Tevbe Suresi 12. Ayette “Eğer Antlaşmalarından Sonra Yeminlerini Bozar ve Dininize Saldırırlarsa Küfrün Önderleriyle Savaşın; Çünkü Onların Yeminlerinin Bir Değeri Yoktur” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Tevbe Suresi 12. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Eğer antlaşmalarından sonra yeminlerini bozar ve dininize saldırırlarsa, küfrün önderleriyle savaşın. Çünkü onların yeminleri yok hükmündedir. Umulur ki vazgeçerler.”
Bu ayet Tevbe Suresi’nin önceki ayetlerinde anlatılan antlaşma meselesinin devamıdır.
Burada çok belirgin iki şart öne çıkmaktadır:
Antlaşmayı bozmak.
Ve Müslümanların dinine yönelik düşmanca saldırıda bulunmak.
Dolayısıyla ayet, yalnızca farklı bir inanca sahip olan insanlardan söz etmez.
Fiilî ihlal ve saldırganlık söz konusudur.
“Antlaşmalarından Sonra Yeminlerini Bozarlarsa” Ne Demektir
Burada önceden verilmiş bir söz vardır.Taraflar arasında bir anlaşma yapılmıştır.
Karşı taraf:
barışa uyacağını,
belirli sınırları koruyacağını
ve antlaşmanın şartlarına bağlı kalacağını
kabul etmiştir.
Fakat daha sonra bu sözler bozulmaktadır.
Kur’an’ın eleştirdiği şey yalnızca farklı düşünmek değil, verilen güvenceyi ihlal etmektir.
Yemin Bozmak Neden Bu Kadar Ciddi Görülüyor
Çünkü antlaşmalar toplumların güven içinde yaşamasını sağlar.Eğer insanlar verdikleri sözleri hiçbir sonuç doğurmadan sürekli bozabilirse:
barışın,
ticaretin,
diplomasinin
ve toplumsal güvenin
zemini ortadan kalkar.
Bir antlaşmanın arkasında yalnızca kelimeler değil, insanların canı ve güvenliği de bulunabilir.
Bu nedenle ihlal sıradan bir söz hatası değildir.
“Dininize Saldırırlarsa” Ne Anlama Gelir
Ayette kullanılan ifade dini hedef alan düşmanca davranışları anlatır.Bu:
dine hakaret etmek,
onu ortadan kaldırmaya çalışmak,
Müslümanların inanç özgürlüğüne saldırmak
ve bağlam içinde düşmanca mücadeleyi körüklemek
gibi anlamlarla açıklanmıştır.
Ancak burada her eleştiri veya fikir ayrılığını “saldırı” saymak doğru değildir.
Bir insan İslam’ı eleştirebilir.
İnanmayabilir.
Sorular sorabilir.
Bunların hepsi otomatik olarak savaş sebebi değildir.
Ayetin bağlamı fiilî düşmanlık ve antlaşma ihlalidir.
Dini Eleştirmek ile Dine Saldırmak Aynı Şey midir
Hayır.Bu ayrım son derece önemlidir.
Eleştiri:
fikir belirtmek,
soru sormak,
itiraz etmek
veya farklı düşünmek olabilir.
İnsan bir dini kabul etmek zorunda değildir.
Fakat organize düşmanlık,
baskı,
antlaşma ihlali
ve fiilî saldırı
başka bir durumdur.
Tevbe 12’yi sıradan fikir ayrılıklarını şiddet sebebine dönüştürecek şekilde okumak doğru değildir.
“Küfrün Önderleriyle Savaşın” Ne Demektir
Burada düşmanlığın öncülüğünü yapan liderler öne çıkarılmaktadır.Yani savaşın ve antlaşma ihlalinin:
planlayıcıları,
kışkırtıcıları
ve yöneticileri
hedef alınmaktadır.
“Küfrün önderleri” ifadesi bütün inanmayan insanların liderleri anlamında sınırsız bir kategori değildir.
Bağlam, antlaşma bozup saldırganlığı yöneten önderlerdir.
Neden Özellikle Önderlerden Söz Ediliyor
Çünkü büyük çatışmalar çoğu zaman birkaç kişinin kararlarıyla büyüyebilir.Liderler:
savaş kararı verebilir,
kabileleri harekete geçirebilir,
propaganda yapabilir,
antlaşmayı bozabilir
ve geniş kitleleri çatışmaya sürükleyebilir.
