaz.”
gibi hükümler vermek bize düşmez.
Bir insan:
yaşadığı sürece değişebilir.
Peygamberî özel hüküm ≠ sıradan insanın başkalarına ahiret hükmü dağıtma yetkisi.
Musa’nın Bu Duası Beddua mıdır
Bir anlamda:Firavun ve çevresine yönelik ağır bir ilahî hüküm talebidir.
Fakat bunu günlük hayattaki:
öfke anında söylenen:
“Allah belanı versin.”
türü kontrolsüz beddualarla eşitlemek doğru değildir.
Hz. Musa:
kişisel gururu incindiği için
dua etmiyor.
Ortada:
uzun süreli zulüm,
peygamberi reddetme,
insanları hakikatten uzaklaştırma
ve sistematik baskı
vardır.
Dolayısıyla:
peygamberin vahiy bağlamındaki duası, sıradan kişisel tartışmalara beddua ruhsatı değildir.
Müslüman Kendisine Kötülük Yapan Herkesin Malının Yok Olmasını İstemeli midir
Hayır.İnsan:
adalet isteyebilir.
Zulümden korunmak için:
dua edebilir.
Hakkını arayabilir.
Ama:
öfke ile:
her anlaşmazlıkta,
her hakarette,
her küçük zararda
karşı tarafın:
ailesinin,
malının,
hayatının
mahvolmasını istemek
sağlıklı bir dua ahlakı değildir.
Bazen daha güzel dua:
“Allah’ım beni onun şerrinden koru, haksızlığı düzelt ve mümkünse onu da doğruya yönelt.”
olabilir.
Merhamet:
adaleti terk etmek değildir.
Ama adalet de:
intikam tutkusuna dönüşmek zorunda değildir.
Servet İnsanları Allah’ın Yolundan Nasıl Uzaklaştırabilir
Servetin kendisi değil,ona yüklenen anlam
insanı uzaklaştırabilir.
İnsan:
“Param varsa kimseye ihtiyacım yok.”
diyebilir.
Servetini:
mutlak güvence
sanabilir.
Parası sayesinde:
insanları satın alabileceğini,
hukukun üzerinde yaşayabileceğini,
her sonucu kontrol edebileceğini
düşünebilir.
İşte bu noktada mal:
nimet olmaktan çıkıp:
kibir aracına
dönüşebilir.
Ancak bunun tersi de mümkündür:
İnsan zengin olur,
şükreder, paylaşır, adaletli davranır ve malını iyiliğin aracı yapar.
Dolayısıyla sorun:
mal değil,
malın insanın kalbindeki konumudur.
Yûnus 83–88 Arasında Nasıl Bir Süreç Görüyoruz
Yûnus 83’te:iman edenlerin:
Firavun’dan korktuğu
anlatıldı.
Yûnus 84’te Musa:
“Allah’a tevekkül edin.”
dedi.
Yûnus 85 ve 86’da:
iman edenler:
zulümden korunma ve kurtuluş
duası etti.
Yûnus 87’de:
evler hazırlanması,
ibadet düzeninin kurulması,
namazın ayakta tutulması
ve müjde
emredildi.
Yûnus 88’de ise Musa:
Firavun düzeninin sahip olduğu:
servet ve ihtişamın artık zulmün aracı hâline geldiğini
Allah’a arz ediyor.
Yani süreç yalnız:
ruhsal dua
değildir.
Karşımızda:
ekonomik, siyasi, toplumsal ve dinî boyutları bulunan büyük bir mücadele
vardır.
Sonuç: Yûnus Suresi 88. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Yûnus Suresi 88. ayet Kur’an’daki en ağır dualardan birini içerir.Hz. Musa:
“Rabbimiz! Firavun’a ve ileri gelenlerine dünya hayatında süs ve mallar verdin.”
diyor.
Bu cümle bize ilk olarak:
dünya nimetlerinin nasıl yorumlanması gerektiğini
öğretir.
Firavun:
zengin.
Güçlü.
Gösterişli.
İleri gelenleri:
servet sahibi.
Ama bütün bunlar:
Allah’ın onlardan razı olduğunu göstermiyor.
Bu çok önemli bir Kur’an ilkesidir.
İnsan bazen:
başarılı birini görünce:
“Allah bunu seviyor ki bu kadar verdi.”
diyebilir.
Bu sonuç zorunlu değildir.
Bir insan:
çok zengin olabilir
ve büyük bir ahlaki sınavın içinde olabilir.
