Yûnus Suresi 109. Ayette “Sana Vahyedilene Uy ve Allah Hükmünü Verinceye Kadar Sabret; O Hükmedenlerin En Hayırlısıdır” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Yûnus Suresi 109. Ayet Ne Söylüyor
Yûnus Suresi’nin son ayetinin anlamı genel olarak şöyledir:“Sana vahyedilene uy ve Allah hükmünü verinceye kadar sabret. O, hükmedenlerin en hayırlısıdır.”
Ayetin Arapçası şöyledir:
“Vettebi‘ mâ yûhâ ileyke vasbir hattâ yahkumallâh. Ve huve hayru’l-hâkimîn.”
Bu kısa ayet:
bütün Yûnus Suresi’nin önemli mesajlarını:
iki temel görevde
toplar:
Vahye uy.
Sabret.
Sonucu ise:
Allah’a bırak.
“Sana Vahyedilene Uy” Ne Anlama Gelir
Ayette:“vettebi‘ mâ yûhâ ileyke”
denilir.
Yani:
“Sana vahyedilene uy.”
Hz. Peygamber’in görevi:
insanların taleplerine göre:
dini yeniden şekillendirmek
değildir.
Toplum:
beğenmedi diye:
vahyi değiştiremez.
Güçlü kişiler:
rahatsız oldu diye:
hakikati gizleyemez.
Çoğunluk:
başka türlü düşünüyor diye:
ilahî mesajı:
oylamaya açamaz.
Temel ölçü:
vahiydir.
Vahye Uymak Peygamber’in Kendi Görüşü Olmadığını mı Gösterir
Evet, ayet:peygamberlik ile:
kişisel görüş arasındaki sınırı
çok açık biçimde gösterir.
Hz. Muhammed:
vahyin:
kaynağı değildir.
Vahyin muhatabı ve tebliğcisidir.
Bu nedenle:
Kur’an’ın mesajı:
“Muhammed’in kendi oluşturduğu dinî düşünceler”
olarak sunulmaz.
Ayet:
ona bile:
“Sana vahyedilene uy.”
demektedir.
Bu:
peygamberin de:
Allah’ın kulu olduğunu:
yeniden vurgular.
Peygamber Vahye Uyuyorsa Dinî Liderler de Vahye Bağlı Olmak Zorunda mıdır
Elbette.Eğer:
Hz. Peygamber bile:
Allah’ın vahyine:
tabiyse,
hiçbir:
âlim,
şeyh,
imam,
cemaat lideri,
siyasetçi
veya başka dinî otorite:
kendini:
vahyin üzerinde
göremez.
Bir insanın:
makamı ne kadar büyük olursa olsun:
insan yorumu vahyin kendisi değildir.
Âlim:
Kur’an’ı açıklar.
Ama:
Kur’an’ın sahibi
değildir.
Fetva verir.
Ama:
yanılmaz
değildir.
Dinî otorite ≠ vahyin üstünde otorite.
Bir Âlimin Görüşüne Uymamak “Vahye Uymamak” mıdır
Otomatik olarak hayır.Bu ayrım:
son derece önemlidir.
Kur’an:
vahiydir.
Tefsir:
insanın vahyi anlama
çabasıdır.
Bir âlim:
bir ayeti:
bir şekilde
yorumlayabilir.
Başka bir âlim:
başka bir yorumu:
daha güçlü
görebilir.
Bu durumda:
birinci yoruma katılmamak:
Allah’ın vahyini reddetmek
anlamına gelmez.
Vahiy ≠ tefsir.
Kur’an ≠ her dinî yorum.
Bu ayrım kaybolduğunda:
insanların görüşleri:
kutsallaştırılabilir.
“Sabret” Emri Neden Hemen Vahye Uyma Emrinin Ardından Geliyor
Çünkü:hakikate uymak:
her zaman:
hemen kolay sonuç
getirmeyebilir.
Hz. Peygamber:
yıllarca:
reddedildi.
Alay edildi.
Baskıya uğradı.
Yakınlarını:
kaybetti.
Toplumsal dirençle:
karşılaştı.
Dolayısıyla:
vahye uymak
tek başına:
yeterli bir görev değildi.
O yolda:
sabırla kalmak
da gerekiyordu.
Hakikatin:
hemen zafer getirmemesi,
ondan:
vazgeçme gerekçesi
değildir.
