Yûnus Suresi 72. Ayette “Eğer Yüz Çevirirseniz Ben Sizden Bir Ücret İstemedim; Benim Mükâfatım Yalnız Allah’a Aittir ve Bana Müslümanlardan Olmam Emredildi” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Yûnus Suresi 72. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Eğer yüz çevirirseniz, zaten ben sizden hiçbir ücret istemedim. Benim mükâfatım yalnız Allah’a aittir. Bana Müslümanlardan olmam emredildi.”
Ayetin Arapçası şöyledir:
“Fe in tevelleytum femâ seeltukum min ecr. İn ecriye illâ alallâh. Ve umirtu en ekûne mine’l-muslimîn.”
Bir önceki ayette Hz. Nûh:
kavminin tehdidine karşı:
“Ben Allah’a tevekkül ettim.”
demişti.
Şimdi ise başka bir önemli gerçeği açıklıyor:
“Ben bu çağrıyı sizden para, makam veya dünyevî çıkar elde etmek için yapmadım.”
Bu cümle peygamberlik tebliğinin samimiyetini ve çıkar bağımsızlığını ortaya koyar.
“Eğer Yüz Çevirirseniz” Ne Anlama Gelir
Ayette:“Fe in tevelleytum”
denilir.
Yani:
“Eğer yüz çevirirseniz...”
Buradaki yüz çevirme:
Nûh’un mesajını kabul etmemek,
tebliğden uzaklaşmak,
hakikate sırt çevirmek
anlamındadır.
Nûh insanların:
zorla iman etmesini
istemiyor.
Mesajı açıklıyor.
Sonra insanların:
verdikleri cevabın sorumluluğunu
kendilerine bırakıyor.
Tebliğ vardır; zorla iman ettirme yoktur.
Nûh İnsanlar İman Etmeyince Neden Tebliğinden Vazgeçmiyor
Çünkü peygamberin görevi:insanların tamamını zorla ikna etmek
değildir.
Görevi:
Allah’ın mesajını:
açıklamak,
hatırlatmak,
uyarmak
ve doğru biçimde ulaştırmaktır.
Sonucun tamamı:
peygamberin kontrolünde değildir.
Bu, bir önceki ayetteki tevekkül anlayışıyla doğrudan bağlantılıdır.
Nûh:
elinden geleni yapar.
Ama insanların kalplerini:
zorla değiştiremez.
Sorumluluk ile sonuç kontrolü aynı şey değildir.
“Ben Sizden Bir Ücret İstemedim” Ne Demektir
Ayette:“femâ seeltukum min ecr”
denilir.
“Ecr”:
ücret,
karşılık,
mükâfat
anlamlarını taşır.
Nûh kavmine şunu söylüyor:
“Size Allah’ın mesajını anlatmam karşılığında sizden maddî bir ücret istemedim.”
Bu çok önemli bir samimiyet göstergesidir.
Çünkü kavmi:
“Belki bunu çıkarı için söylüyor.”
diyemez.
Nûh’un çağrısı:
ticari bir proje
değildir.
Peygamberlerin Tebliğ İçin Ücret İstememesi Neden Önemlidir
Çünkü maddî çıkar:mesajın niyeti konusunda şüphe doğurabilir.
Bir insan:
“Bunu gerçekten inandığı için mi söylüyor, yoksa para kazanmak için mi?”
diye sorabilir.
Peygamberlerin:
“Sizden ücret istemiyorum.”
demesi bu şüpheyi büyük ölçüde ortadan kaldırır.
Mesaj:
kişisel kazançtan bağımsızdır.
Nûh:
kavminden:
servet,
makam,
siyasi güç,
özel ayrıcalık
istemiyor.
İstediği:
Allah’a yönelmeleridir.
Bu Ayet Din Anlatan Herkesin Ücretsiz Çalışması Gerektiğini mi Söylüyor
Hayır.Bu ayeti:
“İmam, Kur’an öğretmeni, din görevlisi veya ilahiyatçı maaş alamaz.”
şeklinde mutlaklaştırmak doğru değildir.
Nûh’un burada söylediği şey:
peygamberlik mesajını kişisel kazanç için sunmadığıdır.
Modern dünyada bir insan:
tam zamanlı öğretmen,
imam,
araştırmacı,
din görevlisi
olarak çalışabilir ve emeğinin karşılığında ücret alabilir.
İnsanın:
barınma,
gıda,
ailesini geçindirme
ihtiyacı vardır.
Bu nedenle:
emeğin karşılığını almak ≠ dini satmak.
Asıl mesele:
paranın mesajı satın alıp almamasıdır.
