Hûd Suresi 61. Ayette “Semûd Kavmine de Kardeşleri Sâlih’i Gönderdik. ‘Ey Kavmim! Allah’a Kulluk Edin; Sizin O’ndan Başka İlâhınız Yoktur. O Sizi Yerden Var Etti ve Orada Yaşayıp İmar Etmenizi Sağladı. O’ndan Bağışlanma Dileyin, Sonra O’na Tövbe Edin. Şüphesiz Rabbim Çok Yakındır, Dualara Cevap Verendir’ Dedi” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Hûd Suresi 61. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Semûd kavmine de kardeşleri Sâlih’i gönderdik. O dedi ki: ‘Ey kavmim! Allah’a kulluk edin. Sizin O’ndan başka hiçbir ilâhınız yoktur. O sizi yerden var etti ve orada yaşayıp imar etmenizi sağladı. Öyleyse O’ndan bağışlanma dileyin, sonra O’na tövbe edin. Şüphesiz Rabbim yakındır, dualara cevap verendir.’”
Ayetin Arapçası şöyledir:
“Ve ilâ Semûde ehâhum Sâlihâ. Kâle yâ kavmi‘budullâhe mâ lekum min ilâhin gayruh. Huve enşeekum mine’l-ardı vesta‘merakum fîhâ festağfirûhu summe tûbû ileyh. İnne rabbî karîbun mucîb.”
Hûd 60 ile Âd ve Hz. Hûd kıssası kapanmıştı. Hûd 61’de yeni bir toplum olan Semûd ve onlara gönderilen Hz. Sâlih anlatılmaya başlanır. Fakat peygamber değişmesine rağmen temel mesaj değişmez: Allah’a kulluk edin.
Semûd Kavmi Kimdir
Semûd, Kur’an’da birçok yerde adı geçen eski bir topluluktur ve Hz. Sâlih onlara peygamber olarak gönderilmiştir.Kur’an’ın farklı ayetlerinden Semûd’un yerleşik hayat sürdüğü, taş ve dağlarla ilişkili güçlü bir yapı kültürü geliştirdiği anlaşılır. Daha sonraki ayetlerde onların kayaları ve dağları işleyerek yaşam alanları oluşturduklarına ilişkin ifadelerle karşılaşacağız.
Ancak Semûd’un bütün arkeolojik tarihini, bütün şehirlerinin koordinatlarını veya bugün görülen her antik kaya yapısını kesin biçimde onlara bağlamak doğru değildir.
Kur’an’ın kesin söylediği ile tarih ve arkeolojinin araştırdığı şey birbirinden ayrılmalıdır.
“Kardeşleri Sâlih” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayette yine:“ehâhum Sâlihâ”
yani:
“kardeşleri Sâlih’i”
ifadesi kullanılır.
Hz. Hûd için kullanılan dile benzer biçimde Hz. Sâlih de kavmine dışarıdan gelen tamamen yabancı bir kişi olarak tanıtılmaz. O onların içinden biridir; toplumlarını, dillerini ve hayatlarını tanımaktadır.
Buradaki kardeşlik öncelikle kavim ve toplumsal aidiyet anlamındadır. Çünkü Semûd’un büyük kısmı Sâlih’in tevhid çağrısını kabul etmeyecektir.
Bu ifade bize yine önemli bir ilke gösterir:
Teolojik anlaşmazlık, insanî ve toplumsal bağların bütününü otomatik olarak yok etmez.
Hz. Sâlih’in İlk Sözü Neden Yine “Allah’a Kulluk Edin”dir
Çünkü Kur’an’da peygamberlerin temel mesajı tevhiddir.Hz. Nûh bunu söyledi.
Hz. Hûd bunu söyledi.
Şimdi Hz. Sâlih de:
“Allah’a kulluk edin; sizin O’ndan başka ilâhınız yoktur.”
diyor.
Bu tekrar tesadüf değildir.
Toplumlar değişir.
Medeniyetler değişir.
Ekonomik sistemler değişir.
Peygamberlerin tarihsel şartları değişir.
