Yûnus Suresi 56. Ayette “Dirilten de Öldüren de O’dur ve Sonunda O’na Döndürüleceksiniz” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Yûnus Suresi 56. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı şöyledir:“Dirilten de öldüren de O’dur ve sonunda O’na döndürüleceksiniz.”
Ayetin Arapçası şöyledir:
“Huve yuhyî ve yumîtu ve ileyhi turceûn.”
Bir önceki ayette:
göklerde ve yerde ne varsa Allah’a ait olduğu ve Allah’ın vaadinin kesinlikle gerçek olduğu
bildirilmişti.
Yûnus 56 şimdi bunun çok temel bir sonucunu açıklar:
Hayatın da ölümün de nihai sahibi Allah’tır.
Ve ölüm:
varlığın tamamen yok olması değil,
Allah’a dönüşün bir aşamasıdır.
“Dirilten O’dur” Ne Anlama Gelir
Ayette:“Huve yuhyî”
denilir.
Yani:
“O hayat verir / diriltir.”
Bu ifade öncelikle bütün canlı hayatının kaynağının Allah olduğunu bildirir.
İnsan:
kendi varlığını kendisi başlatmadı.
Kendisini yokluktan kendisi çıkarmadı.
Kalbini ilk kez kendisi çalıştırmadı.
Hayatın temel imkânlarını kendisi yaratmadı.
Kur’an açısından canlılığın nihai kaynağı:
Allah’ın yaratmasıdır.
“Diriltmek” Yalnızca Dünyadaki Hayatı mı Anlatır
Hayır.“İhyâ” yani:
hayat verme / diriltme
iki büyük anlam alanıyla ilişkilendirilebilir.
Birincisi:
Allah’ın canlıları dünyada yaratması ve yaşatmasıdır.
İkincisi:
ölümden sonra insanların yeniden diriltilmesidir.
Yûnus Suresi’nin bu bölümünün ahiret bağlamı düşünüldüğünde ikinci anlam da son derece önemlidir.
Allah ilk kez hayat vermeye kadirse:
yeniden diriltmeye de kadirdir.
İnsan Hayatının Biyolojik Sebeplerle Açıklanması Allah’ın Hayat Vermesiyle Çelişir mi
Hayır.Bir biyolog:
hücre bölünmesini,
DNA’yı,
embriyonun gelişimini,
organların çalışmasını
açıklayabilir.
Bunlar:
hayatın nasıl işlediğine ilişkin mekanizmalardır.
Kur’an’ın:
“Allah hayat verir.”
demesi ise nihai yaratıcı kaynağa işaret eder.
Bu ikisini zorunlu rakipler olarak görmek doğru değildir.
Mekanizmayı açıklamak ≠ Yaratıcıyı inkâr etmek.
Bilim:
“nasıl?”
sorusunun pek çok yönünü araştırabilir.
Din ise bunun yanında:
varlık, anlam ve nihai kaynak
sorularını gündeme getirir.
Laboratuvarda Canlı Hücre Üretilirse “İnsan Hayat Yarattı” mı Denir
Bilim insanları:hücreleri değiştirebilir,
genetik yapıya müdahale edebilir,
sentetik biyoloji teknikleri geliştirebilir,
mevcut biyolojik sistemleri kullanarak yeni düzenlemeler oluşturabilir.
Bunlar bilimsel açıdan çok önemli gelişmelerdir.
Fakat teolojik açıdan:
varlığı mutlak anlamda yoktan yaratmak
ile yaratılmış maddeleri ve kanunları kullanarak yeni düzenlemeler yapmak aynı değildir.
İnsan:
mevcut malzemeyi,
enerjiyi,
biyolojik sistemi
kullanır.
Bu nedenle bilimsel üretimi:
Allah’a rakip bir yaratma
şeklinde yorumlamak gerekmez.
“Öldüren de O’dur” Ne Anlama Gelir
Ayette:“ve yumît”
denilir.
