Enfâl Suresi 74. Ayette “İman Edip Hicret Edenler, Allah Yolunda Mücadele Edenler ve Onları Barındırıp Yardım Edenler İşte Gerçek Müminlerdir; Onlar İçin Bağışlanma ve Güzel Bir Rızık Vardır” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Enfâl Suresi 74. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“İman edip hicret eden, Allah yolunda mücadele edenler ile onları barındırıp yardım edenler var ya, işte onlar gerçek müminlerdir. Onlar için bağışlanma ve değerli, güzel bir rızık vardır.”
Bu ayet bir önceki bölümlerde anlatılan Muhacir ve Ensar dayanışmasını güçlü bir övgüyle tamamlamaktadır.
Kur’an burada yalnızca:
“İman ettik.”
diyen insanlardan değil, imanlarını hayatlarında somut fedakârlığa dönüştürenlerden söz etmektedir.
Ayette Neden İman ile Hicret Birlikte Anılıyor
Çünkü ilk Müslümanlar açısından iman etmek çoğu zaman ciddi bedeller gerektiriyordu.Mekke’de bazı Müslümanlar:
baskıya uğradı,
mallarını kaybetti,
ailelerinden ayrıldı,
işkence gördü
ve sonunda yaşadıkları şehri terk etmek zorunda kaldı.
Dolayısıyla hicret onların imanlarının hayatlarındaki en büyük fedakârlıklardan biriydi.
İman bir fikir olmaktan çıkıp bir tercih hâline gelmişti.
Hicret Sadece Mekke’den Medine’ye Göç Etmek midir
Ayetin doğrudan tarihsel bağlamında hicret, Mekke ve benzeri yerlerden Medine’deki Müslüman topluma göç etmeyi ifade eder.Bu özel tarihsel hicretin ayrı bir yeri vardır.
Ancak hicret kavramının daha geniş ahlaki çağrışımları da düşünülebilir.
İnsan bazen:
kötü alışkanlıktan,
zararlı çevreden,
haksız kazançtan,
zulümden
ve kendisini Allah’tan uzaklaştıran davranışlardan
uzaklaşmak zorunda kalabilir.
Fakat bu manevi anlam, ayetteki tarihsel hicretin yerine geçirilmemelidir.
“Allah Yolunda Mücadele Edenler” Ne Demektir
Ayetteki mücadele ifadesi o dönemin şartlarında fiilî savaş ve savunma boyutunu da içermektedir.Müslümanlar sadece göç etmemiş, yeni toplumlarını savunmak için ciddi mücadeleler vermişlerdi.
Ancak “Allah yolunda mücadele” ifadesinin değer kazanabilmesi için amacın da doğru olması gerekir.
Kişisel çıkar,
ganimet,
intikam
veya saldırganlık
Allah yolunda mücadele olarak adlandırılamaz.
Her Savaş “Allah Yolunda” Sayılır mı
Hayır.Bir savaşın üzerine dini bir isim konulması onu otomatik olarak Allah yolunda yapmaz.
Amaç,
yöntem,
adalet
ve sınırlar
önemlidir.
Masum insanlara saldırmak,
zulmetmek,
kişisel çıkar uğruna savaşmak
veya dini saldırganlık için kullanmak
Allah yolunda mücadele kavramının içine keyfî biçimde sokulamaz.
Bu nedenle dini kavramlar ciddi sorumluluk taşır.
“Onları Barındırıp Yardım Edenler” Kimlerdir
Bunlar özellikle Medineli Müslümanlar yani Ensar’dır.Muhacirler Medine’ye geldiklerinde büyük bir kısmı birçok şeyini geride bırakmıştı.
Ensar onları:
evlerine kabul etti,
maddi destek verdi,
iş kurmalarına yardımcı oldu,
toplumsal olarak korudu
ve kardeş olarak benimsedi.
Bu nedenle Kur’an onların yardımını yalnızca sosyal iyilik değil, imanlarının önemli göstergelerinden biri olarak övmektedir.
Birini Barındırmak Neden Bu Kadar Değerli Görülüyor
Çünkü ihtiyaç sahibine:“Allah yardım etsin.”
demek kolaydır.
Asıl fedakârlık kendi imkânından paylaşmaktır.