Kur’an’daki Sabır Pasifçe Oturmak mıdır
Hayır.Sabır:
hiçbir şey yapmadan beklemek
değildir.
Hz. Peygamber:
sabrediyordu.
Ama aynı zamanda:
tebliğ ediyordu.
İnsanlarla:
konuşuyordu.
Tedbir alıyordu.
Hicret ediyordu.
Topluluk:
oluşturuyordu.
Sorunlara:
çözüm arıyordu.
Dolayısıyla:
sabır ≠ pasiflik.
Sabır:
doğru bildiğin yolda:
zorluk nedeniyle:
dağılmamak,
öfkeden:
ölçüyü kaybetmemek
ve sorumluluğa:
devam etmektir.
Sabır Zulme Sessiz Kalmak mıdır
Hayır.Bu da:
çok önemli bir ayrımdır.
Bir insan:
şiddet,
istismar,
haksızlık
veya:
suçla karşı karşıyaysa:
“Sabret, hiçbir şey yapma.”
demek:
Kur’an’daki sabrı:
yanlış kullanmak olabilir.
Mağdur:
güvenli yere:
gidebilir.
Polise:
başvurabilir.
Hukukî hakkını:
arayabilir.
Yardım:
isteyebilir.
Zalimden:
uzaklaşabilir.
Sabır ≠ zulüm içinde zorla kalmak.
Sabır:
adaletten:
vazgeçmek
değil,
doğru yöntemle:
mücadeleyi sürdürebilmektir.
“Allah Hükmünü Verinceye Kadar” Ne Anlama Gelir
Ayette:“hattâ yahkumallâh”
denilir.
Yani:
“Allah hükmedinceye kadar.”
Hz. Peygamber:
sonucu:
kendi eliyle:
zorla üretmekle
görevli değildir.
İnsanlara:
hakikati anlatır.
Sabreder.
Sorumluluğunu:
yerine getirir.
Ama:
nihai hükmün:
zamanını ve biçimini:
Allah belirler.
Bu:
çok güçlü bir:
kulluk sınırıdır.
Görev senindir; nihai hüküm Allah’ındır.
Bu Hüküm Sadece Ahiretteki Hüküm müdür
Bağlam açısından:Allah’ın:
insanlar arasında:
hak ile batıl hakkında vereceği:
hüküm,
dünyevî süreçte ortaya çıkan sonuçlar
ve nihai ahiret hükmü
birlikte düşünülebilir.
Tefsirlerde:
ifadenin kapsamı konusunda:
farklı açıklamalar vardır.
Fakat:
ana ilke açıktır:
son söz Allah’a aittir.
İnsanlar:
geçici hüküm verebilir.
Mahkemeler:
karar verir.
Toplum:
bir görüş oluşturur.
Ama:
nihai ve kusursuz hüküm:
Allah’a aittir.
Allah’ın Hükmünü Beklemek İnsan Mahkemelerini Gereksiz mi Kılar
Hayır.“Allah hükmedecektir.”
demek:
dünyadaki:
hukuk,
mahkeme,
delil,
hak arama
sistemlerini:
ortadan kaldırmaz.
Birisi:
seni dolandırdıysa:
“Allah ahirette hükmeder.”
deyip:
hukukî hakkından:
vazgeçmek zorunda değilsin.
Bir suç:
işlendiyse:
delil:
toplanır.
Mahkeme:
yargılar.
Toplum:
adaleti sağlamaya
çalışır.
Ama insan mahkemeleri:
yanılabilir.
Allah’ın:
nihai hükmü ise:
tam bilgiye dayanır.
“Allah En Hayırlı Hâkimdir” Ne Anlama Gelir
Ayette:“ve huve hayru’l-hâkimîn”
denilir.
Yani:
“O, hükmedenlerin en hayırlısıdır.”
Allah’ın hükmü:
eksik bilgiye,
rüşvete,
korkuya,
kişisel çıkara,
ırka,
servete,
makama
göre değişmez.
İnsan hâkim:
dosyanın:
yalnız kendisine ulaşan kısmını
bilir.
Allah ise:
fiili,
niyeti,
gizliyi,
açığı,
bütün şartları
bilir.
Bu nedenle:
ilahî hüküm kusursuz adalet bilgisine dayanır.