Ama insanın temel sorusu aynı kalır:
“Kimi mutlak kabul ediyorum?”
Kur’an’ın cevabı:
Yalnız Allah.
“Sizin O’ndan Başka İlâhınız Yoktur” İfadesi Ne Öğretir
Bu cümle yalnız:“Bir Tanrı vardır.”
şeklinde teorik bir sayı önermesi değildir.
İlah kavramı:
kulluk,
nihai bağlılık,
mutlak otorite
ve insanın kendisini önünde nihai olarak sorumlu gördüğü varlık
ile ilgilidir.
Bu nedenle tevhid, insanı yalnız taştan putlardan değil, yaratılmış her şeyi mutlaklaştırmaktan korur.
Para önemli olabilir ama ilâh değildir.
Devlet güçlü olabilir ama ilâh değildir.
Bir lider sevilebilir ama ilâh değildir.
Bilim değerlidir ama insanın ürettiği bilimsel kurumlar yanılmaz ilâhlar değildir.
İnsanın kendi egosu da ilâh değildir.
Tevhid, bütün yaratılmış güçlere sınır çizer.
“O Sizi Yerden Var Etti” Ne Anlama Gelir
Ayette:“huve enşeekum mine’l-ard”
denilir.
Genel anlamıyla:
“O sizi yerden meydana getirdi / yerden var etti.”
şeklinde anlaşılır.
Bu ifade İslamî tefsir geleneğinde insanın ilk yaratılışı, Hz. Âdem’in topraktan yaratılması ve insan bedeninin yeryüzünün maddi unsurlarıyla ilişkisi gibi yönlerden açıklanmıştır.
Ancak ayeti modern biyoloji veya kimya kitabındaki teknik bir formül gibi okumamak gerekir.
Kur’an burada insanın hücresel biyolojisini anlatmıyor.
Ana mesaj:
İnsan yeryüzünden bağımsız, kendi kendisini var etmiş bir varlık değildir.
Varlığının kaynağı Allah’tır ve hayatı yeryüzüyle derin biçimde bağlantılıdır.
“Topraktan Yaratılmak” Modern Bilimle Çelişir mi
Bu ifadeyi doğru düzeyde okuduğumuzda zorunlu bir çelişki doğmaz.İnsan bedeni gerçekten yeryüzündeki:
su, karbon, mineraller ve çeşitli elementlerden
oluşur. Fakat Hûd 61’i:
“Kur’an burada modern biyokimyanın bütün ayrıntılarını binlerce yıl önceden açıkladı.”
şeklinde bir bilimsel mucize iddiasına zorlamak da gerekli değildir.
Kur’an’ın amacı burada:
insanın ontolojik kökenini ve Allah’a bağımlılığını
hatırlatmaktır.
Bilim ise insan bedeninin:
biyolojik gelişimini,
genetik yapısını
ve maddi süreçlerini
inceler.
Teolojik anlam ile bilimsel mekanizma birbirini zorunlu olarak dışlamak zorunda değildir.
İnsanın Toprakla İlişkisi Neden Bu Kadar Önemlidir
Çünkü insan çoğu zaman kendisini doğanın tamamen dışında ve üzerinde görmeye eğilimlidir.Oysa hayatımız:
toprağa,
suya,
havaya,
bitkilere
ve ekosistemlere
bağlıdır.
Kur’an insanı yeryüzüyle bağlantılı bir varlık olarak hatırlatırken insanın kibir duygusunu da sarsar.
Ne kadar zengin olursa olsun insan:
su olmadan yaşayamaz.
Ne kadar teknolojik gelişme sağlarsa sağlasın:
oksijensiz yaşayamaz.
Ne kadar güçlü olursa olsun:
bedeni yeryüzünün maddi düzenine bağlıdır.
İnsan doğanın tanrısı değil, onun içinde yaşayan sorumlu bir varlıktır.
“Sizi Orada İmar Ettirdi” İfadesindeki “İsta‘merakum” Ne Anlama Gelir
Ayette:“vesta‘merakum fîhâ”
ifadesi vardır.
