Enfâl Suresi 69. Ayette “Artık Elde Ettiğiniz Ganimetten Helâl ve Temiz Olarak Yiyin ve Allah’a Karşı Gelmekten Sakının. Şüphesiz Allah Bağışlayandır, Merhamet Edendir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Enfâl Suresi 69. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Artık elde ettiğiniz ganimetten helâl ve temiz olarak yiyin. Allah’a karşı gelmekten sakının. Şüphesiz Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.”
Bu ayet, Bedir Savaşı sonrasında ganimet ve esirler hakkında yapılan uyarıların hemen ardından gelmektedir.
Önceki ayetlerde Müslümanların savaşın kritik aşamasında maddi kazancı öne çıkarmamaları gerektiği belirtilmişti.
Şimdi ise Allah’ın izin verdiği savaş ganimetlerinin helâl olduğu açıklanmaktadır.
Yani önce yanlış öncelik düzeltilir.
Ardından helâl olan alan açıkça gösterilir.
“Artık Elde Ettiğiniz Ganimetten Yiyin” Ne Demektir
Buradaki “ganimet”, savaş şartlarında düşman ordusundan elde edilen malları ifade eder.Bu nedenle ayeti:
“Elde ettiğiniz her türlü kazancı yiyebilirsiniz.”
şeklinde anlamak doğru değildir.
Ganimetin:
nasıl elde edildiği,
nasıl paylaştırıldığı
ve kimlerin hak sahibi olduğu
İslam hukukunda ayrıca düzenlenmiştir.
Dolayısıyla burada belirli bir savaş hukuku konusu vardır.
Bu Ayet Enfâl 67 ve 68 ile Çelişiyor mu
Hayır.İlk bakışta şöyle bir soru doğabilir:
Enfâl 67’de dünya menfaati eleştirildi.
Enfâl 68’de büyük bir azaptan söz edildi.
Şimdi Enfâl 69’da:
“Ganimetten yiyin.”
deniliyor.
Burada çelişki yoktur.
Eleştirilen şey ganimetin kendisi değil, savaşın kritik aşamasında maddi çıkarın asıl görevin önüne geçirilmesiydi.
Allah daha sonra meşru biçimde elde edilmiş ganimetin kullanılmasına izin vermektedir.
Demek ki Sorun Para Değil, Öncelik miydi
Önemli noktalardan biri budur.Mal kötü değildir.
Kazanç kötü değildir.
İnsanların ihtiyaçlarını karşılamaları kötü değildir.
Sorun, para uğruna doğru olanı ikinci plana atmaktır.
Bir şey normal şartlarda helâl olabilir.
Ama yanlış zamanda veya yanlış yöntemle peşinden gidildiğinde ahlaki bir probleme dönüşebilir.
Enfâl 67–69 arasındaki sıralama bunu çok güzel gösterir.
“Helâl” Ne Demektir
Helâl, Allah tarafından izin verilmiş ve yasaklanmamış şey anlamına gelir.Bir kazancın helâl olması için sadece para kazanılmış olması yetmez.
Yöntem de önemlidir.
Hırsızlıkla elde edilen para helâl değildir.
Dolandırıcılıkla elde edilen kazanç helâl değildir.
Başkasının hakkını yiyerek elde edilen servet helâl değildir.
Dolayısıyla İslam’da kazanç miktarı kadar kazancın kaynağı da önemlidir.
“Tayyib” Yani “Temiz” Ne Anlama Gelir
Ayette yalnızca “helâl” değil, aynı zamanda “tayyib” kavramı da bulunur.Tayyib:
temiz,
iyi,
hoş
ve insan için uygun
anlamlarını taşır.
Bu çok önemli bir ayrımdır.
Bir şeyin yalnızca hukuken izin verilen sınırda olması değil, aynı zamanda temiz ve düzgün olması da önemlidir.
İslam ahlakı sadece:
“Yasak mı değil mi?”
diye sormaz.
“Bu gerçekten iyi ve temiz mi?”
sorusunu da düşündürür.
Helâl ile Temiz Arasında Fark Var mıdır
Birbirleriyle çok yakından ilişkilidirler.Fakat “tayyib” kavramı helâlin kalitesine dair daha geniş bir anlam taşıyabilir.
Örneğin bir gıda hukuken helâl olabilir.
Fakat:
bozulmuş,
zararlı
veya sağlıksız hâle gelmişse
“temiz ve iyi” niteliği açısından problemli olabilir.
