Yûnus Suresi 67. Ayette “Geceyi Dinlenmeniz İçin, Gündüzü de Aydınlık Kılan O’dur; Bunda Dinleyen Bir Toplum İçin Ayetler Vardır” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Yûnus Suresi 67. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Sizin için geceyi onda dinlenesiniz diye, gündüzü de aydınlık kılan O’dur. Şüphesiz bunda dinleyen bir toplum için nice ayetler vardır.”
Ayetin Arapçası şöyledir:
“Huve’llezî ceale lekumu’l-leyle li-teskunû fîhi ve’n-nehâra mubsırâ. İnne fî zâlike le-âyâtin li-kavmin yesmeûn.”
Bir önceki ayette:
göklerde ve yerde bulunanların Allah’a ait olduğu
ve Allah’a ortak yakıştırmanın sağlam bilgiye değil zanna ve tahmine dayandığı bildirilmişti.
Yûnus 67 şimdi insanı çevresinde her gün yaşadığı iki büyük olguya yöneltir:
gece
ve:
gündüz.
Kur’an adeta şöyle sorar:
Her gün tekrar eden bu düzeni sıradanlaştığı için görmezden mi geliyorsunuz, yoksa onun taşıdığı anlam üzerinde düşünüyor musunuz?
“Geceyi Sizin İçin Kılan O’dur” Ne Anlama Gelir
Ayette:“ceale lekumu’l-leyl”
denilir.
Yani:
“Geceyi sizin için kıldı.”
Bu ifade gecenin insan hayatındaki işlevine dikkat çeker.
Gece:
yalnızca güneş ışığının görünmediği bir zaman dilimi
değildir.
İnsan için:
sakinleşme,
dinlenme,
uyku,
günün yoğunluğundan uzaklaşma
imkânı sağlar.
Kur’an bunu insanın önüne bir nimet ve işaret olarak koyar.
“Onda Dinlenesiniz Diye” Ne Demektir
Ayette:“li-teskunû fîhi”
denilir.
“Sükûn” kökü:
sakinleşmek,
durulmak,
yerleşmek,
huzura kavuşmak
gibi anlamlar taşır.
Buradaki vurgu:
gecenin insan hayatında dinlenme ve sükûnet için uygun bir zaman oluşturmasıdır.
İnsan bedeni sürekli çalışmak üzere yaratılmış bir makine değildir.
Dinlenmeye ihtiyaç duyar.
Bu nedenle uyku ve dinlenme:
tembellik değil,
insan hayatının doğal ihtiyaçlarından biridir.
Bu Ayet Herkesin Mutlaka Gece Uyuması Gerektiğini mi Söylüyor
Hayır.Ayet gecenin genel yaratılış düzenindeki işlevini anlatır.
Fakat dünyada:
doktorlar,
hemşireler,
güvenlik görevlileri,
ulaşım çalışanları,
fabrika işçileri
gibi gece çalışan insanlar olabilir.
Bundan:
“Gece çalışan herkes ayete aykırı davranıyor.”
sonucu çıkmaz.
İnsanların çalışma şartları farklı olabilir.
Temel mesaj:
insanın dinlenmeye muhtaç olduğudur.
Bu dinlenmenin somut düzeni hayat şartlarına göre değişebilir.
Gündüz Uyuyan Bir İnsan Günah mı İşlemiş Olur
Hayır.Bir insan:
gece vardiyasında çalışıyor olabilir.
Hasta olabilir.
Uyku düzeni farklı olabilir.
Seyahat ediyor olabilir.
Bu nedenle gündüz uyumak:
dinen günah
değildir.
Kur’an burada:
“Gece dışında uyumak yasaktır.”
şeklinde bir hukuk kuralı koymuyor.
Genel yaratılış düzenine dikkat çekiyor.
Genel düzen ≠ her birey için değişmez saat programı.
“Gündüzü Aydınlık Kılan” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayette gündüz için:“mubsırâ”
kelimesi kullanılır.