Dini Para İçin Kullanmak ile Din Hizmetinden Maaş Almak Arasındaki Fark Nedir
Çok önemli bir fark vardır.Bir din görevlisinin:
emeği,
zamanı,
mesleği
karşılığında maaş alması başka şeydir.
Allah’ın hükmünü:
daha fazla para kazanmak için değiştirip anlatması
başka şeydir.
Örneğin:
“Kim daha çok para verirse ona istediği fetvayı veririm.”
anlayışı ciddi bir ahlaki bozulmadır.
Ama:
bir Kur’an öğretmeninin saatlerini eğitime ayırıp geçimini bununla sağlaması
otomatik olarak aynı kategoriye girmez.
Ücret almak ≠ hakikati satmak.
Hakikati menfaate göre değiştirmek ise çok daha ciddi bir sorundur.
Dinin Ticaret Aracına Dönüştürülmesi Nasıl Anlaşılır
Tek bir ölçüyle karar verilemez.Ama bazı tehlikeli işaretler vardır:
dinî korkular üzerinden sürekli para toplamak,
insanlara:
“Şu kadar para verirsen başına gelen bela kalkar.”
gibi garantiler sunmak,
manevî makamı para karşılığında satmak,
kişisel çıkar uğruna dinî hükmü değiştirmek,
eleştiriyi:
“Allah’a karşı geliyorsun.”
diye susturmak
gibi davranışlar ciddi biçimde sorgulanmalıdır.
Dinî otorite:
kişisel zenginleşmenin sorgulanamaz aracı hâline gelmemelidir.
Nûh’un “Sizden Ücret İstemiyorum” Sözü Güven İnşa Ediyor mu
Evet.Nûh adeta şöyle diyor:
“Benim sizin üzerinizden dünyevî bir kazanç planım yok.”
Bu, tebliğ eden kişi ile muhatap arasındaki güven açısından önemlidir.
Bir insan:
karşısındaki kişinin kendisini:
para,
şöhret,
politik güç
için kullanmadığını
bilmek ister.
Nûh’un sözü:
tebliğin çıkar çatışmasından bağımsız olduğunu
gösterir.
Bu aynı zamanda dini anlatan herkes için güçlü bir öz eleştiri ölçüsü olabilir.
“Benim Mükâfatım Yalnız Allah’a Aittir” Ne Demektir
Ayette:“İn ecriye illâ alallâh”
denilir.
Yani:
“Benim mükâfatım ancak Allah’a aittir.”
Nûh:
çabasının gerçek karşılığını:
insanlardan değil,
Allah’tan
beklediğini söylüyor.
İnsanlar:
onu alkışlamayabilir.
Teşekkür etmeyebilir.
Hatta:
hakaret edebilir.
Ama Nûh:
görevini Allah için yaptığı için
asıl karşılığı:
Allah’ın vereceğini
bilir.
Bu çok güçlü bir niyet eğitimidir.
İnsanlardan Teşekkür Beklemek Yanlış mıdır
Hayır.İnsan:
teşekkür edildiğinde
sevilebilir.
Yaptığı işin takdir edilmesini
isteyebilir.
Bu son derece insanidir.
Sorun:
bütün motivasyonu insanların takdirine bağlamaktır.
Eğer insan:
“Kimse teşekkür etmedi, artık hiçbir iyilik yapmam.”
noktasına geliyorsa
niyetini yeniden düşünmesi gerekebilir.
İyilik:
takdir edilirse güzel.
Ama asıl değerini sadece:
alkıştan
almamalıdır.
Allah İçin Yapmak İnsanların Hakkını veya Ücretini İstememek midir
Hayır.Bir çalışan:
“Allah rızası için çalışıyorum.”
deyip maaşından vazgeçmek zorunda değildir.
Bir işveren de:
“Allah rızası için çalış, para isteme.”
diyerek emeği sömüremez.
Bu çok önemli bir ayrımdır.
Nûh’un peygamberlik tebliği için ücret istememesi:
iş hukukunda insanların emeğinin ücretsiz olması gerektiği
anlamına gelmez.
Dinî samimiyet ≠ emeğin sömürülmesi.
İnsanların ücret hakkı korunmalıdır.
“Benim Karşılığım Allah’a Aittir” Sözü Dünyevî Tedbiri Bırakmak mıdır
Hayır.Bu söz:
Nûh’un hayatını:
plansız,
sorumsuz
yaşadığı anlamına gelmez.
Bir önceki ayette gördüğümüz gibi:
tevekkül ≠ tedbirsizlik.