Aynı şekilde kazançta da sadece hukuki sınır değil, vicdan ve ahlak boyutu önemlidir.
İslam Neden Kazancın Kaynağına Bu Kadar Önem Veriyor
Çünkü insanın kazancı sadece cebini değil, hayatını da etkiler.Haksız kazanç:
başkasının hakkını yok edebilir,
toplumdaki güveni bozabilir,
adaletsizliği büyütebilir.
Helâl kazanç ise insanın emeğinin ve hakkının korunmasını amaçlar.
Bu yüzden para ahlaktan bağımsız görülmez.
Ganimet Her Savaşta Otomatik Olarak Helâl midir
Bu ayetten:“Herhangi bir savaşta ele geçirilen her şey otomatik olarak alınabilir.”
sonucu çıkarılamaz.
Öncelikle savaşın kendisinin meşru hukuk içinde değerlendirilmesi gerekir.
Ayrıca savaş ganimetinin dağıtımı bireysel yağmaya bırakılamaz.
Enfâl Suresi’nin daha önceki ayetlerinde ganimetin belirli kurallara bağlı olduğu zaten açıklanmıştı.
Dolayısıyla “ganimet” kavramı keyfî yağma anlamına gelmez.
Ganimet ile Yağma Arasındaki Fark Nedir
Yağma, insanların mallarının kontrolsüz ve haksız biçimde alınmasıdır.Kur’an’daki ganimet sistemi ise savaş hukukuna bağlı bir düzen içerisinde ele alınır.
Askerin:
“Gördüğümü alırım.”
demesi değildir.
Paylaşım,
hak sahipleri
ve toplumsal sorumluluk
gibi hükümler vardır.
Bu ayrım önemlidir.
Çünkü savaş ortamı bile mülkiyet ve hak kavramlarını tamamen ortadan kaldırmaz.
“Allah’tan Sakının” Emri Neden Ganimetin Hemen Ardından Geliyor
Çünkü para ve mal insanı kolayca sınayabilir.Savaş bitmiş olabilir.
Zafer kazanılmış olabilir.
Ganimet elde edilmiş olabilir.
Ama sınav bitmez.
Şimdi yeni bir soru başlar:
Bu mal nasıl paylaşılacak?
Kimse başkasının hakkını alacak mı?
İnsan daha fazlasını elde etmek için hile yapacak mı?
Bu nedenle ganimetten söz edildikten hemen sonra takva emredilir.
Takva Para Konusunda Nasıl Görünür
Takva sadece ibadet sırasında ortaya çıkan bir duygu değildir.Para paylaşılırken de takva vardır.
İnsan:
başkasının hakkını gözetiyorsa,
emaneti koruyorsa,
hile yapmıyorsa,
gelirini dürüst biçimde kazanıyorsa,
hak etmediğine el uzatmıyorsa
takva günlük hayata dönüşmüş olur.
İnsanların görmediği yerde dürüst kalmak takvanın en güçlü sınavlarından biridir.
Bir Şey Hukuken Benimse Vicdanen de Mutlaka Doğru mudur
Her zaman bu kadar basit olmayabilir.İnsan bazen hukuki bir boşluktan yararlanabilir.
Yaptığı şey teknik olarak yasak olmayabilir.
Ama başkasının açık biçimde mağdur olacağını da biliyor olabilir.
İslam ahlakının “helâl ve temiz” vurgusu insana yalnızca:
“Bunun cezası var mı?”
diye sormamasını öğretir.
“Bu adil mi?”
“Bu temiz mi?”
“Bunu Allah’ın huzurunda savunabilir miyim?”
soruları da önemlidir.
“Şüphesiz Allah Bağışlayandır” İfadesi Önceki Hatalarla mı İlgilidir
Bağlam açısından güçlü bir bağlantı vardır.Önceki ayetlerde Bedir esirleri konusunda ciddi bir uyarı yapılmıştı.
Şimdi ise ayetin sonunda Allah’ın bağışlayıcı olduğu hatırlatılır.
Bu çok anlamlıdır.
Yanlış yapılmıştır.
Uyarı gelmiştir.
Fakat kapı kapanmamıştır.
Allah’ın bağışlaması, insanın hatasının ardından yeniden doğru yola dönebilmesine imkân verir.