Bu ifade tefsirlerde:
“Sizi orada yerleştirdi, yaşattı, yeryüzünü mamur etmenizi istedi veya sizi onu geliştirecek şekilde görevlendirdi.”
gibi yakın anlamlarla açıklanmıştır.
Kelime, “imar” köküyle ilişkilidir.
Yani insanın yeryüzündeki görevi yalnız:
“Burada birkaç yıl yaşayıp tüketmek.”
değildir.
Üretmek, geliştirmek, yaşanabilir hâle getirmek ve hayatı sürdürülebilir biçimde kurmak da insanın sorumluluk alanına girer.
Bu açıdan Hûd 61, çalışma ve medeniyet kurma konusunda çok güçlü bir ayettir.
Dünyayı İmar Etmek Sadece Bina Yapmak mıdır
Hayır.“İmar” kelimesi Türkçede çoğu zaman inşaat ve şehircilikle ilişkilendirilir. Fakat ayetin anlam alanı bundan daha geniş düşünülebilir.
Yeryüzünü imar etmek:
tarım yapmak,
bilgi üretmek,
adaletli şehirler kurmak,
insanların güvenli yaşayabileceği yapılar oluşturmak,
su kaynaklarını korumak,
yollar ve altyapılar geliştirmek,
eğitim vermek
ve toplumsal hayatı daha yaşanabilir hâle getirmek
gibi çok geniş bir sorumluluk alanını düşündürür.
Bu nedenle İslam’ın dünya anlayışı:
“Dünya değersizdir, hiçbir şey üretmeyin.”
şeklinde değildir.
Dünya geçicidir ama anlamsız değildir.
Dünya Geçiciyse Neden Onu İmar Edelim
Çünkü geçici olmak değersiz olmak demek değildir.İnsan hayatı da geçicidir.
Ama:
çocuğunu eğitir,
evini yapar,
ağaç diker,
bilim üretir,
insanlara yardım eder
ve geleceği planlar.
Kur’an’ın dünya hayatının geçiciliğini hatırlatması:
“Dünyaya hiçbir değer verme.”
demek değildir.
Daha çok:
“Dünyayı nihai ve mutlak amaç hâline getirme.”
anlamına gelir.
Hûd 61 ise insanın yeryüzündeki aktif sorumluluğunu hatırlatarak dengeyi kurar:
Dünyaya tapma ama dünyayı da ihmal etme.
“Yeryüzünü İmar Edin” Demek Doğal Kaynakları Sınırsızca Kullanma Hakkı mıdır
Hayır.İmar ile sömürü aynı şey değildir.
Bir bölgeyi ekonomik olarak geliştirmek için:
ormanları tamamen yok etmek,
suyu geri döndürülemez biçimde kirletmek,
toprağı verimsizleştirmek
ve gelecek nesillere yaşanamaz çevre bırakmak
gerçek anlamda imar olmayabilir.
İmarın içinde hayatı sürdürülebilir kılma fikri vardır.
İnsan yeryüzünün sahibi gibi davranabilir ama İslamî perspektifte nihai mülkiyet Allah’a aittir. İnsan sahip olduğu imkânları kullanırken sorumluluk taşır.
Kaynağı kullanmak ≠ kaynağı yok etme hakkı.
Bu Ayet Çevre Ahlakıyla İlişkilendirilebilir mi
Evet, fakat ayeti yalnız modern çevrecilik sloganına indirgemeden.Hûd 61’in doğrudan konusu Hz. Sâlih’in Semûd’a tevhid ve tövbe çağrısıdır. Bununla birlikte insanın yeryüzünden yaratılması ve orada yerleştirilip imar göreviyle ilişkilendirilmesi, çevre sorumluluğu açısından güçlü bir ahlaki zemin sunar.
İnsan:
yeryüzünde yaşar,
ondan beslenir
ve onu gelecek nesillere bırakır.
Dolayısıyla:
su israfı,
toprak tahribatı,
hava kirliliği
ve doğal kaynakların hoyratça tüketilmesi
sadece ekonomik meseleler değildir; ahlaki sorumluluk boyutu da taşırlar.
