Enfâl Suresi 73. Ayette “İnkâr Edenler de Birbirlerinin Dostu ve Destekçisidir. Eğer Siz de Gereken Dayanışmayı Göstermezseniz Yeryüzünde Fitne ve Büyük Bir Bozgunculuk Olur” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Enfâl Suresi 73. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“İnkâr edenler de birbirlerinin velileridir. Eğer siz bunu yapmazsanız yeryüzünde bir fitne ve büyük bir bozgunculuk meydana gelir.”
Bu ayet bir önceki ayetin devamıdır.
Enfâl 72’de iman edip hicret edenlerle onlara yardım eden müminlerin birbirlerinin destekçisi olduğu anlatılmıştı.
Şimdi ise karşı taraftaki toplulukların da kendi aralarında dayanışma kurabildikleri hatırlatılmaktadır.
Müminlere verilen mesaj şudur:
Siz kendi aranızdaki dayanışmayı ihmal ederseniz ciddi toplumsal sonuçlar ortaya çıkabilir.
“İnkâr Edenler de Birbirlerinin Velileridir” Ne Demektir
Buradaki “veli” kelimesi yalnızca arkadaş anlamına gelmez.Bağlama göre:
destekçi,
koruyucu,
müttefik
ve dayanışma ortağı
anlamlarını taşıyabilir.
Ayetin tarihsel bağlamında Müslümanlarla mücadele eden grupların birbirlerini siyasi ve askerî açıdan desteklemeleri söz konusudur.
Dolayısıyla burada bütün Müslüman olmayan insanların birbirlerini seven tek bir blok oluşturduğu gibi bir iddia yoktur.
Bu Ayet Bütün Müslüman Olmayanları Tek Bir Düşman Grubu mu Sayıyor
Hayır.Kur’an’ın bütünlüğü böyle bir genellemeye izin vermez.
Müslüman olmayan insanlar arasında:
barış içinde yaşayanlar,
antlaşma yapanlar,
adaletli davrananlar
ve Müslümanlarla savaşanlar
aynı kategori değildir.
Enfâl Suresi’nin bu bölümündeki bağlam siyasi ve askerî çatışmadır.
Bu nedenle ayeti bütün farklı inanç sahiplerine karşı genel bir düşmanlık çağrısı olarak okumak doğru değildir.
Neden Karşı Tarafın Dayanışması Hatırlatılıyor
Çünkü bir topluluk sadece bireysel güçle değil, örgütlü hareket ederek etkili olabilir.Müslümanların karşısındaki gruplar:
ittifak kurabilir,
birbirlerine askerî destek verebilir,
ekonomik yardım sağlayabilir
ve ortak tehdit algısı etrafında birleşebilirlerdi.
Müminler kendi aralarında dağınık kalırsa bu durum ciddi bir güç dengesizliği meydana getirebilirdi.
Ayet bu gerçeğe dikkat çekmektedir.
“Eğer Siz Bunu Yapmazsanız” Ne Demektir
Buradaki “bunu” ifadesi önceki ayette anlatılan müminler arası dayanışmayla ilişkilidir.Yani müminler:
birbirlerine sahip çıkmaz,
yardımlaşmaz,
ortak güvenliklerini korumaz
ve dayanışmalarını kaybederlerse
toplum ciddi sorunlarla karşılaşabilir.
Bu nedenle iman yalnızca bireysel bir kimlik değil, toplumsal sorumluluk da doğurur.
Müminler Arasında Dayanışma Neden Bu Kadar Önemlidir
Çünkü yalnız kalan insan daha kolay zarar görebilir.Özellikle ilk Müslüman toplumda:
hicret edenler mallarını kaybetmişti,
bazıları ailelerinden ayrılmıştı,
Mekke’de kalan Müslümanlar baskı altındaydı,
Medine ise dış tehditlerle karşı karşıyaydı.
Böyle bir ortamda insanların birbirlerine destek olması sadece güzel bir davranış değil, toplumun varlığını sürdürebilmesinin şartlarından biriydi.
Dayanışma Sadece Savaşta mı Gereklidir
Hayır.Ayetin tarihsel bağlamında siyasi ve askerî dayanışma belirgindir.
Fakat dayanışma hayatın çok daha geniş alanlarında vardır.
İnsanlar:
yoksullukta,
hastalıkta,
eğitimde,
afetlerde,
haksızlığa uğradığında
ve sosyal sorunlarda
birbirine destek olabilir.