Evini açmak,
sofranı paylaşmak,
vaktini ayırmak,
iş imkânı sağlamak
ve insanın yeniden hayat kurmasına yardımcı olmak
çok daha somut bir dayanışmadır.
Ensar’ın yaptığı tam olarak buydu.
Muhacir ile Ensar Arasındaki Kardeşlik Neden Özel Bir Örnek Oldu
Çünkü farklı geçmişlerden gelen insanlar arasında güçlü bir toplumsal bağ kuruldu.Muhacirler yerlerinden olmuştu.
Ensar ise sahip olduklarını paylaşmaya razı olmuştu.
Bir taraf fedakârlıkla yola çıktı.
Diğer taraf fedakârlıkla kapısını açtı.
Gerçek kardeşlik bu iki fedakârlığın buluşmasıyla ortaya çıktı.
Bu nedenle Kur’an her iki grubu birlikte över.
“İşte Onlar Gerçek Müminlerdir” Ne Anlama Gelir
Buradaki ifade imanlarının samimiyetini ve güçlü biçimde ortaya çıkmasını anlatır.Onlar yalnızca:
“İnandık.”
demediler.
İmanlarının gerektirdiği sorumluluğu da taşıdılar.
Muhacirler gerektiğinde sahip olduklarını bıraktı.
Ensar ise sahip olduklarını paylaştı.
Bu nedenle onların imanı hayatlarında görünür hâle geldi.
Bu İfade Diğer Müminlerin İmanını Geçersiz mi Sayıyor
Ayetin amacı her durumda diğer insanları tekfir etmek değildir.Burada belirli bir tarihsel bağlamda imanlarını çok güçlü fedakârlıklarla ortaya koyan insanlar övülmektedir.
“Gerçek müminler” ifadesi onların samimiyetini vurgulayan güçlü bir övgüdür.
Bir kişinin imanının nihai değerlendirmesi ise Allah’a aittir.
İnsanlar kolayca başkalarının kalpleri hakkında kesin hüküm vermemelidir.
İman Davranışla Desteklenmek Zorunda mıdır
İman kalbin tasdikiyle ilgilidir.Fakat gerçek iman insanın hayatında iz bırakır.
İnsan Allah’a inanıyorsa bunun:
ahlakında,
adaletinde,
merhametinde,
dürüstlüğünde
ve sorumluluklarında
bir karşılığı olması beklenir.
Sadece söz ile hayat birbirinden tamamen kopuksa insan kendi durumunu sorgulamalıdır.
Fedakârlık Olmadan Kardeşlik Mümkün müdür
Kardeşlik yalnızca güzel sözlerden oluşursa ilk büyük zorlukta dağılabilir.Gerçek kardeşlik bazen fedakârlık ister.
Bir arkadaşın zor durumdayken yanında olmak...
Bir aile üyesinin yükünü paylaşmak...
İhtiyaç sahibine yardım etmek...
Kendi rahatından biraz vazgeçebilmek...
İşte kardeşliğin gerçekliği böyle zamanlarda anlaşılır.
Ayette Neden Önce İnsanların Yaptıkları, Sonra Allah’ın Ödülü Anlatılıyor
Çünkü sorumluluk ile karşılık arasında bağ kurulmaktadır.Onlar:
iman ettiler,
hicret ettiler,
mücadele ettiler,
barındırdılar,
yardım ettiler.
Ardından Allah’ın onlar için hazırladığı karşılık açıklanır:
Bağışlanma.
Ve güzel bir rızık.
Kur’an böylece insanın çabasının Allah katında karşılıksız kalmayacağını bildirir.
“Onlar İçin Bağışlanma Vardır” Ne Demektir
Bu ifade Allah’ın onların günahlarını bağışlamasını anlatır.Dikkat çekici olan şudur:
Kur’an onları çok güçlü biçimde övmesine rağmen yine de bağışlanmadan söz etmektedir.
Çünkü büyük fedakârlık yapmak insanı hatasız hâle getirmez.
Sahabiler de insandı.
Onların da bağışlanmaya ihtiyacı vardı.
Bu, insanın yaptığı iyiliklerle kibirlenmemesi gerektiğini de düşündürür.
Çok İyilik Yapan İnsan Yine de Bağışlanmaya Muhtaç mıdır
Evet.İnsan ne kadar iyilik yaparsa yapsın kusursuz değildir.