Bu kelime:
gösterici,
görünür kılan,
aydınlık
anlam alanlarına sahiptir.
Gündüz:
çevrenin görülmesini,
insanın hareket etmesini,
çalışmasını,
üretmesini
kolaylaştırır.
Dolayısıyla gece ve gündüz:
birbirinin düşmanı değil,
birbirini tamamlayan iki dönemdir.
Biri sükûneti,
diğeri hareket ve görünürlüğü
öne çıkarır.
“Gündüz Görendir” Gibi Bir Anlam mı Var
Kelimenin yapısı ilk bakışta böyle bir ifade çağrıştırabilir.Ancak burada gündüzün:
bilinç sahibi bir varlık gibi görmesi
kastedilmez.
“Mubsır” ifadesi bağlamda:
görmeyi mümkün kılan, aydınlık hâle getiren
anlamındadır.
Yani:
gündüzün kendisi göz sahibi değildir.
Kur’an burada şiirsel ve güçlü bir dil kullanır.
Mecazî ifade ≠ gündüzün bilinçli bir canlı olduğu iddiası.
Ayet Güneşin Bilimsel İşleyişini mi Açıklıyor
Hayır.Kur’an burada:
Dünya’nın dönüş hızını,
ışığın dalga boyunu,
atmosfer fiziğini,
Güneş’in enerji üretim mekanizmasını
açıklamıyor.
Bunlar bilimsel araştırmanın alanıdır.
Ayetin amacı:
gece ve gündüz düzeninin insan hayatındaki anlamına ve Allah’ın yaratmasındaki işaretlere dikkat çekmektir.
Bilim:
gece ve gündüzün nasıl oluştuğunu
ayrıntılı biçimde açıklayabilir.
Bu açıklama:
ayetin teolojik mesajını
zorunlu olarak ortadan kaldırmaz.
Mekanizmayı bilmek ≠ anlamı reddetmek.
Dünya’nın Dönmesi Allah’ın Geceyi ve Gündüzü Yaratmasıyla Çelişir mi
Hayır.Gece ve gündüzün fiziksel oluşumunda:
Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki dönüşü
belirleyici mekanizmadır.
Bunu bilmek:
“O hâlde Allah gece ve gündüzü yaratmamıştır.”
demeyi gerektirmez.
Teolojik açıdan:
Allah evreni ve işleyen düzeni yaratmıştır.
Bilim ise:
bu düzenin nasıl çalıştığını
araştırır.
Dolayısıyla:
“Dünya dönüyor.”
ile:
“Allah gece ve gündüz düzenini yaratmıştır.”
ifadeleri farklı açıklama düzeylerinde ele alınabilir.
Ayet Biyolojik Saat veya Sirkadiyen Ritmi Önceden Haber Veriyor mu
Modern bilim insan bedenindeki:uyku-uyanıklık döngülerini,
melatonin gibi biyolojik süreçleri,
sirkadiyen ritimleri
ayrıntılı biçimde araştırmaktadır.
Ayetin:
geceyi dinlenmeyle ilişkilendirmesi
bu gerçeklikle uyumlu görülebilir.
Fakat buradan:
“Kur’an modern sirkadiyen biyolojiyi teknik ayrıntılarıyla 1400 yıl önce açıkladı.”
demek gereksiz bir aşırı yorum olur.
Kur’an’ın söylediği daha temel ve herkesin gözlemleyebileceği bir hakikattir:
Gece insanın sükûneti için elverişlidir.
Bilim bunun biyolojik mekanizmalarını açıklayabilir.
Yapay Işıkların Bulunması Ayetin Anlamını Geçersiz Kılar mı
Hayır.Bugün insan:
gece sokakları,
evleri,
fabrikaları
aydınlatabilir.
24 saat çalışan şehirler kurabilir.
Ama bu:
gece ve gündüzün doğal farklılığını ortadan kaldırmaz.