“Allah En İyi Hâkimdir” Demek İnsan Hâkimleri Değersiz midir
Hayır.Bir insan:
hâkim,
savcı,
hakem,
yönetici
olarak:
gerçek ve önemli görevler
yapabilir.
Kur’an’ın:
Allah’ı:
hükmedenlerin en hayırlısı
olarak tanıtması:
insanların bütün hukuk görevlerini:
geçersiz kılmaz.
Tam tersine:
insanlara:
bir ölçü
verir:
Adil olmaya çalışın.
Delile:
dayanın.
Taraf tutmayın.
Güçlünün:
baskısına boyun eğmeyin.
Çünkü:
sizin üzerinizde de:
nihai hüküm sahibi Allah vardır.
Allah’ın Hükmünü Beklemek Düşmanların Başına Felaket Gelmesini Beklemek midir
Hayır.Bu ayeti:
“Bekleyelim de Allah sevmediğimiz insanları mahvetsin.”
şeklinde okumak:
çok yanlış olabilir.
Hz. Peygamber’in:
vahiy bağlamındaki sabrı:
kişisel intikam:
beklentisi değildir.
Bugün:
siyasi rakibine,
komşuna,
eski eşine,
başka mezhepten birine
veya:
başka dindeki insana:
“Allah hükmünü verecek, görürsün.”
deyip:
beddua diline:
dönüştürmek:
ayetin amacını:
çarpıtabilir.
İlahî adalet ≠ kişisel intikam aracımız.
Sabır Her Şeyin Dünyada Mutlaka İstediğimiz Gibi Sonuçlanacağına İnanmak mıdır
Hayır.Sabır:
“Ben sabrettim, o hâlde dünya mutlaka benim istediğim sonucu vermeli.”
anlayışı değildir.
Bir insan:
sabredebilir
ve yine:
işini kaybedebilir.
Bir hasta:
sabredebilir
ve hastalığı:
devam edebilir.
Bir mazlum:
hakkını dünyada:
tam olarak alamayabilir.
Bir peygamber:
dünyevî açıdan:
çok ağır acılar
yaşayabilir.
Bu:
sabrın boşa gittiği
anlamına gelmez.
Kur’an’ın adalet anlayışı:
yalnız dünyadaki hemen görülebilen sonuçlarla sınırlı değildir.
Bu Ayet “Sonuç Odaklı Değil, İlke Odaklı Ol” mu Diyor
Bu ayetin önemli derslerinden biri:gerçekten budur.
İnsan bazen:
doğru davranışını:
yalnız sonuçla:
ölçer.
“Doğru söyledim ama kaybettim; demek yanlış yaptım.”
diyebilir.
Hayır.
Doğru:
bazen:
hemen kazandırmayabilir.
Dürüst:
bir iş insanı:
hile yapan rakibinden:
kısa vadede daha az
kazanabilir.
Adil:
bir yönetici:
popüler olmayan karar
alabilir.
Bir insan:
doğruyu söylediği için:
çevresinden:
tepki görebilir.
Sonucun kısa vadede kötü olması, ilkenin yanlış olduğunu göstermez.
Yûnus Suresi’nin Son Ayetinde Neden Zaferden Çok Sabır Vurgulanıyor
Bu:çok dikkat çekicidir.
Sure:
mucizeleri,
Firavun’u,
Musa’yı,
Yûnus kavmini,
hakikati,
hidayeti,
ilahî hükmü
anlatmıştır.
Son cümle ise:
“Sabret.”
der.
Bu:
iman hayatının:
çok gerçekçi bir özetidir.
Her şey:
hemen:
çözülmez.
Her dua:
istediğimiz anda:
istediğimiz biçimde
sonuçlanmaz.
Her doğru:
hemen:
kabul edilmez.
Her zalim:
hemen:
düşmez.
Bu nedenle:
hakikat + sabır
birlikte gerekir.
Yûnus Suresi 108 ve 109 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Yûnus 108:“Size Rabbinizden hak gelmiştir. Kim hidayete ererse kendi lehine, kim saparsa kendi aleyhine sapar. Ben sizin üzerinizde vekil değilim.”
dedi.
Yûnus 109 ise:
“Sana vahyedilene uy ve sabret.”
diyor.
İki ayet birlikte:
Peygamber’in görevini:
mükemmel biçimde özetler:
Hak geldi.