Yani:
“Ve öldürür / ölümü verir.”
Bu, ölümün de Allah’ın yaratmış olduğu varlık düzeninin dışında olmadığını bildirir.
İnsan:
doğar,
yaşar
ve ölür.
Ölüm:
Allah’ın egemenliğinden kaçmış bağımsız bir güç değildir.
Fakat bu ifade:
“İnsanların birbirini öldürmesinde hiçbir insan sorumluluğu yoktur.”
demek değildir.
Bu ayrım son derece önemlidir.
Bir İnsan Başka Birini Öldürürse “Allah Öldürdü, Katilin Suçu Yok” Denilebilir mi
Hayır.Kur’an’ın kader anlayışı:
insanın ahlaki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Bir insan bilinçli biçimde başka bir insanı öldürürse:
kendi iradesi,
eylemi,
niyeti
nedeniyle sorumluluk taşır.
Allah’ın bütün varlık ve ölüm düzeninin nihai sahibi olması:
katilin suçunu ortadan kaldırmaz.
Bu yüzden:
ilahî kader ≠ insan suçunun mazereti.
“Allah öldürdü” diyerek cinayeti ahlaken nötr hâle getirmek Kur’an’ın adalet anlayışıyla bağdaşmaz.
Hastalıktan Ölmek de Allah’ın Takdiri İçinde midir
İslam’ın genel kader anlayışında evet.Fakat hastalıkların:
biyolojik,
genetik,
çevresel,
enfeksiyöz
nedenleri olabilir.
Bunları araştırmak ve tedavi etmek Allah’ın iradesine karşı çıkmak değildir.
Tam tersine insan:
Allah’ın yarattığı sebepler düzeni içinde
tedavi arar.
Hastalık sebebini bilmek ≠ Allah’ı dışlamak.
Tedavi olmak ≠ kadere karşı gelmek.
“Nasıl Olsa Ölüm Allah’tan, Doktora Gitmeye Gerek Yok” Denilebilir mi
Hayır.Bu tevekkül değil, tedbirsizlik olabilir.
İnsan:
hastalandığında doktora gidebilir,
ilaç kullanabilir,
ameliyat olabilir,
koruyucu sağlık önlemleri alabilir.
Peygamberî yaklaşım da sebepleri terk etmek üzerine kurulmamıştır.
İnsan:
tedaviyi uygular,
elinden geleni yapar,
sonucun tamamının kendi elinde olmadığını bilir.
İşte doğru denge:
tedbir + tevekkül
dengesidir.
Tıp Bir İnsanı Ölümden Kurtardığında Allah’ın Hükmünü mü Değiştirmiş Olur
Hayır.Doktor:
Allah’ın yarattığı sebepler dünyasında
bir sebep olabilir.
Örneğin bir insan kalp krizi geçirir.
Doktor müdahale eder.
Hayat kurtulur.
Burada:
doktorun müdahalesi gerçektir.
Ama doktor:
hayatın mutlak sahibi
hâline gelmez.
Aynı şekilde ilaç:
işe yarayabilir.
Fakat ilaç da ilah değildir.
Sebep gerçek olabilir; mutlak güç sahibi olmak başka şeydir.
Bu ayrım tevhidin temel dengelerinden biridir.
Ölüm Bir Ceza mıdır
Her ölüm:ilâhî ceza
değildir.
Ölüm:
bütün insanların karşılaşacağı yaratılmış hayat düzeninin bir parçasıdır.
Peygamberler de ölmüştür.
Salih insanlar da ölür.
Çocuklar da ölebilir.
Yaşlılar da.
Bu nedenle birinin ölümüne bakıp:
“Demek ki Allah onu cezalandırdı.”
demek doğru değildir.
Ölüm ≠ otomatik ceza.
Bir insanın nasıl öldüğü üzerinden Allah katındaki nihai değerini kesin biçimde belirlemek de bize düşmez.
