Hûd Suresi 75. Ayette “Şüphesiz İbrahim Çok Yumuşak Huylu, İçli ve Allah’a Çokça Yönelen Biriydi” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Hûd Suresi 75. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Şüphesiz İbrahim çok yumuşak huylu, içli ve Allah’a çokça yönelen biriydi.”
Ayetin Arapçası şöyledir:
“İnne İbrâhîme le-halîmun evvâhun munîb.”
Hûd 74’te Hz. İbrahim’in korkusu geçip kendisine müjde ulaştıktan sonra Lût kavmi hakkında konuşmaya başladığı bildirilmişti. Hûd 75 ise onun neden böyle davrandığını üç güçlü kelimeyle açıklar: halîm, evvâh ve münîb. Böylece Hz. İbrahim’in davranışının geçici bir duygusal tepki değil, onun köklü ahlaki karakterinin bir sonucu olduğu anlaşılır.
Ayet Neden Hz. İbrahim’in Karakterini Özellikle Açıklıyor
Bir önceki ayette Hz. İbrahim’in yaklaşan ilahî hüküm hakkında konuşması anlatılmıştı. Eğer Hûd 75 olmasaydı bir okuyucu onun tavrını yanlış anlayabilir ve:“Hz. İbrahim Allah’ın hükmüne mi itiraz ediyor?”
diye düşünebilirdi.
Hûd 75 bu ihtimali güçlü biçimde düzeltir. Kur’an Hz. İbrahim’in tavrını halîm, evvâh ve münîb oluşuyla ilişkilendirir.
Yani mesele kibirli bir karşı çıkış değildir. Mesele, merhametli bir peygamberin insanların akıbeti konusunda duyduğu derin hassasiyettir.
Kur’an bazen bir davranışı anlatır, ardından o davranışın arkasındaki karakteri gösterir. Burada da tam olarak bunu yapmaktadır.
“Halîm” Ne Anlama Gelir
“Halîm”, öfkesini kontrol edebilen, aceleci tepki vermeyen, yumuşak huylu, sabırlı ve ağırbaşlı kişi anlam alanına sahiptir.Hz. İbrahim’e bu sıfatın verilmesi son derece anlamlıdır.
O insanların ağır yanlışlarını görmektedir. Lût kavminin durumu hakkında bilgi almıştır. Fakat ilk tepkisi:
“Hepsi mahvolsun.”
değildir.
Onların durumunu konuşmakta, ilahî hüküm karşısında merhamet göstermektedir.
Bu, “halîm” karakterinin çok güzel bir örneğidir:
Yanlışı görür ama öfkenin kendisini yönetmesine izin vermez.
Yumuşak Huylu Olmak Zayıf Olmak mıdır
Hayır.Bu çok önemli bir ayrımdır.
Bazen yumuşak huyluluk:
“Her şeye boyun eğmek, hiçbir şeye itiraz etmemek ve haksızlık karşısında susmak”
gibi anlaşılabilir.
Oysa Kur’an’ın Hz. İbrahim’i böyle değildir.
Putperestliğe karşı çıkmıştır.
Kavminin yanlışlarını eleştirmiştir.
Tevhidi açıkça savunmuştur.
Gerekli yerde net ve cesur olmuştur.
Dolayısıyla hilm, kişiliksizlik değildir.
Daha doğru ifade şudur:
Hilm, gücün ve öfkenin kontrol altında tutulmasıdır.
İnsan gerekirse “hayır” der, sınır koyar ve zulme karşı çıkar; fakat bunu kontrolsüz öfke ve zalimlik üretmeden yapmaya çalışır.
Halîm Olmak “Herkesi Affetmek Zorundasın” Demek midir
Hayır.Yumuşak huyluluk ile mağdurun bütün sınırlarını kaldırması aynı şey değildir.
Bir insan kendisine zarar veren kişiden uzaklaşabilir. Hukuki hakkını arayabilir. Tekrar güvenmemeyi seçebilir. Güvenliğini korumak için sınır koyabilir.
Bunlar insanın halîm olmadığı anlamına gelmez.