İmar etmek, ardında daha kötü bir dünya bırakmak olmamalıdır.
“Allah’tan Bağışlanma Dileyin, Sonra O’na Tövbe Edin” Neden Tekrar Ediliyor
Hz. Hûd’un Âd kavmine çağrısında da benzer ifadeyi görmüştük.Hz. Sâlih de:
“festağfirûhu summe tûbû ileyh”
yani:
“O’ndan bağışlanma dileyin, sonra O’na dönün.”
diyor.
İstiğfar ve tövbe birbirini tamamlar.
İstiğfar:
“Geçmişte yaptığım yanlış için bağışlanma istiyorum.”
der.
Tövbe ise:
“Şimdi yönümü değiştiriyorum.”
der.
Dinî hayat yalnız geçmişin silinmesini istemek değildir.
Gelecekte farklı yaşamaya karar vermek de gerekir.
Tövbe Sadece Büyük Günah İşleyenler İçin midir
Hayır.İnsan:
kibir,
acele hüküm,
kul hakkı,
bencillik,
ihmal
ve farklı ahlaki zayıflıklar
yaşayabilir.
Bunların farkına vardığında Allah’a dönebilir.
Tövbe:
“Ben korkunç bir insanım.”
demek değildir.
Daha çok:
“Yanlışımı fark ettim ve yönümü düzeltmek istiyorum.”
demektir.
Bu nedenle tövbe insanı ezmek için değil, yeniden ayağa kaldırmak için vardır.
İnsan her tövbeden sonra kusursuzlaşmayabilir. Tekrar hata yapabilir. Ancak önemli olan yönünü sürekli Allah’a ve doğruya çevirmeye çalışmasıdır.
“Şüphesiz Rabbim Yakındır” Ne Anlama Gelir
Ayetin sonunda:“inne rabbî karîb”
denilir.
Yani:
“Şüphesiz Rabbim yakındır.”
Buradaki yakınlığı fiziksel mesafe şeklinde düşünmek doğru değildir.
Allah:
“Kula birkaç metre mesafede bulunan bir varlık.”
şeklinde mekânsal ölçülere tabi değildir.
Allah’ın yakınlığı:
bilgisi,
rahmeti,
duayı işitmesi,
kulun hâlini bilmesi
ve kullarına cevap vermesi
bağlamında anlaşılır.
Nitekim ayetin hemen ardından:
“mucîb — cevap verendir.”
ifadesi gelir.
Allah’ın yakınlığı mekânsal değil, ilahî yakınlıktır.
Allah Yakınsa Neden Bazen Dualarımız Hemen Gerçekleşmiyor
Çünkü:“Allah duaya cevap verir.”
ile:
“Allah istediğim her şeyi, istediğim biçimde ve istediğim anda vermek zorundadır.”
aynı şey değildir.
“Mucîb”, Allah’ın duayı işittiğini ve kuluna cevap verdiğini ifade eder. Fakat cevabın biçimi Allah’ın hikmetine bağlıdır.
İnsan:
bir şeyi ister,
ama o şey kendisi için zararlı olabilir.
İstediği şey daha sonra gerçekleşebilir.
Başka bir hayır verilebilir.
Veya dua insanın Allah ile ilişkisinde başka bir sonuç doğurabilir.
Bu nedenle:
Duanın istediğim gibi gerçekleşmemesi ≠ Allah beni duymadı.
Aynı şekilde:
Dua ettim, hemen oldu ≠ ben Allah üzerinde özel hak sahibiyim.
Hûd 61’de Tevhid, İmar, Tövbe ve Dua Neden Aynı Ayette Buluşuyor
Bu ayetin güzelliği burada ortaya çıkar.Hz. Sâlih önce:
“Allah’a kulluk edin.”
diyor.
Sonra insana:
“Sizi yerden var etti ve yeryüzünde yaşayıp imar etmenizi sağladı.”
diye hatırlatıyor.
Ardından:
“Bağışlanma dileyin ve O’na dönün.”
diyor.