Bu nedenle ayet yalnızca kalabalığa değil, düşmanlığın başını çeken sorumlulara da dikkat çeker.
Bu Ayet Bütün Gayrimüslim Liderlerle Savaşmayı mı Emrediyor
Hayır.Böyle bir yorum ayetin şartlarını tamamen siler.
Ayet:
“Gayrimüslim bir lider gördüğünüzde savaşın.”
dememektedir.
Önce iki durum sayılmaktadır:
Antlaşmayı bozmak.
Dine yönelik düşmanca saldırıyı sürdürmek.
Bu şartlar olmadan ayetin savaş hükmünü herkese genişletmek doğru değildir.
“Onların Yeminleri Yoktur” Ne Anlama Gelir
Buradaki ifade onların daha önce verdikleri sözleri fiilen değersiz hâle getirdiklerini anlatır.Yani antlaşma yapıyorlar fakat ona bağlı kalmıyorlarsa yemin artık gerçek güvence işlevini kaybetmiştir.
Bu:
“Bir kez sözünü bozan herkesle sonsuza kadar hiçbir ilişki kurulamaz.”
demek değildir.
Ama sürekli ihlal edilen sözlerin güven değeri düşer.
Güven davranışla korunur.
Bir Antlaşmanın Güveni Kaybolduğunda Ne Yapılmalıdır
Kur’an’ın önceki ayetlerinde bunun önemli bir ölçüsünü görmüştük.Gizlice aynı şekilde ihanet etmek doğru değildir.
Durum açıkça ortaya konur.
Antlaşma düzeni yeniden değerlendirilir.
Karşı tarafa bildirim yapılır.
Gerektiğinde güvenlik tedbiri alınır.
Yani:
“Onlar ihanet etti, biz de gizlice ihanet edelim.”
mantığı Kur’an’ın ortaya koyduğu ahlaki çizgi değildir.
Ayetin Sonunda “Umulur ki Vazgeçerler” Denmesi Neden Önemlidir
Bu ifade savaşın amacını anlamamız açısından çok önemlidir.Ayet:
“Onları tamamen yok etmek için savaşın.”
dememektedir.
“Umulur ki vazgeçerler.”
denilmektedir.
Yani amaç:
düşmanlığı durdurmak,
antlaşma ihlalini sona erdirmek
ve saldırganlığı engellemektir.
Karşı taraf vazgeçerse çatışmanın da gerekçesi ortadan kalkar.
Demek ki Savaşın Amacı İntikam Değil midir
Evet.Bu ayetin bağlamında savaşın amacı sınırsız intikam değildir.
Amaç saldırganlığın durdurulmasıdır.
Bu nedenle:
karşı taraf düşmanlıktan vazgeçtiğinde,
saldırı sona erdiğinde
ve yeni bir güven ortamı oluştuğunda
savaşın sürdürülmesi kendi başına amaç hâline gelmemelidir.
Kur’an’ın birçok savaş ayetinde bu sınır görülür.
Tevbe 11 ile Tevbe 12 Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
Tevbe 11’de:Tövbe eder, namazı kılar ve zekâtı verirlerse artık din kardeşlerinizdir.
denilmişti.
Tevbe 12’de ise bunun tersindeki durum anlatılır:
Antlaşmadan sonra yeminlerini bozar ve düşmanlığı sürdürürlerse savaş söz konusu olur.
Yani davranış değiştiğinde hüküm de değişmektedir.
Tövbe ve barış varsa kardeşlik.
İhanet ve saldırganlık varsa mücadele.
Kur’an Neden Aynı İnsanlara Hem Kardeşlik Hem Savaş İhtimali Sunuyor
Çünkü insanlar değişebilir.Bir insan bugün düşman olabilir.
Yarın tövbe edebilir.
Bugün antlaşmasını bozabilir.
Sonra bundan vazgeçebilir.
Kur’an insanı tek bir değişmez etikete hapsetmez.
Hüküm çoğu zaman kişinin mevcut davranışına göre şekillenir.
Bu nedenle Tevbe Suresi’nin bu bölümü sürekli:
durum,
davranış
ve antlaşma statüsü
üzerinden ayrım yapmaktadır.