Uzun Yaşamak Allah’ın Daha Çok Sevdiğinin İşareti midir
Hayır.Uzun ömür:
bir nimet olabilir.
Ama tek başına Allah’ın o kişiden daha çok razı olduğunu göstermez.
Aynı şekilde genç yaşta ölmek de:
Allah’ın kişiyi sevmediğinin
işareti değildir.
İnsanın Allah katındaki değeri:
yalnızca kaç yıl yaşadığıyla
ölçülmez.
Önemli olan:
verilen ömrün nasıl kullanıldığıdır.
Bazen çok uzun yaşayan biri ömrünü zulümle tüketebilir.
Bazen daha kısa yaşayan biri ardında büyük iyilikler bırakabilir.
Ömrün uzunluğu ≠ ahlaki üstünlük.
Ölümden Korkmak İmansızlık mıdır
Hayır.Ölüm korkusu:
insanî bir duygudur.
İnsan:
hayatını sever.
Ailesinden ayrılmak istemez.
Bilinmeyenden ürkebilir.
Acıdan korkabilir.
Bütün bunlar kişinin otomatik olarak imanının zayıf veya bozuk olduğunu göstermez.
İman:
insanın hiçbir zaman korkmaması
demek değildir.
İman korku içinde bile:
Allah’a güvenmeye ve hayatı sorumlulukla yaşamaya çalışmaktır.
İslam Ölümü Hatırlatırken Hayattan Uzaklaşmayı mı İster
Hayır.Kur’an’ın ölüm bilinci:
hayattan kaçış
üretmemelidir.
Tam tersine insan:
ölümü bildiği için
zamanın değerini daha iyi anlayabilir.
Ailesine zaman ayırır.
İyilik yapar.
Çalışır.
Üretir.
Öğrenir.
Sever.
Hakkını gözetir.
Tövbeyi ertelemez.
Ölümü hatırlamak:
hayatı değersizleştirmek değil, hayatı ciddiye almaktır.
“O’na Döndürüleceksiniz” Ne Anlama Gelir
Ayetin sonunda:“ve ileyhi turceûn”
denilir.
Yani:
“Ve O’na döndürüleceksiniz.”
Bu ifade ölümden sonraki:
diriliş,
hesap,
Allah’ın hükmüyle karşılaşma
gerçeğine işaret eder.
Buradaki “Allah’a dönüş”:
Allah’ın belirli bir fiziksel mekânda bulunması ve insanların o adrese gitmesi
anlamında değildir.
Allah:
mekâna muhtaç değildir.
Buradaki dönüş:
nihai hükmün ve hesabın Allah’a ait olmasıdır.
Allah’a Dönüş Demek İnsan Allah’ın Bir Parçası mı Olacak Demektir
Hayır.İslam’ın tevhid anlayışında:
yaratıcı ile yaratılmış
aynı varlık değildir.
İnsan:
Allah’ın bir parçası olarak dünyaya gelip sonra O’nun içine karışan bir varlık
değildir.
Allah’a dönüş:
varlığın Allah’la ontolojik birleşmesi
değil,
insanın yeniden diriltilip Allah’ın hükmü karşısında bulunmasıdır.
Yaratıcı:
Yaratıcıdır.
İnsan:
yaratılmıştır.
Bu sınır korunmalıdır.
Ölüm Her Şeyin Sonu Değilse Bu Dünya Neden Önemlidir
Çünkü ahiret hesabının konusu bu dünyada yaptıklarımızdır.Dünya:
geçici
ama önemsiz değildir.
Tam tersine:
kararların verildiği,
imanın yaşandığı,
iyilik ve kötülüğün seçildiği,
tövbenin mümkün olduğu
alandır.
Bu yüzden:
ahirete inanmak ≠ dünyayı değersiz görmek.
Ahiret inancı dünyaya:
daha büyük bir ahlaki anlam verir.