Son olarak:
“Rabbim yakındır, cevap verendir.”
buyuruyor.
Yani din:
sadece gökyüzüne bakmak
veya sadece yeryüzüyle uğraşmak
değildir.
İnsan:
Allah’a kulluk ederken yeryüzünü imar eder; yeryüzünü imar ederken Allah’tan kopmaz.
Bu denge son derece önemlidir.
Bir sonraki ayette Semûd kavmi Hz. Sâlih’e cevap verecek ve onun daha önce aralarında kendilerinden büyük beklentiler taşıdıkları biri olduğunu, fakat şimdi atalarının taptığı şeylerden vazgeçmelerini istemesinden dolayı onun çağrısından kuşku duyduklarını söyleyecektir.
Sonuç: Hûd Suresi 61. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Hûd Suresi 61. ayet, Semûd kıssasını başlatırken yalnız yeni bir peygamberin adını vermiyor; insanın Allah, dünya ve kendi sorumluluğu arasındaki ilişkiyi son derece güçlü biçimde kuruyor.İlk cümle yine tevhiddir:
“Allah’a kulluk edin.”
Bu, bütün peygamberlik çizgisinin merkezidir.
Fakat hemen ardından insanın yeryüzüyle ilişkisi anlatılır:
“Sizi yerden var etti ve orada imar etmenizi sağladı.”
Bu cümle İslam’ın dünya anlayışı açısından çok önemlidir.
Bazen din:
“Dünyadan tamamen elini çek.”
şeklinde anlaşılabilir.
Oysa Hûd 61 insana doğrudan yeryüzü görevi verir.
İnsan çalışacaktır.
Üretecektir.
Yerleşim kuracaktır.
Bilgi geliştirecektir.
Tarım yapacaktır.
Şehir oluşturacaktır.
Yeni nesiller yetiştirecektir.
Hayatı daha yaşanabilir hâle getirecektir.
Kulluk ile üretmek birbirinin düşmanı değildir.
Namaz kılan insan mühendis de olabilir.
Allah’a inanan insan bilim insanı da olabilir.
Tövbe eden insan şirket kurabilir.
Ahirete inanan insan elli yıllık altyapı planı yapabilir.
Çünkü ahirete inanmak:
“Dünyayı boş ver.”
demek değildir.
Daha doğru cümle:
“Dünyayı nihai ilâhın yapma ama sana emanet edilen dünyayı da harap etme.”
olabilir.
Bu ayet çalışma ahlakı açısından son derece güçlüdür.
İnsan:
“Nasıl olsa dünya fani.”
deyip tembelliğini dinle meşrulaştıramaz.
Dünya fanidir.
Ama senin bugün:
çocuğuna verdiğin eğitim,
diktiğin ağaç,
kurduğun güvenli bina,
ürettiğin bilgi,
yaptığın adaletli ticaret
ve koruduğun su kaynağı
gerçek sorumluluklardır.
Fanilik sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
Tam tersine sınırlı vaktin değerini artırabilir.
Ömrün kısa olduğu için yaptığın iş önemsiz değil; vaktin sınırlı olduğu için onu nasıl kullandığın daha da önemlidir.
Hûd 61’in “yerden var etti” sözü insanın kibrini de kırar.
İnsan dev gökdelenler yapabilir.
Uzaya araç gönderebilir.
Yapay zekâ geliştirebilir.
Milyarlarca insanı birbirine bağlayan sistemler kurabilir.
Bunların hepsi etkileyici başarılar olabilir.
Ama insan hâlâ:
suya,
oksijene,
gıdaya,
uykuya
ve bedeninin biyolojik sınırlarına
muhtaçtır.
Bu nedenle teknolojik güç insana:
“Artık doğanın üzerinde mutlak bir varlığım.”
hissi vermemelidir.
İnsan çok şey yapabilir.
Ama yaratılmış olmaktan çıkmaz.
Ayetin çevre açısından verdiği ders de burada büyür.
Allah insanı yeryüzünde:
imar
ile ilişkilendiriyorsa, insanın gezegene yaklaşımı yalnız:
“Buradan ne kadar daha fazla çıkarabilirim?”
olmamalıdır.