Hilm daha çok şunu ifade eder:
İnsan kararını sırf öfkesinin en yüksek anında vermemeye çalışır, gereksiz zalimliğe başvurmaz ve intikam duygusunu ahlaki ölçünün yerine koymaz.
Affetmek erdem olabilir; fakat her durumda mağdura zorla yüklenebilecek bir görev değildir.
Aynı şekilde affetmek, güveni otomatik olarak eski hâline getirmez.
“Evvâh” Ne Anlama Gelir
Ayetin ikinci önemli kelimesi **“evvâh”**tır.Bu kelime hakkında tefsirlerde farklı açıklamalar vardır. Genel anlam alanı, içli, çokça ah eden, derin hassasiyet taşıyan, Allah’a yakaran ve kalbi yumuşak kişi şeklinde açıklanmıştır.
Bazı müfessirler kelimeyi çok dua eden veya çokça Allah’a yönelen kimse olarak da yorumlamıştır.
Burada önemli olan, Hz. İbrahim’in duyarsız bir insan olmadığını görmektir.
Onun kalbi başkalarının durumuna karşı duyarlıdır.
Bu duyarlılık yalnız duygusal kırılganlık değil, Allah’a yönelen derin bir iç hayatla birleşmiştir.
“Evvâh” Sürekli Ağlayan veya Karamsar İnsan mı Demektir
Hayır.“Evvâh” kelimesini:
“Sürekli mutsuz, hayattan kopmuş ve devamlı karamsar insan”
şeklinde anlamak doğru değildir.
Hz. İbrahim’in hayatında:
sevinç,
misafirperverlik,
dua,
mücadele,
aile
ve güçlü toplumsal sorumluluk
birlikte vardır.
İçli olmak, hayatı terk etmek değildir.
İnsan:
başkasının acısına duyarlı,
günahına karşı mahcup,
Allah karşısında derin bir kalp sahibi
olabilir ve aynı zamanda hayatın içinde aktif biçimde yaşayabilir.
Manevî hassasiyet ≠ kronik karamsarlık.
Duygusal Olmak İman Açısından Bir Zayıflık mıdır
Hayır.Hz. İbrahim’in “evvâh” olarak anılması, duyarlılığın başlı başına bir kusur olmadığını gösterir.
Bazı insanlar çabuk etkilenir.
Başkalarının acısını derinden hisseder.
Haksızlık gördüğünde üzülür.
Dua ederken duygulanır.
Bunların hiçbiri tek başına zayıf karakter anlamına gelmez.
Elbette insan duygularının altında ezilmemeyi öğrenmelidir. Fakat:
duygusuzluk = güç
gibi bir denklem de doğru değildir.
Bazen en güçlü insan, başkasının acısını görebildiği hâlde yine de doğru olanı yapabilen insandır.
Merhamet insanı zayıflatmak zorunda değildir; ahlakını derinleştirebilir.
“Münîb” Ne Anlama Gelir
Ayetin üçüncü kelimesi **“münîb”**dir.“Münîb”, Allah’a yönelen, tekrar tekrar O’na dönen, kalbini ve iradesini Rabbine çeviren kişi anlamına gelir.
Bu kelime yalnız bir defalık tövbeyi anlatmaz.
Daha geniş anlamda insanın hayatının yönünü sürekli Allah’a çevirmesi demektir.
Hz. İbrahim:
sevindiğinde Allah’a yönelir,
korktuğunda Allah’a yönelir,
insanların durumuna üzüldüğünde Allah’a yönelir.
Bu yüzden münîb oluşu onun bütün karakterini açıklayan temel özelliklerden biridir.
Allah’a Yönelmek Dünyadan Kopmak mıdır
Hayır.Hz. İbrahim’in hayatı bunun tam tersini gösterir.
Allah’a çokça yönelen bir peygamber olmasına rağmen:
misafir ağırlar,
ailesiyle ilgilenir,
toplumuyla konuşur,
yanlışa karşı çıkar
ve insanların durumunu dert edinir.
Dolayısıyla inâbe, yani Allah’a yönelme, dünyayı terk etmek anlamına gelmez.
İnsan Allah’a yönelirken hayatın içindeki sorumluluklarını da yerine getirir.