Bazen yanlış karar verir.
Bazen kalp kırar.
Bazen ihmalkâr olur.
Bazen fark etmediği hatalar yapar.
Bu nedenle insan:
“Ben zaten çok iyilik yaptım, artık hesabım yok.”
diyemez.
İyilik insanı kibirli değil, daha şükreden biri yapmalıdır.
“Güzel ve Değerli Bir Rızık” Ne Anlama Gelir
Ayetteki “rizkun kerîm” ifadesi değerli ve güzel bir rızık anlamı taşır.Bu özellikle ahirette Allah’ın vereceği nimetler şeklinde anlaşılmıştır.
Ancak “rızık” kavramı Kur’an’da yalnızca para anlamına gelmez.
Allah’ın verdiği:
nimet,
huzur,
ikram
ve güzel karşılık
anlamlarını da kapsar.
Burada asıl vurgu Allah katındaki değerli ödüldür.
Enfâl 72, 73 ve 74 Birlikte Nasıl Anlaşılmalıdır
Enfâl 72’de Muhacir ve Ensar arasındaki karşılıklı dayanışma anlatılmıştı.Enfâl 73’te bu dayanışmanın ihmal edilmesinin fitne ve büyük bozulmaya yol açabileceği belirtilmişti.
Enfâl 74 ise bu insanların durumunu özetleyerek onları övmektedir:
“İşte onlar gerçek müminlerdir.”
Böylece önce toplumsal sorumluluk açıklanır.
Sonra bu sorumluluğun önemi gösterilir.
Ardından bunu gerçekleştirenlere ilahi övgü ve müjde gelir.
Ayetin Bugünkü İnsana En Güçlü Mesajı Nedir
Bugün birçok insan:“Ben iyi bir insanım.”
“Ben inanıyorum.”
“Kimseye kötülük yapmıyorum.”
diyebilir.
Bunların değeri vardır.
Ama Enfâl 74 bize başka bir soru daha sordurur:
Birinin gerçekten yardıma ihtiyacı olduğunda ne yapıyorum?
Rahatımdan vazgeçebilir miyim?
Sadece kendimi mi düşünüyorum?
İnandığım değer için bedel ödemeye hazır mıyım?
Çünkü karakter, çoğu zaman hiçbir şey kaybetmeden verdiğimiz sözlerle değil, fedakârlık gerektiğinde yaptığımız seçimlerle görünür.
Sonuç: Enfâl Suresi 74. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Enfâl Suresi 74. ayet ilk Müslüman toplumun iki büyük fedakârlığını birlikte övmektedir.Muhacirlerin fedakârlığı...
Ve Ensar’ın fedakârlığı...
Muhacirler imanları uğruna:
şehirlerini,
evlerini,
mallarını
ve alıştıkları hayatı
geride bırakabildiler.
Ensar ise onlara:
kapılarını,
imkânlarını,
sofralarını
ve toplumsal desteklerini
açtı.
Bir grup ayrılmayı göze aldı.
Diğer grup paylaşmayı göze aldı.
Ve Kur’an bu insanların imanını:
“İşte onlar gerçek müminlerdir.”
ifadesiyle över.
Bu bize imanın sadece dilde veya kalpte saklanan soyut bir iddia olmadığını hatırlatır.
İman insanı:
fedakârlığa,
yardımlaşmaya,
dayanışmaya
ve gerektiğinde bedel ödemeye
yöneltir.
Ayetin sonunda ise iki büyük müjde vardır:
Bağışlanma.
Ve değerli bir rızık.
Bu da bize başka bir denge öğretir.
Büyük iyilikler yapan insan bile Allah’ın bağışlanmasına muhtaçtır.
İnsan yaptığı fedakârlıklarla kibirlenmemeli, bunların da Allah’ın kendisine verdiği imkânlarla gerçekleştiğini unutmamalıdır.
Enfâl 74 bize belki de şu soruyu yöneltmektedir:
İmanımız yalnızca rahat olduğumuz zaman söylediğimiz bir söz mü, yoksa bir kardeşimizin yükünü taşımak veya doğru bildiğimiz değer uğruna bir şeylerden vazgeçmek gerektiğinde de hayatımızda karşılığı olan gerçek bir bağlılık mı?