Şu soruyu da sormalıdır:
“Benden sonra ne kalacak?”
Bir fabrika iş sağlayabilir.
Bu iyidir.
Ama bütün nehri zehirliyorsa başka bir sorumluluk doğar.
Tarım üretimi artırabilir.
Bu iyidir.
Ama toprağı birkaç yılda geri dönülmez biçimde tüketiyorsa yeniden düşünmek gerekir.
Bir şehir büyüyebilir.
Ama güvenli olmayan yapılarla büyüyorsa gerçek imar tartışmalıdır.
İmar yalnız büyüklük değil, yaşanabilirliktir.
Bu özellikle deprem riski taşıyan bölgelerde çok anlamlı bir ahlaki ilkedir.
Çok bina yapmak tek başına medeniyet değildir.
Güvenli bina yapmak da gerekir.
Yol yapmak önemlidir.
Ama can güvenliği önemlidir.
Ekonomi önemlidir.
Ama insan hayatı yalnız ekonomik maliyet hesabına indirgenemez.
İmarın içinde emanet ve sorumluluk vardır.
Hûd 61’in başka bir önemli yönü:
medeniyet ile iman arasında otomatik bir düşmanlık kurmamasıdır.
Bazen din ile modern hayat sanki zorunlu rakiplermiş gibi anlatılır.
Ya dünya için çalışacaksın ya Allah’a yöneleceksin.
Ayet bunu böyle kurmuyor.
Aynı cümlede hem:
“Allah’a kulluk edin.”
hem:
“Yeryüzünü imar edin.”
anlam alanı vardır.
Bu çok güçlü bir dengedir.
İslam açısından iyi insanın hedefi dünyayı terk etmek değil, dünyanın kölesi olmadan dünyada sorumluluk taşımaktır.
Çok kazanabilir.
Ama helal ve adil kazanmaya çalışır.
Güçlü olabilir.
Ama gücünü zulme çevirmemeye çalışır.
Bilim yapabilir.
Ama bilgiyi insanı yok etmek için kullanmanın ahlaki sonuçlarını düşünür.
Teknoloji üretebilir.
Ama teknoloji:
“Yapabiliyoruz, o hâlde mutlaka yapmalıyız.”
demek değildir.
Teknik güç ile ahlaki doğruluk aynı şey değildir.
Hûd 61’in istiğfar ve tövbe kısmı ise insanın medeniyet kurarken hata yapabileceğini kabul eder.
İnsan mükemmel değildir.
Toplumlar yanlış şehirler kurabilir.
Ekonomik sistemler adaletsizlik üretebilir.
Bireyler kul hakkına girebilir.
Doğal kaynakları yanlış kullanabiliriz.
Bunlar ortaya çıktığında dinin cevabı:
“Artık her şey bitti.”
değildir.
“Bağışlanma isteyin ve dönün.”
dür.
Bu çok önemli bir gelişim ahlakıdır.
Bir toplum yanlış çevre politikası uyguladıysa değiştirebilir.
Bir şirket insanlara zarar veren sistem kurduysa düzeltebilir.
Bir insan hayatını yanlış yönetmişse yeni bir başlangıç yapabilir.
Tövbe yalnız:
diz çöküp söz söylemek
değil, yanlış sistemi düzeltmek anlamı da taşımalıdır.
Örneğin bir işveren çalışanlarının hakkını sistematik biçimde yiyorsa:
“Allah’ım affet.”
deyip aynı sistemi sürdürmesi yeterli değildir.
Gerçek dönüş:
haksızlığı durdurmak,
mümkünse hakkı iade etmek
ve tekrarını önlemektir.
İmar gibi tövbe de fiil ister.
Ayetin sonu ise insanı çok güçlü bir umutla buluşturur:
“Rabbim yakındır, cevap verendir.”
Bu cümle, Allah’ı uzaklarda, insanla ilgilenmeyen bir yaratıcı gibi düşünmenin karşısında durur.