Bir toplumun gerçek gücü yalnızca ordusuyla değil, insanlarının birbirini ne kadar yalnız bırakmadığıyla da ölçülür.
Dayanışma Demek Kendi Grubunu Her Durumda Savunmak mıdır
Hayır.Bu çok önemli bir ayrımdır.
Dayanışma:
“Bizden biri ne yaparsa yapsın onu savunuruz.”
demek değildir.
Bir Müslüman yanlış yapıyorsa onun yanlışını desteklemek kardeşlik değildir.
Gerçek kardeşlik bazen:
“Burada haksızsın.”
diyebilmektir.
Çünkü haksızlığı savunmak kişiyi düzeltmez, yanlışında daha da ileri götürür.
Müminler Arasındaki Birlik Adaletin Üzerinde midir
Hayır.Kur’an’ın başka hükümleri açık biçimde adaletin korunmasını emreder.
Birlik adına:
yalan söylemek,
suçu örtmek,
başkasının hakkını yemek
veya haksızlığı savunmak
meşru hâle gelmez.
Gerçek birlik adalet üzerinde kurulmalıdır.
Adalet yoksa birlik zamanla çıkar ittifakına dönüşebilir.
“Yeryüzünde Fitne Olur” Ne Anlama Gelir
“Fitne” Kur’an’da bağlama göre farklı anlamlara gelebilen geniş bir kelimedir.Burada:
baskı,
güvensizlik,
inananların ağır biçimde zor durumda kalması,
toplumsal karışıklık
ve insanların inançlarından dolayı zulüm görmesi
gibi anlamlar düşünülebilir.
Kelimeyi her geçtiği yerde yalnızca tek bir anlama indirgemek doğru değildir.
Enfâl 73’te toplumsal ve siyasi bir düzensizlik bağlamı vardır.
“Büyük Bir Fesat” Ne Demektir
“Fesat” bozulma, düzenin zarar görmesi ve ciddi toplumsal problemlerin oluşması anlamlarını taşır.Bir toplumda:
güven kaybolursa,
adalet zayıflarsa,
insanlar birbirini terk ederse,
saldırganlık karşısında savunmasızlık oluşursa
büyük bir bozulma başlayabilir.
Kur’an burada dayanışmanın kaybolmasının yalnızca bireysel değil, toplumsal sonuçları olacağını bildirmektedir.
Fitne ile Fesat Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır
Fitne insanların ciddi baskı, sınanma ve karışıklık içinde kalmasını ifade edebilir.Fesat ise bunun daha geniş toplumsal bozulmaya dönüşmesini anlatabilir.
Bir toplumda insanlar birbirini yalnız bırakırsa:
önce bazı kişiler zarar görür,
sonra güven azalır,
daha sonra herkes yalnızca kendisini düşünmeye başlar.
Böylece bireysel problem toplumsal bozulmaya dönüşebilir.
İyilerin Dağınık Olması Neden Problem Olabilir
Çünkü kötülük bazen çok güçlü olduğu için değil, karşısında duran insanlar birbirinden kopuk olduğu için büyür.Bir yerde haksızlık yapılabilir.
Herkes:
“Beni ilgilendirmiyor.”
der.
Başka bir yerde aynı şey tekrar olur.
Yine kimse ses çıkarmaz.
Bir süre sonra insanlar tek tek güçlü olsalar bile ortak bir ahlaki direnç oluşturamazlar.
Bu nedenle dayanışma yalnızca güç değil, sorumluluk üretir.
Müslümanların Birliği Her Konuda Aynı Düşünmeleri mi Demektir
Hayır.Birlik ile tek tipleşme aynı şey değildir.
Müslümanlar:
siyasi konularda,
ekonomik tercihlerde,
günlük meselelerde
ve birçok yorumda
farklı düşünebilir.
Asıl mesele farklılığın düşmanlığa dönüşmemesidir.
Birbirini yok etmeye çalışmadan farklı düşünmek mümkündür.
Sağlıklı birlik farklılıkları ortadan kaldırmak değil, ortak ahlaki zemini korumaktır.
Mezhep, Irk veya Millet Farkı Müminlerin Dayanışmasını Bozmalı mıdır
Kur’an’ın iman kardeşliği anlayışı kabile ve soy sınırlarının üzerinde bir bağ oluşturur.İnsanların:
milletleri,
dilleri,
kültürleri
ve gelenekleri
farklı olabilir.