Üstelik modern hayat bize başka bir şeyi de göstermektedir:
İnsan teknolojik olarak geceyi aydınlatabilse bile dinlenme ihtiyacını tamamen ortadan kaldıramaz.
Elektrik:
karanlığı azaltabilir.
Ama insan bedenini:
sonsuz çalışabilen bir makineye
dönüştürmez.
Teknoloji doğanın bazı sınırlarını yönetmemize yardım eder; fakat bütün biyolojik ihtiyaçlarımızı silmez.
Bu Ayet Çalışma ve Dinlenme Dengesi Hakkında Ne Öğretebilir
Ayetin doğrudan amacı modern iş hukuku kurmak değildir.Fakat güçlü bir ahlaki ders çıkarılabilir:
İnsan yalnızca üretim aracından ibaret değildir.
Çalışmanın değeri vardır.
Ama dinlenmenin de değeri vardır.
Bir insan:
daha çok para,
daha çok başarı,
daha çok üretim
uğruna bedenini tamamen tüketebilir.
Yûnus 67 bize:
sükûnetin de yaratılış düzeninde bir yeri olduğunu
hatırlatır.
Dinlenmek:
hayatı boşa geçirmek
değildir.
Bazen sağlıklı çalışmanın şartıdır.
Çok Çalışmak Her Zaman Erdem midir
Çalışkanlık değerlidir.Fakat:
aileyi ihmal edecek,
sağlığı bozacak,
uykusuzluğu sürekli hâle getirecek,
insanı tükenmişliğe sürükleyecek
bir çalışma düzeni otomatik olarak erdem değildir.
İnsan:
çalışmalıdır.
Ama:
bedeninin,
ailesinin,
zihninin
haklarını da dikkate almalıdır.
İslam’ın ölçü anlayışı:
insanın hayatını tek bir alana tamamen teslim etmemesini düşündürür.
Çalışmak değerli; tükenmek hedef değildir.
Gece Kur’an’da Kötülüğün Sembolü müdür
Hayır.Karanlık bazı bağlamlarda:
belirsizlik,
tehlike,
manevî körlük
için mecaz olabilir.
Fakat bundan:
“Gece kötüdür.”
sonucu çıkmaz.
Yûnus 67 tam tersine geceyi:
dinlenme için Allah’ın bir nimeti
olarak anlatır.
Gece:
dua,
tefekkür,
uyku,
sakinlik
için çok değerli olabilir.
Dolayısıyla:
karanlık ≠ otomatik kötülük.
Kur’anî sembolü fiziksel geceye karşı olumsuz bir hükme dönüştürmemek gerekir.
“Bunda Ayetler Vardır” Ne Anlama Gelir
Ayette:“inne fî zâlike le-âyât”
denilir.
Yani:
“Şüphesiz bunda işaretler vardır.”
“Ayet” kelimesi sadece Kur’an’daki cümleler için kullanılmaz.
Aynı zamanda:
işaret,
delil,
göstergeler
anlamında da kullanılabilir.
Gece ve gündüzün düzeni:
Kur’an’a göre insana:
yaratılışı,
ölçüyü,
Allah’ın kudretini
düşündürebilecek bir işarettir.
İnsan her gün içinde yaşadığı şeyleri sıradanlaştırdığı için onların değerini fark etmeyebilir.
Tabiata Bakmak Tek Başına İman Ettirir mi
Hayır, bunu mekanik biçimde söylemek doğru değildir.Aynı gökyüzüne:
bir mümin,
bir ateist,
bir agnostik
bakabilir ve farklı sonuçlara ulaşabilir.
Kur’an:
tabiat üzerinde düşünmeye çağırır.
Fakat insanın:
ön kabulleri,
felsefî yaklaşımı,
bilgi birikimi
yorumunu etkileyebilir.
Bu yüzden:
“Gökyüzüne baktın ama benim sonucuma ulaşmadın, demek hiç düşünmedin.”
demek adil değildir.