Allah kulun:
duasını,
kaygısını,
pişmanlığını
ve dönüşünü
bilir.
Fakat “yakın” kelimesini fiziksel mesafeye dönüştürmemeliyiz.
Allah:
bir oda içinde,
bir yönde
veya yaratılmışlar gibi metrelerle ölçülen bir yerde
değildir.
Kur’an’ın Allah tasavvurunda Allah yaratılmışlara benzemez.
Buradaki yakınlık ilişki ve ilahî bilgi yakınlığıdır.
Kul fısıldayabilir.
Bağırması gerekmez.
Allah bilir.
Kul kalbinden dua edebilir.
Allah bilir.
Bu düşünce insanın dua anlayışını çok derinden etkileyebilir.
Dua:
Allah’a uzaktan ses duyurmaya çalışmak
değildir.
Allah zaten bilir.
Dua daha çok:
kulun Allah’a yönelmesi
dir.
Bu nedenle dua ederken gösteriş gereksizdir.
İnsan başkalarının duyması için değil, Allah’a yönelmek için dua eder.
“Allah cevap verendir” ifadesi ise bazen yanlış beklentiye dönüşebilir.
İnsan:
“Dua ettim; neden ertesi gün olmadı?”
diyebilir.
Ama dua sipariş sistemi değildir.
Allah:
insanın istediğini yerine getirmek zorunda olan bir güç
gibi düşünülemez.
İnsan dua ederken aslında:
“Rabbim, ben bunu istiyorum; ama Sen benden daha iyi bilirsin.”
bilincini de taşıyabilir.
Bu, duayı anlamsızlaştırmaz.
Tam tersine tevekkül boyutunu derinleştirir.
Bir çocuk annesinden bir şey ister.
Annesi her istediğini vermez.
Bu, çocuğu duymadığı anlamına gelmez.
Elbette Allah ile insan ilişkisini birebir insan ilişkisine indirgememeliyiz; fakat temel farkı anlamak için şunu söyleyebiliriz:
Cevap vermek, her talebi aynen onaylamak demek değildir.
Bu nedenle bir insanın duası istediği biçimde gerçekleşmediğinde:
“Allah beni sevmiyor.”
diye düşünmesi gerekmez.
Aynı şekilde duası gerçekleştiğinde:
“Demek ki Allah benden herkesten daha çok razı.”
sonucunu da çıkaramaz.
Dua kulluktur; manevi üstünlük sertifikası değildir.
Hûd 61 böylece çok güçlü dört kavramı tek ayette bir araya getirir:
Tevhid.
İmar.
Tövbe.
Yakınlık.
İnsan Allah’a kulluk eder.
Yeryüzünde çalışır.
Yanlış yaptığında döner.
Ve Allah’ı kendisinden habersiz, uzak bir yaratıcı olarak değil, yakın ve cevap veren Rab olarak bilir.
Bu dört kavram arasında olağanüstü bir denge vardır.
Sadece tevhid deyip dünyayı terk etmiyorsun.
Sadece imar deyip Allah’ı unutamıyorsun.
Sadece hata deyip umutsuzluğa düşmüyorsun.
Sadece dua deyip çalışmayı bırakmıyorsun.
İnanıyorsun, çalışıyorsun, düzeltiyorsun ve dua ediyorsun.
Belki Hûd Suresi 61. ayetin günümüz insanına verdiği en büyük hayat formülü budur.
Ve ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur:
Yeryüzünü gerçekten imar mı ediyoruz, yoksa tüketip gelecek nesillere daha kötü bir yer mi bırakıyoruz? Dünyanın geçici oluşunu tembelliğe bahane mi ediyoruz, yoksa sınırlı ömrümüz içinde kalıcı hayırlar üretmeye mi çalışıyoruz? Hata yaptığımızda yalnız “Estağfirullah” deyip devam mı ediyoruz, yoksa yönümüzü gerçekten değiştiriyor muyuz? Ve Allah’ı uzaklarda hayal etmek yerine, duamızı bilen, dönüşümüzü gören ve bize cevap veren Rab olarak yaşayabiliyor muyuz?