İnsanların tercihi var.
Peygamber kalplerin zorlayıcı sahibi değil.
Onun görevi vahye bağlı kalmak.
Sonuç gecikirse sabretmek.
Nihai hükmü Allah’a bırakmak.
Bu:
tebliğ ile:
zorlamayı,
sorumluluk ile:
sonuca sahip olma arzusunu
birbirinden ayırır.
Sonuç: Yûnus Suresi 109. Ayet ve Yûnus Suresi Bize Ne Öğretiyor
Yûnus Suresi:- ayetle:
ama aynı zamanda:
sade bir cümleyle
sona eriyor:
“Sana vahyedilene uy, sabret ve Allah hükmedinceye kadar bekle. O, hükmedenlerin en hayırlısıdır.”
Bu final:
surenin bütün yolculuğuna:
bakıldığında:
çok anlamlıdır.
Sure boyunca:
insanların:
vahye karşı tavırlarını
gördük.
Bazıları:
delil istedi.
Bazıları:
alay etti.
Bazıları:
hakikate:
açık kaldı.
Bazıları:
çıkarları nedeniyle:
reddetti.
Firavun:
gücüne:
güvendi.
Musa:
Allah’a:
tevekkül etti.
İsrailoğulları:
korktu.
Yûnus’un kavmi:
geç olmadan:
döndü.
İnsanlara:
göklerde ve yerde ne olduğuna bakmaları
söylendi.
Akıllarını:
kullanmaları
istendi.
İnsanların:
zorla iman ettirilemeyeceği
bildirildi.
Allah’ın:
hidayetin nihai sahibi olduğu
hatırlatıldı.
Tevhid:
ısrarla:
merkeze
yerleştirildi.
Ve bütün bunların sonunda:
Hz. Peygamber’e:
şu söyleniyor:
“Sen görevini yap.”
Bu:
son derece önemli bir:
kulluk dersidir.
İnsan:
bazen:
göreviyle:
sonucu
karıştırır.
“Ben doğru şeyi yaptıysam istediğim sonuç mutlaka gelmeli.”
diye düşünür.
Gelmediğinde:
öfkeye kapılır.
Hayal kırıklığına:
uğrar.
Belki:
doğru ilkeden bile:
vazgeçer.
Yûnus 109:
buna karşı:
çok güçlü bir:
denge getirir:
Doğru olduğu için doğruyu yap.
Sonucu:
hemen görmediğin için:
doğrudan ayrılma.
Bu:
hayatın birçok alanında:
çok değerli bir ilkedir.
Bir baba:
çocuğuna:
iyi eğitim vermeye
çalışır.
Çocuğun:
bütün geleceğini:
kontrol edemez.
Görevini:
yapar.
Bir öğretmen:
öğrencisine:
bilgi verir.
Öğrencinin:
hayatının tamamını:
belirleyemez.
Bir doktor:
en doğru tedaviyi:
uygular.
Sonucu:
mutlak biçimde:
garanti edemez.
Bir avukat:
dosyayı:
en iyi şekilde:
savunur.
Mahkeme kararını:
tek başına:
belirlemez.
Bir insan:
bir ilişkide:
dürüst,
adil
ve iyi niyetli
olabilir.
Diğer insanın:
davranışını:
kontrol edemez.
Hayatın büyük kısmında:
biz:
eylemimizin sahibi
olabiliriz.
Ama:
bütün sonuçların sahibi
değiliz.
Yûnus 109:
bu ayrımı:
müminin zihnine:
yerleştirir.
Sorumluluğunu sahiplen.
Sonucu ilahlaştırma.
Bu:
insanı:
hem:
pasiflikten
hem de:
kontrol takıntısından
koruyabilir.
Birinci hata:
“Nasıl olsa Allah hükmedecek, hiçbir şey yapmayayım.”
demektir.
Bu:
ayet değildir.
Çünkü:
“Vahye uy.”
emri vardır.
Yani:
eylem vardır.
İkinci hata ise:
“Sonucu ben zorla oluşturacağım.”
demektir.
Bu da:
ayet değildir.
Çünkü:
“Allah hükmedinceye kadar sabret.”
denmiştir.
Yani:
sonucun nihai sahibi:
Allah’tır.