Başka biri:
fakir olabilir
ama Allah katında çok değerli olabilir.
Bu nedenle:
banka hesabı maneviyat ölçeri değildir.
Servet:
nimettir.
Ama aynı zamanda:
emanet ve sınavdır.
Ne yaptın o servetle?
İnsanları mı ezdin?
Yoksa:
insanlara fayda mı sağladın?
Çalışanının hakkını mı yedin?
Yoksa:
emeğinin karşılığını adaletle mi verdin?
Rüşvet mi verdin?
Yoksa:
hukuka mı bağlı kaldın?
Yalan propaganda mı finanse ettin?
Yoksa:
eğitimi,
bilimi,
iyiliği mi destekledin?
İşte servetin ahlaki değeri:
bu sorularda
ortaya çıkar.
Firavun ve çevresinin problemi:
sahip oldukları mal değil,
o malın zulüm düzeninin parçasına dönüşmesidir.
Bu bugün için son derece önemli bir derstir.
Bir milyarder:
otomatik Firavun
değildir.
Bir fakir:
otomatik veli
değildir.
İslam:
zenginliği şeytanlaştırmaz.
Ama:
servetin insana sınırsız güç verdiği düşüncesini reddeder.
Para:
çok şey satın alabilir.
Ama:
hakikati değiştiremez.
Bir insan:
gazeteler satın alabilir.
Reklamlar satın alabilir.
Uzmanlar tutabilir.
Lüks saraylar kurabilir.
İnsanların ilgisini satın alabilir.
Ama:
yanlış olanı Allah katında doğru hâle getiremez.
Firavun'un trajedisi tam burada büyür.
Kendisine verilen nimeti:
şükür için değil,
tahakküm için
kullanır.
Hz. Musa'nın:
“Mallarını silip yok et.”
duası bu nedenle:
mal düşmanlığı
değildir.
Zulüm düzeninin:
ekonomik dayanağının çözülmesi
talebidir.
Bu bize günümüzde de:
paranın gücü hakkında önemli bir ders verir.
Zulüm sadece:
silahla
sürdürülmez.
Para da:
zulmün aracı olabilir.
Bir şirket:
insanları ekonomik bağımlılıkla
sömürebilir.
Bir suç örgütü:
para sayesinde:
insanları satın alabilir.
Yolsuz bir sistem:
rüşvet üzerinden
ayakta kalabilir.
Bir propaganda ağı:
çok büyük ekonomik kaynakla
yanlış bilgiyi sürekli tekrar edebilir.
Bu durumda sorun:
paranın varlığı değil, paranın ahlaksız güce dönüştürülmesidir.
Ayetin en zor kısmı:
“Kalplerini sıkılaştır.”
duasıdır.
Bunu aceleyle:
“Musa insanların iman etmesini istemiyordu.”
şeklinde okumamak gerekir.
Önümüzde:
uzun bir süreç
vardır.
Musa:
Firavun’a gitmiştir.
Ayetleri göstermiştir.
Hakikat açıklanmıştır.
Sihirbazlar toplanmıştır.
Batıl ortaya konmuştur.
Musa:
hakikati anlatmıştır.
Firavun ve çevresi:
buna rağmen:
zulmü,
kibri,
baskıyı
sürdürmüştür.
Yani burada:
ilk defa hata yapan bir insan
yoktur.
Israrlı ve sistematik reddediş
vardır.
Bu bağlam olmadan ayetin duası:
çok kolay yanlış anlaşılabilir.
Kur’an’daki ağır hükümlerin:
öncesini ve sonrasını
okumak bu yüzden önemlidir.
Bir cümleyi çekip:
“Bak, Musa insanların kalbinin kapanmasını istedi.”
demek:
hikâyenin uzun ahlaki sürecini
görmezden gelir.
Aynı nedenle biz:
bu ayeti kendi düşmanlıklarımız için
kullanamayız.
Biri:
sana hakaret etti.
“Allah kalbini mühürlesin.”
demek zorunda değilsin.
Birisi:
senin siyasi görüşüne katılmadı.
Bu ayeti onun üzerine
okuyamazsın.
Bir insan:
farklı dine mensup.
“Musa’nın duası onun için.”
diyemezsin.
Çünkü Musa'nın karşısında:
belirli bir:
peygamberlik,
vahiy,
zulüm,
ısrarlı inkâr
bağlamı vardır.
Kişisel anlaşmazlık ≠ Firavun kıssası.
Bu ayrım Kur’an’ın:
öfkenin aracı yapılmasını
önlemek açısından son derece önemlidir.