Bu farklılıklar doğal ve değerlidir.
Problem bunların üstünlük iddiasına ve düşmanlığa dönüştürülmesidir.
Bir insanın başka bir milletten olması onun hakkını azaltmaz.
Enfâl 72 ile Enfâl 73 Birlikte Nasıl Anlaşılmalıdır
Enfâl 72’de müminlerin birbirlerine destek olması anlatılmıştı.Aynı zamanda çok önemli bir sınır konmuştu:
Dini kardeşlik gerekçesiyle mevcut antlaşmalar çiğnenemez.
Enfâl 73 ise dayanışmanın ihmal edilmesinin fitne ve büyük fesada yol açabileceğini söyler.
Bu iki ayet birlikte çok dengeli bir sistem kurar:
Mümin kardeşine sahip çık.
Ama adaleti çiğneme.
Dayanış.
Ama verdiğin söze ihanet etme.
Güçlü ol.
Ama haksızlaşma.
Bu Ayet Müslümanların Dünyadan İzole Olmasını mı İstiyor
Hayır.Müslümanlar farklı toplumlarla:
ticaret yapabilir,
antlaşmalar kurabilir,
komşuluk yapabilir,
ortak toplumsal projelerde çalışabilir
ve barış içinde yaşayabilir.
Enfâl Suresi’nin kendisi bile farklı topluluklarla yapılan antlaşmaları açık biçimde tanımaktadır.
Dolayısıyla ayet dünyayı:
“Müslümanlar ve sürekli savaşılması gereken herkes”
şeklinde iki parçaya ayırmaz.
Bağlam fiilî güvenlik ve dayanışma şartlarıdır.
Ayetin Bugünkü İnsana En Güçlü Mesajı Nedir
Bugün insanlar çok kalabalık şehirlerde yaşarken bile yalnız hissedebiliyor.Bir komşunun başına bir şey geliyor.
“Beni ilgilendirmez.”
deniliyor.
Bir arkadaş zor duruma düşüyor.
Herkes kayboluyor.
Bir insan haksızlığa uğruyor.
İnsanlar yalnızca seyrediyor.
Toplum bu şekilde parçalandıkça güven de kaybolur.
Enfâl 73 bize şunu düşündürür:
İyilik sadece kişisel olarak kötü olmamak değildir.
Bazen iyiliğin yanında aktif biçimde durmak da gerekir.
Sonuç: Enfâl Suresi 73. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Enfâl Suresi 73. ayet, ilk Müslüman toplumun karşı karşıya bulunduğu siyasi ve askerî şartlarda dayanışmanın ne kadar önemli olduğunu anlatmaktadır.Karşı taraftaki düşman gruplar birbirlerini destekleyebiliyordu.
İttifaklar oluşturabiliyor,
birlikte hareket edebiliyor
ve ortak güç meydana getirebiliyorlardı.
Böyle bir ortamda müminlerin kendi aralarında dağınık kalmaları ciddi sonuçlar doğurabilirdi.
Bu nedenle Kur’an:
“Eğer siz bunu yapmazsanız…”
diyerek müminler arasındaki dayanışmanın ihmal edilmesine karşı uyarır.
Ardından iki ciddi sonuçtan söz edilir:
Fitne.
Ve büyük fesat.
Yani toplumun güvenlik ve düzeninin ağır biçimde bozulması.
Ancak bu ayetin hemen öncesini unutmamak gerekir.
Müminlerin dayanışması sınırsız bir grupçuluk değildir.
Enfâl 72 açıkça göstermişti ki bir Müslümana yardım ederken bile başka bir toplulukla yapılmış antlaşma çiğnenemez.
Demek ki Kur’an’ın istediği birlik:
adaletsiz birlik değildir.
Körü körüne tarafgirlik değildir.
“Bizden olan her zaman haklıdır.”
anlayışı değildir.
İlke üzerine kurulmuş bir dayanışmadır.
Mümin kardeşine yardım eder.
Ama yanlışını desteklemez.
Kendi toplumunu korur.
Ama başkasının hakkını çiğnemez.
Birlik oluşturur.
Ama adaleti o birliğin önünde tutar.
Enfâl 73 bize belki de şu soruyu yöneltmektedir:
Yanlış yapan insanlar birbirlerine güçlü biçimde destek olurken, doğru olduğuna inandığımız değerleri savunan insanları yalnız bırakıyor ve sonra da iyiliğin neden zayıf kaldığını mı sorguluyoruz?