Böylece:
eylem + sabır + tevekkül
aynı ayette:
buluşur.
Bu:
Yûnus Suresi’nin:
çok güzel bir finalidir.
Ayetin:
din anlatan insanlar için:
özel bir dersi de vardır.
Sen:
birine:
İslam’ı anlatırsın.
Karşı taraf:
kabul etmez.
Ne yapacaksın?
Onu:
zorlayacak mısın?
Yûnus 99:
“İnsanları iman etmeye sen mi zorlayacaksın?”
dedi.
Onu:
hakaretle:
susturacak mısın?
Hayır.
Senin görevin:
hakikati:
dürüstçe
anlatmaktır.
İnsan:
soru sorabilir.
Sen:
cevap verirsin.
Bilmiyorsan:
“Bilmiyorum.”
dersin.
Araştırırsın.
Ama:
karşı tarafın:
kalbini:
zorla kontrol etmeye
çalışmazsın.
Yûnus 108:
“Ben sizin üzerinizde vekil değilim.”
dedi.
Ve şimdi Yûnus 109:
“Sana vahyedilene uy ve sabret.”
diyor.
Bu üç ayet yan yana:
dinî davetin:
çok güçlü bir ahlakını
oluşturur:
Zorlama.
Hakikati bozma.
Sabırsızlıkla yöntemini kirletme.
Bu:
çok önemli bir dengedir.
Bazen:
insan:
iyi bir amaç uğruna:
yanlış yöntem
kullanabilir.
“İnsanlar iman etsin.”
amacı:
iyi olabilir.
Ama:
şiddet,
baskı,
yalan,
manipülasyon
kullanmak:
amacı:
meşrulaştırmaz.
Doğru amaç ≠ her yöntemi helal yapmaz.
Peygambere:
sabret
denmesinin:
bir anlamı da budur.
Hakikat:
zorbalığa:
muhtaç değildir.
Mümin:
hakikati:
sabırla
taşır.
Bu ayet:
adalet bekleyen insan için de:
çok önemlidir.
Bazen:
haksızlığa uğrarsın.
Dosyan:
uzar.
Suçlu:
ceza almamış
görünebilir.
İnsanlar:
seni anlamayabilir.
Bu durumda:
“Allah hükmedecek.”
bilinci:
insana:
umut verebilir.
Ama:
bu:
hukukî hakkını:
aramayı bırak
demek değildir.
Mahkemeye:
git.
Delilini:
topla.
Avukatını:
tut.
Hakkını:
savun.
Ama:
insan mahkemesinin:
nihai adaletin tamamı olmadığını:
bil.
Bir mahkeme:
yanlış karar
verebilir.
Bir tanık:
yalan söyleyebilir.
Bir belge:
gizlenebilir.
İnsan:
aldatılabilir.
Allah ise:
hiçbir ayrıntıyı kaybetmez.
Bu nedenle:
ahiret adaleti:
mümin için:
çok büyük bir:
teselli
ve sorumluluk
kaynağıdır.
Fakat:
“Allah zaten hükmedecek.”
diyerek:
dünyadaki adaleti:
önemsizleştirmek:
yanlıştır.
Allah’a iman:
insanı:
adaletsizliğe:
daha duyarsız
değil,
daha duyarlı
yapmalıdır.
Çünkü:
sen de:
hükme çıkacaksın.
Yûnus 109:
sabır kavramını:
da çok güzel:
yerine oturtur.
Sabır:
acı hissetmemek
değildir.
Bir insan:
sabırlı olduğu hâlde:
ağlayabilir.
Korkabilir.
Üzülebilir.
Yorulabilir.
“Artık dayanamıyorum.”
hissi yaşayabilir.
Bunlar:
otomatik olarak:
iman zayıflığı
değildir.
Peygamberler de:
üzüntü:
yaşamıştır.
Sabır:
insanın:
hiç duygu yaşamaması
değil,
duygusuna rağmen yanlış yola savrulmamak
tır.
Üzülebilirsin.
Ama:
zulmetme.
Öfkelenebilirsin.
Ama:
haksızlık yapma.
Korkabilirsin.
Ama:
hakikati:
çıkar uğruna:
satma.
Yorulabilirsin.
Ama:
doğruyu:
bilerek tersine
çevirme.
İşte:
sabır:
böyle bir:
ahlaki dayanıklılık
olabilir.