Gerçek maneviyat insanı:
“Ben yalnız kendi ibadetimle ilgilenirim, gerisi beni ilgilendirmez.”
noktasına taşımamalıdır.
Hz. İbrahim’in maneviyatı onu tam tersine başkalarının durumuyla ilgilenen bir insan yapmaktadır.
Hûd 75 Bize İbadet ile Karakter Arasındaki İlişkiyi Nasıl Gösteriyor
Bu ayet çok güçlü biçimde şunu düşündürür:Allah’a yönelmenin insanın karakterinde görünür sonuçları olmalıdır.
Bir insan çok dua edebilir.
Çok ibadet edebilir.
Dinî bilgisi yüksek olabilir.
Fakat sürekli:
kaba,
merhametsiz,
öfke dolu
ve insanları aşağılayan
bir tavır taşıyorsa kendi ahlakını sorgulaması gerekir.
Çünkü Hz. İbrahim’in Allah’a yönelişi onu halîm ve evvâh bir insan hâline getirmiştir.
Bu, ibadetin yalnız şekil değil karakter boyutunun da olduğunu gösterir.
Secde arttıkça kibir de artıyorsa orada düşünülmesi gereken bir problem vardır.
Dindarlık İnsanı Daha Sert mi Yapmalıdır
Hayır.Dindarlık bazen yanlış biçimde:
daha çok öfkelenmek, daha çok insan mahkûm etmek ve daha sert konuşmak
ile karıştırılabilir.
Oysa Hûd 75 karşımıza başka bir peygamber modeli çıkarır.
Hz. İbrahim Allah’a çok bağlıdır ama aynı zamanda halîmdir.
İçlidir.
Merhametlidir.
Allah’a yönelir.
Dinî netlik ile kaba karakter aynı şey değildir.
İnsan tevhid konusunda net olabilir ama insanlara karşı gereksiz aşağılayıcı olmak zorunda değildir.
İnancın güçlü olması, sesin sert olmak zorunda olduğu anlamına gelmez.
İnsanların Yanlışları Karşısında Merhametli Olmak Günahı Normalleştirmek midir
Hayır.Hz. İbrahim’in Lût kavmi hakkında kaygı taşıması onların yaptığı her şeyi doğru gördüğü anlamına gelmez.
Bu ayrımı korumak gerekir.
İnsan:
“Bu davranış yanlıştır.”
diyebilir ve aynı zamanda:
“Keşke bu insan düzelse.”
diye düşünebilir.
Bu iki cümle çelişmez.
Bir bağımlının davranışını zararlı bulursun ama iyileşmesini istersin.
Bir suçlunun hesap vermesini istersin ama insanlık dışı muamele görmesini istemeyebilirsin.
Bir yakının yanlışını açıkça söylersin ama onun tamamen mahvolmasını istemezsin.
Merhamet, yanlışı doğruya çevirmediği gibi; ahlaki netlik de merhameti yok etmek zorunda değildir.
Hz. İbrahim’in Lût Kavmi İçin Kaygılanması Bize Tebliğ Ahlakı Hakkında Ne Öğretir
Tebliğin amacı insanı yenmek değil, insanı kazanmak olmalıdır.Din tartışmaları bazen bir yarışa dönüşebilir.
İnsan karşısındakini susturmak ister.
Küçük düşürmek ister.
Son sözü kendisi söylemek ister.
Hatta karşı tarafın:
“Cehenneme gitmesini hak ettiğini”
söyleyerek rahatlayabilir.
Hz. İbrahim’in tavrı bundan çok farklıdır.
Karşısında vahiy ile ağır biçimde eleştirilen bir toplum vardır. Buna rağmen onun kalbinde insanların durumu için kaygı vardır.
Gerçek tebliğ:
“Ben kazandım, sen kaybettin.”
değil,
“Hakikati nasıl ulaştırabilirim ve insan nasıl kurtulabilir?”
sorusunu taşır.
“Halîm” Olmak Öfkeyi Hiç Hissetmemek midir
Hayır.Hilm, öfke duygusunun tamamen yok olması değildir.
İnsan haksızlık karşısında öfkelenebilir.
Bu doğal bir tepkidir.
Asıl mesele:
Öfkenin davranışımızı ne kadar yönettiğidir.