Çünkü yaptığımız şeylerin etkisi ölümle tamamen silinmez.
Yûnus 54, 55 ve 56 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Yûnus 54:bütün dünya servetinin bile ahirette kurtuluş için fidye olamayacağını
ve Allah’ın adaletle hükmedeceğini anlattı.
Yûnus 55:
göklerde ve yerde ne varsa Allah’a ait olduğunu ve Allah’ın vaadinin gerçek olduğunu
bildirdi.
Yûnus 56 ise nedenini daha da derinleştirir:
Hayatı veren de ölümü veren de Allah’tır ve sonunda herkes O’na döndürülecektir.
Böylece üç ayet güçlü bir bütünlük oluşturur:
Mülk Allah’ın.
Hayat Allah’ın.
Ölüm Allah’ın yaratılmış düzeninde.
Nihai dönüş Allah’adır.
Dolayısıyla insan:
ne servetiyle
ne gücüyle
ne de ölümden kaçarak
nihai hesabı ortadan kaldırabilir.
Sonuç: Yûnus Suresi 56. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Yûnus Suresi 56. ayet yalnızca birkaç kelimeden oluşmasına rağmen insanın bütün varoluşunu kapsayan bir çerçeve sunar:Hayat.
Ölüm.
Dönüş.
İnsanın hayat hikâyesi aslında bu üç kavram arasında ilerler.
Önce hayat verilir.
Sonra insan kendisine verilen süre içinde:
seçer,
öğrenir,
sever,
yanılır,
düzelir,
çalışır,
iyilik veya kötülük yapar.
Sonra ölüm gelir.
Fakat Kur’an’a göre hikâye burada bitmez.
Son cümle:
“O’na döndürüleceksiniz.”
der.
İşte bu ifade hayatı tamamen değiştirir.
Eğer insanın varlığı mezarda mutlak yoklukla son bulsaydı:
dünya hayatının ahlaki hesabı da farklı görünürdü.
Bir zalim:
bütün hayatı boyunca insanları ezip
sonra hiçbir hesapla karşılaşmadan ölebilirdi.
Bir mazlum:
hakkını hiç alamadan
sonsuz biçimde kaybolabilirdi.
Bir insan:
kimsenin görmediği büyük iyilikler yapıp
bunların tamamıyla unutulabilirdi.
Kur’an ise:
ölümün son cümle olmadığını
söyler.
Bu yüzden Allah’a dönüş:
yalnızca korku değil,
adalet umududur.
Mazlum için:
hakkın kaybolmadığını
hatırlatır.
İyilik yapan için:
kimsenin görmediği iyiliğin Allah tarafından bilindiğini
hatırlatır.
Zalim için ise:
dünyada kaçmış olsa bile hesabın bitmediğini
bildirir.
Ayetin:
“Dirilten O’dur.”
ifadesi insanın kendi varlığı karşısındaki kibrini de kırar.
İnsan bugün:
teknoloji geliştiriyor.
Organ nakli yapıyor.
Genetik müdahaleler gerçekleştiriyor.
Yapay organlar geliştiriyor.
Hastalıkları tedavi ediyor.
Bunlar küçümsenecek şeyler değildir.
Tam tersine insan aklının çok değerli başarılarıdır.
Fakat bütün bunlar insana:
“Hayatın mutlak sahibi benim.”
deme yetkisi vermez.
Çünkü insan:
kullandığı hücreyi,
maddenin temel varlığını,
evrenin yasalarını,
kendisini
yoktan yaratmış değildir.
Bu nedenle bilimsel ilerleme ile tevhid arasında zorunlu bir savaş yoktur.
Mümin:
bilimi öğrenebilir.
Hastalıkları tedavi edebilir.
Yaşamı korumak için teknoloji geliştirebilir.
Ve aynı zamanda:
hayatın nihai kaynağının Allah olduğuna
inanabilir.
Aynı denge:
ölüm konusunda da geçerlidir.