Kur’an’ın çağrısı:
samimi ve derin tefekkürdür.
“Dinleyen Bir Toplum İçin” Ne Anlama Gelir
Ayet:“li-kavmin yesmeûn”
diye biter.
Yani:
“dinleyen bir toplum için.”
Buradaki “dinlemek” yalnızca kulağın sesi fiziksel olarak algılaması değildir.
Asıl vurgu:
mesaja kulak vermek,
düşünerek dinlemek,
anlamaya açık olmak
üzerindedir.
Bir insan sesi duyabilir
ama hiç dinlemeyebilir.
Başka bir insan ise gerçekten:
anlamaya çalışarak,
önyargısını sorgulayarak,
dikkatini vererek
dinleyebilir.
Kur’an'ın övdüğü ikinci tür dinlemedir.
İşitme Engelli İnsanlar Bu Ayetin Dışında mı Kalıyor
Kesinlikle hayır.Buradaki ifade fiziksel işitme yetisini:
ahlaki üstünlüğün ölçüsü
hâline getirmez.
İşitme engelli bir insan:
son derece bilinçli,
düşünen,
iman eden,
takva sahibi
olabilir.
Ayetin eleştirdiği şey fiziksel sağırlık değil:
hakikate zihinsel ve ahlaki olarak kapalı kalmaktır.
Bu ayrım çok önemlidir.
Fiziksel engellilik ≠ manevî kusur.
Kur’an'daki mecazî “işitme” ifadeleri engelli insanların değerini azaltmak için kullanılamaz.
Sonuç: Yûnus Suresi 67. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Yûnus Suresi 67. ayet her gün yaşadığımız için çoğu zaman fark etmediğimiz iki büyük nimeti önümüze getirir:gece
ve:
gündüz.
İnsan bazen olağanüstü bir işaret arar.
Gökyüzünün yarılmasını,
büyük bir mucize görmeyi,
alışılmadık bir olay yaşamayı
ister.
Kur’an ise bazen insanı çok daha sıradan görünen şeylere döndürür:
Her akşam kararan göğe bak.
Her sabah yeniden gelen aydınlığa bak.
Çünkü sürekli tekrar eden şey:
önemsiz olmak zorunda değildir.
Tam tersine bazen:
hayatın en büyük nimetleri sıradanlaştığı için görünmez hâle gelir.
İnsan:
gecenin kıymetini
uyuyamadığında
daha iyi anlar.
Sağlığın kıymetini
hastalandığında.
Suyun kıymetini
susuz kaldığında.
Gözün kıymetini
görme problemi yaşadığında.
Kur’an insanı nimeti kaybetmeden önce fark etmeye çağırır.
Gece:
“dinlen.”
der gibi.
Gündüz:
“kalk ve hayatın içine dön.”
der gibi bir düzen taşır.
Biri:
sükûnet.
Diğeri:
hareket.
Biri:
geri çekilme.
Diğeri:
faaliyet.
İnsan hayatının sağlıklı yapısında ikisine de ihtiyaç vardır.
Sürekli çalışmak mümkün değildir.
Sürekli dinlenmek de hayatın amacı değildir.
Bu nedenle gece-gündüz düzeni bize geniş bir ahlaki ders de verebilir:
Hayat dengedir.
Çalış.
Ama dinlen.
Üret.
Ama kendini tüketme.
Ailene zaman ayır.
Bedeninin ihtiyacını küçümseme.
İşini ciddiye al.
Ama işini bütün varlığının tek anlamı hâline getirme.
Modern dünyanın en büyük problemlerinden biri:
sürekli erişilebilir olmak
olabilir.
Telefon:
gece gündüz açık.
Mesajlar:
hiç bitmiyor.
İş:
eve geliyor.
Sosyal medya:
uyumadan önceki son,
uyanınca ilk şey
olabiliyor.