Bir insan öfkelendiğinde:
hakaret edebilir,
şiddete başvurabilir,
iftira atabilir
ve sonradan pişman olacağı şeyler yapabilir.
Halîm insan ise öfkesini fark eder ama onu ahlaki sınır içinde tutmaya çalışır.
Bu nedenle hilm:
“Hiç kızmamak”
değil,
“Kızgınlığın seni adaletsiz yapmasına izin vermemek”
olarak anlaşılabilir.
Yumuşak Huyluluk ile Adalet Nasıl Birlikte Bulunur
Çok güzel biçimde birlikte bulunabilir.Bir hâkim yumuşak huylu olabilir ama delile göre karar verir.
Bir ebeveyn çocuğunu sever ama açık bir sınır koyar.
Bir yönetici insanlara saygılı davranır ama gerektiğinde kuralları uygular.
Bir insan dostuna şefkat gösterir ama sürekli zarar görüyorsa mesafe koyabilir.
Hilm, sınırları kaldırmaz; sınırların uygulanışındaki ahlakı güzelleştirir.
Bir insan:
“Ben merhametliyim.”
deyip mağdurun hakkını yok saymamalıdır.
Aynı şekilde:
“Ben adaletliyim.”
deyip acımasızlığı kutsamamalıdır.
Hz. İbrahim’in karakteri bize merhamet ile adalet arasındaki dengeyi düşündürür.
“Münîb” Olmak İnsanın Hatasını Kabul Edebilmesini de İçerir mi
Evet, Allah’a yönelişin en önemli boyutlarından biri insanın gerektiğinde:“Yanlış yaptım.”
diyebilmesidir.
İnsan hata yapabilir.
Asıl tehlike, hatasını kimliğinin parçası hâline getirip hiçbir zaman geri dönememektir.
Münîb insanın yönü Allah’adır.
Bu yüzden yanlışını fark ettiğinde:
gerekçe üretmek,
başkasını suçlamak
ve kibirle direnmek
yerine geri dönebilir.
Bu, insanı küçültmez.
Tam tersine ahlaki olgunluğun işareti olabilir.
Özür dilemek bazen egoya ağır gelir; ama Allah’a yönelen insan için haklı görünmekten daha önemli olan şey gerçekten doğruya dönmektir.
Hûd 74 ve 75 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Hûd 74’te Hz. İbrahim’in Lût kavmi hakkında konuşmaya başladığı anlatılmıştı.Hûd 75 bu davranışın arkasındaki karakteri açıklıyor:
“İbrahim halîm, evvâh ve münîb idi.”
Yani onun merhametli konuşması tesadüf değildir.
Yumuşak huyludur.
İçlidir.
Rabbine yönelmiştir.
Bu iki ayet birlikte son derece güçlü bir mesaj verir:
İnsanların kurtuluşunu önemsemek, peygamber ahlakının bir parçasıdır.
Ancak bir sonraki ayette melekler Hz. İbrahim’e artık bu konuda daha fazla konuşmamasını söyleyecek ve Rabbinin hükmünün geldiğini, Lût kavmi hakkında geri çevrilemeyecek bir azabın kesinleştiğini bildirecektir. Böylece merhametin değerli olduğu, fakat peygambere bildirilen kesin ilahî hükmün de insan arzusu tarafından değiştirilemeyeceği gösterilecektir.
Sonuç: Hûd Suresi 75. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Hûd Suresi 75. ayet yalnız Hz. İbrahim’i öven kısa bir cümle değildir. Üç kelimeyle çok büyük bir ahlak modeli ortaya koyar:Halîm. Evvâh. Münîb.
Bu üç kavram birlikte düşünüldüğünde Hz. İbrahim’in nasıl bir insan olduğu daha iyi anlaşılır.
O güçlüdür ama kaba değildir.
Hakikatte nettir ama merhametsiz değildir.
İnsanların yanlışını görür ama onların felaketini seyretmekten zevk almaz.
Duygusal derinliğe sahiptir ama duyguları onu Allah’tan koparmaz.
Ve bütün bunların merkezinde Allah’a sürekli yöneliş vardır.