Aynı şekilde Allah’tan karşılık beklemek:
dünyevî sorumlulukları terk etmek
değildir.
İnsan:
çalışabilir,
geçimini sağlayabilir,
ailesine bakabilir.
Ama ahlakî davranışlarını yalnız:
dünyevî kazanç hesabına
bağlamaz.
“Bana Müslümanlardan Olmam Emredildi” Ne Anlama Gelir
Ayette:“ve umirtu en ekûne mine’l-muslimîn”
denilir.
Yani:
“Bana Müslümanlardan olmam emredildi.”
Burada “Müslim”:
Allah’a teslim olan,
O’na yönelen,
tevhid üzere yaşayan
kimse anlamındadır.
Hz. Nûh, Hz. Muhammed’den çok önce yaşamıştır.
Dolayısıyla ayetteki “Müslüman” kelimesini yalnız:
Hz. Muhammed ümmetinin tarihsel adı
olarak anlamamak gerekir.
Kur’an açısından:
Allah’a teslimiyet bütün peygamberlerin ortak çizgisidir.
Hz. Nûh Nasıl “Müslüman” Olabilir
Kur’an’da “İslam” kelimesinin temel anlamı:Allah’a teslimiyet
ile ilişkilidir.
Bu açıdan:
Hz. Âdem,
Hz. Nûh,
Hz. İbrahim,
Hz. Musa,
Hz. İsa,
Hz. Muhammed
aynı temel tevhid çizgisinin peygamberleridir.
Şeriatlarının bazı ayrıntıları farklı olabilir.
Ama temel çağrı:
Tek Allah’a kulluk ve O’na teslimiyet
olmuştur.
Dolayısıyla Nûh’un:
“Müslümanlardan olmam emredildi.”
demesi Kur’an’ın bütün peygamberleri bağladığı tevhid çizgisini gösterir.
Bu, Bütün Peygamberlerin Bütün Dinî Ayrıntılarının Aynı Olduğu Anlamına mı Gelir
Hayır.Temel tevhid mesajı aynı olabilir.
Ama:
ibadetlerin ayrıntıları,
hukukî hükümler,
toplumsal düzenlemeler
dönemlere göre farklılaşmış olabilir.
Dolayısıyla:
ortak teslimiyet ≠ bütün tarihsel şeriatların bütün ayrıntılarının aynı olması.
Kur’an’ın kullandığı anlamda “İslam” burada:
öncelikle Allah’a teslim oluşu ifade eder.
Bu önemli bir ayrımdır.
Nûh’un Müslüman Olması Kendisinin de Allah’a Teslim Olmakla Sorumlu Olduğunu mu Gösterir
Evet.Nûh:
yalnız başkalarına emir veren biri değildir.
Kendisi de:
Allah’a kulluk etmek,
teslim olmak,
emre uymak
zorundadır.
Bu, dinî liderlik açısından çok önemli bir ilkedir.
Bir din adamı:
“Kurallar halk içindir, ben onların üstündeyim.”
diyemez.
Peygamber bile:
Allah’ın kuludur.
Tebliğ eden kişi:
anlattığı hakikatin üstünde değil, onun sorumluluğu altındadır.
Yûnus 71 ve 72 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Yûnus 71’de Nûh:“Ben Allah’a tevekkül ettim.”
dedi.
Kavmine:
ne yapacaklarsa açıkça kararlaştırmalarını
söyledi.
Yûnus 72’de ise:
“Yüz çevirirseniz ben sizden zaten ücret istemedim.”
diyor.
Bu iki ayet birlikte Nûh’un duruşunu çok net gösterir:
Gücünü insanlardan almıyor.
Maddi karşılığını insanlardan beklemiyor.
Sonucu Allah’a bırakıyor.
Kendisi de Allah’a teslim olmuş bir kul olarak yaşıyor.
Yani Nûh’un tebliğinin merkezinde:
kişisel çıkar değil,
Allah’a kulluk vardır.
Sonuç: Yûnus Suresi 72. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Yûnus Suresi 72. ayet peygamberlik ahlakının çok önemli bir tarafını gösterir:Çıkar bağımsızlığı.
Hz. Nûh yıllarca kavmini Allah’a çağırmıştır.
İnsanlar:
onu reddedebilir.
Onu dinlemeyebilir.
Onunla alay edebilir.
Fakat Nûh’un onlara karşı çok güçlü bir cevabı vardır:
“Ben sizden ücret istemedim.”
Bu cümle aslında çok şey söyler.
Nûh:
“Beni zengin edin.”
dememiştir.
“Bana makam verin.”
dememiştir.