“Allah Merhamet Edendir” İfadesi Neyi Gösteriyor
Allah’ın rahmeti yalnızca cezayı kaldırmak şeklinde düşünülmemelidir.Doğruyu öğretmek de rahmettir.
Yanlışın düzeltilmesi de rahmettir.
İnsana yeni bir fırsat verilmesi de rahmettir.
Bedir esirleri meselesinde müminler uyarılmış fakat ardından helâl olan alan açıkça gösterilmiştir.
Yani sadece:
“Bunu yapmayın.”
denilmemiştir.
Doğru yol da gösterilmiştir.
Enfâl 68 ile Enfâl 69 Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
Bir önceki ayette:“Allah’ın daha önce verilmiş bir hükmü olmasaydı aldığınız şey sebebiyle size büyük bir azap dokunurdu.”
denilmişti.
Bu ayette ise:
“Artık elde ettiğiniz ganimetten helâl ve temiz olarak yiyin.”
buyurulmaktadır.
Bu geçiş çok önemlidir.
Önce hata açıklanır.
Sonra cezanın rahmetle kaldırıldığı gösterilir.
Ardından meşru olan alan belirlenir.
Kur’an insanı yalnızca suçluluk içinde bırakmaz.
Nasıl devam edeceğini de öğretir.
Bu Ayet Tövbe ve İkinci Fırsat Hakkında Ne Öğretiyor
İnsan hata yaptıktan sonra iki uçtan birine düşebilir.Birincisi:
“Zaten yaptım, artık hiçbir şey değişmez.”
demek.
İkincisi:
“Bir şey olmadı, demek ki yanlış değildi.”
demek.
Kur’an ikisini de öğretmez.
Doğru yaklaşım şudur:
Hatanı gör.
Ders çıkar.
Allah’ın rahmetine güven.
Ve bundan sonra doğru olanı yap.
İkinci fırsat, eski hatayı tekrarlama izni değildir.
Ayetin Bugünkü İnsana En Güçlü Mesajı Nedir
Bugün insan hayatının büyük bölümü para kazanmakla geçiyor.Bu yüzden sadece:
“Ne kadar kazanıyorum?”
sorusu yeterli değildir.
Şunları da sormak gerekir:
Nasıl kazanıyorum?
Kimin hakkı var?
Birini kandırıyor muyum?
Kazancım temiz mi?
Para uğruna hangi değerlerden vazgeçiyorum?
Daha fazla kazanırken kendimden ne kaybediyorum?
İslam’ın helâl kazanç anlayışı insanın banka hesabıyla vicdanını birbirinden ayırmasına izin vermez.
Sonuç: Enfâl Suresi 69. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Enfâl Suresi 69. ayet, Bedir Savaşı sonrasındaki uyarıların ardından müminlere helâl olan alanı göstermektedir.Önceki ayetlerde maddi çıkarın savaşın asıl amacının önüne geçirilmesi eleştirilmişti.
Şimdi ise meşru biçimde elde edilen ganimet için:
“Helâl ve temiz olarak yiyin.”
buyurulmaktadır.
Bu bize önemli bir ayrımı öğretir:
Mal kötü değildir.
Kazanç kötü değildir.
Dünya nimetlerinden yararlanmak kötü değildir.
Ama bunların:
helâl,
temiz,
adil
ve doğru zamanda
olması gerekir.
Ayet ardından hemen:
“Allah’a karşı gelmekten sakının.”
der.
Çünkü malın bulunduğu yerde insanın nefsinin sınavı da vardır.
Paylaşımda haksızlık yapılabilir.
Daha fazlası istenebilir.
Başkasının hakkına uzanılabilir.
İnsan zafer kazandıktan sonra bile kendi açgözlülüğüne yenilebilir.
Ayetin sonunda ise çok güçlü iki ilahi sıfat gelir:
Allah bağışlayandır.
Allah merhamet edendir.
Bu, önceki hataların ardından rahmet kapısının açık olduğunu gösterir.
Kur’an insanı hatasıyla sonsuza kadar tanımlamaz.
Hatasını görmesini,
ders çıkarmasını
ve daha temiz bir yola yönelmesini ister.
Belki de Enfâl 69’un bugünkü insana yönelttiği en güçlü soru şudur:
Hayatımız boyunca “Ne kadar kazandım?” diye hesap yaparken, hiç “Kazandığım şey gerçekten helâl, temiz ve vicdanımın huzurla taşıyabileceği bir kazanç mı?” diye de hesap yapıyor muyuz?