Bu, dindarlığın nasıl bir karakter üretmesi gerektiği konusunda çok önemli bir ölçüdür.
İnsan bazen dinî hayatında ilerledikçe kendisini daha üstün görmeye başlayabilir.
Daha çok bilir.
Daha çok ibadet eder.
Daha fazla dinî içerik okur.
Sonra farkında olmadan:
“Ben doğruyum, diğerleri değersiz.”
duygusuna kapılabilir.
Hûd 75 bize tam tersini gösterir.
Hz. İbrahim’in Allah’a yakınlığı onu insanların hâline karşı daha duyarlı yapmıştır.
Bu çok önemli bir ölçüdür:
Allah’a yakınlık iddian arttıkça insanlara karşı merhametin azalıyor mu, artıyor mu?
Eğer dinî bilgi insanın kibrini sürekli büyütüyorsa o bilgiyi nasıl taşıdığını sorgulaması gerekir.
Bilgi değerlidir.
Ama bilgi insanı:
kibirli,
aşağılayıcı
ve acımasız
birine dönüştürüyorsa bilgiyle beraber ahlak gelişmemiş olabilir.
Hz. İbrahim ise hem tevhidin en büyük savunucularından biri, hem de Kur’an’ın ifadesiyle halîm bir insandır.
Bu çok güçlü bir dengedir.
Demek ki hakikate güçlü bağlılık ile yumuşak karakter birbirine düşman değildir.
Tam tersine birlikte bulunabilir.
Hûd 75’in ilk büyük dersi budur:
Netlik, kabalık gerektirmez.
İnsan bir görüşü çok güçlü biçimde savunabilir.
Ama karşısındakine hakaret etmek zorunda değildir.
Bir yanlışa:
“Bu yanlıştır.”
diyebilir.
Ama bunu söylemek için insanın onurunu yok etmek gerekmez.
Bir tartışmayı kaybetmekten korkmadan:
“Sana katılmıyorum.”
diyebilir.
Ama:
“Sen insan bile değilsin.”
demek zorunda değildir.
Modern tartışma kültüründe bu ayrım çok değerlidir.
Sosyal medyada insanlar çoğu zaman karşısındakini ikna etmekten çok aşağılamaya çalışıyor.
Din tartışmaları bile:
hakaret,
alay
ve kişilik saldırısıyla
yürütülebiliyor.
Oysa İbrahimî ahlak:
Hakikati savun ama karakterini kaybetme.
der.
Ayetin ikinci büyük dersi öfke yönetimidir.
Halîm insan öfkesiz robot değildir.
Hz. İbrahim’in hayatında yanlışlara karşı çok güçlü tepkiler vardır.
Fakat öfke onun efendisi değildir.
Bu, günümüz insanı için son derece önemlidir.
Öfke bazen saniyeler içinde:
bir ilişkiyi,
bir aileyi,
bir iş hayatını
veya insanın yıllarca taşıyacağı hukuki problemi
doğurabilir.
İnsan kızgınken mesaj yazar.
Sonra pişman olur.
Kızgınken hakaret eder.
Sonra ilişki kırılır.
Kızgınken araba kullanırken tehlikeli davranır.
Sonra sonucu ağır olabilir.
Hilm tam burada insanı korur.
Öfkeyi inkâr etmez; öfkeye direksiyonu vermez.
Bazen en güçlü hareket cevap vermemektir.
Bazen:
“Şimdi çok öfkeliyim, sonra konuşalım.”
demek büyük bir olgunluktur.
Bazen ortamdan uzaklaşmak korkaklık değil, zararı önlemektir.
Hz. İbrahim’in “halîm” oluşu bizi sakinliğin de bir güç biçimi olabileceğini düşünmeye çağırır.
Ayetin üçüncü büyük dersi kalp hassasiyetidir.
“Evvâh” kavramı bize insanın yalnız doğru düşünmesinin değil, doğru şeylere duyarlı olmasının da değerli olduğunu hatırlatır.
Bir insan dünyadaki bütün haberleri bilir ama hiçbir şey onu etkilemiyorsa başka bir eksiklik ortaya çıkabilir.
Bir çocuk aç.
“Beni ilgilendirmez.”
Bir yaşlı yalnız.
