Tevbe Suresi 1. Ayette “Allah ve Resulünden, Antlaşma Yaptığınız Müşriklere Bir Bildiridir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Tevbe Suresi 1. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Allah ve Resulünden, kendileriyle antlaşma yapmış olduğunuz müşriklere bir beraet, yani ilişiğin sona erdirildiğine dair bir bildirimdir.”
Tevbe Suresi bu son derece dikkat çekici ifadeyle başlamaktadır.
Burada Müslümanlarla bazı müşrik gruplar arasında daha önce yapılmış antlaşmaların geleceği ele alınmaktadır.
Ancak ayeti:
“Bütün müşriklerle yapılan bütün anlaşmalar sebepsiz yere iptal edildi.”
şeklinde anlamak doğru değildir.
Surenin devamındaki ayetler, antlaşmasına sadık kalanlarla antlaşmasını bozanların birbirinden ayrıldığını açıkça gösterecektir.
“Beraet” Ne Demektir
Tevbe Suresi’nin diğer isimlerinden biri de “Berâe”dir.“Beraet” kelimesi:
ilişkinin sona erdirilmesi,
yükümlülükten ayrılma,
bir bağlılığın artık devam etmediğinin ilan edilmesi
gibi anlamlar taşır.
Burada Allah ve Resulü tarafından belirli antlaşma ilişkilerinin artık eski şekilde devam etmeyeceği ilan edilmektedir.
Bu gizli bir ihanet değildir.
Açık bir bildirimdir.
Bu Ayet Neden Bir Antlaşmanın Sona Erdirilmesinden Söz Ediyor
Çünkü bazı müşrik gruplar antlaşmalarına sadık kalmamıştı.Müslümanlarla yapılan anlaşmaların sağladığı güven ortamı çeşitli biçimlerde ihlal edilmişti.
Tevbe Suresi’nin ilerleyen ayetlerinde:
antlaşma bozma,
düşmanlık,
başkalarına saldırıda destek verme
ve verilen sözlere sadık kalmama
gibi davranışlar eleştirilecektir.
Dolayısıyla burada sebepsiz bir düşmanlık ilanından değil, bozulmuş bir antlaşma düzeninin yeniden ele alınmasından söz edilmektedir.
Bütün Müşriklerle Yapılan Antlaşmalar mı İptal Edildi
Hayır.Bu çok önemli bir ayrımdır.
Tevbe Suresi’nin ilerleyen ayetlerinde antlaşmalarına sadık kalan ve Müslümanlara karşı başkasını desteklemeyen müşriklerle yapılan antlaşmaların süreleri sonuna kadar korunması açıkça emredilecektir.
Bu nedenle Tevbe 1’i tek başına okuyup:
“Kur’an müşriklerle yapılan hiçbir antlaşmayı tanımıyor.”
demek doğru değildir.
Tam tersine sure, antlaşmaya sadakat ile antlaşma ihlalini birbirinden ayırır.
Enfâl Suresi ile Tevbe Suresi Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
Enfâl Suresi’nin son bölümlerinde sürekli olarak:antlaşmalar,
ihanet,
savaş,
barış,
caydırıcılık
ve Müslüman toplumun dayanışması
ele alınmıştı.
Özellikle Enfâl 58’de bir topluluğun ihanetinden ciddi biçimde endişe edilirse antlaşmanın gizlice bozulmaması, açık biçimde sona erdirilmesi gerektiği bildirilmişti.
Tevbe Suresi’nin başlangıcında bunun tarihsel bir uygulamasını görüyoruz.
Antlaşma sessizce çiğnenmiyor.
Açık bir ilan yapılıyor.
“Allah ve Resulünden” İfadesi Ne Anlama Gelir
Bu bildirinin sıradan siyasi bir karar olmadığı vurgulanmaktadır.Allah’ın hükmü Hz. Muhammed aracılığıyla topluma duyurulmaktadır.
Hz. Muhammed burada hem peygamber hem de Medine toplumunun lideridir.
Dolayısıyla mesele hem vahiy hem de o dönemin siyasi-antlaşma düzeniyle ilgilidir.
Bu nedenle ayetin tarihsel bağlamını görmeden sadece tek bir cümleden genel savaş kuralları çıkarmak yanıltıcı olabilir.
Ayette Neden “Antlaşma Yaptığınız” Deniliyor
Çünkü taraflar arasında daha önce bir hukuk ilişkisi vardı.Bu son derece önemlidir.
Karşı taraf doğrudan:
“Hiçbir hakkı olmayan düşman.”
olarak görülmemektedir.
Onlarla antlaşma yapılmıştı.