“Beni lideriniz yapın.”
dememiştir.
“Bana ödeme yapmazsanız size hakikati anlatmam.”
dememiştir.
Onun çağrısı:
Allah içindir.
Bu durum dinî rehberliğin en önemli ahlakî ölçülerinden birini ortaya çıkarır:
İnsanlara Allah’ı anlatan kişi:
insanları kendisine bağımlı hâle getirmek
için mi konuşuyor,
yoksa onları Allah’a yöneltmek için mi?
Bu soru bugün de son derece önemlidir.
Din:
insan üzerinde büyük bir etkiye sahiptir.
Bir kişi:
“Allah böyle istiyor.”
dediğinde insanlar:
parasını,
zamanını,
hayat tercihini
bu söze göre değiştirebilir.
Dolayısıyla dinî otorite:
çok büyük bir sorumluluktur.
Eğer bu otorite:
para,
şöhret,
cinsel sömürü,
siyasi güç,
kişisel dokunulmazlık
elde etmek için kullanılıyorsa
ortada ciddi bir problem vardır.
Nûh’un:
“Sizden ücret istemedim.”
cümlesi tam burada güçlü bir ahlakî karşılaştırma sunar.
Gerçek dinî rehber:
insanların cebine değil,
vicdanına
yönelir.
Fakat bu noktada aşırı yorumdan da kaçınmak gerekir.
Bir insanın din alanında çalışıp:
maaş alması
onu otomatik olarak samimiyetsiz yapmaz.
Bir imam:
ailesini geçindirmek zorundadır.
Bir öğretmen:
emeğinin karşılığını alabilir.
Bir ilahiyatçı:
araştırması için ücret alabilir.
Bir kitap yazarı:
kitabından gelir elde edebilir.
Bunların hiçbirisi tek başına:
“Dini satıyor.”
demek için yeterli değildir.
Asıl soru:
Para, hakikati değiştiriyor mu?
Bir insan:
para veren kişiye göre fetvasını değiştiriyorsa,
zengin insanın yanlışını söyleyemiyorsa,
bağış kesilmesin diye hakikati gizliyorsa,
kendi maddî çıkarı için insanların dini korkularını kullanıyorsa
işte burada Nûh’un ahlakından uzaklaşma başlamış olabilir.
Nûh'un mesajı:
“Karşılığım Allah’a aittir.”
Bu cümle insanı:
alkış bağımlılığından da
kurtarabilir.
Çünkü para tek ücret değildir.
İnsan:
takipçi,
beğeni,
saygınlık,
övgü
de isteyebilir.
Bazen kişi:
para istemez
ama sürekli insanların:
“Ne kadar büyük insansın.”
demesini bekler.
Bu da başka bir karşılık arayışı olabilir.
İnsanın övülmekten hoşlanması doğaldır.
Fakat insan bütün iyiliğini:
övgü almak için
yapmaya başladığında
niyetin yönü değişebilir.
Nûh’un çizgisi:
“Benim gerçek ecrim Allah’a aittir.”
demektir.
Bu, insanın:
iyilik yapıp unutmasına,
karşılığını insanlardan zorla istememesine
yardım edebilir.
Birine yardım ettin.
O sana:
teşekkür etmedi.
Bu canını sıkabilir.
Ama yaptığın iyilik:
değerini tamamen kaybetmez.
Çünkü:
Allah biliyor.
Yûnus 61’de:
zerre kadar hiçbir şeyin Allah’tan gizli olmadığını
görmüştük.
Bu ayetle bağlantısı çok güzeldir:
Kimse iyiliğini görmese bile Allah görür.
Kimse teşekkür etmese bile:
Allah bilir.
Bu yüzden insanın hayatında:
görünmeyen iyilikler
çok değerlidir.
Yûnus 72’nin:
“Bana Müslümanlardan olmam emredildi.”
bölümü ise ayrı bir derinlik taşır.
Nûh:
insanları Allah’a teslim olmaya çağırırken
kendisini onların üstünde konumlandırmıyor.
O da:
emir alan bir kuldur.
Bu, dinî liderlik için muazzam bir ölçüdür.
Peygamber bile:
Allah’ın karşısında:
kul
ise,
peygamber olmayan hiç kimse:
“Ben artık sorgulanamaz bir manevî otoriteyim.”
diyemez.
Âlim:
kuldur.
Şeyh:
kuldur.
İmam:
kuldur.
Öğretmen:
kuldur.
Müslüman:
kuldur.
Ve herkesin üstünde:
Allah’ın hükmü vardır.
Dinî makam insanı:
Allah’ın emirlerinin üstüne
çıkarmaz.