“Kendi sorunu.”
Bir hayvan eziyet görüyor.
“Boş ver.”
Bir insan haksızlığa uğruyor.
“Benim başıma gelmedi.”
Bu duyarsızlık, insanın kalbini daraltabilir.
Hz. İbrahim’in karakterinde ise başkasının durumu kalbine dokunuyor.
Bu, insanın dünyadaki bütün acıları omzuna alıp kendisini tüketmesi gerektiği anlamına gelmez.
Hiç kimse bütün dünyanın sorunlarını tek başına taşıyamaz.
Sağlıklı sınırlar gereklidir.
Ama:
“Benim dışımdaki hiçbir şey beni ilgilendirmez.”
anlayışı da İbrahimî merhametten uzaktır.
Belki doğru denge şudur:
Her şeyi çözemem ama görebildiğim acıya tamamen körleşmem.
Ayetin dördüncü büyük dersi Allah’a dönüştür.
Hz. İbrahim’in bütün merhametinin merkezinde “münîb” oluşu vardır.
Yani yönü Allah’adır.
Bu son derece önemlidir.
İnsan merhametli olabilir ama bütün dünyayı kendi gücüyle kurtarmaya çalışırsa tükenebilir.
Çünkü kontrol edemediği çok şey vardır.
Bir yakını yanlış karar verir.
Sürekli anlatırsın.
Yine de seçimini yapar.
Bir çocuk büyür.
Onu eğitirsin.
Ama hayatının her kararını sen veremezsin.
Bir arkadaşın kendisine zarar veren bir ilişkiye döner.
Yardım edersin.
Ama onun iradesini elinden alamazsın.
İşte burada inâbe, yani Allah’a yönelme, insanı sağlıklı sınıra getirir:
Elinden geleni yap, sonra sonucu Allah’a bırak.
Bu ilgisizlik değildir.
Kontrol yanılsamasından kurtulmaktır.
Hz. İbrahim insanların durumunu önemsiyor ama onların kaderinin mutlak sahibi olduğunu düşünmüyor.
Bir sonraki ayette Allah’ın hükmünün kesinleştiği kendisine hatırlatılacaktır.
Bu da bize şu dengeyi gösterir:
Merhamet et ama kendini Allah’ın yerine koyma.
İnsan bazen sevgiden bile kontrolcü olabilir.
“Seni düşündüğüm için hayatını ben yöneteceğim.”
der.
Bu sevgi değil, zamanla tahakküme dönüşebilir.
İbrahimî merhamet ise insan için iyilik ister ama nihai hükmün Allah’a ait olduğunu bilir.
Hûd 75’in beşinci büyük dersi din dilidir.
İnsanlar din adına konuşurken bazen çok sert ve kırıcı olabiliyor.
Üstelik sertliği:
“Hakikati söylüyorum.”
diye meşrulaştırabiliyor.
Oysa hakikat ile üslup iki ayrı konudur.
Bir söz doğru olabilir ama gereksiz biçimde aşağılayıcı söylenebilir.
Hz. İbrahim’in örnekliği bize:
Doğruyu söylerken de halîm olunabileceğini
gösterir.
Bu, her zaman yumuşak sesle konuşmak zorundasın demek değildir.
Bazen sert uyarı gerekebilir.
Fakat sertlik bile:
kişisel kin,
kibir
ve insanı küçük düşürme zevkine
dönüşmemelidir.
İnsanları Allah’a çağırırken onları kendinden nefret ettirecek bir ego gösterisi yapmak tebliğ değildir.
Ayetin altıncı büyük dersi dua ve içliliktir.
“Evvâh” kavramı Hz. İbrahim’in iç dünyasının kuru olmadığını gösterir.
Allah’a yönelişi mekanik bir görev değildir.
Kalbi vardır.
Yakarışı vardır.
Endişesi vardır.
Bu, ibadetin sadece dış hareketlerden ibaret olmadığını hatırlatır.
Namazın şekli önemlidir.
Ama insan namazdan çıkınca:
daha dürüst,
daha sabırlı
ve daha merhametli
olmaya çalışmalıdır.
Dua sadece kelimeler değildir.