Ayetin:
“Azabı görünceye kadar iman etmesinler.”
kısmı da iman konusunda önemli bir noktayı gösterir.
İman:
özgür tercih döneminde
anlamlıdır.
Bir insan:
sonuç artık tamamen görünür olduktan,
imtihan perdesi kalktıktan,
ilahî azabı kesin biçimde gördükten sonra:
“Şimdi inandım.”
derse,
bu durum:
daha önceki özgür imanla
aynı değildir.
Bu düşünce bize:
tövbeyi ve doğruya dönüşü:
sürekli ertelememeyi
öğretir.
İnsan:
“Yaşlanınca düzelirim.”
diyebilir.
“Bir gün tövbe ederim.”
diyebilir.
“Şimdilik böyle yaşayayım.”
diyebilir.
Ama insan:
yarını garanti edemez.
Bu nedenle:
doğru olduğunu gördüğün şeyi:
sonsuzca erteleme.
Fakat bunun tersi de önemlidir:
Yaşayan birine:
“Sen artık geç kaldın.”
deme.
Çünkü sen:
onun sonunu
bilmiyorsun.
Bir insan:
son nefesine kadar:
çok büyük bir dönüşüm
yaşayabilir.
Allah’ın rahmetinden:
insanlar adına kapı kapatmak
bizim görevimiz değildir.
Yûnus 88’in başka bir önemli dersi:
nimetin insanı sınaması
konusudur.
İnsan çoğu zaman:
imtihanı yalnız:
hastalık,
fakirlik,
kayıp
olarak düşünür.
Oysa:
servet de imtihandır.
Makam da.
Güzellik de.
Şöhret de.
Zekâ da.
Sağlık da.
Bazen en zor sınav:
sahip olmaktır.
Çünkü hiçbir şeyi olmayan insan:
kibirlenmek için daha az sebep
bulabilir.
Ama:
çok güçlü olduğunda:
“Ben yaptım.”
demek kolaylaşabilir.
Çok zengin olduğunda:
“Kimseye ihtiyacım yok.”
demek kolaylaşabilir.
Çok alkışlandığında:
“Demek her söylediğim doğru.”
sanabilirsin.
İşte Firavun örneği:
nimetin nasıl:
kibre dönüşebileceğini
gösteren en büyük Kur’an örneklerinden biridir.
Bu yüzden insan:
“Allah bana verdi.”
dediğinde:
yalnız sevinmemeli.
Aynı zamanda:
“Bunun hesabını nasıl vereceğim?”
diye de düşünmelidir.
Bu:
nimeti kötü görmek
değildir.
Tam tersine:
nimeti sorumlulukla
sevmektir.
Bir milyar liran varsa:
bundan utanman gerekmez.
Ama:
nasıl kazandın?
Nasıl kullandın?
Kimin hakkını gözetmedin?
Kimlere fayda sağladın?
İşte:
ahlaki sorular bunlardır.
Yûnus 88 aynı zamanda insana:
Allah’ın nimetini kullanarak Allah’a karşı çıkmanın
trajedisini gösterir.
İnsan:
Allah’ın verdiği:
aklıyla
Allah’ı inkâr edebilir.
Allah’ın verdiği:
diliyle
yalan söyleyebilir.
Allah’ın verdiği:
servetle
zulüm düzeni kurabilir.
Allah’ın verdiği:
teknolojiyle
insanlara zarar verebilir.
Bu:
nimetin kaynağını değil,
insanın kullanım sorumluluğunu
gösterir.
Bıçağı:
cerrah da kullanabilir.
Cinayet işleyen de.
Sorun:
metal değildir.
İradedir.
Para için de:
bilgi için de:
teknoloji için de
aynı ilke geçerlidir.
Bu yüzden Kur’an bize yalnız:
“Ne kadar malın var?”
sorusunu değil,
“Malın seni neye dönüştürdü?”
sorusunu sordurur.
Ve belki Yûnus Suresi 88. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur:
Allah’ın bize verdiği para, makam, bilgi, güzellik, çevre ve imkânları şükür ve iyilik için mi kullanıyoruz, yoksa bunları başkalarını kontrol etmenin ve kendi egomuzu büyütmenin araçlarına mı dönüştürüyoruz; ayrıca Firavun’un zenginliğini ilahî onay sanmadığımız gibi, kendi dünyevî başarımızı da Allah’ın her davranışımızdan razı olduğunun belgesi sanmaktan korunabiliyor muyuz?