Tam tersine:
sorumluluğunu artırır.
Bu ayet ayrıca “Müslüman” kavramının Kur’an’daki derin anlamını da gösterir.
Hz. Nûh:
Hz. Muhammed’den binlerce yıl önce yaşamıştır.
Ama Kur’an onun:
Müslümanlardan olmakla emredildiğini
söyler.
Bu bize:
İslam’ın temel anlamının:
yalnızca tarihsel bir topluluk adı olmadığını
gösterir.
Temel anlam:
Allah’a teslimiyettir.
Bütün peygamberlerin ortak mesajının merkezinde:
tevhid
bulunur.
Bu nedenle Kur’an’a göre peygamberler:
birbirinin rakibi
değildir.
Nûh başka bir Tanrı’ya,
İbrahim başka bir Tanrı’ya,
Musa başka bir Tanrı’ya,
İsa başka bir Tanrı’ya,
Muhammed başka bir Tanrı’ya
çağırmamıştır.
Kur’an’ın iddiası:
hepsinin aynı Allah’ın elçileri olduğudur.
Şeriatlarda:
ayrıntılar değişebilir.
Ama temel teslimiyet:
aynıdır.
Bu da dinler tarihine Kur’an'ın kendi perspektifinden bakarken son derece önemlidir.
Yûnus 72 ayrıca tebliğin başarısını:
“Kaç kişi seni dinledi?”
sorusundan ayırır.
Modern dünyada başarı çoğu zaman:
rakamlarla
ölçülür.
Kaç takipçi?
Kaç izlenme?
Kaç üye?
Kaç kişi geldi?
Ama peygamberlerin başarısını yalnızca sayı ile ölçersek:
çok yanlış sonuçlara ulaşabiliriz.
Nûh uzun süre tebliğ etmiş ama büyük bir çoğunluk onu reddetmiştir.
Bu:
Nûh başarısız peygamberdi
anlamına gelmez.
Çünkü onun görevi:
sonucu zorla üretmek değil,
emaneti doğru taşımaktı.
Bu ilke insanın hayatında da çok rahatlatıcı olabilir.
Bir öğretmen:
öğrencisine elinden geleni yapar.
Ama öğrencinin bütün geleceğini kontrol edemez.
Bir anne-baba:
çocuğuna doğruyu öğretir.
Ama yetişkin olduğunda çocuğun her seçimini belirleyemez.
Bir doktor:
tedaviyi uygular.
Ama her hastayı mutlaka iyileştiremez.
İnsan:
sorumlu olduğu şey ile kontrol edemediği sonucu ayırmayı
öğrenmelidir.
Nûh'un tavrı budur.
Ben görevimi yaparım.
Karşılığımı Allah’tan beklerim.
Sonucu da Allah’a bırakırım.
Bu anlayış insanı hem:
kibirden
hem de:
çaresizlikten
koruyabilir.
Sonuç iyi olduğunda:
“Her şeyi ben yaptım.”
demez.
Sonuç istediği gibi olmadığında da:
“Demek bütün çabam anlamsızdı.”
diye kendini yok etmez.
Çünkü insanın görevi:
doğru olanı yapmaktır.
Her sonucu kontrol etmek değil.
Ayetin günümüzdeki en önemli derslerinden biri de:
dini pazarlamamak
olabilir.
Din:
umut verir.
İnsanlar:
ölüm,
hastalık,
kayıp,
gelecek
konularında hassastır.
Bu hassasiyet:
kolayca sömürülebilir.
Birisi:
“Bana şu kadar para ver, Allah kesin derdini çözer.”
diyebilir.
Başka biri:
“Bunu satın alırsan başına bela gelmez.”
diyebilir.
Bir başkası:
“Benim grubuma girmezsen Allah seni sevmez.”
diyebilir.
Böyle kesin dinî garantiler karşısında:
Yûnus 72’nin Nûh’unu hatırlamak gerekir:
“Ben sizden ücret istemedim. Benim mükâfatım Allah’a aittir.”
Din:
insanların korkusunu nakde çevirmenin aracı
olmamalıdır.
Ve belki Yûnus Suresi 72. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur:
İyilik yaparken, hakikati anlatırken veya din adına konuşurken gerçekten Allah’ın rızasını mı arıyoruz, yoksa farkında olmadan para, makam, takipçi ve insanların alkışını mı asıl karşılığımız hâline getiriyoruz; daha da önemlisi, Nûh gibi kendimizi başkalarının üzerinde değil, Allah’a teslim olmakla yükümlü bir kul olarak görebiliyor muyuz?