Bir insan:
“Ölüm Allah’tandır.”
diyerek tedbiri bırakamaz.
Arabaya binerken:
emniyet kemeri takar.
Hastalandığında:
doktora gider.
Tehlikeli bir yapı varsa:
oradan uzaklaşır.
Sağlığı için:
önlem alır.
Çünkü Allah’ın kaderine inanmak:
sebepleri terk etmek
anlamına gelmez.
Kader inancı:
sorumsuzluğun bahanesi değildir.
Bu ayet ayrıca ölümün insan hayatındaki değer ölçülerini nasıl değiştirdiğini de gösterir.
İnsan:
çok mal biriktirebilir.
Çok ün kazanabilir.
Çok güçlü olabilir.
Ama bir gün:
bunların tamamını geride bırakır.
Bu karamsar bir düşünce olmak zorunda değildir.
Tam tersine insana şu soruyu sordurur:
“Gerçekten önemli olan nedir?”
Mal kazan.
Ama aileni kaybetme.
Başarılı ol.
Ama vicdanını kaybetme.
Güçlü ol.
Ama adaletini kaybetme.
Çalış.
Ama hayatının tamamını yalnızca daha fazla sahip olmaya adama.
Çünkü sonunda yanında götürdüğün şey:
evin,
araban,
makamın
değil;
nasıl bir insan olduğun ve ne yaptığındır.
Ölüm bilinci bu nedenle hayatı karartmak için değil:
hayatın önceliklerini düzeltmek için vardır.
Bir insan sevdiği birine:
“Sonra ararım.”
diyebilir.
Bir kırgınlığı:
“Bir gün düzeltirim.”
diye erteleyebilir.
Bir kul hakkını:
“İleride öderim.”
diyebilir.
Bir tövbeyi:
“Yaşlanınca yaparım.”
diye bırakabilir.
Ama ölüm bize:
“Sonra” kelimesinin garanti olmadığını
hatırlatır.
Bu yüzden Yûnus 56’nın:
“Öldüren de O’dur.”
ifadesini yalnızca korku olarak değil,
zamanın kıymetini öğreten bir gerçek
olarak okumak gerekir.
Ayetin sonundaki:
“O’na döndürüleceksiniz.”
ifadesi ise insanı en temel soruyla yüzleştirir:
Bir gün Rabbime döneceksem:
bugün nasıl yaşıyorum?
Allah’ın huzuruna:
hangi haklarla,
hangi iyiliklerle,
hangi pişmanlıklarla,
hangi tövbelerle
gideceğim?
Bu soru:
başkalarını yargılamak için değil,
önce kendi hayatımızı düzeltmek için sorulmalıdır.
Çünkü herkes:
başkasının ölümü hakkında konuşabilir.
Ama ayetin asıl mesajı:
senin de dönecek olmandır.
Bir başkasının ne zaman öleceğini bilmiyorsun.
Kendi zamanını da bilmiyorsun.
Ama bildiğin bir gerçek var:
Hayat sınırlıdır.
Ve Kur’an’a göre:
ölüm son değildir.
Bu nedenle akıllı insan:
ölümü çağırmaz,
hayatı küçümsemez,
tedbiri bırakmaz.
Tam tersine:
hayatı korur,
zamanı değerlendirir,
iyilik yapar,
adaletli olur,
tövbeyi ertelemez
ve kendisine verilen ömrü Allah’a dönüş bilinciyle yaşamaya çalışır.
Belki Yûnus Suresi 56. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur:
Hayatı verenin Allah olduğunu ve bir gün yine O’nun huzuruna döneceğimizi gerçekten biliyorsak, elimizdeki ömrü yalnızca daha çok sahip olmak için mi tüketiyoruz, yoksa bir gün geriye baktığımızda “Bana verilen hayatı gerçekten anlamlı, adil ve güzel yaşadım.” diyebileceğimiz bir hayat mı kuruyoruz?