Böylece insanın gecesi fiziksel olarak karanlık olsa bile zihni hiç sakinleşmeyebilir.
Yûnus 67’nin:
“onda sükûnet bulasınız”
ifadesi bugün çok düşündürücüdür.
İnsan teknolojiyi kullanırken:
kendi dinlenme alanını da korumalıdır.
Bu ayet elbette:
“Telefon kullanmayın.”
demiyor.
Ama bize şu soruyu sordurabilir:
Gerçekten dinlenebiliyor muyum?
Yatağa giriyorum ama zihnim hâlâ işte mi?
Telefon elimde saatlerce uyanık mı kalıyorum?
Bedenimin dinlenme ihtiyacını sürekli erteliyor muyum?
Bunlar ayetin doğrudan fıkhî hükümleri değildir; fakat yaratılıştaki sükûnet ilkesinden çıkarılabilecek anlamlı öz değerlendirmelerdir.
Ayetin gündüz için kullandığı:
“mubsırâ”
ifadesi de çok güzel bir karşılık oluşturur.
Gündüz:
görünürlük sağlar.
İnsan:
yolunu,
çevresini,
işini
daha rahat görür.
Bu bizi başka bir manevi metafora da götürebilir:
İnsan sadece gözleri açık olduğu için:
hakikati görmüş olmaz.
Yûnus Suresi daha önce de:
bakan fakat görmeyen,
dinleyen fakat anlamayan
insan tiplerinden söz etmişti.
Demek ki fiziksel görmek ile:
basiret
aynı değildir.
Bir insan her gün:
geceyi,
gündüzü,
göğü,
yeri
görür.
Ama hiç düşünmeyebilir.
Başka biri aynı manzaraya bakar ve:
“Bu düzen bana ne söylüyor?”
diye sorar.
Yûnus 67 bu ikinci bakışı teşvik eder.
Fakat bunu yaparken bilimi dışlamaz.
Bugün biliyoruz ki gece ve gündüz:
Dünya’nın dönüşüyle ilişkilidir.
Bunu bilmek:
ayet üzerinde düşünmeye engel değildir.
Tam tersine insan:
mekanizmayı öğrendikçe
daha fazla hayranlık da duyabilir.
Ama burada dengeli olmak gerekir.
Kur’an’ı:
modern astronomi kitabı
hâline getirmemeliyiz.
Ayet:
Dünya’nın dönüş hızını vermiyor.
Saat dilimlerini açıklamıyor.
Sirkadiyen ritmin moleküler genlerini anlatmıyor.
Kur’an’ın amacı başka:
Bu düzenin üzerinde düşün.
Bilim bize:
nasıl işlediğini
öğretir.
Kur’an:
bu düzen karşısında nasıl düşünmen gerektiğini
de sorgulatır.
İkisi zorunlu rakip olmak zorunda değildir.
Ayetin sonunda:
“dinleyen bir toplum için ayetler vardır”
denilmesi ise bütün mesajı tamamlar.
Çünkü insanın sorunu bazen:
işaret bulunmaması
değildir.
İşaretin:
alışkanlığın içinde görünmez hâle gelmesidir.
Her gün güneş doğuyor.
Sıradan.
Her akşam gece oluyor.
Sıradan.
Uyuyoruz.
Sıradan.
Uyanıyoruz.
Sıradan.
Ama insan bir gece:
uyuyamadığında
uykunun ne büyük nimet olduğunu anlar.
Bir sabah:
gözlerini açamadığında
görmenin ne büyük nimet olduğunu anlar.
Kur’an bizi kaybetmeden önce:
fark etmeye
çağırır.
Bu farkındalık şükür üretebilir.
Şükür:
“Elhamdülillah.”
demekle başlar ama orada kalmak zorunda değildir.
Gece nimetine şükür:
bedene dinlenme hakkı vermek
olabilir.
Gündüz nimetine şükür:
çalışmak,
üretmek,
iyilik yapmak
olabilir.