Yani Kur’an onların da anlaşmaya dayanan haklarını tanımıştı.
Sorun, bu ilişkinin daha sonra bazı taraflarca bozulmuş olmasıdır.
Bu da bize İslam’da antlaşmanın gerçek bir hukuki değer taşıdığını gösterir.
Bir Antlaşmanın Bitirilmesi Her Zaman İhanet midir
Hayır.Bir antlaşmanın açık ve hukuki biçimde sona erdirilmesi ile gizlice antlaşmaya aykırı davranmak aynı şey değildir.
İhanet:
karşı tarafa antlaşmanın sürdüğünü düşündürürken gizlice onun aksine hareket etmektir.
Açık sona erdirme ise:
“Bu anlaşma artık şu şartlarda devam etmeyecektir.”
diye karşı tarafa bildirimde bulunmaktır.
Tevbe 1’in önemli yönlerinden biri de budur.
Kur’an Neden Gizli İhanet Yerine Açık Bildirimi Tercih Ediyor
Çünkü karşı tarafın da kendi durumunu bilme hakkı vardır.Bir antlaşmanın sona erdiğini bilmiyorsa kendisini hâlâ barış ortamında zannedebilir.
Sonra habersiz biçimde saldırıya uğraması ihanet olur.
Kur’an savaş şartlarında bile:
açıklık,
söz,
hukuk
ve güven
ilkelerini tamamen ortadan kaldırmaz.
Düşmanın varlığı ahlakın yok olması anlamına gelmez.
Bu Ayet Bütün Müşriklere Savaş İlanı mıdır
Ayeti bu şekilde genellemek doğru değildir.“Müşrik” dini bir tanımlamadır.
Ama Tevbe Suresi’nin savaş ve antlaşma hükümlerindeki belirleyici mesele yalnızca kişinin dini kimliği değildir.
Davranış da önemlidir.
Antlaşmasına sadık kalanla ihanet eden aynı tutulmaz.
Savaş hâlindeki grupla barış içinde yaşayan aynı tutulmaz.
Bu ayrımlar surenin devamında daha da açıklaşacaktır.
Müşrik Olmak Tek Başına Bir İnsana Saldırmak İçin Yeterli midir
Hayır.Kur’an’ın savaş hükümlerini bütünlüğü içinde okumak gerekir.
Fiilî savaş,
antlaşma ihlali,
baskı
ve saldırı
gibi somut şartlar önemlidir.
Bir insan farklı bir inanca sahip diye onun canına veya malına saldırmak Tevbe 1’den çıkarılabilecek bir hüküm değildir.
Ayet belirli tarihsel antlaşma ilişkilerinden söz etmektedir.
Antlaşmaya Sadık Kalan Müşriklere Ne Olacak
Surenin ilerleyen kısmı bu soruya açık cevap verecektir.Antlaşmalarını eksiksiz yerine getiren ve Müslümanlara karşı kimseyi desteklemeyenlerle yapılan anlaşmalar sürelerinin sonuna kadar korunacaktır.
Bu ayrım Tevbe Suresi’nin anlaşılmasında temel önemdedir.
Yani:
“Siz müşriksiniz, antlaşmanızın hiçbir değeri yok.”
denilmemektedir.
Aksine sadakat gösteren tarafın hakkı korunmaktadır.
Bu Ayet “Sözünü Tutanla Bozanı Aynı Görmeyin” Mesajı mı Veriyor
Evet.Kur’an’ın adalet anlayışında insanlar sadece kimliklerine göre değerlendirilmez.
Davranışları da önemlidir.
Aynı dini gruba ait iki kişi farklı davranabilir.
Biri sözünü tutabilir.
Diğeri ihanet edebilir.
Adalet ikisini aynı değerlendirmemeyi gerektirir.
Bu, bugün için de çok önemli bir ilkedir.
Tevbe Suresi Neden Besmele ile Başlamaz
Tevbe Suresi, Kur’an’daki sureler arasında başında “Bismillahirrahmanirrahim” yazılı olmayan tek suredir.Bunun sebebi hakkında İslam geleneğinde farklı açıklamalar bulunmaktadır.
Yaygın açıklamalardan biri, surenin başındaki sert antlaşma ve savaş bildirisiyle Besmele’de öne çıkan rahmet ifadesinin aynı başlangıçta birlikte yazılmamasıdır.
Başka bir açıklama ise Tevbe Suresi’nin Enfâl Suresi ile konu bakımından çok yakın görülmesi ve Hz. Osman dönemindeki mushaf düzenlemesinde ikisinin arasına Besmele konulmamasıdır.