Bu yüzden:
depresyon,
anksiyete,
yas
veya psikolojik zorluk yaşayan birine:
“Sabırsızsın, imanında problem var.”
demek:
çok yanlış olabilir.
Psikolojik hastalık:
ahlaki kusur
değildir.
İnsan:
tedavi:
olabilir.
Destek:
alabilir.
İlaç:
kullanabilir.
Psikoterapi:
görebilir.
Ve aynı zamanda:
Allah’a:
sabırla:
yönelebilir.
Tedavi ≠ sabırsızlık.
Bu ayrım:
çok değerlidir.
Yûnus Suresi’nin son ayetinin:
“O, hükmedenlerin en hayırlısıdır.”
cümlesiyle bitmesi:
bize:
adaletin:
nihai merkezini:
gösterir.
Dünyada:
insanlar:
birbirleri hakkında:
hüküm verir.
Birini:
iyi
veya kötü
ilan eder.
Toplum:
alkışlar.
Sonra:
aynı insanı:
yerer.
Bugün:
kahraman
denilen:
yarın:
hain
ilan edilebilir.
İnsanların:
yargıları:
değişkendir.
Allah’ın hükmü ise:
tam bilgiye
dayanır.
Allah:
yalnız:
gördüğümüz:
davranışı değil,
niyeti,
imkânı,
bilgiyi,
baskıyı,
şartları,
gizli olanı
bilir.
Bu yüzden:
başka bir insanın:
ahiretteki nihai yerini:
keyfî biçimde:
dağıtmak:
bizim görevimiz değildir.
Son hüküm Allah’ındır.
Bu:
mümini:
tevazuya
çağırmalıdır.
Bir insan:
sana:
çok kötü görünebilir.
Onun:
bütün sonunu
bilmiyorsun.
Başka biri:
çok dindar:
görünebilir.
Kalbinin:
bütün gerçeğini:
bilmiyorsun.
Bu nedenle:
dünyadaki somut fiilleri:
değerlendiririz.
“Bu davranış yanlıştır.”
deriz.
“Bu suçtur.”
deriz.
“Bu haksızlıktır.”
deriz.
Ama:
Allah’ın:
nihai mahkemesinin:
yerine geçmeyiz.
Bu:
adalet ile:
tevazuyu:
aynı anda korur.
Yûnus Suresi böylece:
başladığı büyük soruları:
çok anlamlı bir finalle:
kapatır.
Vahiy:
hakikattir.
Ama:
insan:
zorlanmaz.
Akıl:
kullanılır.
Evren:
gözlemlenir.
Delil:
değerlendirilir.
Tevhid:
korunur.
İnsan:
sebeplere:
sarılır.
Ama:
sebepler:
ilahlaştırılmaz.
Peygamber:
tebliğ eder.
Ama:
kalplerin sahibi
değildir.
Mümin:
sorumluluğunu:
yerine getirir.
Ama:
nihai sonucu:
kendi elinde
sanmaz.
Ve sonunda:
sabırla Allah’ın hükmüne güvenilir.
Belki:
Yûnus Suresi’nin tamamını:
birkaç cümlede:
şöyle özetlemek mümkündür:
Hakikati ara.
Aklını kullan.
Allah’a ortak koşma.
İnsanları zorlama.
Sebebe sarıl.
Sonucu ilahlaştırma.
Haksızlık karşısında doğruyu terk etme.
Ümidini kaybetme.
Ve Allah’ın hükmüne güvenerek sabret.
Bu:
Yûnus Suresi’nin:
109 ayet boyunca:
insanı getirdiği:
çok güçlü bir:
iman,
ahlak
ve sorumluluk
çizgisidir.
Ve belki Yûnus Suresi’nin son ayeti bugün bize şu büyük soruyu yöneltiyor:
Doğru bildiğimiz bir yolda sonuç geciktiğinde ilkemizi mi değiştiriyoruz, yoksa yapabileceğimiz her şeyi yaptıktan sonra sabırla doğru üzerinde kalabiliyor muyuz? İnsanların hükmünü, alkışını ve kısa vadeli sonucu hayatımızın nihai ölçüsü yapmak yerine, vahye bağlı kalıp adaletle hareket ederek son hükmün Allah’a ait olduğunu gerçekten kabul edebiliyor muyuz?