Sağlığa şükür:
onu mümkün olduğunca korumak
olabilir.
Zamana şükür:
onu tamamen boşa harcamamak
olabilir.
Böylece şükür:
hayat biçimine dönüşür.
Ayetin:
“dinleyenler”
ifadesi ise günümüzün gürültülü dünyasında belki daha da önemlidir.
Bugün herkes:
konuşuyor.
Paylaşıyor.
Yorum yapıyor.
Cevap veriyor.
Ama gerçekten:
dinliyor muyuz?
Bir insan konuşurken:
anlamak için mi dinliyoruz,
yoksa cevap vermek için mi?
Bir görüş bize ters geldiğinde:
onu gerçekten anlamaya çalışıyor muyuz?
Yoksa ilk cümlede:
etiketleyip kapatıyor muyuz?
Kur’an'ın burada kullandığı:
dinleme
kavramı yalnız kulakla ilgili değildir.
Aynı zamanda hakikate açık olmakla ilgilidir.
Fakat bu noktada çok önemli bir sınırı da korumamız gerekir:
Fiziksel işitme engeli:
manevi eksiklik
değildir.
Bir insan hiç duyamayabilir ama:
çok derin düşünebilir.
Çok güzel iman edebilir.
Çok iyi insan olabilir.
Kur’an'ın mecazî:
“dinlemiyorlar”
eleştirisini işitme engelli insanlara yöneltmek büyük bir haksızlık olur.
Allah insanı:
engelliliğiyle değil,
sorumluluğu ve imkânı içinde
değerlendirir.
Yûnus 67’nin bir başka büyük mesajı da gecenin kötü olmadığıdır.
İnsan kültürlerinde karanlık bazen:
kötülükle
özdeşleştirilir.
Ama bu ayet:
geceyi Allah’ın insana verdiği dinlenme nimeti olarak sunuyor.
Bu çok güzel bir düzeltmedir.
Gece:
korkunun değil,
huzurun da zamanı olabilir.
Uyku.
Sessizlik.
Dua.
Tefekkür.
İnsanın kendisiyle kalması.
Bunların hepsi gecenin içinde olabilir.
Gündüz ise:
hareket,
çalışma,
ilişki,
üretim
alanını açar.
Böylece gece ve gündüz:
birbirine rakip değil, birbirini tamamlayan nimetlerdir.
Tıpkı insan hayatındaki başka dengeler gibi:
çalışmak ve dinlenmek,
konuşmak ve susmak,
hareket etmek ve durmak,
üretmek ve tefekkür etmek.
İnsan bazen yalnızca bir tarafı yüceltir.
Ama hayat çoğu zaman dengeyle güzelleşir.
Bir önceki ayet Allah’a ortak koşanların:
zanna uyduğunu
söylüyordu.
Şimdi Yûnus 67:
insanı gerçek dünyaya,
gözünün önündeki yaratılış düzenine
döndürüyor.
Adeta şöyle:
Kuruntu üretmek yerine:
gördüğünüz düzene bakın.
Gökler Allah’ın.
Yer Allah’ın.
Gece ve gündüz O’nun yaratılmış düzeninin parçası.
O hâlde yaratılmış varlıkları ilahlaştırmak yerine:
yaratılışın işaret ettiği Rabb’i düşünün.
İşte Yûnus Suresi’nin tevhid çizgisi burada devam eder.
Belki Yûnus Suresi 67. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur:
Her gün yaşadığımız geceyi ve gündüzü yalnızca takvimde tekrar eden saatler olarak mı görüyoruz, yoksa dinlenmenin, çalışmanın ve hayatın dengesinin ne büyük bir nimet olduğunu fark edebiliyor muyuz; daha da önemlisi, çevremizdeki işaretleri gerçekten anlamak için dinliyor muyuz, yoksa gördüğümüz ve duyduğumuz her şeyi alışkanlığın içinde fark etmeden geçiriyor muyuz?