Bu Ayet Kişilere Kendi Başına Savaş Başlatma Yetkisi Verir mi
Hayır.Ayet tarihsel olarak toplumlar ve siyasi otoriteler arasındaki savaş-antlaşma ilişkisini düzenlemektedir.
Bir bireyin:
“Ben bu kişiyi dine saldırıyor saydım.”
deyip kendi başına şiddete başvurması bu ayetten çıkarılamaz.
Savaş:
kamusal,
hukuki
ve siyasi
bir meseledir.
Kişisel öfke veya özel intikam değildir.
“Dine Saldırı” İfadesinin Kötüye Kullanılması Neden Tehlikelidir
Çünkü insan hoşuna gitmeyen her sözü saldırı olarak adlandırabilir.Birisi soru sorar.
“Saldırdı.”
der.
Birisi eleştirir.
“Düşman oldu.”
der.
Birisi inanmaz.
“Dine savaş açtı.”
der.
Böyle bir genişletme ayetin tarihsel savaş ve antlaşma bağlamını ortadan kaldırır.
Fikir özgürlüğü ile fiilî saldırganlığı birbirinden ayırmak gerekir.
Bu Ayet Bugünkü Sözleşme Ahlakı Açısından Ne Öğretebilir
Doğrudan savaş bağlamındaki bir ayet olsa da güçlü bir genel ilke taşır:Sözünü tekrar tekrar bozan insan güvenilirliğini kaybeder.
Bir kişi:
ticarette,
ortaklıkta,
aile ilişkilerinde,
iş hayatında
veya siyasette
verdiği sözleri sürekli ihlal ederse, bir süre sonra yalnızca tek bir sözü değil bütün güven ilişkisini zedeler.
Güven yıllarca kurulabilir ama birkaç ciddi ihlalle yıkılabilir.
Ayetin Bugünkü İnsana En Güçlü Mesajı Nedir
Belki de şudur:Bir insanın söylediklerinden çok, verdiği sözü nasıl taşıdığına bak.
Antlaşma yapmak kolaydır.
Barış sözü vermek kolaydır.
Sadakat sözü vermek kolaydır.
Zor olan, çıkar değiştiğinde de o sözün arkasında kalmaktır.
Aynı zamanda kişi başkasının sözünü bozmasına tepki verirken kendi ahlakını da kaybetmemelidir.
İhanete karşılık sınırsız ihanet değil, ölçülü ve hukuki tepki gerekir.
Sonuç: Tevbe Suresi 12. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Tevbe Suresi 12. ayet, antlaşmadan sonra verilen sözleri bozan ve düşmanca saldırıyı sürdüren belirli gruplarla ilgili savaş hükmünü açıklamaktadır.Ayetin şartları açıktır:
Önce antlaşma vardır.
Sonra antlaşmanın bozulması vardır.
Ardından düşmanca saldırganlık vardır.
Bu nedenle ayet:
farklı inanca sahip herkese karşı,
İslam’ı eleştiren herkese karşı
veya Müslüman olmayan bütün liderlere karşı
sınırsız savaş emri değildir.
“Küfrün önderleri” ifadesi burada antlaşma ihlalini ve düşmanlığı yöneten liderlerle ilişkilidir.
Daha da önemlisi ayetin sonudur:
“Umulur ki vazgeçerler.”
Bu ifade savaşın hedefini gösterir.
Amaç sonsuza kadar düşmanlık üretmek değildir.
Amaç saldırganlığı durdurmaktır.
Karşı tarafın vazgeçmesi istenmektedir.
Bu da bize Tevbe Suresi’nin önemli bir ilkesini tekrar gösterir:
Barışa sadakat gösterene sadakat.
Güvenlik isteyene güvenlik.
Tövbe edene yeni başlangıç.
Fakat verilen sözü sistematik biçimde bozan ve saldırganlığı sürdürenlere karşı da tedbir ve mücadele.
Tevbe 12 bize belki de şu soruyu yöneltmektedir:
Bir insanın veya kurumun sözünü değerlendirirken yalnızca söylediği güzel cümlelere mi bakıyoruz, yoksa o sözün çıkar değiştiğinde de korunup korunmadığını görebiliyor muyuz; aynı zamanda ihanete uğradığımızda kendimiz de sınırı aşmadan hakkımızı savunabiliyor muyuz?