İnsanın Rabbine gerçek yönelişidir.
Hûd 75 bu nedenle dinin:
kalp, karakter ve davranış
boyutunu birlikte gösterir.
Ayetin yedinci büyük dersi ise başkasının felaketinden sevinmeme ahlakıdır.
Hz. İbrahim, Lût kavminin ağır yanlışlarını bilmektedir.
Fakat onların yok oluş haberi karşısında:
“İyi olmuş.”
demiyor.
Bu özellikle sosyal medya çağında önemli bir derstir.
Bazen sevmediğimiz bir kişinin başına kötü bir şey gelir.
İnsanlar alay eder.
Hastalığıyla dalga geçer.
Ölümü üzerinden hakaret eder.
Afet yaşayan bir topluma:
“Hak ettiler.”
denir.
Bu, insanın kalbini sertleştirebilir.
Bir kişinin suçu olabilir.
Hukuki olarak hesap vermesi gerekebilir.
Ama hastalık, ölüm veya afet üzerinden insanlık dışı sevinç üretmek başka bir şeydir.
İbrahimî ahlak bize:
Yanlışa karşı ol ama acıdan beslenme.
der.
Bu, zalime teslim olmak değildir.
Mağduru korumak gerekir.
Adalet gerekir.
Bazen ceza gerekir.
Ama adaleti intikam zevkine çevirmemek gerekir.
Ayetin sekizinci büyük dersi, insanın kendisini sürekli Allah’a döndürmesidir.
“Münîb” olmak bir defalık büyük bir manevî an değildir.
İnsan her gün:
yanlışından,
kibrinden,
öfkesinden
ve dalgınlığından
Allah’a dönebilir.
Bazen dün doğru yaptığını bugün sürdüremez.
Tekrar toparlanır.
Bazen öfkesine yenilir.
Özür diler.
Bazen ibadetinde gevşer.
Yeniden başlar.
İnâbe, kusursuzluk değil yön meselesidir.
İnsan düşebilir.
Ama hangi yöne kalkıyor?
Asıl soru budur.
Bu bakımdan Hûd 75 mükemmeliyetçilik yükü de taşımaz.
Hz. İbrahim ideal bir peygamberdir ama ayetin bize verdiği kavramları kendi hayatımıza taşırken:
“Ya tamamen halîm olmalıyım ya hiçbir değerim yok.”
dememeliyiz.
Karakter gelişir.
İnsan öfke yönetimini öğrenir.
Daha merhametli olabilir.
Daha çok Allah’a dönebilir.
Ahlak da bir yolculuktur.
Hûd 75’in bütün mesajını birkaç cümlede toplamak mümkündür:
Güçlü ol ama kaba olma.
Yanlışa karşı çık ama insanın felaketinden zevk alma.
Duyarlı ol ama kendini tüketme.
Merhamet et ama mağdurun hakkını silme.
Allah’a yönel ama dünyadaki sorumluluklarından kaçma.
Öfkeni hisset ama adaletinin yerine geçmesine izin verme.
Bir sonraki ayet bu merhametli konuşmanın sınırını gösterecektir. Hz. İbrahim’e artık “Ey İbrahim, bundan vazgeç. Rabbinin emri gelmiştir; onlara geri çevrilemeyecek bir azap gelecektir” anlamında hitap edilecektir. Böylece Hûd 75’te merhametin değeri ortaya konurken, Hûd 76’da ilahî hükmün kesinleştiği yerde peygamberin bile sonucu değiştirecek bağımsız bir yetkiye sahip olmadığı gösterilecektir.
Ve belki Hûd Suresi 75. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur:
Dinî bilgimiz ve ibadetimiz arttıkça karakterimiz daha sabırlı ve merhametli mi, yoksa daha öfkeli ve küçümseyici mi oluyor? Yanlış yapan insanın düzelmesini mi istiyoruz, yoksa onun felaketini görmek bize gizli bir tatmin mi veriyor? Ve kontrol edemediğimiz şeyler karşısında her şeyi kendimiz çözmeye çalışmak yerine, elimizden geleni yaptıktan sonra Hz. İbrahim gibi Rabbimize yeniden yönelmeyi başarabiliyor muyuz?