Kesin sebebi konusunda farklı yorumlar bulunduğunu belirtmek daha doğrudur.
Besmelenin Olmaması Tevbe Suresi’nde Rahmet Olmadığı Anlamına mı Gelir
Hayır.Tevbe Suresi sert uyarılar içerir.
Fakat surenin adı bile “Tevbe”dir.
Yani dönüş ve tövbe teması surenin önemli unsurlarındandır.
Kur’an’ın uyarısı yalnızca cezalandırmak için değildir.
Yanlıştan dönme kapısını da gösterir.
Bu nedenle Besmele’nin başta bulunmamasını:
“Bu surede Allah’ın rahmeti yoktur.”
şeklinde yorumlamak doğru değildir.
Tevbe 1 ile Enfâl 58 Arasındaki Benzerlik Nedir
Enfâl 58’de şu ilke ortaya konulmuştu:Bir topluluğun ihanete yöneldiğine dair ciddi bir durum varsa antlaşmayı gizlice çiğneme.
Karşı tarafa açıkça bildir.
Tevbe 1’de ise belirli antlaşma ilişkilerinin artık sona erdirildiğine dair açık bildiri yapılmaktadır.
Bu, iki sure arasında dikkat çekici bir devamlılık oluşturur.
Ahlak savaşta bile devam eder.
Antlaşmanın Sona Ermesi Karşı Tarafın Bütün Haklarının Bir Anda Yok Olması mıdır
Hayır.Bir antlaşmanın sona erdirilmesinin bile süreçleri vardır.
Tevbe Suresi’nin hemen sonraki ayetinde belirli bir süre tanınacaktır.
Daha ileride ise güvenlik isteyen müşriğe güvenli bir şekilde Allah’ın sözünü dinleme ve ardından güvenli yerine ulaştırılma imkânından söz edilecektir.
Bu son derece önemlidir.
Savaş hukuku bile insanı tamamen haklardan yoksun bırakmaz.
Ayetin Bugünkü İnsana En Güçlü Mesajı Nedir
Bu ayetin doğrudan konusu tarihsel siyasi antlaşmalardır.Fakat ortaya koyduğu ahlaki ilke günlük hayatta da düşündürücüdür.
Bazen bir ilişki gerçekten bitmek zorunda kalabilir.
Bir ortaklık sürdürülemeyebilir.
Bir sözleşme sona erebilir.
İki insan artık birlikte çalışamayabilir.
Sorun ilişkinin bitmesi değildir.
Sorun karşı tarafa hiçbir şey söylemeden gizlice onu aldatmaktır.
İnsan şöyle diyebilmelidir:
“Bu ilişkiyi artık sürdüremiyorum.”
Açıklık bazen ayrılığın bile ahlakıdır.
Sonuç: Tevbe Suresi 1. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Tevbe Suresi 1. ayet belirli müşrik topluluklarla yapılmış antlaşma ilişkilerinin sona erdirileceğine dair açık bir bildiriyle başlamaktadır.Fakat ayeti doğru anlayabilmek için surenin devamını görmek zorunludur.
Burada:
bütün müşriklere sebepsiz saldırı,
farklı inanca sahip herkesi düşman ilan etme
veya verilen bütün sözleri değersiz sayma
gibi bir ilke bulunmamaktadır.
Tam tersine Kur’an çok önemli ayrımlar yapacaktır:
Antlaşmasını bozan başka...
Antlaşmasına sadık kalan başka...
Fiilen savaşan başka...
Güvenlik isteyen başka...
Kur’an’ın hukuk anlayışı bu farkları yok etmez.
Tevbe Suresi’nin ilk ayetindeki “beraet” ilanı ayrıca Enfâl Suresi’nde gördüğümüz bir ilkenin devamıdır:
İhanet ihtimali varsa sen gizlice hainleşme.
İlişki sona erecekse bunu açık biçimde bildir.
Bu, savaş ortamında bile şaşırtıcı derecede güçlü bir ahlaki ölçüdür.
Çünkü insan çoğu zaman:
“Karşı taraf zaten yanlış yaptı.”
diyerek kendisine her şeyi serbest görebilir.
Kur’an ise:
Karşı tarafın yanlışı senin ahlakını ortadan kaldırmaz.
mesajını verir.
Tevbe 1 bize belki de şu soruyu yöneltmektedir:
Bir sözleşmenin, ortaklığın veya ilişkinin artık yürümeyeceğine karar verdiğimizde bunu dürüstçe ve açıkça mı sona erdiriyoruz, yoksa karşı taraf hâlâ bize güvenirken gizlice kendi çıkarımıza göre davranmayı mı seçiyoruz?
